Adhyaya 23

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततः शांतमना भूत्वा चंद्रमा विस्मयान्वितः । शंभुभक्त्या परीतात्मा प्रभासक्षेत्रमास्थितः

ईश्वर म्हणाले: मग चंद्रमा मनाने शांत होऊन, विस्मयाने भरून, शंभुभक्तीने अंतःकरण व्यापून, प्रभासक्षेत्रात स्थिर झाला।

Verse 2

पूर्वोक्तं यत्तु देवेन स तथा कृतवान्विभुः । गत्वा सागरमध्ये तु गृहीत्वा लिंगमुत्तमम्

देवाने पूर्वी जे सांगितले होते, त्या विभूने तसेच केले। तो समुद्राच्या मध्यभागी गेला आणि उत्तम लिंग ग्रहण केले।

Verse 3

विश्वकर्म्माणमाहूय सहितं परिचारकैः । आदिदेश स्वयं सोमस्त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

परिचारकांसह विश्वकर्म्याला बोलावून, सोमाने स्वतः देवशिल्पी त्वष्ट्याला आज्ञा दिली।

Verse 4

चंद्र उवाच । विश्वकर्मन्निदं लिंगं मम दत्तं तु शंभुना । गृहाण त्वं महाबाहो युक्तस्थाने निवेशय

चंद्र म्हणाला—हे विश्वकर्मा, हे लिंग मला शंभूंनी दिले आहे। हे महाबाहो, ते स्वीकारून योग्य स्थानी प्रतिष्ठापित कर.

Verse 5

रक्षस्व तावद्गन्तास्मि स्वकीयं भवनं विभो । यज्ञार्थमानयिष्यामि यज्ञोपकरणानि च

हे विभो, तोवर याचे रक्षण कर. मी माझ्या भवनास जाऊन यज्ञासाठी यज्ञोपकरणे व इतर सामग्री घेऊन येईन.

Verse 6

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च तदा चंद्रश्चंद्र लोकं जगाम ह । गत्वा तत्र महादेवि चंद्रलोकंमहाप्रभम्

ईश्वर म्हणाला—असे बोलून चंद्र तेव्हा चंद्रलोकास गेला. तेथे पोहोचून, हे महादेवी, त्या महाप्रभ चंद्रलोकी…

Verse 7

कोटियोजनविस्तीर्णं सदामृतमयं शुभम् । तत्राहूय महादेवि प्रतीहारं सुमेधसम्

तो (चंद्रलोक) कोट्यवधी योजनांनी विस्तीर्ण, सदैव अमृतमय व शुभ होता. तेथे, हे महादेवी, त्याने सुमेधस असा बुद्धिमान प्रतीहार (द्वारपाल) बोलावला.

Verse 8

मंत्रिणं हेमगर्भांगं बृहस्पतिसमं धिया । यज्ञोपस्करसंभारं सर्वमादाय सत्वराः

त्याने हेमगर्भ देहाचा, बृहस्पतीसमान बुद्धीचा मंत्रीही बोलावला; आणि सर्व यज्ञोपस्कर-सामग्री घेऊन ते घाईने निघाले.

Verse 9

प्रभासक्षेत्रं गच्छंतु ममादेशपरायणाः । साग्निभिर्ब्राह्मणैः सार्द्धं गच्छंतु क्षेत्रमुत्तमम्

माझ्या आज्ञेस परायण होऊन ते प्रभासक्षेत्री जावोत। पवित्र अग्नींसह ब्राह्मणांबरोबर त्या उत्तम तीर्थक्षेत्री गमन करोत।

Verse 10

शीघ्रं संपाद्यतां सर्वं यथा यज्ञः प्रवर्तते । सर्वेषामेव विप्राणां चंद्रलोकनिवासिनाम्

यज्ञ प्रवर्तावा म्हणून सर्व व्यवस्था शीघ्र सिद्ध करावी—पवित्र आचरणाने चंद्रलोकास पात्र अशा सर्व विप्रांसाठी।

Verse 11

पृथक्पृथग्विमानं तु देयं तेषां महाधनम् । गवां च दशलक्षाणां सवत्सानां पयोमुचाम्

त्यांपैकी प्रत्येकास स्वतंत्र दिव्य विमान व महाधन द्यावे; तसेच वासरांसह दूध देणाऱ्या दहा लक्ष गायीही द्याव्यात।

Verse 12

हेमभारैर्भूषितानां कामधेनूपमत्विषाम् । अश्वानां श्यामकर्णानां सपादं लक्षमेव च

सोन्याच्या भारांनी अलंकृत, कामधेनूसमान तेजस्वी अश्व द्यावेत; तसेच श्यामकर्ण अश्व सव्वा लक्षही द्यावेत।

Verse 13

दंतिनामयुतं चैव घंटाभरणशोभितम् । सहस्राणि च चत्वारि रथानां वातरंहसाम्

घंटाभरणांनी शोभणारे दहा हजार हत्तीही द्यावेत; आणि वाऱ्यासारखे वेगवान चार हजार रथही द्यावेत।

Verse 14

लक्षं तु करभाणां च मणिमाणिक्यसंयुतम् । सैन्यानां कोटिरेका तु चतुरंगबलान्विता

मणी-माणिक्यांनी अलंकृत एक लक्ष उंट; आणि हत्ती-रथ-घोडे-पायदळ अशा चतुरंगिणीने युक्त, एक कोटीहून अधिक असे महाबलवान सैन्य।

Verse 15

अग्निशौचानि वस्त्राणि ब्राह्मणार्थं तथैव च । विभूषणानि दिव्यानि ऋत्विगर्थं शुभानि च

ब्राह्मणांसाठी अग्निशुद्ध (पवित्र) वस्त्रेही द्यावीत; आणि ऋत्विजांसाठी शुभ, दिव्य अशी भूषणे अर्पण करावीत।

Verse 16

नानाभक्ष्याणि भोज्यानि पानानि विविधानि च । लक्षं कर्मकराणां तु दासीनां लक्षमेव च

नाना प्रकारचे भक्ष्य, भोज्य आणि विविध पेये (पुरवावीत); तसेच एक लक्ष कर्मकर (कामगार) आणि तितक्याच एक लक्ष दासीही।

Verse 17

दारुवंशावधि प्रोक्तं यत्किंचित्स्वं मदाज्ञया । अन्यद्यद्ब्राह्मणा ब्रूयुस्तत्सर्वं तत्र नीयताम्

माझ्या आज्ञेने लाकूड व बांबूपर्यंत जे काही आवश्यक साहित्य सांगितले आहे, आणि ब्राह्मण जे आणखी काही सांगतील—ते सर्व तेथे नेले जावे।

Verse 18

देवानां दानवानां तु यक्षगंधर्वरक्ष साम् । सप्तद्वीपक्षितीशानां सप्तपातालवासिनाम्

देवांचे, तसेच दानवांचे; यक्ष, गंधर्व व राक्षसांचे; सप्तद्वीपांतील राजांचे, आणि सप्तपाताळात वसणाऱ्यांचे—

Verse 19

नानानृपसहस्राणां घोषणा क्रियतां मुहुः । सर्वेषां घोषणा कार्या प्रभासागमनं प्रति

नानाविध हजारो राजांमध्ये पुन्हा पुन्हा घोषणा करावी। प्रभासास जाण्याविषयी सर्वांसाठी घोषणा करणे आवश्यक आहे।

Verse 20

इत्युक्त्वा मंत्रिणं तत्र चंद्रमास्त्वरयाऽन्वितः । ब्रह्मलोकं स गतवान्यज्ञार्थं ब्रह्मणोंतिकम्

असे म्हणून तेथील मंत्र्याला सांगून चंद्रमा घाईने प्रेरित होऊन यज्ञाच्या कार्यासाठी ब्रह्माच्या सान्निध्यात ब्रह्मलोकास निघून गेला।

Verse 21

सोऽपि चंद्रमसो मंत्री हेमगर्भो महाप्रभः । सोमाज्ञां शिरसा कृत्वा यज्ञसंभारसंभृतः

मग चंद्रमाचा तो मंत्री—महाप्रभ हेमगर्भ—सोमाची आज्ञा शिरसावंद्य मानून यज्ञसामग्री जमविण्यास लागला।

Verse 22

प्रभासं क्षेत्रमागत्य यज्ञार्थं यत्नवानभूत् । तथैव चाह्वयांचक्रे भूर्भुवःस्वर्निवासिनः

प्रभासाच्या पवित्र क्षेत्रात येऊन तो यज्ञकार्याकरिता अत्यंत प्रयत्नशील झाला; तसेच भूर्, भुवः आणि स्वः लोकातील निवासियांनाही त्याने आवाहन केले।

Verse 23

श्रुत्वा तु घोषणां सर्वे शीघ्रं तत्र समाययुः । रवियोजनपर्यंतं क्षेत्रमालोक्य तत्र तत्

घोषणा ऐकून सर्वजण त्वरेने तेथे येऊन पोहोचले; आणि सूर्य-योजनापर्यंत विस्तारलेल्या त्या क्षेत्राला पाहून ते विस्मित झाले।

Verse 24

ब्राह्मणांश्च समाहूय सोमाध्यक्षं उवाच तान् । यज्ञांगं सर्वमानीतं मया सोमाज्ञया द्विजाः । अनंतरं तु यत्कृत्यं भवद्भिस्तद्विधीयताम्

ब्राह्मणांना बोलावून सोमाध्यक्ष म्हणाला— “हे द्विजहो, सोमाच्या आज्ञेने मी यज्ञाची सर्व अंगे व सामग्री आणली आहे. आता पुढे जे कर्तव्य आहे ते तुम्ही विधिपूर्वक पार पाडा।”

Verse 25

इत्युक्ता ब्राह्मणाः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः । तत्रैव ददृशुः सर्वे त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

असे ऐकून तपाने कल्मष नष्ट झालेले ते सर्व ब्राह्मण तेथेच देवशिल्पी त्वष्टा याला उभा असलेला पाहू लागले।

Verse 26

तं दृष्ट्वा तु द्विजाः सर्वे लिंगं दृष्ट्वा समीपतः । कथमेतदिति प्रोचुर्विश्वकर्मन्ब्रवीहि नः । कस्मादत्र स्थितस्त्वं वै शिल्पिकोटिसमन्वितः

त्याला व जवळचे लिंग पाहून सर्व द्विज म्हणाले— “हे विश्वकर्मा, आम्हाला सांग; हे कसे काय? तू येथे असंख्य शिल्प्यांसह का उभा आहेस?”

Verse 27

विश्वकर्म्मोवाच । अहं सोमनियुक्तस्तु युक्तोऽस्मि लिंगरक्षणे । तदाज्ञापालने यत्नः क्रियतेऽतो मया द्विजाः

विश्वकर्मा म्हणाला— “मी सोमाने नेमलेला आहे; म्हणून लिंगरक्षणाच्या कार्यात नियुक्त आहे. त्या आज्ञेचे पालन व्हावे म्हणून मी प्रयत्न करीत आहे, हे द्विजहो।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा यदा विप्रा ज्ञात्वा सर्वं तु कारणम् । चरिता यज्ञकार्यार्थं ततश्चक्रुरुप क्रमम्

ईश्वर म्हणाला— हे ऐकून व सर्व कारण जाणून ते ब्राह्मण यज्ञकार्य सिद्ध व्हावे म्हणून पुढे आवश्यक असा विधिपूर्वक क्रम करू लागले।

Verse 29

तत्र योजनपर्यंतं देवानां यजनं शुभम् । तद्देवयजनं कृत्वा पत्नीशालां च चक्रिरे

तेथे एक योजनपर्यंत देवतांचे शुभ यजन केले. ते देवयजन पूर्ण करून त्यांनी पत्नीशालाही उभारली.

Verse 30

हविर्द्धानं सदश्चैव उत्तरा वेदिरेव च । ब्रह्मणः सदनाग्नीध्रीत्येवं स्थानानि चक्रिरे

हविर्धान, सदस्-मंडप, उत्तरा वेदी तसेच ब्रह्माचे सदन आणि आग्नीध्राचे स्थान—अशी सर्व यज्ञस्थाने त्यांनी विधिपूर्वक मांडली.

Verse 31

तत्र योजनपर्यंतं यज्ञयूपांश्च मंडपान् । विश्वकर्मा चकाराशु कुंडानि विविधानि च

तेथे एक योजनपर्यंत विश्वकर्म्याने त्वरेने यज्ञयूप व मंडप उभारले आणि विविध प्रकारची कुंडेही तयार केली.

Verse 32

सहस्रसंख्यया तत्र कुण्डानां मंडपावधि । तत्र ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रतिष्ठायज्ञकोविदाः

तेथे मंडपांपर्यंत सहस्रसंख्य कुंडे पसरली होती; आणि प्रतिष्ठा व यज्ञकर्मात निपुण असे सर्व ब्राह्मण तेथे जमले.

Verse 33

नानाभरणरत्नैश्च ब्राह्मणाः समलंकृताः । चक्रुः सर्वे यथन्यायं शास्त्रं दृष्ट्वा पुनःपुनः

नाना आभूषणे व रत्नांनी अलंकृत ब्राह्मणांनी शास्त्र वारंवार पाहून सर्व कर्मे यथान्याय विधिपूर्वक केली.

Verse 34

वृक्षांस्तथौषधीर्दिव्या समित्पुष्पकुशादिकान् । होमद्रव्यादिकं सर्व माज्यं प्राज्यं नवं पयः

त्यांनी पवित्र वृक्ष, दिव्य औषधी, समिधा, पुष्प, कुश इत्यादी तसेच होमासाठी लागणारे सर्व द्रव्य गोळा केले; आणि भरपूर नवघृत व ताजे काढलेले दूधही आणले।

Verse 35

तथान्यदपि यत्किंचिद्यज्ञोपकरणं स्मृतम् । वर्द्धनीकलशाद्यं च सर्वं हेममयं शुभम्

यज्ञासाठी शास्त्रात सांगितलेली इतर जी काही उपकरणे—वर्द्धनी पात्र, कलश इत्यादींसह—ती सर्व शुभ आणि सुवर्णमय होती।

Verse 36

चक्रुः सर्वं यथान्यायं प्रतिष्ठामखमादृताः । तत्र विप्रगणो हृष्टो भक्ष्यभोज्यादितर्पितः

त्यांनी प्रतिष्ठा-यज्ञाचा आदरपूर्वक अनुष्ठान करून सर्व काही विधीनुसार केले। तेथे विप्रसमूह भक्ष्य-भोज्य इत्यादींनी तृप्त होऊन हर्षित झाला।

Verse 37

वेदध्वनितनिर्घोषैर्दिवं भूमिं च संस्पृशन् । सुशुभे मंडपस्तत्र पताकाभिरलंकृतः

वेदमंत्रांच्या ध्वनित निर्घोषांनी जणू स्वर्ग व पृथ्वी दोन्ही स्पर्शिले. तेथील मंडप पताकांनी अलंकृत होऊन अत्यंत शोभून दिसत होता।

Verse 38

दिव्यसिंहासनोपेतो मुक्तादामपरिष्कृतः । दिव्यचन्दनमालाभिः कल्पपल्लवतोरणैः

तेथे दिव्य सिंहासन होते, मोत्यांच्या दामांनी ते सुशोभित होते; दिव्य चंदनमालांनी आणि कल्पलतेसारख्या पल्लव-तोरणांनी अलंकृत होते।

Verse 39

दिव्यगन्ध सुगन्धाद्यैः स्वर्गस्थानमिवाभवत् । चतुर्दशविधस्तत्र भूतग्रामः समागतः

दिव्य गंध व मधुर सुगंधींनी ते स्थान जणू स्वर्गलोकासारखे झाले। तेथे चौदा प्रकारांचा सर्व भूतसमुदाय एकत्र जमला।

Verse 40

स्थावरः सर्पजातिश्च पक्षिजातिस्तथैव च । मृगसंज्ञश्चतुर्थश्च पश्वाख्यः पञ्चमः स्मृतः

पहिला वर्ग स्थावरांचा; दुसरा सर्पजातीचा; तिसरा पक्षिजातीचा. चौथा ‘मृग’ (वन्य प्राणी) म्हणून ओळखला जातो आणि पाचवा ‘पशु’ (गोधन) म्हणून स्मृत आहे.

Verse 41

षष्ठश्च मानुषः प्रोक्तः पैशाचः सप्तमः स्मृतः । अष्टमो राक्षसः प्रोक्तो नवमो यज्ञ एव च

सहावा मानुष म्हणून सांगितला आहे; सातवा पैशाच वर्ग स्मृत आहे. आठवा राक्षस वर्ग म्हटला आहे आणि नववा यज्ञाशी संबंधित यज्ञीय वर्ग आहे.

Verse 42

गांधर्वशाक्रसौम्याश्च प्राजापत्यस्तथैव च । ब्राह्मश्चेति समाख्यातश्चतुर्दशविधो गणः

तसेच गान्धर्व, शाक्र, सौम्य आणि प्राजापत्य; तसेच ब्राह्म—अशा रीतीने हा गण चौदा प्रकारचा म्हणून सांगितला आहे.

Verse 43

विश्वेदेवास्तथा साध्या मरुतो वसवस्तथा । लोकपालास्तथाष्टौ च नक्षत्राणि ग्रहैः सह

विश्वेदेव, साध्य, मरुत आणि वसुही; तसेच आठ लोकपाल आणि ग्रहांसह नक्षत्रगणही (उपस्थित होते).

Verse 44

ब्रह्माण्डे देवता याश्च ताः सर्वास्तत्र चागताः । हृष्टाः प्रभासके क्षेत्रे प्रारब्धे यज्ञकर्म्मणि

ब्रह्मांडातील ज्या ज्या देवता होत्या त्या सर्व तेथे येऊन पोहोचल्या। प्रभासक्षेत्री यज्ञकर्म सुरू होताच त्या हर्षाने एकत्र जमल्या॥

Verse 45

घृतक्षीरवहा नद्यो दधिपायसकर्दमाः । पक्वान्नानां फलानां च राशयः पर्वतोपमाः

घृत व दूध वाहणाऱ्या नद्या वाहू लागल्या; त्यांचा चिखल दही व पायसाचा होता। शिजवलेल्या अन्नाचे व फळांचे ढीग पर्वतासारखे उभे राहिले॥

Verse 46

दृश्यन्ते विविधाकारास्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे । जगु स्तत्रैव गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

त्या महान यज्ञोत्सवात नानाविध अद्भुत रूपे दिसत होती। तेथेच गंधर्व गात होते आणि अप्सरांचे समूह नृत्य करीत होते॥

Verse 47

भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैः कामपानादिभिस्तथा । तृप्ता देवाश्च मुनयो भूतग्रामाश्चतुर्दश

नानाविध भक्ष्य-भोज्य व इच्छित पेय इत्यादींनी देव व मुनी तृप्त झाले; तसेच चौदा भूतसमूहही संतुष्ट झाले॥

Verse 48

एवं संभारसहितं यज्ञांगं सर्वमेव हि । प्रगुणीकृत्य सचिवो मुक्त्वा तत्रैव रक्षकान् । सोमस्याह्वाननार्थं च ब्रह्मलोकं जगाम ह

अशा रीतीने सर्व संभारांसह यज्ञाचे सर्व अंग नीट सज्ज करून सचिवाने तेथेच रक्षक नेमले; आणि सोमाला आमंत्रित करण्यासाठी ब्रह्मलोकास गेला॥

Verse 49

ईश्वर उवाच । स दृष्ट्वा ब्रह्मणः पार्श्वे स्थितं सोममहाप्रभम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ सोमं ब्रह्माणमेव च

ईश्वर म्हणाले—ब्रह्म्याच्या पार्श्वभागी स्थित महाप्रभ सोमास पाहून त्याने भूमीवर दंडवत् प्रणाम केला आणि सोम व ब्रह्मा—दोघांनाही वंदन केले।

Verse 50

कृतांजलिपुटो भूत्वा उवाच नतकंधरः । हेमगर्भ उवाच । भगवन्भवदादेशाद्यज्ञांगं सर्वमेव हि

हात जोडून व मान झुकवून तो बोलला। हेमगर्भ म्हणाला—हे भगवन्, आपल्या आज्ञेने यज्ञाची सर्व अंगे व सामग्री निश्चयच नीट सिद्ध केली आहे।

Verse 51

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे मया ते प्रगुणीकृतम् । तत्र ब्रह्मर्षयः सर्वे तथा राजर्षयोऽपरे

त्या प्राभासिक क्षेत्रात मी तुमच्यासाठी सर्व काही विधिपूर्वक सज्ज केले आहे। तेथे सर्व ब्रह्मर्षी तसेच इतर राजर्षीही उपस्थित आहेत।

Verse 52

त्वन्मार्गप्रेक्षकाः सर्वे सन्तिष्ठन्ते समाकुलाः । अनन्तरं तु यत्कृत्यं तद्भवान्कर्तुमर्हति

तुमच्या आगमनमार्गाकडे पाहणारे सर्वजण उत्कंठित होऊन उभे आहेत। आता पुढे जे कर्तव्य आहे, ते कृपया आपणच करावे।

Verse 53

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु तदा चन्द्रः समुद्रस्य सुतेन वै । प्रहस्योवाच ब्रह्माणं चन्द्रमा लोकसाक्षिणम्

ईश्वर म्हणाले—समुद्रपुत्राने असे म्हटल्यावर चंद्रमा हसत-हसत लोकसाक्षी ब्रह्मांना म्हणाला।

Verse 54

भगवन्सर्वदेवेश ममानुग्रहकाम्यया । प्रतिष्ठायज्ञकामस्य ममातिथ्यं कुरु प्रभो

हे भगवन्, सर्वदेवेश! तुझ्या अनुग्रहाची इच्छा धरून आणि प्रतिष्ठायज्ञ करण्याची कामना करून, हे प्रभो, माझे आतिथ्य स्वीकार।

Verse 55

अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादाद्भविष्यति

हे प्रभो, आज माझा जन्म सफल झाला आणि माझे तपही सफल झाले। हे ब्रह्मन्, आज तुझ्या प्रसादाने मला देवत्व प्राप्त होईल।

Verse 56

मया च तपसोग्रेण प्राप्तं लिंगमुमापतेः । तत्प्रतिष्ठाविधिं सर्वं तद्भवान्कर्त्तुमर्हति

आणि मी घोर तपाने उमापती (शिव) यांचे लिंग प्राप्त केले आहे। त्याची प्रतिष्ठाविधी सर्व—हे भगवान, आपणच कृपया करावी।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । अवश्यं तव कर्त्तास्मि प्रतिष्ठां शंकरात्मिकाम् । त्वदाराधनलिंगे तु सोमेशेऽतिविशेषतः

ब्रह्मा म्हणाले—निश्चितच मी तुझी शंकरस्वरूपिणी प्रतिष्ठा करीन। आणि तुझ्या आराध्य लिंगात, सोमेशात, ती विशेष उत्कृष्टतेने होईल।

Verse 58

ये केचिद्भवितारो वा अतीता ये निशाकराः । तेषां सोमान्वयानां च सर्वेषामाद्यदैवतम्

जे चंद्र पुढे होणार आहेत किंवा जे चंद्र पूर्वी होऊन गेले—सोमवंशातील त्या सर्वांसाठी हा (सोमेश्वर) आद्य देवता आहे।

Verse 59

योऽसौ सोमेश्वरो देव आदौ भैरवनामभृत् । मन्वन्तरान्तरेऽतीते प्रतिष्ठेऽहं पुनःपुनः

तोच देव सोमेश्वर, जो आदौ ‘भैरव’ नाम धारण करी—प्रत्येक मन्वंतर संपल्यावर मी त्यांची पुन्हा पुन्हा प्रतिष्ठापना करीत असतो।

Verse 60

यदा प्राभासिकं क्षेत्रे गतोऽहं चाष्टवार्षिकः । आहूतः पूर्वमिन्द्रेण भैरवस्य प्रतिष्ठिते

मी केवळ आठ वर्षांचा असताना प्राभासिक क्षेत्रात गेलो; भैरवाच्या प्रतिष्ठेच्या वेळी इंद्राने मला आधीच तेथे बोलावले होते।

Verse 61

तत्प्रभृत्येव मे नाम बालरूपी निगद्यते । अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी वसाम्यहम्

त्या वेळेपासून माझे नाव ‘बालरूपी’ असेच सांगितले जाते; पण इतर सर्व तीर्थांत मी वृद्धरूपाने वास करतो।

Verse 62

प्रभासे तु पुनश्चंद्र बाल्याप्रभृति संवसे । ब्रह्माण्डे यानि तीर्थानि ब्राह्मणास्तेषु ये स्मृताः

परंतु प्रभासात, हे चंद्रा, मी बाल्यापासूनच वास करतो; आणि ब्रह्मांडातील जी जी तीर्थे स्मरणात आहेत व जिथे प्रसिद्ध ब्राह्मण आहेत—

Verse 63

तेषामाद्यो निशानाथ प्रभासेऽहं व्यवस्थितः । कल्पेकल्पे निशानाथ मम नामांतरं भवेत्

त्या तीर्थांमध्ये, हे निशानाथा, मी प्रभासात प्रथम स्थिर आहे; आणि हे निशानाथा, प्रत्येक कल्पात माझे नाव वेगवेगळे होते।

Verse 64

स्वयंभूः प्रथमे नाम द्वितीये पद्मभूः स्मृतः । तृतीये विश्वकर्त्तेति बालरूपी तुरीयके

पहिल्या कल्पात माझे नाव ‘स्वयंभू’; दुसऱ्यात मी ‘पद्मभू’ म्हणून स्मरणात आहे। तिसऱ्यात ‘विश्वकर्तृ’ आणि चौथ्यात ‘बालरूपी’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 65

एषामेव परीवर्तो नाम्नां भावि पुनःपुनः । परार्द्धद्वयपर्यंतं प्रभासे संस्थितस्य मे

या नामांचा हाच परावर्त क्रम पुन्हा पुन्हा घडत राहील—दोन परार्धांपर्यंत—जोवर मी प्रभासात प्रतिष्ठित आहे.

Verse 66

आदिसोमेन तत्रैव शंभोर्नेत्रोद्भवेन वै । प्रभासे तु तपस्तप्त्वा प्रत्यक्षीकृतईश्वरः

तेथेच, शंभूच्या नेत्रातून उत्पन्न झालेल्या आदि-सोमाने प्रभासात तप करून ईश्वराला प्रत्यक्ष केले.

Verse 67

ततो ददौ वरं तुष्टः पूर्वचन्द्रस्य शूलधृक् । यस्मादाराधितोऽहं ते सोम भक्त्या चिरन्तनम्

मग शूलधारी प्रसन्न होऊन पूर्व चंद्राला वर देऊ लागला—‘हे सोम! तू प्राचीन व अढळ भक्तीने माझी आराधना केली आहेस,’

Verse 68

तस्मात्सोमेशनामैवमस्मिंल्लिंगे भविष्यति । यावद्ब्रह्मा शतानन्दः प्रकृतौ न प्रलीयते

म्हणून या लिंगात ‘सोमेश्वर’ हे नाव टिकून राहील—जोवर शतानंद ब्रह्मा प्रकृतीत विलीन होत नाही.

Verse 69

ये केचिद्भवितारो वै रात्रिनाथा निशाकराः । ते मदाराधनं चात्र करिष्यंति पुनःपुनः

भविष्यात जे कोणी रात्रिचे अधिपती, चंद्रधारी निशाकर होतील, तेही येथे पुन्हा पुन्हा माझी आराधना करतील.

Verse 71

तदाप्रभृति सोमानां लक्षाणां द्वितयं गतम् । सहस्रद्वितयं चैव शतं चैकं षडुत्तरम्

त्या वेळेपासून, हे सोम, दोन लक्ष गेले—त्यासह दोन हजार, एक शंभर आणि आणखी सहा.

Verse 72

सप्तमस्त्वं महावाहो वर्त्तसे सोम सांप्रतम् । एतावन्त्येव लिंगानि प्रतिष्ठां प्रापितानि मे

हे महाबाहो सोम, तू आता सातव्या अवस्थेत वर्ततोस; एवढीच लिंगे मी प्रतिष्ठित केली आहेत.

Verse 73

एष एवाधुना सोऽहं तदाराधनजं फलम् । प्रतिष्ठातास्मि भद्रं ते सोम कृत्य ममैव तत्

मी आजही तोच आहे—त्या आराधनेतून उत्पन्न झालेले फळ धारण करून. हे सोम, तुझे कल्याण असो; ही सिद्धी निश्चय माझ्याच कृत्याने आहे.

Verse 74

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा वेदविद्यासमन्वितः । सर्वदेवमयो देवैः सहितस्तीर्थसंयुतः

ईश्वर म्हणाला: असे बोलून, वेदविद्यांनी संपन्न, सर्वदेवमय भगवान ब्रह्मा देवांसह आणि तीर्थांनी संयुक्त होऊन (प्रकट/प्रस्थित) झाले.

Verse 75

सनत्कुमारप्रमुखै र्योगीन्द्रैरृषिभिः सह । बृहस्पतिं समाहूय पुरस्कृत्य पुरोधसम्

सनत्कुमार-प्रमुख योगींद्र ऋषींसह त्यांनी बृहस्पतीला बोलाविले आणि त्या प्रधान पुरोहितास अग्रस्थानी प्रतिष्ठित केले।

Verse 76

हंसयानं समारुह्य कोटिब्रह्मर्षिभिः सह । आगतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

हंसयानावर आरूढ होऊन, कोटी ब्रह्मर्षींसह, जगत्पती ब्रह्मा तेव्हा सोमराजासह तेथे आले।

Verse 77

प्राभासिके महातीर्थे यत्र दारुवनं स्मृतम् । ऋषितोया नदी यत्र महापातकनाशिनी

प्राभासिक महातीर्थात—जिथे दारुवन प्रसिद्ध आहे—तेथे ऋषितोया नदी वाहते, जी महापातकांचा नाश करणारी आहे।

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे प्रभासे तु ब्रह्मभागः स उच्यते । त्रिदैवतमिदं क्षेत्रं मया ते कथितं प्रिये

या प्रभास-तीर्थात तो भाग ‘ब्रह्मभाग’ म्हणून ओळखला जातो। हे क्षेत्र त्रिदेवमय आहे—प्रिये, मी तुला सांगितले।

Verse 79

तत्रागत्व चतुर्वक्त्रो ब्राह्मभागेऽतिनिर्मले । मुनीनाकारयामास उन्नत स्थानवासिनः

तेथे येऊन चतुर्मुख ब्रह्म्याने अतिनिर्मळ ब्रह्मभागात, उन्नत स्थानी वसणाऱ्या मुनींना बोलाविले।

Verse 80

आयांतं वेधसं दृष्ट्वा देवर्षिगुरुसंयुतम् । ते सर्वे पूजयामासुः संस्तवैर्वेदसंमितैः

देवर्षी व त्यांच्या गुरूसह येणाऱ्या वेधस (ब्रह्मा) यांना पाहून, त्या सर्वांनी वेदसम्मत स्तोत्रांनी त्यांची पूजा केली.

Verse 81

अथोवाच द्विजान्सर्वान्ब्रह्मा लोकपितामहः । चिरमाराध्य सोमेन सोमेशं पापनाशनम्

तेव्हा लोकपितामह ब्रह्मा सर्व द्विजांना म्हणाले— ‘सोमाने दीर्घकाळ पापनाशक सोमेश्वराची आराधना केली; तेव्हा तो प्रभू प्रसन्न झाला.’

Verse 82

तस्मिन्प्रसन्ने सोमेन लब्धं लिङ्गमनुत्तमम् । प्रतिष्ठार्थं तु देवस्य आयाता द्विजसत्तमाः

तो प्रभू प्रसन्न झाल्यावर सोमाने अनुपम लिंग प्राप्त केले. देवाच्या प्रतिष्ठेसाठी श्रेष्ठ द्विज तेथे आले.

Verse 83

यथा मया सदा कार्या प्रतिष्ठा शंकरात्मिका । भवद्भिः परिकार्या सा मम भागसमाश्रयैः

‘जशी शंकरात्मिका प्रतिष्ठा मला सदैव करावयाची आहे, तशीच तुम्हीही—माझ्या भाग (यज्ञाधिकार) यास आश्रित—ती विधिपूर्वक पार पाडा।’

Verse 84

यतः कोपेन भवतां लिंगं प्रपतितं भुवि । प्रतिष्ठा तस्य कर्तव्या युष्माभिर्वै न संशयः

‘तुमच्या क्रोधामुळे लिंग भूमीवर पडले; म्हणून त्याची प्रतिष्ठा तुम्हीच करावी—यात संशय नाही।’

Verse 85

ईश्वर उवाच । गृहीत्वाऽथ मुनीन्सर्वान्ब्रह्मा लोकपिता महः । आनीतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

ईश्वर म्हणाले—तेव्हा लोकपिता महाब्रह्मा सर्व मुनींना बरोबर घेऊन सोमराजाने तेथे आणला; अशा रीतीने जगत्पती ब्रह्मा तेथे आले।

Verse 86

प्राभासिके महातीर्थे सावित्र्या सहितः प्रभुः । कारयामास कुण्डानां मण्डपानां शतंशतम्

प्रभासच्या महातीर्थी प्रभूंनी सावित्रीसह, शेकडो-शेकडो यज्ञकुंड व मंडप उभारण्यास लावले।

Verse 87

एकैके मण्डपे तत्र चक्रे सप्तदशर्त्विजः । गुरुणा प्रेरितो ब्रह्मा तत्र देवपुरोधसा

तेथे प्रत्येक मंडपात, गुरु—देवपुरोहित—यांच्या प्रेरणेने ब्रह्मांनी सतरा ऋत्विजांची नेमणूक केली।

Verse 88

पार्श्वे स्थितस्तदा ब्रह्मा विधानैर्वेद भाषितैः । दीक्षयामास सोमं तु रोहिण्या सहितं विभुम्

तेव्हा जवळ उभ्या असलेल्या ब्रह्मांनी, वेदांनी सांगितलेल्या विधीनुसार, रोहिणीसह विभू सोमाला दीक्षा दिली।

Verse 89

पत्नीं च रोहिणीं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुताम् । मृगचर्मधरां देवीं क्षौमवस्त्रावगुंठिता म्

आणि त्यांनी रोहिणीला पत्नी म्हणून स्थापित केले—सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, मृगचर्म धारण करणारी देवी, क्षौम वस्त्रांनी आच्छादित।

Verse 90

पत्नीशालां समानीता ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । चंद्रमा दीक्षया युक्त ऋषिगंधर्वसंस्तुतः

वेदपारंगत ऋत्विजांनी पत्नीशाळेत आणलेला चंद्रमा (सोम) दीक्षायुक्त होऊन ऋषी व गंधर्वांनी स्तुत झाला।

Verse 91

औदुंबरेण दंडेन संवृतो मृगचर्मणा । अतीव तेजसा युक्तः शुशुभे सदसि स्थितः

औदुंबरकाष्ठाचा दंड धारण करून व मृगचर्माने आच्छादित, अतिशय तेजयुक्त तो पवित्र सभेत उभा राहून शोभून दिसला।

Verse 92

ततो ब्रह्मा महादेवि सर्वलोकपितामहः । ऋत्विजां वरणं चक्रे वेदोक्तविधिना तदा

त्यानंतर, हे महादेवी, सर्वलोकपितामह ब्रह्म्याने वेदोक्त विधीनुसार त्या ऋत्विजांचे वरण केले।

Verse 93

गुरुर्होता वृतस्तत्र वसिष्ठोऽध्वर्युरेव च । तत्रोद्गाता मरीचिस्तु ब्रह्मत्वे नारदः कृतः

तेथे गुरु होता म्हणून निवडला गेला, वसिष्ठ अध्वर्यु म्हणून नेमला गेला; मरीची उद्गाता झाला आणि नारद ब्रह्म-ऋत्विजपदी नियुक्त झाला।

Verse 94

सनत्कुमारसंयुक्ताः सदस्यास्तत्र वै कृताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

तेथे सनत्कुमारासह सभासद नेमले गेले; ते वस्त्रे व आभूषणांनी, मुकुट व अंगठ्यांनी अलंकृत होते।

Verse 95

भूषिता भूषणौघेन तस्मिन्यज्ञे तदर्त्विजः । चतुर्षु तज्ज्ञाश्चत्वार एवं ते षोडशर्त्विजः

त्या यज्ञात ते ऋत्विज अनेक अलंकारांनी भूषित होते. चार-चार तज्ज्ञ प्रत्येक विभागात नेमले गेले; अशा रीतीने एकूण सोळा ऋत्विज झाले.

Verse 96

प्रस्तोता कश्यपस्तत्र प्रतिहर्ता तु गालवः । सुब्रह्मण्यस्तथा गर्गः सदस्यः पुलहः कृतः

तेथे कश्यप प्रस्तोता, आणि गालव प्रतिहर्ता नेमला गेला. तसेच गर्ग सुब्रह्मण्य, व पुलह सदस्य म्हणून नियुक्त झाला.

Verse 97

होता शुक्रः समाख्यातो नेष्टा क्रथ उदाहृतः । मैत्रावरुणो दुर्वासा ब्राह्मणाच्छंसी कौशिकः

शुक्र होता म्हणून घोषित झाला आणि क्रथ नेष्टा म्हणून सांगितला गेला. दुर्वासा मैत्रावरुण नेमला गेला व कौशिक ब्राह्मणाच्छंसी झाला.

Verse 98

अच्छावाकश्च शाकल्यो ग्रावस्थः क्रतुरेव च । प्रस्थाता प्रतिपूर्वो यः शालंकायन एव च

शाकल्य अच्छावाक म्हणून, आणि क्रतु ग्रावस्थ म्हणून नेमला गेला. प्रतिपूर्व प्रस्थाता झाला, तसेच शालंकायनही (आपल्या पदावर) नियुक्त झाला.

Verse 99

अग्नीध्रश्च मनुस्तत्र उन्नेता त्वंगिराः कृतः । एवमाद्यान्मण्डपेषु कृत्वा तानृत्विजः प्रभुः

तेथे मनु अग्नीध्र म्हणून आणि अंगिरा उन्नेता म्हणून नेमला गेला. अशा प्रकारे प्रभूंनी मण्डपांत या व इतर ऋत्विजांची स्थापना करून पुढे प्रस्थान केले.

Verse 100

अन्येषु मण्डपेष्वेव प्रत्येकमृत्विजः कृताः । मण्डपानां शतेष्वेव कृत्वा कुण्डान्यकल्पयत्

इतर मण्डपांतही प्रत्येकासाठी ऋत्विज (पुरोहित) नेमले गेले. आणि शेकडो मण्डपांमध्ये त्याने यज्ञकुंडांची यथाविधी रचना करून ती सिद्ध केली.

Verse 101

एकैको मण्डपस्तत्र विंशहस्तप्रमाणतः । अस्त्रेणाशोध्य भूमिं तु पंचगव्येन प्रोक्ष्य च

तेथे प्रत्येक मण्डप वीस हस्त प्रमाणाचा असावा. अस्त्र-मंत्राने भूमी शुद्ध करून, पंचगव्यानेही तिचे प्रोक्षण (शिंपडणे) करावे.

Verse 102

चर्मणा चावगुंठ्यैव आलिख्यास्त्रेण पार्वति । उल्लिख्य प्रोक्षणं कृत्वा खातं कृत्वा विधानतः

हे पार्वती! चर्माने स्थान झाकून आणि अस्त्र-विधीने रेखांकन करून, नंतर ते खरवडून स्वच्छ करावे; प्रोक्षण करून, विधानाप्रमाणे खड्डा (गर्त) खणावा.

Verse 103

अष्टौ कुंडानि संकल्प्य तथैकमण्डपे प्रिये । लेपनं मण्डपे कृत्वा वज्राकरणमेव च

हे प्रिये! एका मण्डपात आठ कुंडांची संकल्पना करावी. मण्डपाचे लेपन (पलस्तर) करून, वज्राकरणही करावे—ते दृढ व संस्कारित करावे.

Verse 104

चतुरस्रकार्मुकं च वर्तुलं कमलाकृति । पूर्वां दिशं समा रभ्य कृत्वा तानि प्रयत्नतः

कुंडे चतुरस्र, कार्मुक (धनुष्याकार), वर्तुळ आणि कमलाकृती—अशा रूपांत करावीत. पूर्व दिशेपासून आरंभ करून, ती यत्नपूर्वक घडवावीत.

Verse 105

चतुःकोणसमायुक्तं पूर्वे कुण्डं निवेश्य तु । भगाकृति तथाऽग्नेय्यां दक्षिणे धनुराकृति

पूर्व दिशेस चतुष्कोण (चौकोनी) युक्त कुंड स्थापावे. आग्नेय कोपऱ्यात भगाकार, आणि दक्षिणेस धनुष्याकार कुंड करावे.

Verse 106

नैरृत्ये तु त्रिकोणं वै वर्तुलं पश्चिमेन तु । षट्कोणं चैव वायव्ये पद्माकारं तथोत्तरे

नैरृत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेस त्रिकोणी कुंड करावे, पश्चिमेस वर्तुळाकार कुंड. वायव्य (उत्तर-पश्चिम) दिशेस षट्कोणी, आणि उत्तरेस पद्माकार कुंड स्थापावे.

Verse 107

ऐशान्यामष्टकोणं तु मध्ये चैकं विधा नतः । प्रत्येकं मण्डपं शुभ्रं स्तम्भैः षोडशभिर्युतम्

ईशान (उत्तर-पूर्व) दिशेस अष्टकोणी कुंड करावे, आणि मध्यभागी विधिनुसार आणखी एक. प्रत्येक मंडप शुभ्र व मंगलमय, सोळा स्तंभांनी युक्त असावा.

Verse 108

ध्वजैः सतोरणैर्युक्तं चक्रे ब्रह्मा विधानतः । न्यग्रोधं पूर्वतो न्यस्य दक्षे चोदुंबरं तथा

ब्रह्म्याने विधिनुसार ध्वज व तोरणांनी ते सुसज्ज केले. पूर्वेस न्यग्रोध (वट) ठेवला आणि दक्षिणेस उदुंबरही स्थापिला.

Verse 109

अश्वत्थं पश्चिमे चैव पलाशं चोत्तरे क्रमात् । बाहुदंडप्रमाणेन ध्वजांस्तत्र निवेश्य वै

पश्चिमेस अश्वत्थ (पिंपळ) आणि क्रमाने उत्तरेस पलाश स्थापिला. तेथे बाहुदंडाच्या मापाने ध्वजही रोविले.

Verse 110

ऐन्द्र्यादौ पीतवर्णादि पताका परिकल्पिताः । ततो ब्रह्मा ह्यग्निकुंडे चाग्निस्थापनमारभत्

ऐंद्र दिशेपासून आरंभ करून पिवळ्या वर्णाच्या इत्यादी पताका रचल्या गेल्या। मग ब्रह्मदेवांनी अग्निकुंडात पवित्र अग्नीची स्थापना सुरू केली।

Verse 111

स्वस्थाने ब्राह्मणांश्चैव जाप्ये चैव न्ययोजयत् । श्रीसूक्तं पावमानं च सदा चैव च वाजिनम्

त्यांनी ब्राह्मणांना त्यांच्या त्यांच्या स्थानी बसवून जपासाठी नेमले—श्रीसूक्त, पावमान मंत्र, तसेच ‘सदा’ आणि ‘वाजिन’ ही सामगाने।

Verse 112

वृषाकपिं तथैन्द्रं च बह्वृचः पूर्वतोऽजपन् । रुद्रान्पुरुषसूक्तं च क्रोकाध्यायं च वैक्रियम्

पूर्व दिशेला ऋग्वेदी बह्वृचांनी वृषाकपी व ऐंद्र सूक्तांचा जप केला. त्यांनी रुद्रसूक्त, पुरुषसूक्त तसेच क्रोकाध्याय व वैक्रिय यांचाही पाठ केला।

Verse 113

ब्राह्मणं पैत्र्यमैंद्रं च जपेरन्यजुषो यमे । देवव्रतं वामदेव्यं ज्येष्ठं साम रथंतरम्

दक्षिण दिशेला यजुर्वेदी अध्वर्यूंनी ब्राह्मणपाठ, पैत्र्य व ऐंद्र मंत्रांचा जप केला. त्यांनी देवव्रत, वामदेव्य, ज्येष्ठ साम आणि रथंतर यांचेही गान केले।

Verse 114

भेरुंडानि च सामानि च्छंदोगः पश्चिमेऽजपत् । अथर्वाथर्वशिरसं स्कम्भस्तंभमथर्वणम्

पश्चिम दिशेला छांदोगांनी ‘भेरुंड’ नावाची सामगाने जपली. तसेच अथर्वण परंपरेतील अथर्वशीर्ष व स्कंभ-स्तंभ सूक्ताचाही पाठ झाला।

Verse 115

नीलरुद्रमथर्वाणमथर्वा चोत्तरेऽजपत् । गर्भाधानादिकं सर्वं ततोऽग्नेरकरोद्विभुः

उत्तर दिशेस अथर्वा ऋत्विजाने नीलरुद्र व अन्य अथर्वण-मंत्रांचा जप केला. त्यानंतर त्या विभूने पवित्र अग्नीच्या साहाय्याने गर्भाधानादि सर्व संस्कार विधिपूर्वक केले।

Verse 116

पूर्णाहुतिं ततो दत्त्वा स्नानकर्म तथाऽरभत् । पंचपल्लवसंयुक्तं मृत्तिकाभिः समन्वितम्

त्यानंतर पूर्णाहुति अर्पण करून त्याने स्नानकर्म आरंभिले। ते पंचपल्लवांनी युक्त व पवित्र मृत्तिकांनी समन्वित होते।

Verse 117

कषायैः पंचगव्यैश्च पंचामृतफलैस्तथा । तीर्थोदकैः समेतं तु मंत्रैः स्नानमथारभत्

मग त्याने कषाय, पंचगव्य, फळांसह पंचामृत आणि तीर्थोदक यांसह मंत्रोच्चारपूर्वक स्नान आरंभिले।

Verse 118

नेत्राण्युत्पाद्य देवस्य कृत्वा च तिलकक्रियाम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि पाताले च विशेषतः

देवतेचे नेत्रोन्मीलन करून व तिलकक्रिया पूर्ण करून, पृथ्वीवरील सर्व तीर्थे आणि विशेषतः पाताळातील तीर्थे त्या प्रसंगी तेथे उपस्थित झाली।

Verse 119

स्वर्ग लोके च यान्येव तत्र तान्याययुस्तदा । एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा देवानां पश्यतां तदा

स्वर्गलोकातील जी तीर्थे आहेत तीही त्या वेळी तेथे येऊन पोहोचली. याच दरम्यान देव पाहत असतानाच ब्रह्मदेवाने (पुढील) कार्य आरंभिले।

Verse 120

भूमिं भित्त्वा विवेशाथ तत्र लिंगमपश्यत । स्पर्शाख्यं तं तु संछाद्य मधुना दर्भमूलकैः

त्याने भूमी भेदून आत प्रवेश केला आणि तेथे एक लिंग पाहिले. ‘स्पर्श’ नावाच्या त्या लिंगास मधु व दर्भमुळांनी आच्छादून त्याने श्रद्धेने सेवा केली.

Verse 121

तत्र ब्रह्मशिलां न्यस्य तस्या ऊर्ध्वं महाप्रभम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास कृत्वा निश्चलमा त्मवान्

तेथे त्याने ब्रह्मशिला ठेवून तिच्या वर महाप्रभ, तेजस्वी लिंगाची दृढ प्रतिष्ठा केली—मनाने स्थिर व संकल्पाने अढळ होऊन.

Verse 122

स्थित्वा च परमे तत्त्वे मंत्रन्यासमथाकरोत् । एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य तत्र ब्रह्मा जगद्गुरुः । पूजयामास विधिना वेदोक्तैर्मंत्र विस्तरैः

परम तत्त्वात स्थित राहून त्याने मंत्रन्यास केला. अशा रीतीने लिंगाची प्रतिष्ठा करून जगद्गुरु ब्रह्म्याने विधिपूर्वक वेदोक्त विस्तृत मंत्रांनी पूजा केली.

Verse 123

मन्त्रन्यासे कृते तत्र ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । तत्र विप्रगणो हृष्टो जयशब्दादिमंगलैः । निर्धूमश्चाभवद्वह्निः सूर्यकोटिसमप्रभः

लोककर्ता ब्रह्म्याने तेथे मंत्रन्यास पूर्ण करताच विप्रगण ‘जय’ इत्यादी मंगलघोषांनी आनंदित झाला. आणि अग्नी धूररहित होऊन कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी झाला.

Verse 124

देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसन्नाश्च दिगीश्वराः । पुष्पवृष्टिः पपातोच्चैस्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे

त्या महान यज्ञमहोत्सवात देवदुंदुभी निनादल्या, दिगीश्वर प्रसन्न झाले, आणि उंचावरून पुष्पवृष्टी झाली.

Verse 125

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं श्रीसोमेशं पितामहः । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

त्यानंतर पितामह ब्रह्मदेवांनी श्री सोमेशाचे लिंग प्रतिष्ठापून विप्रांना अतिशय विपुल यज्ञ-दक्षिणा देण्याची व्यवस्था केली।

Verse 126

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकान्ब्रह्मणे पुरा

सनत्कुमारप्रमुख आद्य ब्रह्मर्षींनी वेढलेला सोमदेवाने पूर्वी ब्रह्मदेवांना यज्ञ-दक्षिणा म्हणून तिन्ही लोक अर्पण केले।

Verse 127

तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यस्तथैव च । ददौ हिरण्यं रत्नानि कोटिशो भूरिदक्षिणाः

त्या श्रेष्ठ ब्रह्मर्षींना व यज्ञातील सदस्यांना त्याने सुवर्ण व रत्ने—कोट्यवधी—अपरिमित यज्ञ-दक्षिणा म्हणून दिली।

Verse 128

सोभिषिक्तो महातेजाः सर्वैर्ब्रह्मर्षिभिस्ततः । त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भासतां वरः

मग सर्व ब्रह्मर्षींनी अभिषेक केलेला तो महातेजस्वी, तेजस्वींमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या प्रकाशाने तिन्ही लोकांना प्रकाशित व पोषित करू लागला।

Verse 129

तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः । कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

सीनी व कुहू, तसेच द्युती, पुष्टी, प्रभा, वसु, कीर्ती, धृती आणि लक्ष्मी—या नऊ देव्या भक्तिभावाने त्याची सेवा करू लागल्या।

Verse 130

प्राप्यावभृथमव्यग्रः कृत्वा माहेश्वरं मखम् । कृतार्थः परिपूर्णश्च संबभूव निशापतिः

अव्यग्र होऊन अवभृथ-स्नान प्राप्त करून, माहेश्वर यज्ञ करून, निशापती सोम कृतार्थ व परिपूर्ण झाला।

Verse 131

ततस्तस्मै ददौ राज्यं प्राज्यं ब्रह्मा पितामहः । बीजौषधीनां विप्राणामवन्नानां च वरानने

त्यानंतर पितामह ब्रह्म्याने त्याला विशाल व समृद्ध राज्य दिले; तसेच बीज-औषधींची विपुलता, ब्राह्मणांचे कल्याण आणि अन्नहीनांचेही पोषण-समृद्धी दिली, हे वरानने।

Verse 132

तस्मिन्यज्ञे समाजग्मुर्ये केचित्पृथिवीश्वराः । तेषां राज्यं धनं भोगान्ददौ स्वर्गं तथाऽक्षयम्

त्या यज्ञात जे जे पृथ्वीश्वर येऊन जमले, त्यांना त्याने राज्य, धन, भोग आणि तसेच अक्षय स्वर्ग दिला।

Verse 133

ब्राह्मणान्भोजयामास स्वयमेवौषधीपतिः । ददौ सर्वं तदा तेषां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

तेव्हा औषधीपतीने स्वतः ब्राह्मणांना भोजन घातले आणि त्या वेळी प्रभासक्षेत्रात राहणाऱ्यांना सर्व काही दान केले।

Verse 134

हिरण्यादीन्यदाच्चैव महादानानि षोडश । यो यदर्थयते तत्र सामान्यः प्राकृतो जनः । निजकर्मानुसारेण स लेभे च तदेव हि

त्याने सुवर्णादी आणि सोळा महादानेही दिली. तेथे जो सामान्य प्राकृत जन जे मागे, तो आपल्या कर्मानुसार तेच प्राप्त करी।

Verse 136

एवं समर्थिते यज्ञे सर्वे देवाः सवासवाः । स्थापयित्वा तु लिंगानि जग्मुः सर्वे यथागतम्

अशा रीतीने यज्ञ सम्यक् पूर्ण झाल्यावर, इंद्रासह सर्व देवांनी तेथे शिवलिंगांची स्थापना केली आणि जसे आले होते तसेच सर्व परत गेले।

Verse 137

त्रिकालं पूजयामास धूपमाल्यानुलेपनैः । तं प्रणम्य च देवेशि स्तौति नित्यं निशापतिः

तो धूप, माळा व अनुलेपन यांनी त्रिकाळ त्या (लिंगाची) पूजा करीत असे। हे देवेशी! त्याला नमस्कार करून निशापती (चंद्र) नित्य त्याचे स्तवन करतो।