Adhyaya 240

Verse 1

चत्वार्तिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः उभयोरित्यादिः, स्वयं व्रजेदित्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति बलोत्करमिति ग , घ , ज , ञ च अथ चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः समादिः राम उवाच प्रभवोत्साहशक्तिभ्यां मन्त्रशक्तिः प्रशस्यते प्रभावोत्साहवान् काव्यो जितो देवपुरोधसा

အခန်း ၂၄၀ (၂၄၀.၁) စာမူမှတ်ချက်—“ubhayor…” ဖြင့်အစပြီး “svayaṃ vrajet” ဖြင့်ဆုံးသော ဖတ်ပုံသည် J စာအုပ်တွင် မပါ။ “balotkaram” ဟူသော ဖတ်ပုံကို G, Gh, J, Ñ တွင် တွေ့ရသည်။ ထို့နောက် အခန်းအစတွင် ရာမက မိန့်တော်မူသည်—အင်အားနှစ်မျိုး၊ အာနိသင် (prabhāva) နှင့် အားထုတ်စွမ်းအား (utsāha) တို့အနက် မန္တရစွမ်းအား (mantra-śakti) ကို ချီးမွမ်းကြသည်။ အာနိသင်နှင့် အားထုတ်စွမ်းအားရှိသော ကဗျာဆရာတစ်ဦးပင် တစ်ခါက နတ်တို့၏ ပုရောဟိတ်ကြောင့် အနိုင်ယူခံခဲ့ရသည်။

Verse 2

मन्त्रयेतेह कार्याणि नानाप्तैर् नाविपश्चिता अशक्यारम्भवृत्तीनां कुतः क्लेशादृते फलं

ဤလောက၌ ယုံကြည်ထိုက်သူမဟုတ်၊ ပညာမရှိသူတို့သည် လုပ်ငန်းများကို တိုင်ပင်စဉ်းစားကြ၏။ သို့ရာတွင် မဖြစ်နိုင်သည့်အရာကို အစဉ်တစိုက် စတင်လေ့ရှိသူတို့အတွက် အကျိုးရလဒ်သည် အလုပ်ပင်ပန်းမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခမှတပါး မည်သို့ရှိနိုင်မည်နည်း။

Verse 3

अविज्ञातस्य विज्ञानं विज्ञातस्य च निश् चयः अर्थद्वैधस्य सन्देहच्छेदनं शेषदर्शनं

ဗိဇ္ဇာ (အသိပညာ) ဟူသည် (၁) မသိခဲ့သေးသောအရာကို သိမြင်ခြင်း၊ (၂) သိပြီးသားအရာကို အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ (၃) အဓိပ္ပါယ်နှစ်မျိုးထင်ရှားလာသောအခါ သံသယကို ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ နှင့် (၄) ကျန်ရှိသည့်အရာကို မြင်သိ၍ အဆုံးအဖြတ်ရသော နိဂုံးချုပ်နားလည်မှု ဖြစ်သည်။

Verse 4

सहायाः साधनोपाया विभागो देशकालयोः विपत्तेश् च प्रतीकारः पञ्चाङ्गो मन्त्र इष्यते

«မန္တရ» (မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက်) ဟူသည် အင်္ဂါငါးပါးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ (၁) မိတ်ဖက်/အကူအညီပေးသူများ၊ (၂) နည်းလမ်းနှင့် လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ပုံများ၊ (၃) နေရာနှင့် အချိန်ကို ခွဲခြားသုံးသပ်ခြင်း၊ (၄) အန္တရာယ်/ဗိပတ်တွင် တုံ့ပြန်ကာကွယ်ရေး။

Verse 5

मनःप्रसादः श्रद्धा च तथा करणपाटवं सहायोत्थानसम्पच्च कर्मणां सिद्धिलक्षणं

စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ယုံကြည်သဒ္ဓါတည်ကြည်မှု၊ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အသုံးချသည့် ကိရိယာ/နည်းလမ်းတို့၌ ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်မှု၊ နှင့် အကူအညီပေးသော မိတ်ဖက်များကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသည့် စည်းစိမ်တိုးတက်မှု—ဤတို့သည် လုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

Verse 6

मदः प्रमादः कामश् च सुप्तप्रलपितानि च भिन्दन्ति मन्त्रं प्रच्छन्नाः कामिन्यो रमतान्तथा

မူးယစ်ခြင်း၊ မသတိမထားခြင်း၊ ကာမလိုလားခြင်း၊ ထို့ပြင် အိပ်နေစဉ် ပြောထွက်သည့် စကားများသည် လျှို့ဝှက်အကြံ (မန္တရ) ကို ချိုးဖောက်၍ ဖော်ထုတ်စေသည်။ ထိုနည်းတူ ပျော်ပါးမှု၌ လွန်ကဲသူတို့အတွက် လျှို့ဝှက်လှည့်ကွက်ရှိသော ချစ်သူမိန်းမများလည်း ထိုအကြံကို ပျက်စီးစေတတ်သည်။

Verse 7

प्रगल्भः स्मृतिमान्वाग्मीशस्त्रे शास्त्रे च निष्ठितः अभ्यस्तकर्मा नृपतेर्दूतो भवितुर्मर्हति

ရဲရင့်၍ မှတ်ဉာဏ်ခိုင်မာ၊ စကားပြောကျွမ်းကျင်ပြီး လက်နက်ပညာနှင့် သာသနာစာတမ်းများ၌ တည်ကြည်သေချာကာ တာဝန်ကို အလေ့အကျင့်ပြည့်စုံသူသည် မင်း၏ သံတမန်ဖြစ်ရန် သင့်တော်သည်။

Verse 8

निसृष्टार्थो मितार्थश् च तथा शासनहारकः सामर्थ्यात् पादतो हीनो दूतस्तु त्रिविधः स्मृतः

သံတမန်ကို ရိုးရာအရ သုံးမျိုးဟု မှတ်သားကြသည်—(၁) အပြည့်အဝ အာဏာပေးအပ်ထားသူ၊ (၂) ကန့်သတ်အာဏာပေးအပ်ထားသူ၊ (၃) အုပ်ချုပ်သူ၏ စာဖြင့်အမိန့်ကိုသာ သယ်ဆောင်သူ။ စွမ်းရည်အရ နောက်တစ်မျိုးစီသည် မတိုင်မီမျိုးထက် လေးပုံတစ်ပုံစီ နိမ့်သည်။

Verse 9

नाविज्ञातं पुरं शत्रोः प्रविशेच्च न शंसदं नय इष्यते इति ख , घ च शासनशासक इति ख , छ च कालमीक्षेत कार्यार्थमनुज्ञातश् च निष्पतेत्

ရန်သူ၏ မြို့ကို မသိမမြင်ဘဲ မဝင်ရ၊ (ရန်သူ၏) အစည်းအဝေးခန်းသို့လည်း မဝင်ရ။ ဤသို့ပြုခြင်းကို နယ (naya) ဟူသော မှန်ကန်သော မူဝါဒအဖြစ် လက်ခံကြသည်။ လိုအပ်သလို အမိန့်သယ်ဆောင်သူနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆောင်ရွက်သူအဖြစ် ပြုမူရမည်။ ရည်မှန်းချက်ပြီးမြောက်ရန် သင့်တော်သော အချိန်ကို စောင့်ကြည့်၍ ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက် ထွက်ခွာရမည်။

Verse 10

छिद्रञ्च शत्रोर्जानीयात् कोषमित्रबलानि च रागापरागौ जानीयाद् दृष्टिगात्रविचेष्टितैः

ရန်သူ၏ အားနည်းချက်များကို သိရှိရမည်၊ ထို့ပြင် သူ၏ خز خز (ဘဏ္ဍာတိုက်)၊ မိတ်ဆွေများနှင့် စစ်အင်အားတို့ကိုလည်း စူးစမ်းရမည်။ ထို့အပြင် မျက်စိအကြည့်၊ ကိုယ်ခန္ဓာလက္ခဏာနှင့် လှုပ်ရှားမှုအမူအရာတို့မှ သူ၏ နှစ်သက်မှုနှင့် မနှစ်သက်မှုကို ခွဲခြားသိမြင်ရမည်။

Verse 11

कुर्याच्चतुर्विधं स्तोर्त्रं पक्षयोरुभयोरपि तपस्विव्यञ्जनोपेतैः सुचरैः सह संवसेत्

နှစ်ဖက်လုံးတွင် အသုံးချနိုင်သော စတုတ္ထမျိုး စတိုးတရ (ချီးမွမ်းသီချင်း) ကို ပြုစုရမည်။ ထို့ပြင် တပဿီလက္ခဏာများနှင့် သင့်လျော်သော အကျင့်စာရိတ္တရှိသော သုစရိတသူတော်ကောင်းများနှင့် အတူ နေထိုင်ရမည်။

Verse 12

चरः प्रकाशो दूतः स्यादप्रकाशश् चरो द्विधा बणिक् कृषीबलो लिङ्गी भिक्षुकाद्यात्मकाश् चराः

ပွင့်လင်းစွာ လှုပ်ရှားသော စုံထောက်သည် သံတမန် (သတင်းပို့သူ) ဖြစ်သင့်သည်။ လျှို့ဝှက်စုံထောက်မှာ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်။ စုံထောက်တို့သည် ကုန်သည်၊ လယ်ယာလုပ်သား၊ သာသနာရေးအမှတ်အသားပါသော သာသနာရှင်၊ ဆွမ်းခံသူ စသည့် အယောင်ဆောင်များကို ယူနိုင်သည်။

Verse 13

यायादरिं व्यसनिनं निष्फले दूतचेष्टिते प्रकृतव्यसनं यत्स्यात्तत् समीक्ष्य समुत्पतेत्

ရန်သူသည် ဒုက္ခအခြေအနေ၌ ရှိနေပြီး သံတမန်၏ ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်လျှင်၊ ထိုအခြေအနေမှ ထပ်မံပေါ်ပေါက်နိုင်သော အန္တရာယ်အသစ်ကို စိစစ်သုံးသပ်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာ (ထွက်ခွာ) သင့်သည်။

Verse 14

अनयाद्व्यस्यति श्रेयस्तस्मात्तद्व्यसनं स्मृतं हुताशनो जलं व्याधिर्दुर्भिक्षं मरकं तथा

ကောင်းကျိုး (śreyas) ကို ပျက်ယွင်းစေ၍ အခြေအနေကို ရှုပ်ထွေးစေသော အရာကို ‘ဗျသန’ (vyasana) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုဘေးအန္တရာယ်များမှာ မီးလောင်မှု၊ ရေဘေး၊ ရောဂါ၊ အစာခေါင်းပါးမှု၊ နှင့် ကူးစက်သေဆုံးမှု (ကပ်ရောဂါ) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 15

इति पञ्चविधं दैवं व्यसनं मानुषं परं दैवं पुरुषकारेण शान्त्या च प्रशमन्नयेत्

ထို့ကြောင့် daiva (ကံကြမ္မာ/ဘုရားသခင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်း) မှ ဖြစ်သော ဗျသန ငါးမျိုးနှင့် လူ့လုပ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဗျသနတို့ကို—အင်အားကြီးသော daiva ပင်ဖြစ်စေ—ကိုယ်တိုင်ကြိုးပမ်းမှုနှင့် śānti (သက်သာစေသော ပူဇော်ပွဲ/အပျော်သဘောပြု ရိတု) များဖြင့် သက်သာအောင် ပြုလုပ်သင့်သည်။

Verse 16

उत्थापितेन नीत्या च मानुषं व्यसनं हरेत् मन्त्रो मन्त्रफलावाप्तिः कार्यानुष्ठानमायतिः

မူဝါဒကို သင့်လျော်စွာ အသုံးချခြင်းနှင့် သတိပညာရှိသော စတင်ဆောင်ရွက်မှုတို့ဖြင့် လူ့ဘေးဒုက္ခကို ဖယ်ရှားသင့်သည်။ ‘မန္တရ’ (mantra) ဟူသည် မန္တရ၏ အကျိုးရလဒ်ကို ရရှိစေသော အရာဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ငန်းကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အောင်မြင်စွာ ပြီးမြောက်စေသော အရာဖြစ်သည်။

Verse 17

आयव्ययौ दण्डनीतिरमित्रप्रतिषेधनं व्यसनस्य प्रतीकारो राज्यराजाभिरक्षणं

ဝင်ငွေနှင့် ထွက်ငွေ၊ ဒဏ္ဍနီတိ (အပြစ်ပေးရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးပညာ)၊ ရန်သူတားဆီးခြင်း၊ ဘေးအန္တရာယ်များအတွက် ကာကွယ်ကုထုံးများ၊ နိုင်ငံတော်နှင့် မင်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း—ဤတို့သည် နိုင်ငံရေးနီတိ၏ အဓိကကိစ္စများ ဖြစ်သည်။

Verse 18

इत्यमात्यस्य कर्मेदं हन्ति सव्यसनान्वितः हिरण्यधान्यवस्त्राणि वाहनं प्रजया भवेत्

ထို့ကြောင့် ဤသည်မှာ အမတ် (ဝန်ကြီး) အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အကျင့်ဖြစ်သည်။ အကျင့်ဆိုးများနှင့် ချိတ်ဆက်နေသူသည် မိမိရာထူးနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်။ ထို့နောက် အကျိုးဆက်အဖြစ် ရွှေ၊ စပါး၊ အဝတ်အစား၊ ယာဉ်များနှင့် မိမိသားသမီးမျိုးဆက်တိုင်အောင် ဆုံးရှုံးရတတ်သည်။

Verse 19

तथान्ये द्रव्यनिचया दन्ति सव्यसना प्रजा प्रजानामापदिस्थानां रक्षणं कोषदण्डयोः

ထို့အတူ အခြားသော ဥစ္စာသိုလှောင်မှုများ (အရင်းအမြစ်များ) ကိုလည်း ပြည့်စုံအောင် ထိန်းသိမ်းရမည်။ ပြည်သူတို့သည် အကျင့်ဆိုးသို့ လွယ်ကူစွာ လိုက်ပါနိုင်သော်လည်း ထိန်းချုပ်တားဆီးရမည်။ ဘေးအန္တရာယ်ကာလတွင် ပြည်သူကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် خز خز خز (ဘဏ္ဍာတိုက်) နှင့် ဒဏ္ဍအာဏာပေါ် မူတည်သည်။

Verse 20

दृष्टिवक्त्रविचेष्टितैर् इति ग , घ , छ , झ , ञ च स्वचरैर् इति ज विफले इति घ , झ , ञ च पौराद्याश्चोपकुर्वन्ति संश्रयादिह दुर्दिनं तूष्णीं युद्धं जनत्राणं मित्रामित्रपरिग्रहः

«dṛṣṭi-vaktra-viceṣṭitaiḥ» ဟူသော စကားဖြင့် ga, gha, cha, jha, ña အက္ခရာများကို ရည်ညွှန်းသည်။ «svacaraiḥ» ဟူသော စကားဖြင့် ja အက္ခရာကို ရည်ညွှန်းသည်။ «viphale» ဟူသော စကားဖြင့် gha, jha, ña အက္ခရာများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့ပြင် မြို့သူမြို့သားတို့နှင့် အခြားသူတို့သည် အားကိုးရာ/ခိုလှုံရာကြောင့် ဤနေရာတွင် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်—ဘေးကာလ၊ တိတ်ဆိတ်ခြင်း၊ စစ်ပွဲ၊ ပြည်သူကာကွယ်ခြင်း၊ မိတ်နှင့် ရန်ကို ရွေးချယ်ခြင်းတို့၌ ဖြစ်သည်။

Verse 21

सामन्तादि कृते दोषे नश्येत्तद्व्यसनाच्च तत् भृत्यानां भरणं दानं प्रजामित्रपरिग्रहः

စামန်တ (အောက်ခံမင်းများ) စသည့်သူတို့ကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးအမှား ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ထိုအမှားကိုလည်းကောင်း၊ ထိုကံဆိုးမှ ဆက်ဖြစ်လာသော ဘေးဒုက္ခကိုလည်းကောင်း ဖယ်ရှားပယ်ဖျက်ရမည်။ (မင်းသည်) အမှုထမ်းတို့ကို ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လှူဒါန်းပေးကမ်းခြင်း၊ ပြည်သူနှင့် မိတ်ဖက်တို့ကို အကာအကွယ်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 22

धर्मकामादिभेदश् च दुर्गसंस्कारभूषणं कोषात्तद्व्यसनाद्धन्ति कोषमूलो हि भूपतिः

ဓမ္မနှင့် ကာမ စသည့် ရည်မှန်းချက်များ၏ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုနှင့် ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းများကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်အလှဆင်ခြင်းတို့သည် ဘဏ္ဍာတိုက်ပေါ် မူတည်သည်။ ဘဏ္ဍာတိုက် အကျပ်အတည်းကျလျှင် ထိုအရာများ ပျက်စီးသွားသည်။ အကြောင်းမှာ မင်း၏ အာဏာ၏ အမြစ်သည် ဘဏ္ဍာတိုက်၌ တည်ရှိသည်။

Verse 23

मित्रामित्रावनीहेमसाधनं रिपुमर्दनं दूरकार्याशुकारित्वं दण्डात्तद्व्यसनाद्धरेत्

ဒဏ္ဍ (daṇḍa) ဟူသော အပြစ်ပေးအာဏာအားဖြင့် မင်းသည် မိတ်နှင့် ရန်ကို စနစ်တကျ ထိန်းညှိခြင်း၊ မြေယာနှင့် ရွှေကို ရယူခြင်း၊ ရန်သူကို ချေမှုန်းခြင်း၊ အဝေးကိစ္စများကိုပါ လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို အာမခံရမည်။ ထိုသို့ဖြင့် စည်းကမ်းပျက်ကွက်မှုမှ ပေါက်ဖွားသော ဘေးအန္တရာယ်များကို ဖယ်ရှားသည်။

Verse 24

सस्तम्भयति मित्राणि अमित्रं नाशयत्यपि धनाद्यैर् उपकारित्वं मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेत्

ဓနနှင့် ထိုကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများဖြင့် မိတ်ဖက်များကို တည်ကြည်ခိုင်မာစေပြီး ရန်သူကိုလည်း ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ လက်ဆောင်စသည့် အရာများဖြင့် မိတ်ဖက်၏ ကူညီလိုစိတ်ကို ရရှိစေကာ မိတ်ဖက်ကို သူ၏ အကျပ်အတည်းမှ ကယ်တင်ရမည်။

Verse 25

राजा सव्यसनी हन्याद्राजकार्याणि यानि च वाग्दण्डयोश् च पारुष्यमर्थदूषणमेव च

မင်းသည် အကျင့်ဆိုးများတွင် ကျရောက်သူကို ရာဇဝတ္တရားများကို လျစ်လျူရှုခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးစေခြင်းအတွက်လည်းကောင်း၊ စကားနှင့် ဒဏ္ဍပေးခြင်းတို့တွင် ကြမ်းတမ်းရက်စက်မှုအတွက်လည်းကောင်း၊ ငွေကြေးပစ္စည်းကို ပျက်စီးအညစ်အကြေးဖြစ်စေသော အကျင့် (ဘဏ္ဍာရေးအလွဲသုံးစား) အတွက်လည်းကောင်း အပြစ်ပေးရမည်။

Verse 26

पानं स्त्री मृगया द्यूतं व्यसनानि महीपतेः आलस्यं स्तब्धता दर्पः प्रमादो द्वैधकारिता

အရက်သောက်ခြင်း၊ မိန်းမရေးရာ (မိန်းမလိုက်စားခြင်း)၊ တောလိုက်မုဆိုးလုပ်ခြင်း၊ လောင်းကစားခြင်းတို့သည် မင်း၏ စွဲလမ်းမှုများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပျင်းရိခြင်း၊ တင်းမာခေါင်းမာခြင်း၊ မာနထောင်လွှားခြင်း၊ ပေါ့ဆမေ့လျော့ခြင်းနှင့် နှစ်မျိုးနှစ်စားလုပ်ခြင်း (နှစ်ခွန်းပြောခြင်း) တို့လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 27

इति पूर्वोपदिष्टञ्च सचिवव्यसनं स्मृतं अनावृष्टिश् च पीडादौ राष्ट्रव्यसनमुच्यते

ဤသို့ ယခင်က သင်ကြားထားသမျှကို အမတ်တို့နှင့် ဆိုင်သော «ဗျသန» (ကပ်ဘေး) ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ပြင် မိုးခေါင်ခြင်း (အနာဝೃષ્ટိ) နှင့် ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းခြင်း စသည့် ဒုက္ခများကို နိုင်ငံတော်၏ ကပ်ဘေးဟု ကြေညာသည်။

Verse 28

विशीर्णयन्त्रप्राकारपरिखात्वमशस्त्रता क्षीणया सेनया नद्धं दुर्गव्यसनमुच्यते

ခံတပ်၏ စက်ကိရိယာများ၊ တံတိုင်းနှင့် ချောင်းကန်များ ပျက်စီးယိုယွင်းလာပြီး၊ လက်နက်မလုံလောက်သကဲ့သို့၊ အင်အားလျော့နည်းသော တပ်စောင့်သာ ထိန်းထားရသည့်အခါ—ဤအခြေအနေကို «ဒုရ္ဂဗျသန» (ခံတပ်၏ ကပ်ဘေး) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 29

व्ययीकृतः परिक्षिप्तो ऽप्रजितो ऽसञ्चितस् तथा दषितो दरसंस्थश् च कोषव्यसनमुच्यते

ဘဏ္ဍာတိုက်သည် (i) သုံးစွဲကုန်သွားခြင်း၊ (ii) ဖြုန်းတီး၍ လွတ်လပ်သွားခြင်း၊ (iii) မတိုးပွားနိုင်ခြင်း (ဝင်ငွေမရခြင်း)၊ (iv) မစုဆောင်းနိုင်ခြင်း၊ (v) အကျင့်ပျက်၍ အညစ်အကြေးဝင်ခြင်း၊ နှင့် (vi) «ဒရ» ဟုဆိုသော အိမ်ထောင်အတွင်း မိန်းမ/အိမ်သူအိမ်သားတို့၏ လက်ထဲသို့ အပ်နှံထားခြင်းတို့ ဖြစ်လျှင် «ကိုဿဗျသန» (ဘဏ္ဍာတိုက်၏ ကပ်ဘေး) ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 30

उपरुद्धं परिक्षिप्तममानितविमानितं संस्तम्भयतीत्यादिः, मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेदित्यन्तः पाठः छपुअतके नास्ति अभूतं व्याधितं श्रान्तं दूरायातन्नवागतं

တားဆီးခံရသူ၊ ဝိုင်းပိတ်ခံရသူ၊ မလေးစားခံရသူ သို့မဟုတ် အရှက်ခွဲခံရသူကို တည်ငြိမ်စေ၍ ထောက်ပံ့ကူညီရမည် (စသည်ဖြင့်)။ အဆုံးပိုဒ်အဖြစ် “မိတ်ဆွေတစ်ဦးအားဖြင့် ထိုကပ်ဘေးမှ ကယ်တင်ရမည်” ဟူသော ဖတ်ပုံသည် Chapu ထုတ်ဝေမှုတွင် မတွေ့ရ။ ထို့ပြင် အရင်းအနှီးမရှိသူ၊ နာမကျန်းသူ၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သူ၊ အဝေးမှလာသူ သို့မဟုတ် အသစ်ရောက်လာသူကိုလည်း ကူညီရမည်။

Verse 31

परिक्षीणं प्रतिहतं प्रहताग्रतरन्तथा आशानिर्वेदभूयिष्ठमनृतप्राप्तमेव च

သူသည် အလွန်အမင်း အင်အားကုန်ခမ်း၍ တားဆီးခံရကာ ထိုးနှက်ချေမှုန်းခံရသည်။ သူ၏ အဓိကအင်အားတောင် ပျက်စီးသွားသည်။ ထို့နောက် မျှော်လင့်ချက်များအပေါ် စိတ်ပျက်အားငယ်မှုက လွှမ်းမိုးလာပြီး ရရှိသမျှသည်လည်း အမှန်မဖြစ်သကဲ့သို့ (သို့) စိတ်မကျေနပ်စရာဖြစ်လာသည်။

Verse 32

कलत्रगर्भन्निक्षिप्तमन्तःशल्पं तथैव च विच्छिन्नवीवधासारं शून्यमूलं तथैव च

ထို့အတူ အသက်အရေးကြီးသော အတွင်းအခေါင်းတွင် နိုင်ငံခြားဝတ္ထု (မြားခေါင်း/စူးကပ်အပိုင်း) ကပ်နေခြင်း၊ ထောက်ခံအသားအရင်းအမြစ်များ ဖြတ်တောက်ပျက်စီးသည့် အနာ၊ ထို့အတူ အမြစ်/အခြေခံ ပျက်စီးသည့် အနာတို့သည် ကုသနိုင်ခြင်းမရှိသော အခြေအနေဟု ဆိုကြသည်။

Verse 33

अस्वाम्यसंहतं वापि भिन्नकूटं तथैव च दुष्पार्ष्णिग्राहमर्थञ्च बलव्यसनमुच्यते

အခွင့်အရေးရှိသော ပိုင်ရှင်မရှိဘဲ စုဆောင်းထားသော ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ ဖောက်ဖျက်/လှည့်ဖျားထားသော သိုလှောင်ခန်းမှ ထွက်လာသည့် ပစ္စည်း၊ နှင့် အင်အားသုံး၍ သိမ်းယူကာ ရရှိသော ဥစ္စာတို့ကို «အင်အားကြောင့် ဖြစ်သော ကံဆိုးမှု» (balavyasana) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 34

दैवोपपीडितं मित्रं ग्रस्तं शत्रुबलेन च कामक्रोधादिसंयुक्तमुत्साहादरिभिर्भवेत्

ကံကြမ္မာကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသော မိတ်ဆွေ၊ သို့မဟုတ် ရန်သူ၏ အင်အားဖြင့် အနိုင်ယူခံရသော မိတ်ဆွေ၊ ထို့ပြင် လိုချင်တပ်မက်မှု၊ ဒေါသ စသည့် အာရုံများနှင့် တွဲလျက်ရှိသူသည် မမှန်ကန်သော စိတ်အားထက်သန်မှုကြောင့် ရန်သူဖြစ်လာနိုင်သည်။

Verse 35

अर्थस्य दूषणं क्रोधात् पारुष्यं वाक्यदण्डयोः कामजं मृगया द्यूतं व्यसनं पानकं स्त्रियः

ဒေါသကြောင့် ဥစ္စာပစ္စည်း ပျက်စီးယိုယွင်းလာသည်၊ စကားပြောရာနှင့် အပြစ်ဒဏ်ပေးရာတွင်လည်း ကြမ်းတမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်သည်။ လိုချင်တပ်မက်မှုမှ မွေးဖွားသည်မှာ အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် လောင်းကစားခြင်း ဖြစ်သည်။ စွဲလမ်းမှုများမှာ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် မိန်းမလိုက်စားခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 36

वाक्पारुष्यं परं लोके उद्वेजनमनर्थकं असिद्धसाधनं दण्डस्तं युक्त्यानयेन्नृपः

စကားပြောရာတွင် ကြမ်းတမ်းခြင်းသည် လောက၌ အလွန်ကြီးမားသော အပြစ်ဖြစ်၍ မလိုအပ်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်စေကာ အကျိုးရှိသော အဆုံးသတ်ကို မပေးနိုင်။ ထို့ကြောင့် မင်းသည် အကြောင်းအရာနှင့် ယုတ္တိတရားအတိုင်း သင့်လျော်သော အပြစ်ဒဏ်ကို ချမှတ်ရမည်။

Verse 37

उद्वेजयति भूतानि दण्डपारुष्यवान् नृपः भूतान्युद्वेज्यमानानि द्विषतां यान्ति संश्रयं

ဒဏ်ခတ်မှုနှင့် အင်အားသုံးအုပ်ချုပ်မှု ကြမ်းတမ်းသော မင်းသည် ပြည်သူတို့ကို ကြောက်လန့်စေသည်။ ထိုကြောက်လန့်နေသော ပြည်သူတို့သည် မင်း၏ ရန်သူများထံ သွား၍ ခိုလှုံကြသည်။

Verse 38

विवृद्धाः शत्रवश् चैव विनाशाय भवन्ति ते दूष्यस्य दूषणार्थञ्च परित्यागो महीयसः

ရန်သူများ အင်အားကြီးလာသောအခါ အမှန်တကယ်ပင် မိမိ၏ ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့ပြင် အပြစ်တင်ထိုက်သောအရာကို ထောက်ပြရန်အတွက် မဟာပုဂ္ဂိုလ်က ထိုအရာကို စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် အလေးအနက်ရှိသော သဘောတရားတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

Verse 39

अर्थस्य नीतितत्त्वज्ञैर् अर्थदूषणमुच्यते पानात् कार्यादिनो ज्ञानं मृगयातो ऽरितः क्षयः

နိုင်ငံရေးနီတိ၏ အခြေခံသဘောတရားကို သိသူတို့က ‘ဥစ္စာ၏ အညစ်အကြေးများ’ ကို ဤသို့ ဆိုကြသည်။ သောက်စားခြင်းမှ တာဝန်နှင့် လုပ်ငန်းကိစ္စတို့အပေါ် ခွဲခြားသိမြင်မှု ပျက်စီးသည်; မုဆိုးလိုက်ခြင်းမှ ထိခိုက်နာကျင်မှု ဖြစ်သည်; ရန်သူတို့မှ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်သည်။

Verse 40

जितश्रमार्थं मृगयां विचरेद्रक्षिते वने धर्मार्थप्राणमाशादि द्यूते स्यात् कलहादिकं

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ကျော်လွှားရန်အတွက် ကာကွယ်ထားသော (တော်ဝင်) တောအတွင်း မုဆိုးလိုက်ခြင်းကို ပြုနိုင်သည်။ သို့သော် လောင်းကစားတွင် မျှော်လင့်ခြင်း စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ ဓမ္မ၊ ဥစ္စာ၊ အသက်တိုင်အောင် ပျက်စီးစေကာ အငြင်းပွားမှုနှင့် အခြားအပြစ်များကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 41

कालातिपातो धर्मार्थपीरा स्त्रीव्यसनाद्भवेत् पानदोषात् प्राणनाशः कार्याकार्याविनिश् चयः

မိန်းမအပေါ် စွဲလမ်းမှုကြောင့် အချိန်ကုန်ဆုံးခြင်းနှင့် ဓမ္မ၊ အတ္ထ (ဥစ္စာ/အကျိုး) တို့၏ ဆုံးရှုံးနာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်သည်။ သောက်စားခြင်း၏ အပြစ်ကြောင့် အသက်ပျက်စီးခြင်းနှင့် လုပ်သင့်/မလုပ်သင့်ကို မခွဲခြားနိုင်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 42

स्कन्धावारनिवेशज्ञो निमित्तज्ञो रिपुं जयेत् स्कन्धावारस्य मध्ये तु सकोषं नृपतेर्गृहं

စစ်တပ်စခန်းချရာကို ကျွမ်းကျင်၍ နိမိတ်လက္ခဏာကို သိမြင်သူသည် ရန်သူကို အောင်နိုင်မည်။ စခန်း၏ အလယ်ဗဟိုတွင် မင်း၏ နန်းတော်/အိမ်တော်ကို ဘဏ္ဍာတိုက်နှင့်အတူ ထားရမည်။

Verse 43

मौलीभूतं श्रेणिसुहृद्द्विषदाटविकं बलं राजहर्म्यं समावृत्य क्रमेण विनिवेशयेत्

မကွတ်ကဲ့သို့ ဝိုင်းရံပုံစံဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြီးနောက်၊ အဖွဲ့အစည်းဝင်များ၊ မိတ်သဟာယများ၊ ရန်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးသို့မဟုတ် အတင်းအကျပ် စုဆောင်းထားသော တပ်ဖွဲ့များနှင့် တောတောင်မျိုးနွယ်တပ်တို့ကို အဆင့်ဆင့် တပ်စွဲကာ မင်းနန်းတော်ကို အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဝိုင်းရံထားရမည်။

Verse 44

सैन्यैकदेशः सन्नद्धः सेनापतिपुरःसरः परिभ्रमेच्चत्वरांश् च मण्डलेन वहिर् निशि

ညအချိန်တွင် လက်နက်အပြည့်အစုံ တပ်ဆင်ထားသော စစ်တပ်အဖွဲ့တစ်ပိုင်းသည် စစ်သူကြီးကို ရှေ့တန်းခေါင်းဆောင်အဖြစ်ထား၍ အပြင်ဘက်တွင် ဝိုင်းပတ်ပုံစံဖြင့် လှည့်လည်ကင်းလှည့်ကာ လမ်းဆုံ/ကွက်လပ်များကိုပါ စောင့်ကြည့်ရမည်။

Verse 45

वार्ताः स्वका विजानीयाद्दरसीमान्तचारिणः निर्गच्छेत् प्रविशेच्चैव सर्व एवोपलक्षितः

နယ်စပ်နှင့် အစွန်းပိုင်းလမ်းကြောင်းများတွင် လှုပ်ရှားသွားလာသော ကိုယ်ပိုင်အေးဂျင့်များထံမှ သတင်းအချက်အလက်ကို စိစစ်သိမြင်ရမည်။ ထွက်သွားသူဖြစ်စေ ဝင်လာသူဖြစ်စေ လူတိုင်းကို စောင့်ကြည့်၍ အမှတ်အသားနှင့် အထောက်အထားဖြင့် ခွဲခြားသိရှိရမည်။

Verse 46

सामदानं च भेदश् च दण्डोपेक्षेन्द्रजालकं मायोपायाः सप्त परे निक्षिपेत्साधनाय तान्

သာမ (ညှိနှိုင်းသဘောတူခြင်း)၊ ဒါန (လက်ဆောင်/လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း)၊ ဘေဒ (ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်း)၊ ဒဏ္ဍ (အပြစ်ဒဏ်/အင်အားသုံးခြင်း)၊ ဥပေက္ခာ (မသိမသာ လျစ်လျူရှုခြင်း)၊ အိန္ဒြဇာလ (မောဟ/လှည့်ကွက်မန်တရား)၊ နှင့် မာယာ (လှည့်ဖြားသော ဥပာယ်) — ဤသည်တို့သည် နည်းလမ်း ခုနစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ပညာရှိသည် ရည်မှန်းချက် ပြီးမြောက်ရန် သင့်လျော်သလို အသုံးချရမည်။

Verse 47

चतुर्विधं स्मृतं साम उपकारानुकीर्तनात् मिथःसम्बन्ह्दकथनं मृदुपूर्वं च भाषणं

သာမ (ညှိနှိုင်းသဘောတရား) ကို လေးမျိုးဟု မှတ်သားကြသည်။ (၁) ရရှိခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ပြုခဲ့သည့် ကျေးဇူးများကို ပြန်လည်သတိရ၍ ချီးမွမ်းခြင်း (၂) ကူညီထောက်ပံ့သော လုပ်ရပ်များကို ပြောဆိုခြင်း (၃) အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်မှုနှင့် ချည်နှောင်မှုကို အားကိုး၍ ဖော်ပြခြင်း (၄) နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ ယဉ်ကျေးသော စကားဖြင့် ပြောဆိုခြင်း။

Verse 48

आयाते दर्शनं वाचा तवाहमिति चार्पणं यः सम्प्राप्तधनोत्सर्ग उत्तमाधममध्यमः

တောင်းခံသူ သို့မဟုတ် ဧည့်သည်တစ်ဦး လာရောက်သော်၊ လေးစားစွာ တွေ့မြင်ခွင့် (darśana) ပေးပြီး၊ စကားဖြင့် «ဤအရာသည် သင်၏အရာ၊ ငါသည် သင်၏သူ» ဟု အပ်နှံကာ၊ ထို့နောက် မိမိလက်ထဲသို့ ရောက်လာသော ဥစ္စာကို စွန့်လွှတ်ပေးသူကို—ပေးကမ်းပုံနှင့် စိတ်ထားအလိုက် အမြင့်၊ အလယ်၊ အနိမ့် ဟု သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 49

प्रतिदानं तदा तस्य गृहीतस्यानुमोदनं द्रव्यदानमपूर्वं च स्वयङ्ग्राहप्रवर्तनं

ထို့နောက် (၁) ထိုသူအား ပြန်လည်လက်ဆောင်ပေးခြင်း (၂) လက်ခံယူထားသည့်အရာအပေါ် အနုမောဒနာပြု၍ သဘောတူချီးကျူးခြင်း (၃) ယခင်က မပေးဖူးသေးသော ပစ္စည်းဥစ္စာကို ပေးခြင်း (၄) အတင်းအကျပ်မဟုတ်ဘဲ စိတ်လိုလက်ရ လက်ခံယူနိုင်အောင် အားပေးခြင်းတို့ကို ပြုရမည်။

Verse 50

देयश् च प्रतिमोक्षश् च दानं पञ्चविधं स्मृतं स्नेहरागापनयनसंहर्षोत्पादनं तथा

ဒါန (dāna) ကို ငါးမျိုးဟု မှတ်သားကြသည်။ (၁) ဒေယ (ရိုးရိုးတန်းတန်း ပေးကမ်းခြင်း) (၂) ပရတိမောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း/ကယ်တင်ခြင်းအတွက် ပေးသော အလှူ) (၃) ဒါန (အလှူပေးခြင်း) (၄) စနేహ-ရာဂ အပနယန (ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ဖယ်ရှားပေးခြင်း) (၅) သံဟရ္ရှ-ဥတ္ပာဒန (ဝမ်းမြောက်အားတက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 51

मिथो भेदश् च भेदज्ञैर् भेदश् च त्रिविधः स्मृतः बधो ऽर्थहरणं चैव परिक्लेशस्त्रिधा दमः

ကွဲပြားစေခြင်း၏ ပညာကို သိကျွမ်းသူတို့က «ဘေဒ» (bheda) သည် အပြန်အလှန် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ဆန့်ကျင်စေခြင်းဖြစ်ပြီး သုံးမျိုးဟု မှတ်သားကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အတူ အတင်းအကျပ် ထိန်းချုပ်ခြင်း (damā) သည်လည်း သုံးမျိုး—သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဥစ္စာပစ္စည်း သိမ်းယူခြင်း၊ နှင့် နှိပ်စက်နှောင့်ယှက်ခြင်း—ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 52

प्रकाशश्चाप्रकाशश् च लोकद्विष्टान् प्रकाशतः उद्विजेत हतैर् लोकस्तेषु पिण्डः प्रशस्यते

ပွင့်လင်းစွာဖြစ်စေ လျှို့ဝှက်စွာဖြစ်စေ၊ လူထုက မုန်းတီးသောသူတို့ထံမှ ဝေးဝေးနေသင့်သည်။ ထိုသူတို့ ပျက်စီးသွားသောအခါ လူထုစိတ်ကျေနပ်သက်သာလာပြီး၊ သူတို့အတွက် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) အစာလုံးပူဇော်ခြင်းကိုလည်း သင့်တော်ဟု ချီးမွမ်းကြသည်။

Verse 53

परिवेशयेदिति ख तथैव सुप्रवर्तनमिति ज , ट च विशेषेणोपनिषिद्योगैर् हन्याच्छस्त्रादिना द्विषः जातिमात्रं द्विजं नैव हन्यात् सामोत्तरं वशे

«ဝိုင်းပတ်စေသင့်သည်» ဟူသည်မှာ ခ (Kha) ဖတ်ပုံဖြစ်၏။ ထို့အတူ «တပ်ကို ကောင်းမွန်စွာ တိုးတက်စေ/ထိုးစစ်ဝင်စေ» ဟူသည်မှာ ဇ (Ja) နှင့် ဋ (Ṭa) ဖတ်ပုံဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် လျှို့ဝှက်/ยุทธနည်းများကို အသုံးချ၍ ရန်သူတို့ကို လက်နက်စသည်ဖြင့် ထိုးနှက်ဖျက်ဆီးသင့်သည်။ သို့ရာတွင် မွေးဖွားမှုသာအပေါ် မူတည်၍ ဗြာဟ္မဏ (brāhmaṇa) ကို မသတ်သင့်ဘဲ၊ သမာ (sāma) ဖြင့် နှစ်သိမ့်ညှိနှိုင်းကာ သင့်တော်သော အပြန်အလှန်ပေးဆပ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်ရမည်။

Verse 54

प्रलिम्पन्निव चेतांसि दृष्ट्वासाधु पिबन्निव ग्रसन्निवामृतं साम प्रयुञ्जीत प्रियं वचः

စိတ်များကို ကာမ/မောဟဖြင့် လိမ်းပတ်ခံနေရသကဲ့သို့ မြင်ရ၍၊ မကောင်းသူကို အန္တရာယ်ရှိသည့်အရာကို သောက်နေသကဲ့သို့ မြင်ရလျှင်၊ သမာ (sāma) အဖြစ် နှစ်သိမ့်ညှိနှိုင်းသော ချိုမြိန်သည့် စကားကို အသုံးချသင့်သည်—အမృతကို မျိုချသကဲ့သို့။

Verse 55

मिथ्याभिशस्तः श्रीकाम आहूयाप्रतिमानितः राजद्वेषी चातिकर आत्मसम्भावितस् तथा

မမှန်ကန်စွာ စွပ်စွဲခံရသူ၊ ငွေကြေးကို လောဘကြီးသူ၊ ခေါ်ယူထားသော်လည်း အရှက်ခွဲခံရသူ၊ မင်းကို မုန်းတီးသူ၊ ထို့အပြင် အလွန်အကျွံ ရန်လိုကြမ်းတမ်း၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြှောက်တင်သူ—ဤသူတို့ကို ရန်ဘက်ဖြစ်နိုင်သူများအဖြစ် သံသယထားရမည်။

Verse 56

विच्छिन्नधर्मकामार्थः क्रुद्धो मानी विमानितः अकारणात् परित्यक्तः कृतवैरो ऽपि सान्त्वितः

ဓမ္မ၊ ကာမ၊ အာဿ (dharma–kāma–artha) ကို လိုက်စားရာတွင် ပြတ်တောက်သွားသူ၊ ဒေါသထွက်သူ၊ မာန်ကြီးသူ၊ အရှက်ခွဲခံရသူ၊ အကြောင်းမဲ့ စွန့်ပစ်ခံရသူ၊ ထို့ပြင် ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားသူတောင်—ဤသူမျိုးကိုလည်း သမာ (sāma) ဖြင့် နှစ်သိမ့်ညှိနှိုင်းကာ သက်သာစေနိုင်သည်။

Verse 57

हृतद्रव्यकलत्रश् च पूजार्हो ऽप्रतिपूजितः एतांस्तु भेदयेच्छत्रौ स्थितान्नित्यान् सुशङ्कितान्

ဥစ္စာနှင့် ဇနီးကို လုယူခံရသူ၊ ထိုက်တန်သော်လည်း မသင့်တော်စွာ မလေးစားခံရသူတို့ကို ရန်သူစခန်းအတွင်း နေထိုင်၍ အမြဲသံသယရှိနေသည်ကို တွေ့လျှင် ထိုသူတို့ကို အသုံးချကာ အတွင်းရေးကွဲပြားမှုကို ဖြစ်စေသင့်သည်။

Verse 58

आगतान् पूजयेत् कामैर् निजांश् च प्रशमन्नयेत् सामदृष्टानुसन्धानमत्युग्रभयदर्शनं

ရောက်လာသူတို့ကို လိုလားသည့်အရာများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ကြိုဆိုသင့်ပြီး၊ ကိုယ့်ဘက်သားတို့ကိုလည်း ငြိမ်းချမ်းစေသင့်သည်။ မူလလမ်းညွှန်အဖြစ် စာမ (ညှိနှိုင်းသိမ်မွေ့ခြင်း) ကိုလိုက်နာ၍၊ လိုအပ်သော် အလွန်ကြမ်းတမ်းသော ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားကို ပြသကာ အန္တရာယ်ကို တားဆီးရမည်။

Verse 59

प्रधानदानमानं च भेदोपायाः प्रकीर्तिताः मित्रं हतं काष्ठमिव घुणजग्धं विशीर्यते

စာမ (ညှိနှိုင်းခြင်း)၊ ဒာန (ပေးကမ်းခြင်း)၊ မာန (ဂုဏ်ပြုလေးစားခြင်း) နှင့် ဘေဒ (ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်း) တို့ကို နည်းလမ်းများဟု ကြေညာထားသည်။ မိတ်သဟာယတစ်ခုသည် တစ်ခါ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားလျှင် ပုပ်ပျက်ကွဲအက်သွားသည်—ပိုးစားထားသော သစ်သားကဲ့သို့။

Verse 60

त्रिशक्तिर्देशकालज्ञो दण्डेनास्तं नयेदरीन् मैत्रीप्रधानं कल्याणबुद्धिं सान्त्वेन साधयेत्

အာဏာသုံးပါးကို ပိုင်ဆိုင်၍ နေရာနှင့် အချိန်ကို သိကျွမ်းသူသည် ဒဏ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ရန်သူတို့ကို ပျက်စီးအောင် ဆောင်ရွက်သင့်သည်။ သို့သော် မိတ်သဟာယကို အဓိကထား၍ ကောင်းမြတ်သော စိတ်ထားရှိသူကိုတော့ စာမ (ညှိနှိုင်းသိမ်မွေ့ခြင်း) ဖြင့် အောင်မြင်စေသင့်သည်။

Verse 61

लुब्धं क्षीणञ्च दानेन मित्रानन्योन्यशङ्कया दण्डस्य दर्शनाद्दुष्टान् पुत्रभ्रातादि सामतः

လောဘကြီးသူနှင့် အားနည်းသူတို့ကို ပေးကမ်းခြင်းဖြင့် ဆွဲဆောင်အနိုင်ယူပါ; မိတ်ဖက်များကိုတော့ အပြန်အလှန် သံသယဖြင့် ထိန်းညှိထားပါ; မကောင်းသူတို့ကို ဒဏ်ခတ်အာဏာကို ပြသခြင်းဖြင့် တားဆီးပါ; ထို့ပြင် ကိုယ့်အဝန်းအဝိုင်း—သား၊ ညီအစ်ကို စသည်တို့ကို စာမ (ညှိနှိုင်းသိမ်မွေ့ခြင်း) ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစေပါ။

Verse 62

दानभेदैश् चमूमुख्यान् योधान् जनपददिकान् सामान्ताटविकान् भेददण्डाभ्यामपराद्धकान्

လှူဒါန်းခြင်းနှင့် အဖွဲ့ခွဲကွဲစေခြင်းတို့ဖြင့် စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များ၊ စစ်သူရဲများနှင့် ကျေးလက်ဒေသနှင့် ၎င်း၏အုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သူများကို စီမံခန့်ခွဲရမည်။ နယ်စပ်အပေါင်းအပါ (vassals) နှင့် တောရိုင်းမျိုးစုများကိုလည်း ခွဲခြားခြင်းနှင့် ဒဏ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ကိုင်တွယ်ရမည်။ အပြစ်ကျူးလွန်သူများကို ခွဲခြား၍ အပြစ်ပေးရသည်။

Verse 63

देवताप्रतिमानन्तु पूजयान्तर्गतैर् नरैः पुमान् स्त्रीवस्त्रसंवीतो निशि चाद्भुतदर्शनः

သို့ရာတွင် အတွင်းဝင်း/အတွင်းခန်းမှ လူတို့က နတ်ဘုရား၏ ပုံတော်ကို ပူဇော်ကြသော် ညအခါတွင် မိန်းမဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားသော ယောက်ျားတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာ၍ အံ့ဩဖွယ် မြင်ကွင်းကို ပြသသည်။

Verse 64

दानभेदैश् चैव मुख्यान् पौरानिति ज वेतालोल्कापिशाचानां शिवानां च स्वरूपकी कामतो रूपधारित्वं शस्त्राग्न्यश्माम्बुवर्षणं

ထို့ပြင် လှူဒါန်းပူဇော်မှု အမျိုးမျိုးနှင့် အဓိက ‘ပေါ်ရ’ (paura) အတန်းအစားများအလိုက် ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ဖြင့် vetāla၊ olkā၊ piśāca နှင့် śiva (သတ္တဝါအမျိုးအစားတစ်ရပ်) တို့၏ သဘောသဏ္ဌာန်ကို ဆိုထားသည်။ ၎င်းတို့သည် စိတ်ကြိုက် ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူနိုင်ပြီး လက်နက်၊ မီး၊ ကျောက်နှင့် ရေကို မိုးကဲ့သို့ ရွာချနိုင်သည်။

Verse 65

तमो ऽनिलो ऽनलो मेघ इति माया ह्य् अमानुषी जघान कीचकं भीम आस्थितः स्त्रीरूपतां

“အမှောင်၊ လေ၊ မီး၊ မိုးတိမ်”—ဤသို့သော အမနုဿ (လူမဟုတ်သော) မာယာဖြစ်သည်။ မိန်းမရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ယူဆောင်၍ ဘီမသည် ကီစကကို ထိုးသတ်ခဲ့သည်။

Verse 66

अन्याये व्यसने युद्धे प्रवृत्तस्यानिवारणं उपेक्षेयं स्मृता भ्रातोपेक्षितश् च हिडिम्बया

မတရားမှု၊ ဘေးအန္တရာယ် သို့မဟုတ် စစ်ပွဲအတွင်း အလျင်အမြန် လှုပ်ရှားသွားသူကို မတားဆီးနိုင်ခြင်းကို «လျစ်လျူရှုမှု» ဟု အပြစ်တင်ကြသည်။ ဥပမာအဖြစ် ဟိဍိမ္ဗာကလည်း ညီအစ်ကိုတစ်ဦးကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 67

मेघान्धकारवृष्ट्यग्निपर्वताद्भुतदर्शनं दरस्थानं च सैन्यानां दर्शनं ध्वजशालिनां

မိုးတိမ်မှ ဖြစ်သော မှောင်မိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ မီးလောင်ခြင်း၊ တောင်တန်းတို့ကဲ့သို့ အံ့ဩဖွယ် (နှင့် မကောင်းသင်္ကေတ) မြင်ကွင်းများ ပေါ်ထွန်းခြင်းနှင့် စစ်တပ်များ၏ ထူးဆန်းသော တည်နေရာချထားမှု၊ ထို့ပြင် အလံတင်တပ်ဖွဲ့များကို (မမှန်ကန်သကဲ့သို့) မြင်တွေ့ရခြင်းတို့ကို နိမိတ်အဖြစ် မှတ်ယူရမည်။

Verse 68

छिन्नपाटितभिन्नानां संसृतानां च दर्शनं इतीन्द्रजालं द्विषताम्भोत्यर्थमुपकल्पयेत्

ရန်သူတို့ကို လှည့်စား၍ အမှန်တကယ်ကဲ့သို့ မြင်စေသော «အိန္ဒြဇာလ» (မောဟပြပွဲ/လှည့်ကွက်ပြသမှု) ကို စီမံတည်ဆောက်ရမည်။ ထိုအရာကြောင့် ခုတ်ဖြတ်ခံရသူ၊ ခွဲထုတ်ခံရသူ၊ ပျက်စီးကွဲပြားသူတို့နှင့် အသက်ဆုံးပြီးသားသူတို့ကိုပင် လှုပ်ရှားနေသကဲ့သို့ မြင်စေကာ ရန်ဘက်ကို မောဟဖြစ်စေ၍ ချိုးဖောက်အနိုင်ယူရန် ဖြစ်သည်။