Home›Upanishads›Akshi›Verse 5
←Previous Verse
Next Verse→

Akshi Upanishad: Verse 5

विरागमुपयात्यन्तर्वासनास्वनुवासरम्। क्रियासूदररूपासु क्रमते मोदतेऽन्वहम्॥ ग्राम्यासु जडचेष्टासु सततं विचिकित्सते। नोदाहरति मर्माणि पुण्यकर्माणि सेवते॥ अनन्योद्वेगकारीणि मृदुकर्माणि सेवते। पापाद्बिभेति सततं न च भोगमपेक्षते॥ स्नेहप्रणयगर्भाणि पेशलान्युचितानि च। देशकालोपपन्नानि वचनान्यभिभाषते॥४–७॥

विरागम् । उपयाति । अन्तः । वासनासु । अनु-वासरम् । क्रिया-सूदर-रूपासु । क्रमते । मोदते । अन्वहम् । ग्राम्यासु । जड-चेष्टासु । सततम् । विचिकित्सते । न । उदाहरति । मर्माणि । पुण्य-कर्माणि । सेवते । अनन्य-उद्वेग-कारीणि । मृदु-कर्माणि । सेवते । पापात् । बिभेति । सततम् । न । च । भोगम् । अपेक्षते । स्नेह-प्रणय-गर्भाणि । पेशलानि । उचितानि । च । देश-काल-उपपन्नानि । वचनानि । अभिभाषते ॥४–७॥

Recitation with translationAkshi Upanishad 5

virāgam upayāty antarvāsanāsv anuvāsaram | kriyāsūdararūpāsu kramate modate’nvaham || grāmyāsu jaḍaceṣṭāsu satataṃ vicikitsate | nodāharati marmāṇi puṇyakarmāṇi sevate || ananyodvegakārīṇi mṛdukarmāṇi sevate | pāpād bibheti satataṃ na ca bhogam apekṣate || sneha-praṇaya-garbhāṇi peśalāny ucitāni ca | deśakālopapannāni vacanāny abhibhāṣate ||4–7||

Dia mencapai vairāgya, ketidakmelekatan, hari demi hari terhadap kecenderungan terpendam di dalam. Dia melangkah dalam perbuatan yang elok dan tertib, lalu bersukacita setiap hari. Terhadap tingkah laku duniawi yang tumpul, dia sentiasa menimbang dengan daya beza. Dia tidak mengucap kata yang menikam titik rawan; dia mengamalkan perbuatan berjasa. Dia melakukan tindakan yang lembut, tidak menggelisahkan orang lain. Dia sentiasa takut akan dosa dan tidak mengharapkan kenikmatan. Dia bertutur kata yang mengandungi kasih dan persahabatan—manis, wajar, serta sesuai dengan tempat dan waktu.

He attains dispassion day by day with respect to the latent tendencies within. He proceeds among actions that are of a ‘good/beautiful’ form and rejoices daily. Regarding worldly, inert behaviors he is continually doubtful (discriminating). He does not utter hurtful points; he practices meritorious deeds. He practices gentle actions that do not cause agitation to others. He continually fears sin and does not seek enjoyment. He speaks words that contain affection and friendliness—pleasant and appropriate—fitting to place and time.

virāgamdispassion
virāgam:
TypeNoun
Rootvirāga (prātipadika)
Formpuṃliṅgaḥ; dvitīyā ekavacanam
upayātiattains/approaches
upayāti:
TypeVerb
Rootupa√yā (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
antaḥwithin
antaḥ:
TypeIndeclinable
Rootantaḥ (avyaya)
Formavyaya (adverb)
vāsanāsuin latent tendencies
vāsanāsu:
TypeNoun
Rootvāsanā (prātipadika)
Formstrīliṅgaḥ; saptamī bahuvacanam
anuvāsaramday by day / continually
anuvāsaram:
TypeIndeclinable
Rootanu-vāsara (avyaya)
Formavyaya (adverb)
kriyāsuin actions
kriyāsu:
TypeNoun
Rootkriyā (prātipadika)
Formstrīliṅgaḥ; saptamī bahuvacanam
udāra-rūpāsuin noble forms (of action)
udāra-rūpāsu:
TypeAdjective
Rootudāra-rūpa (prātipadika)
Formstrīliṅgaḥ; saptamī bahuvacanam (agreeing with kriyāsu)
kramateproceeds/acts
kramate:
TypeVerb
Root√kram (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
modaterejoices
modate:
TypeVerb
Root√mud (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
anvahamday after day
anvaham:
TypeIndeclinable
Rootanu-aham (avyaya)
Formavyaya (adverb)
grāmyāsuin worldly (matters)
grāmyāsu:
TypeAdjective
Rootgrāmya (prātipadika)
Formstrīliṅgaḥ; saptamī bahuvacanam
jaḍa-ceṣṭāsuin dull/insentient behaviors
jaḍa-ceṣṭāsu:
TypeNoun
Rootjaḍa-ceṣṭā (prātipadika)
Formstrīliṅgaḥ; saptamī bahuvacanam
satatamalways
satatam:
TypeIndeclinable
Rootsatata (avyaya)
Formavyaya (adverb)
vicikitsatehesitates/discriminates
vicikitsate:
TypeVerb
Rootvi√cikits (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formnegation
udāharatiutters/mentions
udāharati:
TypeVerb
Rootud-ā√hṛ (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
marmāṇisecrets/sore points
marmāṇi:
TypeNoun
Rootmarma (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
puṇya-karmāṇimeritorious deeds
puṇya-karmāṇi:
TypeNoun
Rootpuṇya-karman (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
sevatepractices/serves
sevate:
TypeVerb
Root√sev (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
ananya-udvega-kārīṇinot causing disturbance to others
ananya-udvega-kārīṇi:
TypeAdjective
Rootananya-udvega-kārin (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam (agreeing with karmāṇi understood)
mṛdu-karmāṇigentle actions
mṛdu-karmāṇi:
TypeNoun
Rootmṛdu-karman (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
sevatepractices
sevate:
TypeVerb
Root√sev (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
pāpātfrom sin/evil
pāpāt:
TypeNoun
Rootpāpa (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; pañcamī ekavacanam
bibhetifears
bibheti:
TypeVerb
Root√bhī (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
satatamalways
satatam:
TypeIndeclinable
Rootsatata (avyaya)
Formavyaya
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formnegation
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunction
bhogamenjoyment
bhogam:
TypeNoun
Rootbhoga (prātipadika)
Formpuṃliṅgaḥ; dvitīyā ekavacanam
apekṣateexpects/desires
apekṣate:
TypeVerb
Rootapa√īkṣ (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
sneha-praṇaya-garbhāṇicontaining affection and love
sneha-praṇaya-garbhāṇi:
TypeAdjective
Rootsneha-praṇaya-garbha (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam (agreeing with vacanāni)
peśalānigentle/pleasant
peśalāni:
TypeAdjective
Rootpeśala (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
ucitāniappropriate
ucitāni:
TypeAdjective
Rootucita (prātipadika; PPP of √uc)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunction
deśa-kāla-upapannānisuited to place and time
deśa-kāla-upapannāni:
TypeAdjective
Rootdeśa-kāla-upapanna (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
vacanāniwords/speech
vacanāni:
TypeNoun
Rootvacana (prātipadika)
Formnapuṃsakaliṅgaḥ; dvitīyā bahuvacanam
abhibhāṣatespeaks/addresses
abhibhāṣate:
TypeVerb
Rootabhi√bhāṣ (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ puruṣaḥ; ekavacanam
  • upayāty antarvāsanāsv anuvāsaram → upayāti antaḥ vāsanāsu anuvāsaram (y→i before vowel; sv from su)
  • kriyāsūdararūpāsu → kriyāsu udāra-rūpāsu
  • modate’nvaham → modate anvaham (’ = a-elision)
  • no(d)āharati → na udāharati (o = a+u)
  • pāpād → pāpāt (final d from t before voiced consonant)
  • vacanāny abhibhāṣate → vacanāni abhibhāṣate (y-sandhi)
Vairāgya and sādhana-catuṣṭaya traits; ethical purification (yama-like virtues) supporting jñānaMahavakya: Indirect—preparatory discipline (sādhana) for mahāvākya realization; aligns with the purification needed for ‘aham brahmāsmi’ to become aparokṣaAtharvaChandas: Anuṣṭubh-like śloka (classical meter)

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play