Rig Veda 10.45.1: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 1

Sukta 10.45

Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Trishtubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

दिवस्परि प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद्द्वितीयं परि जातवेदाः । तृतीयमप्सु नृमणा अजस्रमिन्धान एनं जरते स्वाधीः ॥

Transliteration

divás pári prathamáṃ jajñe agnír asmád dvitī́yaṃ pári jātávedāḥ | tṛtī́yam apsú nṛmánā ájasram índhāna enaṃ jarate svādhī́ḥ ||

Translation

Dari langit ia lahir pertama—Agni; dari kami ia lahir kembali sebagai Jātavedas. Kali ketiga, di dalam perairan, kehendak manusia menyalakannya tanpa henti; yang berakal-budi benar, sentiasa menyalakan, membesarkannya dengan penguasaan dirinya sendiri.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दिवः: from heaven; of heaven
• दिवः: Apādāna (उत्पत्तिस्थान/निर्गम) / सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग’)

• परि: around; forth; from (as preverb with √जन्)
• परि: — (क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रथमम्: first(ly)
• प्रथमम्: — (क्रियाविशेषण: ‘प्रथमं’)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• जज्ञे: was born
• जज्ञे: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनि/जनँ) ‘to be born’

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अस्मत्: of us; our
• अस्मत्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्वितीयम्: second(ly)
• द्वितीयम्: — (क्रियाविशेषण: ‘द्वितीयं’)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)

• परि: around; forth
• परि: — (उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• जातवेदाः: Jātavedas (Agni, ‘knower of births/creatures’)
• जातवेदाः: Kartā (अग्नेः विशेषणरूपेण)
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; जात ‘born’ + वेदस् ‘knowledge’)

• तृतीयम्: third(ly)
• तृतीयम्: — (क्रियाविशेषण: ‘तृतीयं’)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; ‘waters’)

• नृमणाः: having manly spirit/might
• नृमणाः: Kartā (अग्नेः विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: नृमणस् (प्रातिपदिक; नृ ‘man’ + मनस्/मणस् ‘spirit, might, zeal’)

• अजस्रम्: unceasingly
• अजस्रम्: — (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: अजस्र (प्रातिपदिक)

• इन्धानः: being kindled; kindling (himself)
• इन्धानः: Kartā (अग्निः—‘स्वयं प्रज्वलमानः/प्रज्वलयमानः’)
• Type: Participle
• Root: √इन्ध् ‘to kindle’ (कृदन्त: इन्धान)

• एनम्: him
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जरते: praises; sings to
• जरते: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जॄ/जर् ‘to sing/praise’ (Vedic usage)

• स्वाधीः: devout thought; pious inspiration
• स्वाधीः: Kartā (जरते इत्यस्य कर्तृरूपेण: ‘स्वाधीः’)
• Type: Noun (abstract/collective)
• Root: स्वाधी (प्रातिपदिक; सु-आ-धी ‘good intention/insight, devotion’)