Valmiki Ramayana 2.3.8 — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 8

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।।।शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।।।चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।।।शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।।।उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

Transliteration

suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīr api |

śuklamālyāṁś ca lājāṁś ca pṛthak ca madhusarpiṣī |

ahatāni ca vāsāṁsi rathaṁ sarvāyudhāny api |

caturaṅgabalaṁ caiva gajaṁ ca śubhalakṣaṇam |

cāmaravyajane śvete dhvajaṁ chatraṁ ca pāṇḍuram |

śataṁ ca śātakumbhānāṁ kumbhān agnivarcasām |

hiraṇyaśṛṅgam ṛṣabhaṁ samagraṁ vyāghracarma ca |

upasthāpayata prātar agnyagāraṁ mahīpateḥ ||

Translation

Menjelang esok pagi, sediakan di balai api suci (agnyāgāra) milik raja: emas dan logam berharga lainnya, permata, persembahan serta segala herba ubatan; kalungan bunga putih, beras sangai, dan madu serta ghee yang diasingkan; pakaian baharu yang belum dipakai, sebuah rata, dan segala jenis senjata; bala tentera empat angkatan serta seekor gajah bertanda mujur; kipas ekor yak putih, panji dan payung pucat; seratus bekas emas yang bercahaya; sehelai kulit harimau yang sempurna; dan seekor lembu jantan dengan tanduk bersalut emas, lengkap segala keperluannya.

Word by Word

• सुवर्णादीनि: gold and the like (metals)
• सुवर्णादीनि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: suvarṇa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः (suvarṇam ādiḥ yeṣām) 'gold etc.'; उपस्थापयत इति क्रियायाः कर्म

• रत्नानि: gems
• रत्नानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ratna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्म

• बलीन्: offerings
• बलीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bali (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्म

• सर्वौषधीः: all herbs
• सर्वौषधीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + oṣadhi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (sarvāḥ oṣadhayaḥ)

• अपि: also
• अपि: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle; 'also/even')

• शुक्लमाल्यान्: white garlands
• शुक्लमाल्यान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śukla (प्रातिपदिक) + mālya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (śuklāni mālyāni)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• लाजान्: parched grains
• लाजान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: lāja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्म

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• पृथक्: separately
• पृथक्: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: pṛthak (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: separately)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• मधु: honey
• मधु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: madhu (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्वन्द्वस्य अङ्ग (with sarpiṣ)

• सर्पिषी: ghee (clarified butter)
• सर्पिषी: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sarpiṣ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; मधु इत्यनेन सह द्वन्द्वार्थः (honey and ghee)

• अहतानि: new (unused)
• अहतानि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: a- (नञ्) + hata (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; नञ्-समासार्थः 'unbeaten/unused/new'; वासांसि इति विशेष्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• वासांसि: garments
• वासांसि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्म

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ratha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• सर्वायुधानि: all weapons
• सर्वायुधानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (sarvāṇi āyudhāni)

• अपि: also
• अपि: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• चतुरङ्गबलम्: fourfold army
• चतुरङ्गबलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: catur-aṅga (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (caturṇām aṅgānām balaṃ)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एव: indeed/also
• एव: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• गजम्: elephant
• गजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: gaja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• शुभलक्षणम्: of auspicious marks
• शुभलक्षणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक) + lakṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः; गजम् इति विशेष्यस्य विशेषण

• चामरव्यजने: two yak-tail fans
• चामरव्यजने: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: cāmara (प्रातिपदिक) + vyajana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; तत्पुरुषः (cāmarasya vyajane)

• श्वेते: white
• श्वेते: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: śveta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; विशेषण चामरव्यजने इति विशेष्यस्य

• ध्वजम्: banner/standard
• ध्वजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: dhvaja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• छत्रम्: parasol
• छत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: chatra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• पाण्डुरम्: pale-white
• पाण्डुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: pāṇḍura (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (ध्वजम्/छत्रम् इत्यस्य)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; संख्यावाचक; कर्म

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• शातकुम्भानाम्: of golden (vessels)
• शातकुम्भानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: śātakumbha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुं?; षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; कुम्भानाम् इति विशेष्यस्य विशेषण (golden)

• कुम्भान्: pots/vessels
• कुम्भान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kumbha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्म

• अग्निवर्चसाम्: shining like fire
• अग्निवर्चसाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: agni (प्रातिपदिक) + varcas (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुषः (agner varcaḥ iva) 'fire-lustrous'; कुम्भान् इति विशेषणार्थे

• हिरण्यशृङ्गम्: gold-horned
• हिरण्यशृङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: hiraṇya (प्रातिपदिक) + śṛṅga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (hiraṇyasya śṛṅgāṇi yasya) विशेषण ऋषभम् इति विशेष्यस्य

• ऋषभम्: bull
• ऋषभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ṛṣabha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• समग्रम्: complete, whole
• समग्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: samagra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (ऋषभम्/व्याघ्रचर्म)

• व्याघ्रचर्म: tiger-skin
• व्याघ्रचर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vyāghra (प्रातिपदिक) + carman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (vyāghrasya carma)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• उपस्थापयत: bring forth/assemble/present
• उपस्थापयत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: upa + √sthā (स्था) (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: prātaḥ (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: in the morning)

• अग्न्यगारम्: fire-sanctuary (place of sacred fire)
• अग्न्यगारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: agni (प्रातिपदिक) + āgāra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (agner āgāram)

• महीपतेः: of the king
• महीपतेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: mahī (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (mahīyāḥ patiḥ)

Context

By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

Characters & Entities

• Agnyagāra (royal fire-sanctuary)
• Ratna (gems)
• Bali (offerings)
• Auṣadhi (herbs)
• Madhu (honey)
• Ratha (chariot)
• Gaja (elephant)
• Cāmara (yak-tail fan)
• Dhvaja (banner)
• Chatra (parasol)
• Ṛṣabha (bull)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as meticulous sacred duty: public rites are performed with purity, completeness, and proper preparation, reflecting respect for truth, tradition, and social order.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha enumerates the ritual and royal items to be assembled for Rama’s consecration, specifying location (agnyagāra) and time (early morning).

Which character virtue is emphasized?

Organizational excellence and ritual exactness—Vasiṣṭha embodies the priestly virtue of ensuring that dharmic ceremonies are executed without omission.