Adhyaya 53

Verse 1

सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया

Sukalā berkata: “Demikianlah dahulu aku mendengar tentang dharma dalam Purāṇa. Namun tanpa suami, bagaimana aku dapat menikmati bhoga duniawi, sedangkan aku telah bertekad menuju dosa?”

Verse 2

कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्

“Tanpa suami yang dikasihi itu, aku tidak akan mampu menanggung hidup dalam tubuh ini.” Viṣṇu bersabda: Setelah berkata demikian, dia menyatakan dharma yang tertinggi—pativratā, nazar kesetiaan suci kepada suami yang tiada bandingan—

Verse 3

तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्

Para sahabatnya—wanita-wanita mulia—dipenuhi kegembiraan besar, kerana mereka telah mendengar dharma yang luhur lagi suci, yang mengurniakan haluan (gati) bagi kaum wanita.

Verse 4

स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम

Wahai yang terbaik antara manusia, para brāhmaṇa dan semua dewa, bersama wanita-wanita yang saleh, memuji Sukalā yang amat berbahagia itu—yang mencintai dharma dan berkasih pada kebenaran.

Verse 5

तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः

Dengan kekuatan kerinduan sucinya kepada suami, mereka melakukan dhyāna terhadapnya; dan wahai Indra, Penguasa para dewa, setelah menimbang dengan saksama, mengurniakan kepadanya tekad yang amat teguh.

Verse 6

सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः

Setelah meneliti dengan saksama batin terdalam Sukalā, Indra, Penguasa para dewa, berfikir: “Akan aku goncangkan juga keteguhannya—tiada syak akan kasihnya kepada suami.”

Verse 7

सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः

Dengan tergesa-gesa, penguasa para dewa mengingati (memanggil) dewa Manmatha. Sambil menggenggam busur bunga, Mīnaketu (Manmatha) pun tiba di sana.

Verse 8

प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः

Melihat yang perkasa itu datang bersama kekasihnya, Rati, dia pun menangkupkan tangan dengan penuh hormat lalu berkata kepada Sahasrākṣa (Indra).

Verse 9

कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद

Wahai Natha, wahai Yang meliputi segala, mengapakah aku diingati olehmu pada saat ini? Kurniakanlah perintahmu kepadaku pada hari ini, wahai pemberi kemuliaan, dengan segenap kehendakmu.

Verse 10

इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्

Indra bersabda: “Sukaleyā ialah wanita yang amat bertuah, sepenuhnya teguh dalam vrata kesetiaan kepada suami. Dengarlah aku, wahai Kāmadeva—hulurkan bantuanmu yang paling utama.”

Verse 11

निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्

“Bawalah keluar Sukalā yang amat beruntung itu, yang suci oleh kebajikan dan penuh berkat.” Setelah mendengar kata-kata Śakra (Indra) itu, dia pun menjawab baginda.

Verse 12

एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्

“Biarlah demikian, wahai yang bermata seribu. Aku akan melakukannya—tanpa ragu. Wahai Penguasa para dewa, aku akan menghulur bantuan kerana hasratmu menyaksikan keajaiban itu.”

Verse 13

एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्

Setelah berkata demikian, Kandarpa yang bercahaya—tidak terkalahkan bahkan oleh para muni—menyatakan: “Wahai yang terbaik antara ṛṣi, aku mampu menundukkan para dewa, bersama para muni.”

Verse 14

किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्

“Apatah lagi wanita yang dilanda nafsu asmara, wahai Dewa, yang pada anggota tubuhnya memang tiada kekuatan. Wahai Dewa, aku bersemayam dalam anggota-anggota tubuh para wanita yang diliputi cinta.”

Verse 15

भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले

Sentiasa di dahi, di payudara, di mata, di hujung rambut; di pusat, di pinggang, di bahagian belakang, di punggung, dan di lingkaran yoni.

Verse 16

अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्

Di bibir bawah, di bahagian gigi, dan di ketiak, sesungguhnya tanpa keraguan; demikianlah di anggota badan dan bahagian-bahagiannya, aku berdiam di mana-mana.

Verse 17

नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः

Wahai Dewa, wanita adalah rumahku; aku sentiasa tinggal di sana. Berdiam di sana, aku menaklukkan semua lelaki, tidak diragukan lagi.

Verse 18

स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्

Secara semula jadi dia lemah; sesungguhnya, terseksa oleh panah-panahku, apabila melihat ayahnya, ibunya, dan kerabat serta sanak saudaranya yang lain...

Verse 19

सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्

Wahai Dewa, panahku telah menjatuhkan wanita berbudi luhur itu—cantik rupa dan kaya akan kualiti. Dia memang sedang goyah; tidak ada keraguan tentang itu. Seseorang tidak perlu bimbang tentang akibat akhirnya.

Verse 20

योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्

Wahai Tuhan para dewa, rahim wanita berdenyut dan hujung puting pun bergetar; wahai Penguasa sura, tiada keteguhan—aku akan membinasakan Sukalā.

Verse 21

इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव

Indra berkata: “Aku akan menjadi seorang lelaki—tampan, berakhlak mulia dan berharta. Sekadar untuk senda gurau, wahai Manobhava (Kāma), aku akan menggoncangkan hati wanita ini.”

Verse 22

नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय

Bukan kerana nafsu, bukan kerana takut, bukan kerana tamak, dan bukan kerana maksud tersembunyi; bukan kerana khayal, bukan kerana marah—itulah kebenaran, kebenaran, wahai kekasih Rati.

Verse 23

कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्

Bagaimanakah aku dapat menyaksikan kebenaran agung dan kesetiaan pativratā (taat setia kepada suami) pada dirinya? Setelah pergi dari sini, akan aku tarik keluar punca sebenar yang menjadi sebab khayalanmu dalam hal ini.

Verse 24

एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्

Demikianlah, setelah menasihati Kāma, raja para dewa pun berangkat dengan kehendaknya sendiri. Terbit daripada perubahan pada dirinya, dia sendiri menjadi tampan serta dikurniai segala kebajikan.

Verse 25

सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः

Anggota tubuhnya bersinar dengan segala jenis perhiasan; dia dikurniai segala kenikmatan. Tenggelam dalam lila dan permainan kesukaan, dia tetap memiliki kemurahan hati yang tidak pernah putus.

Verse 26

यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्

Wahai raja, di mana pun Dewi—kekasih Kṛkala—bersemayam, di situlah Baginda menzahirkan lila ilahi-Nya, rupa sejati, segala sifat mulia, serta keadaan batin-Nya.

Verse 27

नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप

Dewi itu sama sekali tidak memandang lelaki yang tampan itu; tetapi wahai raja, ke mana pun Baginda pergi, di situlah lelaki itu melihatnya.

Verse 28

साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः

Dengan hati yang dipenuhi keinginan, dia memandangnya demikian; lalu Sahasrākṣa (Indra) menzahirkan gerak-geri asmara, memperlihatkan segala ragam perasaan.

Verse 29

चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति

Di simpang empat, di jalan, dan di tempat penyeberangan suci (tīrtha)—ke mana pun Dewi pergi—di situlah Sahasrākṣa (Indra) terus memandangnya seorang diri.

Verse 30

इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै

Utusan wanita yang diutus oleh Indra pergi kepada Sukalā; lalu sambil tersenyum, dia menegur Sukalā yang amat bertuah itu.

Verse 31

अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना

Ah! Betapa benar, betapa teguh berani, betapa berseri, betapa sabar memaafkan! Wahai yang berwajah indah, di seluruh dunia tiada wanita sebanding rupanya.

Verse 32

का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि

“Wahai wanita yang membawa keberkatan, siapakah engkau? Engkau akan menjadi isteri siapa? Sesiapa yang memperoleh engkau sebagai isteri yang penuh kebajikan, dialah yang benar-benar berbahagia dan besar pahalanya di bumi.”

Verse 33

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः

Setelah mendengar kata-katanya, wanita yang teguh itu berkata: “Dia lahir dalam golongan vaiśya—berjiwa dharma dan mencintai kebenaran.”

Verse 34

तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते

Aku ialah isteri tercinta kepada lelaki bijaksana yang teguh pada ikrar kebenaran—Kṛkala, si vaiśya; kepadamu aku berkata hanya yang benar.

Verse 35

मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति

Suamiku seorang yang berjiwa dharma dan bijaksana; baginda telah berangkat menunaikan tirtha-yatra ke tempat-tempat suci. Kini setelah suamiku yang bertuah itu pergi, pada saat ini…

Verse 36

अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना

Dengarlah: genap tiga tahun telah berlalu. Sesudah itu, terpisah daripada mahātmā itu, aku pun tenggelam dalam dukacita.

Verse 37

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे

Segala ini—riwayat hidupku—telah aku khabarkan kepadamu sepenuhnya. Kini engkau bertanya kepadaku, ‘Kelak dia akan menjadi apa?’ Katakanlah kepadaku.

Verse 38

सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

Setelah mendengar kata-kata Sukalā, utusan perempuan itu berkata lagi: “Wahai yang mulia, kerana engkau bertanya demikian, akan aku ceritakan semuanya.”

Verse 39

अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्

Wahai wanita berwajah elok lagi berkulit cerah, aku datang menghadapmu kerana suatu urusan. Dengarkanlah: akan aku sampaikan; dan setelah mendengarnya, simpanlah baik-baik dalam ingatan.

Verse 40

गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च

Wahai yang berwajah jelita, suamimu yang tidak berperikemanusiaan telah pergi meninggalkanmu. Apa gunanya dia bagimu, sedangkan dia menyakiti apa yang engkau kasihi?

Verse 41

यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः

Lelaki berdosa yang meninggalkanmu, sedangkan engkau berpegang pada adab seorang wanita suci—wahai gadis, ke manakah dia pergi? Di sana dia masih hidup atau benar-benar telah mati?

Verse 42

किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्

Apa yang akan tercapai dengan itu? Dengan cara ini engkau berdukacita sia-sia. Mengapa dia tidak memusnahkan tubuhnya yang ilahi, yang bersinar laksana emas?

Verse 43

बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे

Apabila usia kanak-kanak tiba, manusia tidak menemui kebahagiaan lain. Wahai yang bertuah, wahai wanita yang mulia—hanya satu kegembiraan: permainan seperti anak kecil.

Verse 44

वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने

Pada usia tua, penderitaan mendatang; ketuaan menyiksa dan merosakkan tubuh. Pada usia muda, kenikmatan dinikmati; maka, wahai yang berwajah jelita, setiap orang mencari kebahagiaan.

Verse 45

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः

Selagi masa muda masih bertahan, manusia terus tenggelam dalam kenikmatan; seorang lelaki menurut kehendaknya sendiri bersuka dalam segala jenis kesenangan dan bhoga.

Verse 46

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति

Selagi muda masih ada, nikmat dunia dapat dinikmati. Namun wahai yang dikasihi, apabila usia tua telah tiba—apakah lagi yang mampu dilakukan oleh masa muda?

Verse 47

संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति

Wahai Dewi, apabila usia tua telah tiba, hampir tiada pekerjaan yang berhasil. Orang tua sentiasa dibelenggu kebimbangan dan tidak melangkah menuju amal yang menyenangkan serta menenteramkan.

Verse 48

वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे

Wahai gadis, meskipun masa kanak-kanak telah berlalu, jambatan masih dapat dibina. Demikian juga, apabila masa muda yang membawa tuah telah lewat, tubuh ini menjadi sedemikian—tidak lagi sekuat dahulu.

Verse 49

तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने

Maka makanlah dengan tenang, dan minumlah arak Mādhavī yang manis bermadu ini. Wahai yang bermata jelita, panah-panah Kama sedang membakar tubuhmu.

Verse 50

अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी

Lelaki ini seorang diri telah datang ke sini—tampan dan berbudi. Sesungguhnya dialah laksana harimau di antara manusia: maha mengetahui, sarat dengan sifat mulia, dan berharta.

Verse 51

तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते

Wahai yang berwajah cerah, kerana kasih sayang aku sentiasa terikat demi kebajikanmu.” Sukala berkata: “Dalam hidup makhluk, masa kanak-kanak hampir tiada; masa muda pun amat sedikit dalam kehidupan.”

Verse 52

वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः

Bagi-Nya tiada tua sama sekali. Dia swasiddha, dan penganugerah kesempurnaan tertinggi. Dia abadi, bebas dari susut, meliputi segala—sempurna terlaksana dan Maha Mengetahui segala sesuatu.

Verse 53

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Padma Purāṇa, pada Bhūmi-khaṇḍa, dalam kisah Vena, dalam riwayat Sukalā—di sini berakhirlah bab yang kelima puluh tiga.

Verse 54

यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः

Sebagaimana tukang kayu membentuk rupa daripada bahan menurut garis ukuran, demikian juga sebuah mandir dibina menurut sūtra (tali ukur), daripada banyak himpunan kayu—kumpulan pelbagai jenis kayu.

Verse 55

मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः

Walau hanya dengan tanah liat dan air, segala rupa dapat dibentuk di sekeliling; kayu yang disalut oleh tukang lepa menjadi lukisan melalui tangan para pelukis.

Verse 56

प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने

Mula-mula rumah terbentuk, ditandai oleh garis-garis benang ukur; kemudian mereka sendiri memeliharanya—sesungguhnya—dengan melepa hari demi hari.

Verse 57

वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते

Rumah yang sentiasa digoncang angin juga menjadi kotor; maka tempoh demikian disebut sebagai masa pertengahan (sederhana) bagi sebuah rumah.

Verse 58

रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्

Jika keindahannya merosot, tuan rumah hendaklah melepa untuk memulihkannya; dan menurut kehendaknya sendiri, si pemilik rumah membawa kediaman itu kembali menjadi indah.

Verse 59

तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः

Wahai perempuan utusan, ‘masa muda’ rumah itu disebut demikian; namun oleh himpunan kayu-kayunya sendiri, setelah waktu yang panjang ia pasti menuju keuzuran dan reput.

Verse 60

स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति

Mereka yang tersasar dari tempat yang sepatutnya lahir dalam keadaan merosot; di hujung akar pun mereka menggigil. Kerana tidak tegak berasaskan sokongan yang kukuh, mereka tidak mampu menanggung beban lepa.

Verse 61

एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्

Demikianlah ‘ketuaan’ yakni kemerosotan rumah ini telah dihuraikan—dengarlah, wahai utusan wanita. Melihat rumah yang sedang runtuh, tuan rumah hendaklah meninggalkannya.

Verse 62

गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च

Sebagaimana seseorang segera bergegas untuk memasuki rumah yang lain, demikian juga masa kanak-kanak dan masa muda manusia cepat berlalu—akhirnya tinggal usia tua sahaja.

Verse 63

स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः

Pada zaman kanak-kanak, dia hendaklah digambarkan dengan rupa seorang anak dan ditunjukkan sebagai kurang pengetahuan; dan tubuhnya juga dihiasi dengan pakaian, perhiasan serta permata.

Verse 64

लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते

Dengan sapuan kosmetik, lumuran cendana, serta bahan lain seperti sirih dan seumpamanya, tubuh memperoleh keremajaan, dan seseorang menjadi amat tampan lagi elok.

Verse 65

बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते

Hendaklah dipelihara yang lahir dan yang batin dengan segala sari kehidupan (rasa); dengan sifat pemeliharaan itu, insan menjadi benar-benar tegap, subur dan berkembang sempurna.

Verse 66

जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि

Daripada pemeliharaan oleh rasa, terbit pertumbuhan daging yang baharu lagi utama; wahai raja, anggota yang telah dipelihara dengan baik juga mengembang dalam kepenuhan.

Verse 67

प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे

Dan sesungguhnya, melalui rasa masing-masing, anggota kecil memperoleh bentuknya yang wajar: gigi dan bibir, payudara, lengan, pinggang dan belakang, serta kedua-dua paha.

Verse 68

हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै

Demikian juga, tapak tangan dan tapak kaki mencapai pertumbuhan; dan sesungguhnya, oleh kedua-duanya itulah bahagian-bahagian itu terus bertambah.

Verse 69

अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके

Dengan percampuran rasa (cecair hayat) dan daging, anggota-anggota itu menjadi elok rupanya; dan dengan rupa itu, insan yang fana pun lahir—terikat oleh kenikmatan rasa, wahai dūtikē (utusan wanita).

Verse 70

सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके

Di dunia ini seseorang disebut tampan, namun dengan ukuran yang sejati apakah dia dapat menjadi dikasihi? Wahai dūti, tubuh ini hanyalah sebuah kantung berisi najis dan air kencing.

Verse 71

अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे

Wahai yang mulia, tubuh ini batinnya tidak suci, sentiasa mengalir dan tanpa belas ihsan. Maka rupa apa yang patut dipuji, sedangkan ia bagaikan gelembung air—sekejap dan tidak tetap?

Verse 72

यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने

Selama lima puluh tahun dia benar-benar teguh; namun selepas itu kemerosotan pun datang kepadanya, hari demi hari.

Verse 73

दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च

Gigi menjadi longgar dan mulut meleleh air liur; dengan mata pun tidak dapat melihat, dan dengan telinga pun tidak dapat mendengar.

Verse 74

गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः

Wahai dūti, apabila saat tua menekannya, tubuh menjadi tidak berdaya; bahkan dengan tangan dan kaki pun dia tidak mampu bergerak ke sana sini.

Verse 75

तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते

Sari pati kehidupan itu menjadi kering, dipanggang oleh bahang api ketuaan. Wahai dūti, apabila daya sudah tiada, bagaimana mungkin keelokan rupa diharapkan tetap kekal?

Verse 76

यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्

Seperti rumah tua yang uzur pasti jatuh menjadi runtuhan—tiada syak lagi—demikian juga jasad ini pada usia tua pasti merosot dan menyusut.

Verse 77

ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते

Hari demi hari, seri wajahku menjadi seperti warna itu. Oleh siapa aku dahulu dikurniai kecantikan, dan dengan siapa pula keadaan kecantikan ini akan terus terpelihara?

Verse 78

यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति

Bagaimanakah lelaki yang gagah itu telah pergi, seolah-olah menuju rumah yang uzur? Wahai dūti, demi tujuan siapa engkau datang ke sini, dan siapakah yang engkau sebut sebagai puncanya?

Verse 79

किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा

Katakan segera—apakah yang engkau perhatikan pada tubuhku? Wahai dūti, di sini tiada satu anggota pun yang kurang, dan tiada pula sesuatu yang berlebihan daripadanya.

Verse 80

यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले

Sebagaimana engkau, demikianlah dia; dan demikianlah aku—tiada syak di sini. Siapakah yang tiada rupa? Di bumi ini tiada makhluk yang tanpa bentuk.

Verse 81

उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा

Wahai yang berbahagia, gunung-ganang dan puncak yang menjulang, setinggi mana pun, akhirnya berakhir dengan kejatuhan; dihimpit oleh Kāla (Waktu), ia lenyap. Demikian juga makhluk bernyawa—tiada kesudahan lain.

Verse 82

अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके

Walau tanpa rupa, Dia juga berwujud—Ilahi, Ātman, meliputi segala dan suci; wahai utusan, Dia hadir dalam semua yang tidak bergerak dan juga dalam semua yang bergerak.

Verse 83

एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे

Hakikat yang suci itu satu, bersemayam sebagai satu kehadiran dalam banyak jasad, seperti air yang sama berada dalam pelbagai tempayan. Apabila tempayan pecah, air itu ‘pergi’ sebagai satu—namun engkau tidak mengerti keesaan ini.

Verse 84

पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा

Apabila gugusan jasad (piṇḍa) musnah, Ātman ini menjadi satu rupa yang tidak terbahagi. Selama menetap dalam saṃsāra, aku sentiasa menyaksikan hanya satu bentuk sejati itu.

Verse 85

एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि

Ketahuilah sendiri tujuan engkau datang ke sini, lalu bertuturlah menurutnya. Jika benar engkau ingin menikmati di sini, perlihatkanlah kepadaku sesuatu yang tiada banding dan belum pernah ada.

Verse 86

व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते

Apabila seseorang dihimpit penyakit dan turut tersumbat oleh kahak, darah pun tersasar dari tempatnya yang wajar lalu mula bergerak keluar dari tubuh.

Verse 87

अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्

Apabila pucat dan kelemahan batin meresap ke seluruh sendi tubuh, seseorang binasa seketika, seolah-olah meninggalkan rupa dirinya sendiri.

Verse 88

विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्

Ia segera menjadi najis dan, kata orang, dipenuhi ulat. Demikian juga, jika keadaan atau rupa diri sendiri menjadi punca penderitaan, maka hendaklah ia ditinggalkan.

Verse 89

श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः

Dengarlah: kemudian ia dipenuhi cacing dan bau busuk yang menyelubungi. Di situ benar-benar lahir kutu dan cacing—tiada keraguan sedikit pun.

Verse 90

सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्

Cacing pada kulit menimbulkan bisul dan gatal yang amat dahsyat; kutu pula menimbulkan sakit dan menjadikan seluruh tubuh resah, sentiasa menggeliat tanpa henti.

Verse 91

नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः

Apabila gatal digosok dengan hujung kuku, ia menjadi reda dan lenyap. Demikian juga—dengarkanlah—tanpa syak, kenikmatan persetubuhan timbul daripada gosokan seperti itu.

Verse 92

भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते

Manusia memang menikmati pelbagai rasa dan sekali lagi meminum cecair yang menyuburkan; oleh prāṇa, nafas hayat yang dibawa angin, makanan itu dihantar ke tempat pencernaan.

Verse 93

यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्

Apa jua makanan yang dimakan oleh makhluk hidup lalu sampai semula ke tempat pencernaan, di situ semuanya seakan tertutup; dan sesungguhnya vāyu menyebabkan kekotoran jatuh ke bawah untuk disingkirkan.

Verse 94

सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च

Di situ sari hakikat menjadi ‘rasa’ (cecair nutrisi), dan daripadanya darah terhasil. Sesiapa yang suci bersih dan tenaga vitalnya (vīrya) disucikan, akan mencapai Brahma-sthāna, kediaman Brahman.

Verse 95

आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते

Diseret oleh prāṇa-vāyu yang bergerak ke dalam dan dibawa oleh angin itu juga, seseorang tidak memperoleh tempat berpijak yang teguh; daya hayatnya terus berlegar dalam kegelisahan.

Verse 96

प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः

Sesungguhnya, pada tengkorak makhluk bernyawa dikatakan ada lima jenis cacing; dua berada di pangkal telinga, dan selebihnya berada di kawasan mata.

Verse 97

कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः

Wahai utusan, menurut ukuran jari kelingking, ekornya kemerah-merahan; dan menurut warna mentega segar, ekornya hitam—tiada syak lagi.

Verse 98

तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः

Wahai yang berbahagia, dengarkan nama-nama mereka sebagaimana aku ucapkan: di pangkal telinga ada dua cacing bernama Piṅgalī dan Śṛṅkhalī.

Verse 99

चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ

Capala dan Pippala—kedua-duanya berada di hujung hidung; manakala Śṛṅgalī dan Jaṅgalī—dua yang lain—berada di bahagian dalam kedua-dua mata.

Verse 100

कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः

Cacing-cacing daripada jenis itu berjumlah seratus lima puluh—tiada syak. Kesemuanya berada di hujung dahi, tiap-tiap satu sebesar biji sawi menurut ukurannya.

Verse 101

कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके

Semua yang menghidap penyakit tengkorak berkelakuan ganjil dan menyimpang—tiada syak. Dengarlah, wahai utusan: pada wajahnya terdapat sepasang helai rambut.

Verse 102

प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे

Ketahuilah bahawa kebinasaan makhluk bernyawa boleh berlaku pada saat itu juga—tiada syak. Bahkan bagi Prajāpati yang teguh pada kedudukannya sendiri, (maut) datang di ambang mulutnya.

Verse 103

तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते

Air mani itu jatuh sebagai sari yang cair—tiada syak. Dengan meminum air mani itu melalui mulut, seseorang menjadi mabuk (terpesona), dan daripadanya zuriat pun terhasil.

Verse 104

तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता

Di bahagian tengah lelangit, ia bergerak dengan gelisah; di situ hadir nāḍī bernama Iḍā dan Piṅgalā, dan yang disebut Suṣumṇā juga tegak bersemayam.

Verse 105

सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल

Wahai dūti, walau dengan tenaga yang sedikit, celah kecil pada sangkar berjeruji itu juga menjadi gatalnya nafsu bagi sekalian makhluk, sesungguhnya.

Verse 106

पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः

Wahai dūti, zakar lelaki bergetar bangkit, dan yoni perempuan juga demikian; lalu kedua-duanya, dikuasai nafsu, melangkah menuju persetubuhan.

Verse 107

कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी

Melalui persetubuhan timbullah geseran tubuh dengan tubuh. Nikmat pada badan hanya seketika, kemudian gatal yang serupa datang kembali.

Verse 108

सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता

Wahai dūti, di mana-mana memang terlihat sikap orang perantara seperti ini. Kembalilah ke tempatmu; tiada sesuatu yang baharu di sini.

Verse 109

अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः

Bagi aku tiada sesuatu pun yang luar biasa; aku pasti melaksanakannya—tiada syak lagi.