Adhyaya 6

Verse 1

ः बभञ्ज तद्दृढं धनुरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तदा इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः भरतोथागात् इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अथ षष्ठो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव

“ထိုခိုင်မာသော လေးကို ချိုးဖျက်하였다”—ဟု အမှတ်အသားပြုထားသော လက်ရေးမူတစ်စောင်တွင် ဖတ်ရသည်။ အခြားလက်ရေးမူများတွင် “ထို့နောက်” ဟု ဖတ်ကြပြီး၊ အချို့တွင် “ထို့နောက် ဘရတ လာသည်” ဟု ဖတ်ကြသည်။ ယခု ဆဋ္ဌမအခန်း ‘သီရားမအဝတာရ ဖော်ပြချက်’ စတင်သည်။ နာရဒက ပြောသည်– ဘရတ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ရာမသည် ဖခင်နှင့် အခြားအကြီးအကဲများကို သင့်လျော်စွာ ပူဇော်ကန်တော့하였다။ ဒဿရထမင်းက ရာမအား “နားထောင်လော့၊ ရာဃဝ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

Verse 2

गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह

သင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးသဖြင့် ပြည်သူတို့က သင့်ကို မင်းအဖြစ် အဘိသေက ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ငါသည် စိတ်အပြည့်အဝဖြင့် သင့်အား ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်း) အရာကို ပေးအပ်မည်။

Verse 3

रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन्

“ညအချိန်တွင် စီတာနှင့်အတူ ကိုယ်ကိုထိန်းသိမ်း၍ ကတိသစ္စာကောင်းမွန်သော အကျင့်ကို ဆောင်ရွက်လော့” ဟု မိန့်ကြား하였다။ ထိုသို့ ဝသိဋ္ဌသည် မင်းနှင့် မန္တရိရှစ်ဦးတို့နှင့်အတူ ပြောကြား하였다။

Verse 4

सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः

စೃષ્ટိ၊ ဇယန္တ၊ ဝိဇယ၊ သိဒ္ဓာရ္ထ၊ ရাষ্ট্ৰဝර්ဓန၊ အရှိုက၊ ဓမ္မပါလ၊ စုမန္တရ နှင့် ဝသိဋ္ဌပါဝင်သော အစဉ်—ဤတို့သည် အစဉ်လိုက် ရေတွက်ဖော်ပြထားသော (တော်ဝင်) အမည်များ ဖြစ်သည်။

Verse 5

पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्

အဖနှင့် အခြားသူတို့၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ရာဃဝသည် «အဲဒီအတိုင်းပါ» ဟု ပြန်ဆိုကာ စိတ်တည်ငြိမ်နေ၍ နတ်ဘုရားတို့ကို ပူဇော်ကန်တော့ပြီး ထိုအကြောင်းကို နောက်တစ်ဖန် ကောသလျာထံ တင်ပြ하였다။

Verse 6

राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने सम्भारान् सम्भवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीङ्गतः

ဘုရင်က ဝသိဋ္ဌနှင့် အခြားသူတို့အား «ရာမကို မင်းအဖြစ် အဘိသေက ပြုရန် ပြင်ဆင်ပစ္စည်းများကို အဆင်သင့် ဖြစ်စေကြပါ» ဟု မိန့်တော်မူပြီးနောက် ကૈကေယီထံ သွား하였다။

Verse 7

अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी

အယောဓျာမြို့ အလှဆင်ထားသည်ကို မြင်၍ ရာမ၏ အဘိသေက (နန်းတက်) မကြာမီ ဖြစ်မည်ကို သိသဖြင့် မန္ထရာ—အဖော်မိတ်—က ကૈကေယီအား ထိုအကြောင်းကို ပြောကြား하였다။

Verse 8

पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः तेन वैरेण सा राम- वनवासञ्च काङ्क्षति

သူမသည် အပြစ်ရှိစွာ (ရာမ၏) ခြေကို ဆုပ်ကိုင်ခဲ့သဖြင့် ရာမက ဆွဲခေါ်၍ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ထိုရန်ငြိုးကြောင့်ပင် သူမသည် ရာမကို တောထဲသို့ နေပြည်နှင့်ကွာ၍ နေထိုင်ရမည့် တောဝင်နေရမှုကိုတောင် လိုလားလာသည်။

Verse 9

कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः

«ကဲကေယီ၊ ချက်ချင်း ထပါ။ ရာမကို မင်းအဖြစ် အဘိသေက ပြုလျှင် သင်၏သား သေဆုံးရမည်မှာ မလွဲဧကန်၊ ငါအာမခံသည်—ဤတွင် သံသယမရှိ» ဟု ဆို하였다။

Verse 10

राज्यवर्धन इति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुमन्त्रश् च वशिष्ठक इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः मन्थरासती इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्थरा सतीमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कब्जयोक्तञ्च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः

«ရာဇ္ယဝර්ဓန» ဟူသည်မှာ အမှတ်အသားပြု လက်ရေးမူ ၃ စောင် (kha, ga, gha) ၏ ဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ «စုမန္တ্ৰ နှင့် ဝသိဋ္ဌက» ဟူသည်မှာ အမှတ်အသားပြု လက်ရေးမူ ၄ စောင် (kha, ga, gha, ṅa) ၏ ဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ «မန္ထရာ-သတီ» ဟူသည်မှာ အမှတ်အသားပြု လက်ရေးမူ ၂ စောင် (kha, ṅa) ၏ ဖတ်ပုံဖြစ်ပြီး၊ «သီလရှိသော မန္ထရာ» ဟူသည်မှာ (ga) လက်ရေးမူ၏ ဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ ကဗ္ဇာ၏ စကားကို ကြားသော် နန်းမသည် အလှဆင်ပစ္စည်းတစ်ခု ပေးကာ «ငါ့အတွက် ရာမကဲ့သို့ပင် ငါ့သား ဘရတလည်း ထိုသို့ပင်» ဟု ဆို하였다။

Verse 11

उपायन्तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा

“ဘရတသည် နိုင်ငံတော်ကို အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် နည်းလမ်းတစ်စုံတစ်ရာ မမြင်ပါ” ဟု မန္ထရာသည် ဒေါသထွက်လျက် ကေကေယီအား ပြောပြီးနောက် လည်ဆွဲကို ပစ်ချ하였다။

Verse 12

बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं माञ्च राघवात् भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः

အို မိုက်မဲသူရေ၊ ဘရတကို ကာကွယ်လော့၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုလည်း ကာကွယ်လော့; ရာဃဝကို မဆန့်ကျင်နှင့်။ ရာဃဝသည် မင်းဖြစ်လာမည်၊ ထို့နောက် ရာဃဝ၏ သားတော်က ဆက်ခံမည်။

Verse 13

राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः

သို့သော် အို ကေကေယီ၊ ဤ မင်းဆက်သည် ဘရတကြောင့် အပြောအဆိုအဖြစ် (အပြစ်တင်ရယ်မောရာ) ဖြစ်လာမည်ဟု ဆိုကြသည်။ ရှေးက ဒေဝနှင့် အသူရတို့ စစ်ပွဲတွင် သမ္ဗရက ဒေဝတို့ကို သတ်ခဲ့သည်။

Verse 14

रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया वरद्वयन्तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपञ्च तत्

ညအခါ ခင်ပွန်းသည် ထိုနေရာသို့ သွားခဲ့သည်။ သင်ပေးအပ်သော ဝိဒ္ယာ (vidyā) ဖြင့် ကာကွယ်ခံရသဖြင့် ထိုအခါ ဆုတောင်းပေးခြင်း နှစ်ပါးကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။ ယခုမူ မင်းကြီးလည်း မိမိလိုအင်ဆန္ဒရှိသည့် အရာကို တောင်းခံစေပါ။

Verse 15

रामस्य च वनेवासं नव वर्षाणि पञ्च च यौवराज्यञ्च भरते तदिदानीं प्रदास्यति

ယခုအခါ မင်းသည် ရာမအား တောဝင်နေထိုင်ခြင်းကို ကိုးနှစ်နှင့် နောက်ထပ် ငါးနှစ် သတ်မှတ်မည်၊ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် ဘရတအား အိမ်ရှေ့မင်းရာထူးကို ပေးအပ်မည်။

Verse 16

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं कारयिष्यति

ကျောကုန်းမိန်းမ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်၊ မမှန်ကန်သောလမ်းကို ရည်ရွယ်နေသော်လည်း အကျိုးကို မြင်တတ်သော သူမက “သင့်လျော်သော အကြံအစည်ဖြင့် ငါ့အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ပေးမည့်သူ ရှိမလား” ဟု ဆို하였다။

Verse 17

क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा

ထို့နောက် သူမသည် အမျက်ခန်းသို့ ဝင်၍ မြေပြင်ပေါ် လဲကျကာ မူးမေ့နေ하였다။ ထိုအခါ ဘုရင် ဒသရထသည် ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် အခြားသူတို့ကို ပူဇော်ဂါရဝပြုပြီးနောက် ထိုအချိန်တွင် ရောက်လာ하였다။

Verse 18

ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्

ဘုရင်သည် ဒေါသထွက်နေသော ကေကေယီကို မြင်၍ “အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ဖြစ်နေသနည်း။ နာမကျန်းဖြစ်သလား၊ သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့မှုတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားသလား။ မင်းလိုချင်သည် အဘယ်နည်း။ ငါ ထိုအရာကို ပြုမည်” ဟု ဆို하였다။

Verse 19

येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि

ရာမကို အာသီသဖြင့်—သူမရှိလျှင် ငါ မိနစ်တစ်ခဏပင် မရှင်နိုင်သော ရာမကို အမည်တင်၍—ငါ ကျိန်ဆိုသည်။ အလှတရားရှိသော မိန်းမရေ၊ မင်းလိုချင်သမျှကို ငါ အမှန်တကယ် ဖြည့်ဆည်းမည်။

Verse 20

सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप

သူက ပြောသည်—«အမှန်တရားကို ပြောပါ။ အကယ်၍ မင်းကြီးကို ကျွန်ုပ်အား ပေးမည်ဆိုလျှင်၊ အို မင်းကြီး၊ ယခင်က ပေးမည်ဟု ကတိထားသော ဆုတောင်းနှစ်ပါးကို သစ္စာတရားအတိုင်း ကျွန်ုပ်အား ပေးပါ»။

Verse 21

चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः कथितमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतोत्राभिषेच्यताम्

«ရားမသည် ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်သူဖြစ်၍ တော၌ ဆယ့်လေးနှစ် နေထိုင်စေ—ဟု ဆိုထားသည် (kha နှင့် ṅa လက်ရေးမူ သက်သေများအတိုင်း ဖတ်သည်)။ ထို့ပြင် ဤအဘိသေက ပစ္စည်းများဖြင့်ပင် ယနေ့တင် ဤနေရာ၌ ဘရတကို အဘိသေက ချီးမြှောက်စေ»။

Verse 22

विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्

«အဆိပ်သောက်ပြီး သေမည်—မင်းကြီး၊ မပေးလျှင်» ဟု ဆိုသည်။ ထိုစကားကို ကြားသော် သူသည် မူးလဲကာ မြေပေါ်သို့ မိုးကြိုးထိသကဲ့သို့ လဲကျသွားသည်။

Verse 23

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश् चये

ခဏအကြာတွင် သတိပြန်ရလာပြီး ကိကေယီကို ဤသို့ ပြောသည်—«ရားမက သို့မဟုတ် ငါက သင့်အပေါ် ဘာအပြစ်လုပ်ခဲ့သနည်း၊ အပြစ်ကို ဆုံးဖြတ်ထားသော မိန်းမရေ»။

Verse 24

यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियङ्करि केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः

သင်က ငါ့ကို ဤသို့ ပြောသောကြောင့်၊ လူအပေါ်လုံး မနှစ်သက်စေသူမ၊ သင်နှစ်သက်ရာကိုသာ လုပ်လျှင် ငါသည် အလွန်အမင်း ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခံရမည်။

Verse 25

या त्वं भार्या कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते

အို မယားရေ၊ သင်သည် ကာလာရာထရီကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဘရတသည် ထိုသို့သော သားမဟုတ်။ ငါသေပြီး သားလည်း ထွက်ခွာသွားလျှင် မုဆိုးမအဖြစ် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်လော့။

Verse 26

सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्

သို့ရာတွင် သစ္စာ၏ ကြိုးကွင်းဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသဖြင့် ရာမကို ခေါ်ကာ ပြော၏—“ရာမရေ၊ ကေကေယီက ငါ့ကို လှည့်ဖြားခဲ့သည်။ ငါ့ကို ထိန်းချုပ်၍ (သစ္စာကတိကြောင့် မလွတ်နိုင်သဖြင့်) နိုင်ငံကို လက်ခံအုပ်ချုပ်လော့။”

Verse 27

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः पितरञ्चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं

“သင်သည် တောတွင် နေရမည်။ အို မင်းကြီး၊ ဘရတသည် ကေကေယီနှင့်အတူ ဖခင်နှင့် ကေကေယီကို ဦးချကန်တော့ပြီးနောက် လေးစားစွာ ပတ်လည်လှည့် (ပြဒက္ခိဏ) လုပ်ရမည်။”

Verse 28

कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः

ထိုနောက် လိုအပ်သော အခမ်းအနားများကို ပြုလုပ်၍ ကောသလျာကို ဦးချကန်တော့ကာ သူမကို နှစ်သိမ့်하였다။ ထို့နောက် လက္ခမဏနှင့်အတူ၊ မယား စီတာနှင့်တကွ၊ ရထားနှင့် စုမန္တရပါဝင်လျက် ထွက်ခွာသွား၏။

Verse 29

दत्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात्

ဗြာဟ္မဏများနှင့် ဆင်းရဲသူ၊ အကာအကွယ်မဲ့သူတို့အား လှူဒါန်းပြီးနောက်၊ မိခင်များနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့အပါအဝင် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် နာကျင်သူများနှင့်အတူ မြို့မှ ထွက်ခွာသွား၏။

Verse 30

उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः

သူတို့သည် တမသာမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ညအိပ်ပြီး မြို့သူမြို့သားတို့ကို နောက်တွင်ထားခဲ့ကြသည်။ မိုးလင်းချိန်တွင် သူ့ကို မမြင်ရသဖြင့် အယောဓျာသို့ ပြန်လည်သွားကြသည်။

Verse 31

रुदन् राजापि कौशल्या- गृहमागात् सुदुःखितः पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः

ဘုရင်သည်လည်း မျက်ရည်ကျ၍ အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ ကောသလျာ၏ အိမ်သို့ သွားရောက်하였다။ မြို့သူမြို့သားတို့၏ မိန်းမများနှင့် နန်းတော်မိဖုရားများ အားလုံးလည်း ငိုကြွေးကြသည်။

Verse 32

रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः

ရာမသည် ရထားပေါ်တွင် ထိုင်လျက် သစ်ခွံအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး သြೃင်္ဂဝေရပုရသို့ သွား하였다။ ထိုနေရာတွင် ဂုဟက ပူဇော်ဂုဏ်ပြုကာ အင်္ဂုဒီ (သဲကန္တာရ ဒိတ်) သစ်ပင်အမြစ်အောက်၌ နေထိုင်하였다။

Verse 33

न त्वं भार्या इति ग, घ, छ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः संश्रित इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं

«သင်သည် (ကျွန်ုပ်၏) ဇနီးမဟုတ်» ဟူသည်မှာ အမှတ်သုံးပါသော လက်ရေးမူကွဲ (ga, gha, cha) တွင် ဖတ်ရသည်။ «saṃśrita (ခိုလှုံလာသော)» ဟူသည်မှာ အမှတ်နှစ်ပါသော လက်ရေးမူကွဲ (ga, gha) တွင် ဖတ်ရသည်။ လက္ခမဏနှင့် ဂုဟတို့သည် ညလုံးပေါက် အိပ်မပျော် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ မိုးလင်းသော် စုမန္တရကို ရထားနှင့်အတူ ထားခဲ့ကာ လှေဖြင့် ဂျာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) မြစ်ကို ကူးလွန်ကြသည်။

Verse 34

रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः

ရာမ၊ လက္ခမဏနှင့် စီတာတို့သည် ကူးလွန်ပြီးနောက် ပရယာဂသို့ ရောက်하였다။ ဘရဒ္ဝာဇကို နမസ്കာရပြုကာ စိတ္ရကူဋ တောင်သို့ ဆက်လက်သွားကြသည်။

Verse 35

वास्तुपूजान्ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे सीतायै दर्शयामास चित्रकूटञ्च राघवः

ဝါစ্তুပူဇာ (Vāstu-pūjā) ကို စနစ်တကျ ပြီးစီးစေပြီးနောက် မန္ဒာကိနီ (Mandākinī) မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် နေစဉ် ရာဃဝ (Rāghava) သည် စီတာ (Sītā) အား စိတ္ရကူဋ (Citrakūṭa) တောင်ကိုလည်း ပြသ하였다။

Verse 36

नखैर् विदारयन्तन्तां काकन्तच्चक्षुराक्षिपत् ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः

သူတို့က လက်သည်းများဖြင့် ဆုတ်ဖြဲနေစဉ် ကာက (ကောင်) တစ်ကောင်က သူ၏ မျက်စိကို ထိုးခတ်하였다။ ထို့နောက် အိုင်ရှိကာစတြ (Aiṣikāstra) အားဖြင့် မိုးကောင်းကင်ရှိ ဒေဝတားတို့ထံ ခိုလှုံရာကို ရရှိ하였다။

Verse 37

रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् कौशल्यां स कथां पौर्वां यदज्ञानद्धतः पुरा

ရာမ (Rāma) သည် တောသို့ ထွက်သွားပြီးနောက် ခြောက်ရက်မြောက်ညတွင် ဘုရင်သည် ကောသလျာ (Kauśalyā) ထံသို့ ရှေးဟောင်းအကြောင်းအရာကို ပြောကြား하였다—အဝိဇ္ဇာကြောင့် ယခင်က မိမိပြုခဲ့သမျှကို။

Verse 38

कौमारे शरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता

ကလေးဘဝ၌ သရယု (Śarayū) မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ယဇ္ဉဒတ္တ (Yajñadatta) ဟု အမည်ရသော ကလေးသည် အသံကို ခွဲခြားမသိ၍ (သို့) မှားယွင်းသဘောပေါက်၍ ရေခွက်/အိုး (ကುಂಬ) ဖြင့် အသံထွက်အောင် လုပ်နေခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူ၏ ဖခင်လည်း ရှိနေ하였다။

Verse 39

शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि

ထို့နောက် မိခင်သည် ငိုကြွေးလျက် ဝမ်းနည်းခြင်းထဲသို့ ကျရောက်ကာ မကြာခဏ ငိုယိုပြီး ကျိန်စာတင်하였다—“ငါ့သားမရှိလျှင် ငါသေမည်၊ သင်လည်း ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် သေမည်” ဟု။

Verse 40

पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवङ्गतः

သားတော်ကို သတိရ၍ ဝမ်းနည်းခြင်းကြီးစွာဖြင့် မင်းသည် ကောသလျာအား «ငါ၏ သေခြင်းသည် ယခု မလွဲမသွေ ဖြစ်လာပြီ» ဟု ဆို၏။ ထိုစကားကို ပြောပြီး «အို ရာမ!» ဟု အော်ဟစ်ကာ မင်းသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ကွယ်လွန်သွား၏။

Verse 41

सुप्तं मत्त्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधवन्दिनः

ထို့နောက် ကောသလျာသည် (မင်းကို) အိပ်နေသည်ဟု ထင်ကာ ကိုယ်တိုင်လည်း လဲလျောင်းအိပ်ရာဝင်၏—အမှန်တကယ် ဝမ်းနည်းဒဏ်ခံနေရသည်။ မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် စူတ၊ မာဂဓ၊ ဝန္ဒင်တို့ကဲ့သို့သော သီချင်းဆိုဘတ်များသည် ချီးမွမ်းသီချင်းများကို စတင်ဆိုကြ၏။

Verse 42

प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत्

နှိုးရန်ကြိုးစားသူတို့သည် ထပ်ခါထပ်ခါ နှိုးကြသော်လည်း သူသည် မနိုးထ—သူသည် သေဆုံးပြီးသားဖြစ်၏။ ကောသလျာသည် သူသေဆုံးကြောင်း သိသွားသောအခါ «အို! ငါ ပျက်စီးသွားပြီ!» ဟု အော်ဟစ်၏။

Verse 43

नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम्

ထို့နောက် ယောက်ျားမိန်းမတို့သည် အသံကျယ်စွာ ငိုကြွေးကြ၏။ ထိုအချိန်တွင် ဘရတသည် သတရုဃ္နနှင့်အတူ ဝသိဋ္ဌနှင့် အခြားအကြီးအကဲတို့က မင်းနန်းတော်မှ မြို့သို့ အလျင်အမြန် ခေါ်ဆောင်လာကြ၏။

Verse 44

पूर्वामिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नृप इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चापतदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च

ကေကေယီသည် ဝမ်းနည်းခြင်းထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသည်ကို မြင်သော် (မင်းသည်) စိတ်နာကျင်စွာဖြင့် သူမကို ပြစ်တင်၏။ ထို့ပြင် မကောင်းသတင်းအရှက်တရားသည် မိမိခေါင်းပေါ်သို့ ကျရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသဖြင့် ကောသလျာကိုလည်း ချီးမွမ်းပြောဆို၏။

Verse 45

पितरन्तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत्

ဆရာယုမြစ်ကမ်း၌ ဆီထည့်ထားသောအိုးကြီးအတွင်းထားခဲ့သည့် အဖခင်၏ သင်္ဂြိုဟ်အခမ်းအနားကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ဝသိဋ္ဌနှင့် အခြားသူများက တိုက်တွန်းသဖြင့် သူက «ငါသည် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်မည်» ဟု ပြန်ဆို하였다။

Verse 46

व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली शृङ्गवेरं प्रयागञ्च भरद्वाजेन भोजितः

«ငါသည် ရာမကို ခေါ်ဆောင်လာရန် သွားမည်။ ရာမသည် အင်အားကြီးသော မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်» ဟုဆိုကာ၊ သူသည် သြင်္ဂဝေရပူရနှင့် ပရယာဂသို့ သွားပြီး ဘာရဒ္ဝါဇက ဧည့်ဝတ်ပြု၍ အစာကျွေးကာ ဂုဏ်ပြု하였다။

Verse 47

नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव

ဘာရဒ္ဝါဇကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက်၊ သူသည် ရာမနှင့် လက္ခမဏထံသို့ ရောက်လာကာ «အဖခင်တော်သည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ သွားလေပြီ၊ အို ရာမ၊ အယောဓျာ၌ မင်းဖြစ်ပါ» ဟု ဆို하였다။

Verse 48

अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः रामः श्रुत्वा जलं दत्वा गृहीत्वा पादुके व्रज

«ငါသည် သစ်တောသို့ ထွက်ခွာ၍ သင်၏ အမိန့်ကို စောင့်မျှော်မည်» ဟုဆို၏။ ရာမသည် ထိုစကားကို ကြားပြီးနောက် လက်ဆောင်ရေ (နှုတ်ဆက်/ကန်တော့) ကို ဆက်ကပ်ကာ၊ ခြေစွပ်တစ်စုံကို ယူဆောင်၍ ထွက်ခွာလေသည်။

Verse 49

राज्यायाहन्नयास्यामि सत्याच्चीरजटाधरः रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत्

အခေါက်အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်၍ ဆံပင်ကို ဂျဋာအဖြစ် ချည်ထားသော ရာမက «နိုင်ငံအတွက်လည်း ငါ မပြန်မည်၊ အကြောင်းမူကား သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းရမည်» ဟု ဆို하였다။ ရာမ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း အင်အားကြီးသော ဘရတသည် လာရောက်၍ အယောဓျာကို စွန့်ကာ နန္ဒီဂြာမ၌ နေထိုင်ပြီး၊ ထိုခြေစွပ်တို့ကို ပူဇော်ကာ ရာမ၏ နာမဖြင့် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်하였다။