Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas (Kurukṣetra-yātrā-krama)

Verse 1

मोहिन्युवाच । वनानि कानि विप्रेंद्र तत्र संति शुभावहाः । सरितश्च क्रमाद्यात्रां वद मे सर्वसिद्धिदाम् ॥ १ ॥

Mohinī berkata: “Wahai yang terbaik dalam kalangan brāhmaṇa, hutan-hutan manakah di sana yang membawa keberkatan, dan sungai-sungai yang mana? Nyatakan kepadaku menurut tertibnya, laluan ziarah suci yang menganugerahkan segala siddhi (pencapaian).”

Verse 2

यानि तीर्थानि संत्यत्र कुरुक्षेत्रे सुपुण्यदे । तानि सर्वाणि मे ब्रूहि गतिदस्त्वं गुरुंर्यतः ॥ २ ॥

“Wahai yang amat mulia lagi penuh kebajikan, segala tīrtha (tempat ziarah suci) yang ada di Kurukṣetra ini—jelaskanlah semuanya kepadaku; kerana engkaulah pemberi jalan yang benar dan guru yang kuhormati.”

Verse 3

वसुरुवाच । श्रृणु मोहिनि वक्ष्यामि कुरुक्षेत्रस्य पुण्यदम् । यात्राविधानं यत्कृत्वा लभते गतिमुत्तमाम् ॥ ३ ॥

Vasu berkata: “Dengarlah, wahai Mohinī; akan kukhabarkan tata cara ziarah suci Kurukṣetra yang menganugerahkan pahala kebajikan. Dengan melaksanakannya, seseorang memperoleh tujuan tertinggi.”

Verse 4

वनानि सप्त संतीह कुरुक्षेत्रस्य मध्यतः । तेषां नामानि वक्ष्यामि पुण्यदानां नृणामिह ॥ ४ ॥

“Di sini, di tengah-tengah Kurukṣetra, terdapat tujuh buah hutan. Kini akan kusebutkan nama-namanya—kerana semuanya menganugerahkan pahala kebajikan kepada manusia di dunia ini.”

Verse 5

काम्यकं च वनं पुण्यं तथादितिवनं महत् । व्यासस्य च वनं पुण्यं फलकीवनमेव च ॥ ५ ॥

Hutan Kāmyaka itu suci; demikian juga Aditivana yang agung. Suci pula hutan milik resi Vyāsa, dan demikian juga Hutan Phalakī.

Verse 6

तथा सूर्यवनं चात्र पुण्यं मधुवनं च वै । सीतावनं तथा ख्यातं नृणां कल्मषनाशनम् ॥ ६ ॥

Demikian juga, di sini ada Hutan Sūrya yang suci, dan juga Hutan Madhu yang kudus. Begitu pula Hutan Sītā yang termasyhur, yang melenyapkan noda dosa manusia.

Verse 7

वनान्येतानि सप्तात्र तेषु तीर्थान्यनेकशः । सरस्वती नदी पुण्या तथा वैतरणी नदी ॥ ७ ॥

Di sini ada tujuh hutan; di dalamnya terdapat banyak tīrtha (tempat penyeberangan suci). Sungai Sarasvatī adalah suci, dan demikian juga Sungai Vaitaraṇī.

Verse 8

गंगा मंदाकिनी पुण्या तथैवान्या मधुस्रवा । दृषद्वती कौशिकी च पुण्या हैरण्वती नदी ॥ ८ ॥

Sungai Gaṅgā dan Mandākinī adalah suci; demikian juga sungai lain bernama Madhusravā. Begitu pula Dṛṣadvatī dan Kauśikī yang suci; dan Sungai Hairaṇvatī juga kudus.

Verse 9

वर्षकालवहाश्चैता वर्जयित्वा सरस्वतीम् । एतासामुदकं पुण्यं स्पर्शे पाने समाप्नुतौ ॥ ९ ॥

Sungai-sungai ini mengalir pada musim hujan, kecuali Sarasvatī. Airnya membawa pahala; kesuciannya diperoleh baik dengan menyentuhnya mahupun meminumnya.

Verse 10

रजस्वलात्वं नैतासां पुण्यक्षेत्रप्रभावतः । रंतुकं तु पुरासाद्य द्वारपालं महाबलम् ॥ १० ॥

Dengan kuasa kshetra ziarah yang suci itu, para wanita tersebut tidak jatuh ke dalam keadaan haid. Kemudian mereka sampai kepada Rantuka, penjaga pintu yang maha gagah, lalu meneruskan perjalanan.

Verse 11

यक्षं समभिवाद्याथ तत्र यात्रां समारभेत् । ततो गच्छेन्नरः पुण्यं भद्रेऽदिति वनं महत् ॥ ११ ॥

Setelah memberi salam hormat kepada Yakṣa di sana, hendaklah seseorang memulakan yatra ziarah. Sesudah itu, dia patut menuju ke hutan besar yang amat berpahala bernama Aditi-vana, di wilayah Bhadra yang bertuah.

Verse 12

अदित्या तत्र पुत्रार्थं सम्यक् चीर्णं महत्तपः । तत्र स्नात्वा समभ्यर्च्य देवमातरमंगना ॥ १२ ॥

Di sana, Aditi, demi memperoleh putera, telah menjalani tapa yang agung dengan sempurna. Setelah mandi di tempat itu dan menyembah dengan khusyuk Ibu para dewa, wanita mulia Aditi mencapai hajatnya.

Verse 13

सूते पुत्रं महाशूरं सर्वलक्षण संयुतम् । ततो गच्छेद्वरारोहे विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ १३ ॥

Dia melahirkan seorang putera yang amat perkasa, lengkap dengan segala tanda keberuntungan. Kemudian, wahai wanita yang elok, dia pergi menuju kediaman Viṣṇu yang tiada bandingan.

Verse 14

विमलं नाम विख्यातं यत्र सन्निहितो हरिः । विमले तु नरः स्नात्वा दृष्ट्वा च विमलेश्वरम् ॥ १४ ॥

Ada sebuah tempat suci yang masyhur bernama Vimala, tempat Hari (Viṣṇu) bersemayam. Sesiapa yang mandi di Vimala dan menatap Vimaleśvara akan memperoleh penyucian rohani serta pahala kebajikan.

Verse 15

विमलः स लभेल्लोकं देवदेवस्य चक्रिणः । हरिं च बलदेवं च दृष्ट्वैकासनमास्थितौ ॥ १५ ॥

Setelah disucikan, dia mencapai alam Tuhan segala dewa, Sang Pemegang Cakra; lalu dia menyaksikan Hari dan Baladeva bersemayam bersama di atas satu singgahsana.

Verse 16

मुच्यते किल्बिषात्सद्यो मोहिन्यत्र न संशयः । ततः पारिप्लवं गच्छेत्तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् ॥ १६ ॥

Di sini seseorang segera dibebaskan daripada dosa—pasti, tanpa keraguan. Sesudah itu hendaklah dia menuju ke Pāriplava, tirtha suci yang masyhur di seluruh alam.

Verse 17

तत्र स्नात्वा च पीत्वा यो ब्राह्मणं वेदपारगम् । संतोष्यदक्षिणाद्येन ब्राह्मयज्ञफलं लभेत् ॥ १७ ॥

Sesiapa yang mandi di sana dan meminum air sucinya, lalu menyenangkan seorang Brahmin yang mahir Veda dengan pemberian seperti dakṣiṇā, akan memperoleh buah Brahma-yajña (persembahan melalui pengajian Veda).

Verse 18

यत्रास्ति संगमो भद्रे कौशिक्याः पापनाशनः । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या प्राप्नोति प्रियसंगमम् ॥ १८ ॥

Wahai wanita yang mulia! Di mana ada pertemuan sungai Kauśikī yang memusnahkan dosa, sesiapa yang mandi di sana dengan bhakti akan memperoleh pertemuan kembali dengan yang dicintai.

Verse 19

ततस्तु पृथिवीतीर्थमासाद्य क्षांतिमान्नरः । स्नातो भक्त्या महाभागे प्राप्नोति गतिमुत्तमाम् ॥ १९ ॥

Sesudah itu, wahai yang amat beruntung, seorang lelaki yang berhati sabar mendatangi tirtha bernama Pṛthivī-tīrtha; setelah mandi di sana dengan bhakti, dia mencapai keadaan tertinggi (destinasi agung).

Verse 20

धरम्यामपराधा ये कृताः स्युः पुरुषेण वै । तान्सर्वान्क्षमते देवी तत्र स्नातस्य देहिनः ॥ २० ॥

Apa jua kesalahan yang dilakukan seseorang terhadap dharma, bagi insan berjasad yang mandi di sana, Dewi mengampunkan semuanya.

Verse 21

ततो दक्षाश्रमे पुण्ये दृष्ट्वा दक्षेश्वरं शिवम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ २१ ॥

Kemudian, di Dakṣa-āśrama yang suci, setelah menatap Śiva sebagai Dakṣeśvara, seseorang memperoleh pahala seperti melaksanakan yajña Aśvamedha.

Verse 22

ततः शालकिनीं गच्छेत्तत्र स्नात्वा समर्चयेत् । हरिं हरेण संयुक्तं वांछितार्थस्य लब्धये ॥ २२ ॥

Kemudian hendaklah pergi ke Śālakinī; setelah mandi di sana, hendaklah memuja Hari bersama Hara (Śiva) menurut tatacara, demi memperoleh hajat yang diingini.

Verse 23

नागतीर्थं ततः प्राप्य स्नात्वा तत्र विधानवित् । सर्पिश्चास्य दधि प्राश्य नागेभ्यो ह्यभयं लभेत् ॥ २३ ॥

Kemudian, setelah tiba di Nāga-tīrtha, orang yang mengetahui tatacara hendaklah mandi di sana; dan dengan memakan ghee serta dadih, dia benar-benar memperoleh bebas daripada ketakutan terhadap ular nāga.

Verse 24

ततः सायमुपावृत्य रंतुकं द्वारपालकम् । एकरात्रोषितस्तत्र पूजयेत्तं परेऽहनि ॥ २४ ॥

Kemudian pada waktu petang, kembali dan mendekati Rantuka, penjaga pintu, untuk menghormatinya. Setelah bermalam satu malam di sana, pada keesokan harinya hendaklah memujanya.

Verse 25

गंधाद्यैरुपचारैस्तु ब्राह्मणं प्रार्च्य भोजयेत् । ततः पंचनदं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ २५ ॥

Setelah memuliakan seorang brāhmaṇa dengan persembahan seperti wangian dan layanan adat yang sewajarnya, hendaklah dia dijamu makan; kemudian pergilah ke Pañcanada, tīrtha yang masyhur di seluruh tiga alam.

Verse 26

पंच नादाः कृता यत्र हरेणासुरभीषणाः । तेन पंचनदं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥ २६ ॥

Di tempat Hari mencipta lima gema dahsyat yang menakutkan para asura; maka tempat itu dinamakan Pañcanada, pemusnah segala dosa.

Verse 27

तत्र स्नानेन दानेन निर्भयो जायते नरः । कोटितीर्थँ ततो गच्छेद्यत्र रुद्रेण मोहिनि ॥ २७ ॥

Di sana, dengan mandi suci dan bersedekah, seseorang menjadi tanpa takut. Kemudian, wahai Mohinī, pergilah ke Koṭitīrtha, tempat Rudra bersemayam.

Verse 28

कोटितीर्थान्युपाहृत्य स्थापितानि महात्मना । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं हरम् ॥ २८ ॥

Sang mahātmā itu telah menghimpunkan (pahala) pelbagai tīrtha yang tidak terbilang lalu menegakkannya di sana. Sesiapa yang mandi di tīrtha itu dan memandang Hari sebagai Koṭīśvara memperoleh buah pahala seumpama tīrtha yang tak terhitung itu.

Verse 29

पंचयज्ञभवं पुण्यं तत्प्रभत्याप्नुयात्सदा । तत्रैव वामनो देवः सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितः ॥ २९ ॥

Seseorang sentiasa memperoleh pahala suci yang lahir daripada lima yajña agung (pañca-yajña). Dan di tempat itu juga, Dewa Vāmana ditegakkan—ditahbiskan oleh semua para dewa.

Verse 30

तस्मात्तं तत्र संपूज्य अग्निष्टोमफलं लभेत् । ततोऽश्वितीर्थमासाद्ये श्रद्धावान्विजितेन्द्रियः ॥ ३० ॥

Oleh itu, setelah memuja Baginda di sana dengan sempurna, seseorang memperoleh buah korban suci Agniṣṭoma. Kemudian, setelah sampai ke Aśvitīrtha, orang yang berśraddhā, yang telah menaklukkan indera, hendaklah meneruskan amalan menurut dharma.

Verse 31

स्नात्वा तत्र यशस्वी च रूपवांश्च नरो भवेत् । ततो वाराहतीर्थं च प्राप्य विष्णुप्रकल्पितम् ॥ ३१ ॥

Dengan mandi suci di sana, seorang lelaki menjadi termasyhur dan elok rupanya. Kemudian, setelah tiba di Tīrtha Varāha yang didirikan oleh Tuhan Viṣṇu, hendaklah ia meneruskan ziarah sucinya.

Verse 32

आप्लुत्य श्रद्धया तत्र नरः सद्गतिमाप्नुयात् । ततो व्रजेत्सोमतीर्थँ यत्र सोमो वरानने ॥ ३२ ॥

Dengan berendam di sana dengan śraddhā, seseorang mencapai destinasi yang diberkati. Kemudian, wahai yang berwajah jelita, hendaklah ia pergi ke Soma-tīrtha, tempat Soma, dewa Bulan, bersemayam.

Verse 33

तपस्तप्त्वा ह्यरोगोऽभूत्तत्र स्नानं समाचरेत् । दत्वा च तत्र गामेकां राजसूयफलं लभेत् ॥ ३३ ॥

Setelah melakukan tapa (austeriti), dia benar-benar menjadi bebas penyakit. Maka hendaklah seseorang mandi suci di tempat keramat itu; dan dengan menghadiahkan seekor lembu di sana, dia memperoleh pahala setara korban Rājasūya.

Verse 34

भूतेश्वरं च तत्रैव ज्वालामालेश्वरं तथा । तांडलिंगं समभ्यर्च्य न भूयो भवमाप्नुयात् ॥ ३४ ॥

Di tempat itu juga, setelah memuja Bhūteśvara, demikian pula Jvālāmāleśvara dan Tāṇḍa-liṅga dengan penuh hormat, seseorang tidak lagi kembali kepada bhava (kewujudan duniawi), yakni terbebas daripada kelahiran semula.

Verse 35

एकहंसे नरः स्नात्वा गो सहस्रफलं लभेत् । कृतशौचे नरः स्नात्वा पुंडरीकफलं लभेत् ॥ ३५ ॥

Sesiapa yang mandi di Ekahaṃsa memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor lembu. Sesiapa yang mandi di Kṛtaśauca memperoleh pahala setara dengan mempersembahkan puṇḍarīka, teratai putih.

Verse 36

ततो मुंजवटं नाम प्राप्य देवस्य शूलिनः । समुष्य च निशामेकां प्रार्च्येशं गणपोभवेत् ॥ ३६ ॥

Kemudian sampailah ke tempat bernama Muñjavaṭa, suci bagi Tuhan pemegang trisula (Śiva). Tinggallah di sana semalam, lalu sembahlah Īśa (Śiva); dengan itu seseorang menjadi pemimpin dalam kalangan gaṇa, para pengiring Śiva.

Verse 37

प्रसाद्य यक्षिणीं तत्र द्वारस्थामुपवासकृत् । स्नात्वाभ्यर्च्याशयेद्विप्रान्महापातकशांतये ॥ ३७ ॥

Di sana, setelah berpuasa (upavāsa), hendaklah menenangkan hati Yakṣiṇī yang menjaga di pintu. Kemudian, setelah mandi dan melakukan pemujaan, jamulah para brāhmaṇa, demi meredakan dosa-dosa besar (mahāpātaka).

Verse 38

प्रदक्षिणमुपावृत्य पुष्करं च ततो व्रजेत् । तत्र स्नात्वा पितॄन्प्रार्च्य कृतकृत्यो नरो भवेत् ॥ ३८ ॥

Setelah menyempurnakan pradakṣiṇā (mengelilingi dengan hormat) dan kembali, hendaklah pergi ke Puṣkara. Di sana, setelah mandi dan memuja para Pitṛ (leluhur) dengan sewajarnya, seseorang menjadi insan yang telah menunaikan kewajipan.

Verse 39

कन्यादानं च यस्तत्र कार्तिक्यां वै समाचरेत् । प्रसन्ना देवतास्तस्य यच्छंत्यभिमतं फलम् ॥ ३९ ॥

Sesiapa yang, dalam suasana suci itu, melaksanakan kanyā-dāna (pemberian anak dara dalam perkahwinan suci) pada bulan Kārtika dengan sempurna—para dewa berkenan lalu mengurniakan hasil yang dihajati.

Verse 40

कपिलश्च महायक्षो द्वारपालोऽत्र संस्थितः । विघ्नं करोति पापानां सुकृतं च प्रयच्छति ॥ ४० ॥

Di sini berdiri Kapila, Yakṣa agung, ditempatkan sebagai penjaga pintu; dia menimbulkan halangan bagi yang berdosa dan menganugerahkan pahala kebajikan kepada yang berbudi.

Verse 41

पत्नी तस्य महाभागा नाम्नोलूखलमेखला । आहत्य दुंदुभिं सा तु भ्रमते नित्यमेव हि ॥ ४१ ॥

Isterinya yang mulia, terkenal dengan nama Ulūkhalamekhalā; dia memukul gendang dundubhi dan benar-benar berkeliling tanpa henti sepanjang masa.

Verse 42

वारयेत्पापिनः स्नानात्तथा सुकृतिनो नयेत् । ततो रामह्रदं गच्छेत्स्नात्वा तत्र विधानतः ॥ ४२ ॥

Hendaklah dihalang orang berdosa daripada mandi (di situ), dan demikian juga orang yang berbuat kebajikan hendaklah diiringi untuk mandi. Kemudian pergilah ke Rāma-hrada; setelah mandi di sana, laksanakan upacara menurut aturan yang ditetapkan.

Verse 43

देवान्पितॄनृषीनिष्ट्वा भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । राममभ्यर्च्य सच्छद्धः स्वर्णं दत्त्वा धनी भवेत् ॥ ४३ ॥

Setelah menyembah para Deva, Pitṛ dan Ṛṣi dengan sewajarnya, seseorang memperoleh kedua-duanya: kenikmatan duniawi dan pembebasan. Dan sesiapa yang dengan iman sejati memuja Rāma serta mendermakan emas, akan menjadi kaya.

Verse 44

वंशमूलं समासाद्य स्रात्वा स्वं वंशमुद्दरेत् । कायशोधनके स्नात्वा शुद्धदेहो हरिं विशेत् ॥ ४४ ॥

Dengan mencapai akar asal keturunan dan mandi di sana, seseorang mengangkat serta menebus garis keluarganya sendiri. Setelah mandi di Kāyaśodhana (tīrtha penyuci tubuh), dengan jasad yang suci dia memasuki Hari (Viṣṇu).

Verse 45

लोकोद्धारं ततः प्राप्य स्नात्वाभ्यर्च्य जनार्दनम् । प्राप्नोति शाश्वतं लोकं यत्र विष्णुः सनातनः ॥ ४५ ॥

Kemudian, setelah sampai ke Lokoddhāra, tempat suci pengangkatan, lalu mandi dan memuja Janārdana, seseorang mencapai alam kekal, tempat Viṣṇu, Yang Purba dan abadi, bersemayam.

Verse 46

श्रीतीर्थं च ततः प्राप्य शालग्राममनुत्तमम् । स्नात्वाभ्यर्च्य हरिं नित्यं पश्यति स्वांतिके स्थितम् ॥ ४६ ॥

Kemudian, setelah sampai ke Śrī-tīrtha yang suci dan Śālagrāma yang tiada banding, lalu mandi dan memuja Hari setiap hari, seseorang akan menyaksikan-Nya hadir dekat di sisi diri.

Verse 47

कपिलाह्रदमासाद्य स्नात्वाभ्यर्च्य सुरान्पितॄन् । सहस्रकपिलापुण्यं लभते नात्र संशयः ॥ ४७ ॥

Setelah tiba di Kapilā-hrada, mandi di sana dan memuja para dewa serta para leluhur (Pitṛ), seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor lembu berwarna keemasan—tiada keraguan.

Verse 48

कपिलं तत्र विश्वेशं समभ्यर्च्य विधानतः । देवैश्च सत्कृतो भद्रे साक्षाच्छिवपदं लभेत् ॥ ४८ ॥

Wahai yang berbahagia, dengan memuja di sana Viśveśa, Tuhan semesta, dalam rupa Kapila menurut tata upacara yang benar, seseorang dihormati bahkan oleh para dewa dan secara langsung mencapai kedudukan Śiva.

Verse 49

सूर्यतीर्थे ततो भानुं सोपवासः समर्चयेत् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं लब्ध्वा व्रजेद्दिवम् ॥ ४९ ॥

Kemudian, di Sūrya-tīrtha hendaklah seseorang memuja Bhānu (Dewa Matahari) sambil berpuasa (upavāsa); setelah memperoleh pahala setara dengan yajña Agniṣṭoma, ia menuju ke svarga.

Verse 50

पृथिवीविवरद्वारि स्थितो गणपतिः स्वयम् । तं दृष्ट्वाथ समभ्यर्च्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् ॥ ५० ॥

Di pintu masuk rekahan bumi berdirilah Gaṇapati sendiri. Sesiapa yang memandang-Nya lalu memuja dengan tertib dan penuh hormat, akan memperoleh buah pahala yajña (korban suci).

Verse 51

देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् । ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

Sesiapa yang mandi di tīrtha Devī memperoleh rupa yang amat indah; dan sesiapa yang mandi di Brahmāvarta memperoleh pengetahuan tentang Brahman.

Verse 52

सुतीर्थके नरः स्नात्वा देवर्षिपितृमानवान् । समभ्यर्च्याश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् ॥ ५२ ॥

Sesiapa yang mandi di Sutīrthaka lalu memuja dengan tertib para dewa, devarṣi, para pitṛ (leluhur), dan tetamu manusia, memperoleh pahala seperti buah yajña Aśvamedha.

Verse 53

कामेश्वरस्य तीर्थे तु स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्म प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ ५३ ॥

Adapun sesiapa yang mandi di tīrtha Kāmeśvara dengan iman yang teguh, terbebas daripada segala penyakit dan mencapai Brahman yang kekal.

Verse 54

स्नातस्य मातृतीर्थे तु श्रद्धयाभ्यर्चकस्य तु । आसप्तमं कुलं देवि वर्द्धते श्रीरनुत्तमा ॥ ५४ ॥

Wahai Dewi, bagi orang yang mandi di Mātṛtīrtha dan bersembahyang dengan penuh iman, kemakmuran yang tiada banding akan bertambah dalam keturunannya hingga tujuh generasi.

Verse 55

ततः सीतावनं गच्छेत्तत्र तीर्थं महच्छुभे । पुनातिदर्शनादेवपुरुषानेकविशतिंम् ॥ ५५ ॥

Kemudian hendaklah pergi ke Sītāvana; di sana ada tīrtha yang besar lagi penuh keberkatan. Dengan sekadar memandangnya sahaja, ia menyucikan dua puluh satu orang.

Verse 56

केशान्प्रक्षिप्य वै तत्र पूतो भवति पापतः । दशाश्वमेधिकं तत्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ५६ ॥

Dengan melepaskan rambutnya di sana, seseorang menjadi suci daripada dosa. Tīrtha itu dinamakan Daśāśvamedhika, termasyhur di seluruh tiga alam.

Verse 57

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य मुक्तो भवति किल्बिषैः । मानुषाह्वें ततस्तीर्थं प्राप्य स्रानं समाचरेत् ॥ ५७ ॥

Dengan sekadar memandang tīrtha itu, seseorang benar-benar terbebas daripada dosa. Maka setelah tiba di tīrtha bernama Mānuṣāhva, hendaklah mandi suci menurut tata cara.

Verse 58

यदीच्छेन्मानुषं जन्म पुनश्च विधिनंदिनि । मानुषाच्च ततस्तीर्थात्कोशमात्रे महानदी ॥ ५८ ॥

Wahai Vidhinandini, jika seseorang berhasrat memperoleh kelahiran sebagai manusia lagi, maka dari tīrtha bernama Mānuṣa, pada jarak hanya satu krośa, terdapat sebuah sungai besar.

Verse 59

आपगा नाम विख्याता तत्र स्नात्वा विधानतः । श्यामाकं पयसा सिद्धं भोजयद्द्विजसत्तमान् ॥ ५९ ॥

Ada aliran suci yang masyhur bernama Āpagā. Setelah mandi di sana menurut ketetapan, dia menjamu para dwija yang utama dengan bijirin śyāmāka yang dimasak bersama susu.

Verse 60

तस्य पापं क्षयं याति पितॄणां श्राद्धतो गतिः । नभस्ये मासि कृष्णे तु पितृपक्षे महालये ॥ ६० ॥

Dengan amalan śrāddha itu, dosa-dosanya lenyap; dan melalui śrāddha, para pitṛ (leluhur) memperoleh perjalanan lanjut mereka. Hal ini terutama pada paruh gelap bulan Nabhasya—ketika Pitṛpakṣa, masa Mahālaya.

Verse 61

चतुर्दश्यां तु मध्याह्ने पिंडदो मुक्तिमाप्नुयात् । ब्राह्मोदुंबरकं गच्छेद्ब्रह्मणः स्थानकं ततः ॥ ६१ ॥

Namun pada hari keempat belas bulan, tepat tengah hari, sesiapa yang mempersembahkan piṇḍa (persembahan arwah) akan mencapai mokṣa. Sesudah itu ia pergi ke Brāhmodumbaraka—suatu sthāna suci milik Brahmā.

Verse 62

तत्र ब्रह्मर्षिकुंडेषु स्नातः सोमफलं लभेत् । वृद्धकेदारके तीर्थे स्थाणुं दंडिसमन्वितम् ॥ ६२ ॥

Di sana, setelah mandi di kolam-kolam yang disebut Brahmarṣi-kuṇḍa, seseorang memperoleh pahala setara dengan korban Soma. Dan di tīrtha Vṛddha-Kedāraka, ia menyaksikan serta memuja Sthāṇu (Śiva) yang disertai para daṇḍin, pertapa pembawa tongkat.

Verse 63

समर्च्य यत्र चाप्नोति नरोंऽतर्द्धानमिच्छया । कलश्यां च ततो गच्छेद्यत्र देवी स्वयं स्थिता ॥ ६३ ॥

Setelah memuja dengan sempurna di tempat itu, seseorang memperoleh kuasa untuk menjadi tidak kelihatan menurut kehendak. Dari sana hendaklah ia menuju ke Kalaśyā, tempat Dewi sendiri bersemayam.

Verse 64

स्नात्वास्यामंबिकां प्रार्च्य तरेत्संसारसागरम् । सरके कृष्णभूतायां दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ ६४ ॥

Dengan mandi di sini dan memuja Ambikā dengan sempurna, seseorang menyeberangi lautan saṃsāra. Dan di Saraka, ketika aliran itu menjadi gelap, ia menyaksikan Dewa Maheśvara.

Verse 65

शैवं पदमवाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः । तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां सरके संति भामिनि ॥ ६५ ॥

Seorang lelaki yang dikurniai śraddhā (iman) mencapai keadaan Śaiva, yakni naungan Śiva. Wahai yang jelita, di Saraka dikatakan terdapat tiga koṭi tempat tirtha suci.

Verse 66

रुद्रकोटिस्तथा कूपे सरोमध्ये व्यस्थिता । तस्मिन्सरसि यः स्नात्वा रुद्रकोटिं स्मरेन्नरः ॥ ६६ ॥

Demikian juga, Rudrakoṭi ditegakkan pada sebuah perigi yang terletak di tengah tasik. Sesiapa yang mandi di tasik itu dan mengingati Rudrakoṭi akan memperoleh pahala penyucian daripadanya.

Verse 67

पूजिता रुद्रकोटिस्तु तेन स्यान्नात्र संशयः । ईहास्पदं च तत्रैव तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ६७ ॥

Oleh orang itu, satu koṭi Rudra telah dipuja—tiada keraguan tentangnya. Dan di sana juga ada sebuah tīrtha, medan usaha suci, yang memusnahkan dosa.

Verse 68

यस्मिन्मुक्तिमवाप्नोति दर्शनादेव मानवः । तत्रस्थानर्चयित्वा च देवान्पितृगणानपि ॥ ६८ ॥

Di tempat suci itu, manusia memperoleh mukti hanya dengan memandangnya. Setelah tinggal di sana, hendaklah juga memuja para dewa serta himpunan Pitṛ, para leluhur.

Verse 69

न दुर्गतिमवाप्नोति मनसा चिंतितं लभेत् । केदारं च महातीर्थं सर्वकल्मषनाशनम् ॥ ६९ ॥

Seseorang tidak akan jatuh ke dalam kesengsaraan; apa yang dihajatkan dalam hati akan diperoleh. Kedāra ialah mahā-tīrtha, tempat suci agung yang memusnahkan segala kalmaṣa, noda dosa.

Verse 70

तत्र स्नात्वा च पुरुषः सर्वदानफलं लभेत् । अन्यजन्मेति विख्यातं सरकस्य तु पूर्वतः ॥ ७० ॥

Dengan mandi suci di sana, seseorang memperoleh pahala setara dengan segala amalan sedekah. Di hadapan Saraka, tempat itu masyhur sebagai tīrtha bernama “Anyajanma”.

Verse 71

सरो महत्स्वच्छजलं देवौ हरिहरौ यतः । विष्णुश्चतुर्भुजस्तत्र लिंगाकारः शिवः स्थितः ॥ ७१ ॥

Terdapat sebuah tasik besar berair jernih, tempat dua dewa—Hari dan Hara—bersemayam. Di sana Viṣṇu berdiri dengan empat lengan, dan Śiva menetap dalam rupa liṅga.

Verse 72

तत्र स्नात्वा च तौ दृष्ट्वा स्तुत्वा मोक्षं लभेन्नरः । नागह्रदे ततो गत्वा स्नात्वा चैत्रे सितांतके ॥ ७२ ॥

Setelah mandi suci di sana, memandang kedua-dua-Nya dan memuji-Nya, seseorang memperoleh mokṣa. Kemudian pergi ke Nāgahṛda dan mandi pada penghujung paruh terang bulan Caitra, (mendapat pahala seperti yang dinyatakan).

Verse 73

श्राद्धदो मुक्तिमाप्नोति यमलोकं न पश्यति । ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्तीर्थं देवनिषेवितम् ॥ ७३ ॥

Sesiapa yang melaksanakan (atau mempersembahkan) śrāddha mencapai mokṣa dan tidak melihat alam Yama. Sesudah itu, dia pergi ke Triviṣṭapa (syurga), ke tīrtha yang sering diziarahi para dewa.

Verse 74

यत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचिनी । तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ॥ ७४ ॥

Di tempat Sungai Vaitaraṇī yang suci mengalir—sungai yang melepaskan daripada dosa—di sana, setelah mandi, hendaklah menyembah Śiva, pemegang trisula, yang panjinya bergambar lembu.

Verse 75

सर्वपाप विशुद्धात्मा गच्छत्येव परां गतिम् । रसावर्ते नरः स्नात्वा सिद्धिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ ७५ ॥

Disucikan daripada segala dosa, seseorang pasti mencapai keadaan tertinggi. Dengan mandi suci di Rasāvarta, insan memperoleh siddhi rohani yang tiada bandingan.

Verse 76

चैत्रस्य सितभूतायां स्नानं कृत्वा विलेपके । पूजयित्वा शिवं भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ७६ ॥

Pada paruh terang bulan Caitra, setelah mandi di Vilepaka dan memuja Śiva dengan bhakti, seseorang dibebaskan daripada segala dosa.

Verse 77

ततो गच्छेन्नरो देवि फलकीवनमुत्तमम् । यत्र देवाः सगंधर्वास्तप्यंते परमं तपः ॥ ७७ ॥

Kemudian, wahai Dewi, hendaklah seorang lelaki menuju ke Phalakīvana yang mulia, tempat para dewa bersama para Gandharva menunaikan tapa yang tertinggi.

Verse 78

तत्र नद्यां दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा विधानतः । देवान्पितॄंस्तर्पयित्वा ह्यग्निष्टोमातिरात्रभाक् ॥ ७८ ॥

Di sana, di sungai Dṛṣadvatī, seorang lelaki yang mandi menurut tatacara yang ditetapkan, lalu mempersembahkan tarpaṇa (air penghormatan) kepada para dewa dan para leluhur, benar-benar meraih pahala setara korban Soma Agniṣṭoma dan Atirātra.

Verse 79

दर्शे तथा विधुदिने तत्र श्राद्धं करोति यः । गयाश्राद्ध समं तत्र लभते फलमुत्तमम् ॥ ७९ ॥

Sesiapa yang melakukan Śrāddha di sana pada hari Darśa (hari bulan baharu) serta pada tithi yang disucikan bagi Bulan, memperoleh pahala tertinggi, setara dengan Gayā-Śrāddha yang masyhur.

Verse 80

श्राद्धे फलमरण्यस्य स्मरणं पितृतृप्तिदम् । पाणिघाते ततस्तीर्थे पितॄन्संतर्प्य मानवः ॥ ८० ॥

Dalam upacara śrāddha, mengingati Phalamaraṇya membawa kepuasan kepada para Pitṛ (roh leluhur). Sesudah itu, di tempat penyeberangan suci bernama Pāṇighāta, hendaklah seseorang menenteramkan para Pitṛ dengan persembahan.

Verse 81

राजसूय फलं प्राप्य सांख्यं योगं च विंदति । ततस्तु मिश्रके तीर्थे स्नात्वा मर्त्यो विधानतः ॥ ८१ ॥

Setelah memperoleh pahala yang setara dengan korban suci Rājasūya, seorang insan mencapai pengetahuan benar tentang Sāṅkhya dan Yoga. Kemudian, dengan mandi di tīrtha Miśraka menurut tata cara yang ditetapkan, ia meraih buah-buah kebajikan itu.

Verse 82

सर्वतीर्थफलं प्राप्य लभते गतिमुत्तमाम् । ततो व्यासवने गत्वा स्नात्वा तीर्थे मनोजवे ॥ ८२ ॥

Setelah memperoleh pahala setara dengan semua tīrtha, seseorang mencapai keadaan yang paling luhur. Kemudian, pergi ke hutan Vyāsa dan mandi di tīrtha bernama Manojava, ia menambah kesucian rohaninya.

Verse 83

मनीषिणं विभुं दृष्ट्वा मनसा चिंतितं लभेत् । गत्वा मधुवनं चैव देव्यास्तीर्थे नरः शुचिः ॥ ८३ ॥

Dengan memandang Sang Resi yang bijaksana lagi maha berkuasa, seseorang memperoleh apa yang dihasratkan dalam hati. Dan dengan pergi ke Madhuvana serta ke tīrtha milik Dewi, seorang yang telah disucikan akan meraih buah yang diniatkan.

Verse 84

स्नात्वा देवानृषीनिष्ट्वा लभते सिद्धिमुत्तमाम् । कौशिकीसंगमे तीर्थे दृषद्वत्यां नरः प्लुतः ॥ ८४ ॥

Dengan mandi di sana dan menyembah para dewa serta para ṛṣi menurut aturan, seseorang yang menyelam di sungai Dṛṣadvatī pada tīrtha suci tempat pertemuan Kauśikī akan mencapai siddhi yang tertinggi.

Verse 85

नियतो नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो व्यासस्थलीं गच्छेद्यत्र व्यासेन धीमता ॥ ८५ ॥

Sesiapa yang berdisiplin dan makan secara teratur akan dibebaskan daripada segala dosa. Sesudah itu hendaklah dia pergi ke Vyāsa-sthalī—tempat suci tempat Ṛṣi Vyāsa yang bijaksana pernah bersemayam dan menyucikan karya-karyanya.

Verse 86

पुत्रशोकाभिभूतेन देहत्यागो विनिश्चितः । पुनरुत्थापितो देवैस्तत्र गत्वा न शोकभाक् ॥ ८६ ॥

Dikuasai dukacita kerana anaknya, dia bertekad meninggalkan jasad; namun para dewa menghidupkannya kembali, dan setelah pergi ke sana, dia tidak lagi menjadi penanggung kesedihan.

Verse 87

किंदुशूकूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाप्य च । गच्छेद्धि परमां सिद्धिं मृतो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ८७ ॥

Setelah sampai ke perigi bernama Kiṃduśūka dan mempersembahkan biji bijan sebanyak satu prastha, seseorang benar-benar mencapai siddhi yang tertinggi; dan selepas mati, dia boleh memperoleh moksha, pembebasan.

Verse 88

आह्नं च मुदितं चैव द्वै तीर्थे भुवि विश्रुते । तयोः स्नात्वा विशुद्धात्मा सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ ८८ ॥

‘Āhna’ dan ‘Mudita’ ialah dua tīrtha suci yang masyhur di bumi. Setelah mandi di kedua-duanya, seseorang yang jiwanya disucikan akan mencapai Sūryaloka, alam Sang Surya.

Verse 89

मृगमुच्यं ततो गत्वा गंगायां प्रणतः स्थितः । अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ॥ ८९ ॥

Kemudian pergi ke Mṛgamucya dan berdiri di sungai Gaṅgā dengan tunduk penuh hormat; sesiapa yang memuja Mahādeva memperoleh pahala setara dengan hasil korban Aśvamedha.

Verse 90

कोटितीर्थं ततो गत्वा स्नात्वा कोटीश्वरं शिवम् । दृष्ट्वा स्तुत्वा श्रद्दधानः कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ९० ॥

Kemudian pergilah ke Koṭitīrtha dan mandi di sana; sesiapa yang dengan penuh śraddhā memandang serta memuji Śiva sebagai Koṭīśvara akan memperoleh pahala setara dengan melakukan sepuluh juta yajña.

Verse 91

ततो वामनकं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यत्र वामनजन्माभूद्बलेर्यज्ञजिहीर्षया ॥ ९१ ॥

Kemudian hendaklah pergi ke Vāmanaka, yang masyhur di tiga alam; di sanalah Vāmana telah lahir untuk mengambil (menyempurnakan) yajña Bali.

Verse 92

तत्र विष्णुपदे स्नात्वा पूजयित्वा च वामनम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥ ९२ ॥

Di sana, setelah mandi di Viṣṇupada dan memuja Vāmana, seseorang yang batinnya disucikan daripada segala dosa akan dimuliakan di alam Viṣṇu.

Verse 93

ज्येष्ठाश्रमं च तत्रैव सर्वपातकनाशनम् । ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासः परेऽहनि ॥ ९३ ॥

Di situ juga terdapat Jyeṣṭhāśrama, yang melenyapkan segala dosa. Pada Ekādaśī paruh terang bulan Jyeṣṭha, hendaklah berupavāsa (berpuasa) dan menyempurnakannya pada hari berikutnya.

Verse 94

स्नात्वा तत्र विधानेन श्रेष्ठत्वं लभते नृषु । श्राद्धं तत्र कृतं देवि पितॄणामतितुष्टिदम् ॥ ९४ ॥

Dengan mandi di sana menurut tata cara yang ditetapkan, seseorang memperoleh kemuliaan di antara manusia. Dan, wahai Dewi, śrāddha yang dilakukan di sana memberikan kepuasan tertinggi kepada para leluhur (pitṛ).

Verse 95

तत्रैव कोटितीर्थं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ९५ ॥

Di situ juga terdapat Koṭitīrtha, masyhur di ketiga-tiga alam. Sesiapa yang mandi di tirtha suci itu memperoleh pahala setara dengan melaksanakan satu koṭi (sejuta-juta) yajña.

Verse 96

तत्र कोटीश्वरं नाम देवदेवं महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ ९६ ॥

Di sana ada Mahādeva, Maheśvara, Tuhan para dewa, yang bernama Koṭīśvara. Sesiapa yang memuja-Nya menurut tata cara yang ditetapkan akan memperoleh keberkatan Gaṇapati (Gaṇeśa) dan kedudukan yang sepadan.

Verse 97

सूर्यतीर्थं च तत्रैव स्नात्वात्र रविलोकभाक् । कुलोत्तारणके तीर्थे गत्वा स्नानं समाचरन् ॥ ९७ ॥

Di situ juga, setelah mandi di Sūrya-tīrtha dan memperoleh darśana yang diberkati terhadap Surya, dia kemudian pergi ke tirtha bernama Kulottāraṇaka dan melaksanakan mandi suci menurut tata cara.

Verse 98

उद्धृत्य स्वकुलं स्वर्गे कल्पांतं निवसेत्ततः । पवनस्य ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ ९८ ॥

Setelah mengangkat dan menyelamatkan keturunannya, dia tinggal di syurga hingga akhir kalpa. Sesudah mandi di tasik Pavana dan menatap darśana Maheśvara, demikianlah buah yang diperoleh.

Verse 99

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शैवं पदमवाप्नुयात् । स्नात्वा च हनुमत्तीर्थे नरो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ९९ ॥

Terbebas daripada segala dosa, seseorang mencapai kedudukan tertinggi Śiva. Dan dengan mandi di Hanumat-tīrtha, seorang insan benar-benar memperoleh mokṣa, pembebasan.

Verse 100

शालहोत्रस्य राजर्षेस्तीर्थे स्नात्वाघवर्जितः । श्रीकुंभाख्ये सरस्वत्यास्तीर्थए स्नात्वाथ यज्ञवाक् ॥ १०० ॥

Dengan mandi suci di tirtha raja-ṛṣi Śālahotra, seseorang terbebas daripada dosa. Kemudian, setelah mandi di tirtha Dewi Sarasvatī yang bernama Śrī-Kumbha, ia dikurniai kuasa ucapan suci yang layak bagi yajña.

Verse 101

स्नातश्च नैमिषे कुंडे नैमिषस्नानपुण्यभाक् । स्नात्वा वेदवतीतीर्थे स्त्री सतीत्वमवाप्नुयात् ॥ १०१ ॥

Dengan mandi di kolam Naimiṣa, seseorang memperoleh pahala mandi suci di Naimiṣa. Dan dengan mandi di Tīrtha Vedavatī, seorang wanita mencapai satītvam—kesucian dan kesetiaan isteri yang diberkati.

Verse 102

ब्रह्मतीर्थे नरः स्रात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः । ब्रह्मणः परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति ॥ १०२ ॥

Sesiapa mandi di Brahma-tīrtha memperoleh brāhmaṇya—martabat dan pahala kebrahmanaan. Itulah kediaman tertinggi Brahmā; sesiapa yang sampai ke sana tidak lagi berdukacita.

Verse 103

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा स्वर्गतिं समवाप्नुयात् । सप्तसारस्वतं तीर्थं प्राप्य स्नात्वा च मुक्तिभाक् ॥ १०३ ॥

Dengan mandi di Soma-tīrtha, seseorang mencapai alam syurga. Dan setelah sampai ke tirtha bernama Sapta-Sārasvata lalu mandi di sana, ia menjadi penerima mukti—pembebasan.

Verse 104

यत्र सप्त सरस्वत्यः सम्यगैक्यं समागताः । सुप्रभा कांचनाक्षी च विशाला च मनोहरी ॥ १०४ ॥

Di sanalah tujuh aliran Sarasvatī berhimpun dengan sempurna menjadi satu pertemuan—iaitu Suprabhā, Kāñcanākṣī, Viśālā dan Manoharī.

Verse 105

सुनंदा च सुवेणुश्च सप्तमी विमलोदका । तथैवौशनसे तीर्थे स्नात्वा मुच्येत पातकैः ॥ १०५ ॥

Demikian juga, di perairan suci bernama Sunandā, Suveṇu, Saptamī dan Vimalodakā—serta di Auśanasa Tīrtha—sesiapa yang mandi akan dibebaskan daripada dosa-dosa.

Verse 106

कपाल मोचने स्नात्वा ब्रह्महापि विशुध्यति । वैश्वामित्रे नरः स्नातो ब्राह्मण्यं समवाप्नुयात् ॥ १०६ ॥

Dengan mandi di Kapāla-mocana, bahkan orang yang bersalah atas brahma-hatyā (membunuh seorang brāhmaṇa) pun disucikan. Dan sesiapa yang mandi di Vaiśvāmitra akan memperoleh kemuliaan serta pahala brāhmaṇa.

Verse 107

ततः पृथूदके स्नात्वा मुच्यते भवबंधनात् । अवकीर्णे नरः स्नात्वा ब्रह्मचर्यफलं लभेत् ॥ १०७ ॥

Kemudian, dengan mandi di Pṛthūdaka, seseorang dilepaskan daripada belenggu saṃsāra. Dan lelaki yang mandi di Avakīrṇa memperoleh buah pahala brahmacarya (disiplin selibat suci).

Verse 108

मधुस्रावेऽथप्रयातः स्नातो मुच्यते पातकैः । स्नात्वा तीर्थे च वासिष्ठे वासिष्ठं लोकमाप्नुयात् ॥ १०८ ॥

Kemudian, setelah pergi ke Madhusrāva, sesiapa yang mandi di sana dibebaskan daripada dosa. Dan dengan mandi di tīrtha Vāsiṣṭha, seseorang akan mencapai alam Vasiṣṭha.

Verse 109

अरुणासंगमे स्नात्वा त्रिरात्रोपोषितो नरः । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १०९ ॥

Seseorang yang berpuasa selama tiga malam lalu mandi di pertemuan sungai Arunā akan memperoleh mokṣa (pembebasan); tentang hal ini tiada perlu pertimbangan lagi.

Verse 110

समुद्रास्तत्र चत्वारस्तेषु स्नातो नरः शुभे । गोसहस्रफलं लब्ध्वा स्वग्रलोके महीयते ॥ ११० ॥

Wahai yang mulia lagi bertuah, di sana ada empat lautan. Sesiapa yang mandi di dalamnya memperoleh pahala seumpama menghadiahkan seribu ekor lembu, lalu dimuliakan di alam syurga.

Verse 111

सोमतीर्थं च तत्रान्यत्तस्मिन्स्नात्वा च मोहिनि । चैत्रे षष्ठ्यां च शुक्लायां श्राद्धं कृत्वोद्धरेत्पितॄन् ॥ १११ ॥

Di sana juga ada satu lagi tempat suci bernama Soma-tīrtha. Wahai Mohinī, setelah mandi di situ, jika seseorang melaksanakan upacara śrāddha pada hari keenam (ṣaṣṭhī) paruh terang bulan dalam bulan Caitra, maka terangkatlah para leluhur (pitṛ).

Verse 112

अथ पञ्चवटे स्नात्वा योगमूर्तिधरं शिवम् । समभ्यर्च्य विधानेन दैवतैः सहमोदते ॥ ११२ ॥

Kemudian, setelah mandi di Pañcavaṭa, seseorang menyembah Śiva—yang memegang wujud Yoga—menurut tata cara yang ditetapkan; lalu bersukacita bersama para dewa.

Verse 113

कुरुतीर्थे ततः स्नातः सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् । स्वर्गद्वारे प्लुतो मर्त्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ ११३ ॥

Kemudian, setelah mandi di Kuru-tīrtha, seseorang memperoleh segala siddhi (pencapaian rohani). Setelah melakukan selaman suci di ‘Pintu Syurga’, seorang insan dimuliakan di alam syurga.

Verse 114

स्नातो ह्यनरके तीर्थे मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । ततो गच्छेन्नरो देवि काम्यकं वनमुत्तमम् ॥ ११४ ॥

Sesiapa yang mandi di Anaraka Tīrtha dibebaskan daripada segala dosa. Kemudian, wahai Dewi, hendaklah seseorang pergi ke hutan Kāmyaka yang mulia.

Verse 115

यस्मिन्प्रविष्टमात्रस्तु मुच्यते सर्वसंचयैः । अथादित्यवनं प्राप्य दर्शनादेव मुक्तिभाक् ॥ ११५ ॥

Dengan hanya memasuki tempat suci itu, seseorang dilepaskan daripada seluruh himpunan dosa. Maka, setelah sampai ke Āditya-vana, seseorang menjadi penerima bahagian moksha hanya melalui darśana—melihat dan menziarahinya.

Verse 116

स्नानं रविदिने कृत्वा तत्र वांछितमाप्नुयात् । यज्ञोपवीतिके स्नात्वा स्वधर्मफलभाग्भवेत् ॥ ११६ ॥

Dengan melakukan mandi suci pada hari Ravi (Ahad) di sana, seseorang memperoleh apa yang dihajati. Dengan mandi di Yajñopavītika, seseorang menjadi penerima bahagian buah pahala svadharma—dharma yang ditetapkan bagi dirinya.

Verse 117

ततश्चतुःप्रवाहाख्ये तीर्थे स्नात्वा नरोत्तमः । सर्वतीर्थफलं प्राप्य मोदते दिवि देववत् ॥ ११७ ॥

Kemudian, wahai insan terbaik, setelah mandi di tīrtha yang bernama Catuḥpravāha, dia memperoleh pahala semua tempat ziarah suci dan bersukacita di syurga bagaikan dewa.

Verse 118

स्नातस्तीर्थे विहारे तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । दुर्गातीर्थे नरः स्नात्वा न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ११८ ॥

Setelah mandi di tīrtha dan beristirahat dengan suci di sana, seseorang memperoleh segala kebahagiaan. Dan sesiapa yang mandi di Durgā-tīrtha tidak akan jatuh ke dalam nasib yang buruk.

Verse 119

ततः सरस्वतीकूपे पितृतीर्थापराह्वये । स्नात्वा संतर्प्य देवादींल्लभते गतिमुत्तमाम् ॥ ११९ ॥

Selepas itu, di Perigi Sarasvatī—yang juga disebut Pitṛ-tīrtha—sesiapa yang mandi dan melakukan santarpaṇa, mempersembahkan kepuasan menurut tatacara kepada para dewa dan yang lain, akan memperoleh destinasi yang tertinggi.

Verse 120

स्नात्वा प्राचीसरस्वत्यां श्राद्धं कृत्वा विधानतः । दुर्लभं प्राप्नुयात्कामं देहांते स्वर्गतिं लभेत् ॥ १२० ॥

Setelah mandi di Prācī Sarasvatī dan melaksanakan śrāddha menurut tatacara yang benar, seseorang memperoleh hajat yang sukar diperoleh; dan pada akhir hayat, ia meraih jalan menuju syurga.

Verse 121

शुक्रतीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धदः प्रोद्धरेत्पितॄन् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां चैत्रे कृष्णे विशेषतः ॥ १२१ ॥

Sesudah mandi di Śukra-tīrtha, seorang lelaki yang mempersembahkan śrāddha di sana mengangkat dan menebus para leluhur; khususnya jika dilakukan pada hari kelapan atau hari keempat belas dalam paruh gelap bulan Caitra.

Verse 122

सोपवासो ब्रह्मतीर्थे मुक्तिभाङ्नात्र संशयः । स्थाणुतीर्थे ततः स्नात्वा दृष्ट्वा स्थाणुवटं नरः ॥ १२२ ॥

Dengan berpuasa (upavāsa) di Brahma-tīrtha, seseorang pasti menjadi penerima mokṣa, tanpa syak. Kemudian, setelah mandi di Sthāṇu-tīrtha dan menatap pohon beringin Sthāṇu, ia memperoleh pahala suci itu.

Verse 123

मुच्यते पातकैर्घोरैरितिप्राह पितामहः । दर्शनात्स्थाणुलिंगस्य यात्रा पूर्णा प्रजायते ॥ १२३ ॥

“Seseorang dibebaskan daripada dosa-dosa yang mengerikan,” demikian diisytiharkan oleh Pitāmaha (Brahmā). Dengan sekadar memandang Sthāṇu-liṅga, ziarah suci menjadi sempurna.

Verse 124

कुरुक्षेत्रस्य देवेशि सत्यं सत्यं मयोदितम् । कुरुक्षेत्रसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥ १२४ ॥

Wahai Dewi, Penguasa para dewa, aku menyatakan ini sebagai kebenaran—kebenaran sejati: tidak pernah ada dan tidak akan pernah ada tīrtha yang setara dengan Kurukṣetra.

Verse 125

तत्र द्वादश यात्रास्तु कृत्वा भूयो न जन्मभाक् । पूर्तमिष्टं तपस्तप्तं हुतं दत्तं विधानतः ॥ १२५ ॥

Di sana, setelah menunaikan dua belas ziarah suci itu, seseorang tidak lagi mengambil kelahiran semula. Dalam amalan itu, sempurnalah menurut tatacara: kebajikan umum dan korban suci (yajña), tapa yang dijalani, persembahan oblation yang dihaturkan, serta sedekah yang diberikan.

Verse 126

तत्र स्यादक्षयं सर्वमिति वेदविदो विदुः । मन्वादौ च युगादौ च ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥ १२६ ॥

Di sana, segala sesuatu menjadi tidak binasa, yakni menghasilkan pahala yang tidak habis—demikian dinyatakan oleh para ahli Veda. Terutama pada permulaan Manvantara, permulaan Yuga, dan ketika gerhana Bulan serta Matahari.

Verse 127

महापाते च संक्रांतौ पुण्ये चाप्यन्यवासरे । स्नातस्तत्र कुरुक्षेत्रे फलानंत्यमवाप्नुयात् ॥ १२७ ॥

Dan pada saat yang sangat mujarab, pada hari Saṅkrānti (peralihan suria), atau pada mana-mana hari suci yang lain—sesiapa yang mandi di Kurukṣetra akan memperoleh buah rohani yang tidak berkesudahan.

Verse 128

कलिजानां तु पापानां पावनाय महात्मनाम् । ब्रह्मणा कल्पितं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सुखावहम् ॥ १२८ ॥

Untuk menyucikan dosa manusia yang lahir pada zaman Kali—dan demi manfaat penyucian bagi para jiwa agung—Brahmā telah menetapkan sebuah tīrtha bernama Kurukṣetra, yang menganugerahkan kebahagiaan dan kesejahteraan.

Verse 129

य इमां कीर्तयेत्पुण्यां कथां पापप्रणाशिनीम् । श्रृणुयाद्वा नरो भक्त्या सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ १२९ ॥

Sesiapa yang melagukan kisah suci yang penuh pahala ini, yang memusnahkan dosa—atau sekadar mendengarnya dengan bhakti—orang itu juga dibebaskan daripada dosa-dosa.

Verse 130

यद्यद्ददाति यस्तत्र कुरुक्षेत्रे रविग्रहे । तत्तदेव सदाप्नोति नरो जन्मनि जन्मनि ॥ १३० ॥

Apa sahaja yang seseorang dermakan di sana—di Kurukṣetra ketika gerhana matahari—itulah juga yang pasti diperolehnya, kelahiran demi kelahiran.

Verse 131

अथ किं बहुनोक्तेन विधिजे श्रृणु निश्चितम् । सेवेतैव कुरुक्षेत्रं यदीच्छेद्भवमोक्षणम् ॥ १३१ ॥

Kini, apa gunanya berkata panjang? Wahai putera Sang Pencipta (Brahmā), dengarlah yang pasti: sesiapa yang menginginkan pembebasan daripada saṃsāra hendaklah benar-benar berlindung dan berkhidmat kepada Kurukṣetra.

Verse 132

एतदेव महत्पुण्यमेतदेव महत्तपः । एतदेव महज्ज्ञानं यद्व्रजेत्स्थाणुतीर्थकम् ॥ १३२ ॥

Inilah sahaja kebajikan yang agung; inilah sahaja tapa yang agung; inilah sahaja pengetahuan yang agung—iaitu pergi ke tempat ziarah suci bernama Sthāṇu-tīrtha.

Verse 133

कुरुक्षेत्रसमं तीर्थं नान्यद्भुवि शुभावहम् । साचारो वाप्यनाचारो यत्र मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १३३ ॥

Di bumi tiada tīrtha yang setara dengan Kurukṣetra—tiada tempat lain yang sebaik itu membawa keberkatan. Di sana, sama ada seseorang berdisiplin dalam laku atau kurang beradab, dia boleh mencapai mokṣa.

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघे । कुरुक्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वपापनिकृंतनम् ॥ १३४ ॥

Wahai yang tidak berdosa, telah aku jelaskan semuanya sebagaimana engkau tanyakan. Inilah kemuliaan suci Kurukṣetra, yang memotong habis segala dosa.

Verse 135

पुण्यदं मोक्षदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३५ ॥

Ia mengurniakan pahala kebajikan dan juga menganugerahkan moksha—apa lagi yang engkau ingin dengar?

Verse 136

इति श्रीहृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे कुरुक्षेत्रमाहात्म्ये तीर्थयात्रावर्णनं नाम पञ्चषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६५ ॥

Demikian berakhir bab keenam puluh lima, bertajuk “Huraian Ziarah ke Tīrtha-Tīrtha Suci”, dalam Kurukṣetra-māhātmya, di dalam dialog Vasu dan Mohinī, pada Uttara-bhāga Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, bahagian kisah besar (Bṛhad-upākhyāna).