←Previous Verse
Next Verse→

Valmiki Ramayana 2.64.22: Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 22

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

Spoken by King DaśarathaSetting: वनाश्रमः (तपस्विनः आश्रम-परिसरः)मृगयायां/वनचर्यायां प्रसङ्गः (राज्ञः वन-गमन-प्रसङ्गः)

स बाष्पपूर्णवदनो निश्श्वसन्शोककर्शितः ।

मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥२२॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.64.22

sa bāṣpapūrṇavadano niśśvasan śokakarśitaḥ |

mām uvāca mahātejāḥ kṛtāñjalim upasthitam ||22||

Pertapa yang bercahaya agung itu—wajahnya penuh air mata, menghela nafas, luluh oleh dukacita—berkata kepadaku ketika aku berdiri di hadapannya dengan tangan dirapatkan.

saḥhe
saḥ:
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma; Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana
RoleKartṛ (कर्ता)
bāṣpa-pūrṇa-vadanaḥwhose face was full of tears
bāṣpa-pūrṇa-vadanaḥ:
TypeAdjective
Rootbāṣpa + pūrṇa + vadana (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (descriptive): 'tear-filled-face'; Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana; qualifies 'saḥ'
RoleViśeṣaṇa (विशेषण)
CompoundKarmadharaya
niśśvasansighing
niśśvasan:
TypeVerb
Rootniḥ√śvas (धातु)
FormŚatṛ present active participle (शतृ, वर्तमानकृदन्त); Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana; agrees with 'saḥ'
RoleKriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
śoka-karśitaḥafflicted by grief
śoka-karśitaḥ:
TypeAdjective
Rootśoka + karśita (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: 'by grief emaciated/afflicted'; Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana
RoleViśeṣaṇa (विशेषण)
CompoundTatpurusha
māmme
mām:
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma; Dvitīyā, Ekavacana
RoleKarma (कर्म)
uvācasaid
uvāca:
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
RoleKriyā (क्रिया)
mahā-tejāḥof great brilliance
mahā-tejāḥ:
TypeAdjective
Rootmahā + tejas (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi: 'one having great splendor'; Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana; qualifies 'saḥ'
RoleViśeṣaṇa (विशेषण)
CompoundBahuvrihi
kṛta-añjalimwith folded hands
kṛta-añjalim:
TypeAdjective
Rootkṛta + añjali (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: 'made-folded-hands' (=with joined palms); Pumliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; qualifies 'mām'
RoleViśeṣaṇa (विशेषण)
CompoundTatpurusha
upasthitamstanding near/present
upasthitam:
TypeVerb
Rootupa√sthā (धातु)
FormKta PPP (क्त); Pumliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; agrees with 'mām'
RoleKarma (कर्म)
  • बाष्पपूर्णवदनो = बाष्प + पूर्ण + वदनः
  • निश्श्वसन्शोककर्शितः = निश्श्वसन् + शोककर्शितः
  • मामुवाच = माम् + उवाच
  • कृताञ्जलिमुपस्थितम् = कृताञ्जलिम् + उपस्थितम्

The grief-stricken, glorious ascetic with his face filled with tears, heaving deep sighs broke down with grief and spoke to me as I was standing with folded palms.

अज्ञानात् अपि हिंसा दुःख-हेतुः; तपस्वि-आश्रितेषु विशेषतः सावधानता धर्मः।

Duties in tension

  • क्षत्रियस्य मृगया/रक्षा-धर्मः vs अहिंसा/तपस्वि-आश्रित-रक्षणम्
  • राजधर्मः (प्रजाहित) vs व्यक्तिगत-प्रमाद-जन्य हिंसा
Ethical theme
अहिंसा/राजधर्म
How it resolves
प्रायश्चित्त-शाप-स्वीकार (फल-भोग-स्वीकृतिः)

करुणा-भाव-शुद्धिः, अपराध-स्वीकारः, अहिंसा-संकल्पः; शोक-समये धैर्य-प्रशिक्षणम्

Rasa
Karuna (compassion), with Bhayanaka (fear)
Mood
अश्रुपूर्ण, विलापमय, गुरुतर-शोक

Themes

  • Dharma
  • Satya
  • Ethics
  • Compassion
  • Repentance

D
Daśaratha
Ṛ
Ṛṣi (sage)

FAQs

Dharma is approached through humility and reverence: the wrongdoer stands with folded hands, acknowledging fault and the moral authority of the ascetic.

The sage, overwhelmed with grief, gathers himself enough to address Daśaratha, who waits respectfully.

Humility and remorse in Daśaratha, and dignified sorrow in the ascetic.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play