Adhyaya 34
पुलस्त्य ऋषी ययातीला कृष्णतीर्थास जाण्याचा उपदेश करतात—हे तीर्थ सदैव श्रीकृष्ण/विष्णूस अत्यंत प्रिय असून तेथे अखंड दिव्य सान्निध्य आहे. ययाती उत्पत्तीची कथा विचारल्यावर पुलस्त्य प्रलयकाळाचे वर्णन करतात: दीर्घ काळानंतर ब्रह्मा जागे होऊन गोविंदास भेटतात. श्रेष्ठत्वाच्या वादातून दीर्घ युद्ध सुरू होते; तेव्हा तेजोमय, अनंत लिंग प्रकट होते आणि अशरीरी वाणी सांगते—एकाने वर, एकाने खाली जाऊन त्याचा अंत शोधावा; ज्याला अंत सापडेल तोच परम. विष्णू खाली जातात, कालाग्निरुद्ररूप दर्शन होते आणि त्या तेजाने दग्ध होऊन ‘कृष्णत्व’ (श्यामता) प्राप्त करतात; मग परत येऊन वैदिक स्तोत्रांनी लिंगाची पूजा करतात. ब्रह्मा वर जाऊन अंत न सापडता केतकीपुष्पाला खोटी साक्ष करून परततात; महादेव ब्रह्माच्या पूज्यत्वावर शाप देतात व केतकीचा पूजेत उपयोग मर्यादित करतात, तसेच विष्णूच्या सत्यनिष्ठेची प्रशंसा करतात. सृष्टी चालू व्हावी म्हणून विष्णू लिंग लहान करण्याची विनंती करतात; महादेव शुद्ध स्थानी प्रतिष्ठापना करण्यास सांगतात. विष्णू अर्बुदपर्वतावर निर्मळ झऱ्याजवळ लिंगाची स्थापना करतात आणि ते स्थान ‘कृष्णतीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध होते. फलश्रुतीनुसार तेथे स्नान व लिंगदर्शनाने सर्व तीर्थांचे फल, दानफळ, एकादशी जागरण व श्राद्धफळ मिळते; घोर पापांचा नाश होतो आणि केवळ दर्शनानेही कृष्णतीर्थ शुद्धी देते.
Shlokas
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । कृष्णतीर्थं ततो गच्छेत्कृष्णस्य दयितं सदा । यत्र सन्निहितो नित्यं स्वयं विष्णुर्महीपते । ययातिरुवाच । कृष्णतीर्थं कथं तत्र जातं ब्राह्मणसत्तम । कस्मिन्काले मुने ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम
पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर कृष्णतीर्थास जावे; ते सदैव श्रीकृष्णास प्रिय आहे, जिथे, हे राजन्, स्वयं भगवान विष्णु नित्य सन्निध आहेत। ययाति म्हणाले—हे ब्राह्मणश्रेष्ठ! तेथे कृष्णतीर्थ कसे उत्पन्न झाले? हे मुने, कोणत्या काळी झाले—हे सर्व मला विस्ताराने सांगा।
Verse 3
पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चंद्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते
पुलस्त्य म्हणाले—त्या भयंकर एकार्णव-प्रलयकाळी स्थावर-जंगम सर्व नष्ट झाले; चंद्र, सूर्य व पवनही लयास गेले; आणि ज्योतीही प्रलयात विलीन झाल्या।
Verse 4
ततो युगसहस्रांते विबुद्धः कमलासनः । एकाकी चिंतयामास कथं सृष्टिर्भवेदिति
मग सहस्र युगांच्या शेवटी कमलासन ब्रह्मा जागे झाले. एकटेच त्यांनी विचार केला—“सृष्टी कशी उत्पन्न होईल?”
Verse 5
भ्रमंश्चापि चतुर्वक्त्रो यावत्पश्यति दूरतः । चतुर्भुजं विशालाक्षं पुरुषं पुरतः स्थितम्
आणि भ्रमण करत असता चतुर्मुख ब्रह्मांनी दूरवर पाहिले—समोर चतुर्भुज, विशाल नेत्रांचा दिव्य पुरुष उभा होता।
Verse 6
तं चोवाच चतुर्वक्त्रः कस्त्वं केन विनिर्मितः । किमर्थमिह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद
चतुर्मुखांनी त्याला विचारले—“तू कोण आहेस? तुला कोणी निर्माण केले? तू इथे कशासाठी आला आहेस? सर्व काही विस्ताराने सांग।”
Verse 7
तमुवाचाथ गोविंदः प्रहसञ्छ्लक्ष्णया गिरा
तेव्हा गोविंद हसत-हसत, कोमल वाणीने त्याला म्हणाले—“हे ब्रह्मन्, ऐक…”
Verse 8
अहमाद्यः पुमानेको मया सृष्टो भवानपि । स्रष्टुमिच्छामि भूयोऽपि भूतग्रामं चतुर्विधम्
मीच आद्य एकमेव पुरुष आहे; तूही माझ्याच द्वारा सृष्ट झालास. मी पुन्हा चतुर्विध भूतसमूहाची सृष्टी करावयास इच्छितो.
Verse 9
पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो देवः पितामहः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भर्त्सयंश्च पुनःपुनः
पुलस्त्य म्हणाले—ते वचन ऐकून देव-पितामह ब्रह्मा क्रुद्ध झाले. त्यांनी कठोर शब्द उच्चारले व पुन्हापुन्हा धारेवर धरले.
Verse 10
सृष्टस्त्वं हि मया मूढ प्रथमोऽहमसंशयम् । त्वादृशानां सहस्राणि करिष्येऽहमसंशयम्
अरे मूढा! तू माझ्याच द्वारा सृष्ट झालास; मीच प्रथम—निःसंशय. तुझ्यासारखे हजारो मी निर्माण करीन—निःसंशय.
Verse 11
एवं विवदमानौ तौ मिथो राजन्महाद्युती । स्पर्धया रोषताम्राक्षौ युयुधाते परस्परम्
हे राजन्! असे परस्पर वाद घालत ते दोघे महातेजस्वी, स्पर्धेमुळे क्रोधाने तांबडे डोळे झालेले, एकमेकांशी युद्ध करू लागले.
Verse 12
मुष्टिभिर्बाहुभिश्चैव नखैर्दंतैर्विकर्षणैः । एवं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमवर्त्तत
मुष्ट्या व बाहूंनी, नख-दंतांनी आणि एकमेकांना ओरबाडत, ते लढत राहिले; अशा रीतीने त्यांचे युद्ध हजार वर्षे चालू राहिले.
Verse 13
ततो वर्षसहस्रांते तयोर्मध्ये नृपोत्तम । प्रादुर्भूतं महालिंगं दिव्यं तेजोमयं शुभम्
तेव्हा, हे नृपश्रेष्ठ, सहस्र वर्षांच्या शेवटी त्या दोघांच्या मध्ये दिव्य, तेजोमय व शुभ असे महालिंग प्रकट झाले।
Verse 14
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । युद्धाद्ब्रह्मन्निवर्तस्व त्वं च विष्णो ममाज्ञया
त्याच क्षणी एक अशरीरी वाणी म्हणाली—“हे ब्रह्मन्, या युद्धातून निवृत्त हो; आणि हे विष्णो, माझ्या आज्ञेने तूही विराम घे।”
Verse 15
एतन्माहेश्वरं लिंगं योऽस्य चांते गमिष्यति । स ज्येष्ठः स विभुः कर्त्ता युवयोर्नात्र संशयः
“हे माहेश्वर लिंग आहे. जो याचा अंत गाठील, तोच तुमच्यात ज्येष्ठ, तोच सर्वव्यापी प्रभू व खरा कर्ता—यात संशय नाही.”
Verse 16
अधोभागं व्रजत्वेक एकश्चोर्द्ध्वं ममाज्ञया । तच्छ्रुत्वा सत्वरो ब्रह्मा व्योममार्गं समाश्रितः
“माझ्या आज्ञेने तुमच्यातील एक जण अधोभागाकडे जावो आणि दुसरा ऊर्ध्वभागाकडे जावो.” हे ऐकून ब्रह्मा त्वरेने व्योममार्गाने निघाला।
Verse 17
विदार्य वसुधां कृष्णोऽप्यधस्तात्सत्वरं गतः । स भित्त्वा सप्तपातालानधो यावत्प्रयाति च । तावत्कालाग्निरुद्रस्तु दृष्टस्तेन महात्मना
पृथ्वी विदीर्ण करून कृष्ण (विष्णु)ही त्वरेने अधःकडे गेला. तो सप्तपाताळे भेदून जितका खाली जाऊ शकला तितका गेला; तेथे त्या महात्म्याने कालाग्निरुद्राचे दर्शन घेतले।
Verse 18
गंतुमिच्छंस्ततोऽधस्ताद्यावद्वेगं करोति सः । तावत्तस्यार्चिभिर्दग्धः कृष्णत्वं समपद्यत
अजून खाली जाण्याची इच्छा धरून तो सर्व वेगाने धावला; पण त्या तेजाच्या ज्वाळांनी दग्ध होऊन तो कृष्णवर्ण झाला।
Verse 19
ततो मूर्छाभिसंतप्तो दह्यमानोऽद्भुताग्निना । निवर्त्य सहसा विष्णुर्वैलक्ष्यं परमं गतः
मग मूर्च्छेने व्याकुळ होऊन त्या अद्भुत अग्नीत जळत असलेला विष्णू सहसा परत फिरला आणि परम वैलक्ष्याला पोहोचला।
Verse 20
तथा लिंगं समासाद्य भक्त्या पूजा कृता ततः । वेदोक्तैः परमैः सूक्ष्मैः स्तुतिं चक्रे महीपते
अशा रीतीने लिंगाजवळ जाऊन त्याने भक्तीने पूजा केली; आणि वेदोक्त परम सूक्ष्म स्तोत्रांनी, हे राजन्, त्याने स्तुती केली।
Verse 21
ब्रह्माऽपि व्योममार्गेण गतो हंसविमानतः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तस्यांतं नाभ्यपद्यत
ब्रह्माही व्योममार्गाने हंसविमानावर आरूढ होऊन गेला; पण सहस्र दिव्य वर्षांतही त्याला त्याचा अंत मिळाला नाही।
Verse 22
ततो वर्षसहस्रांते केतकीं सोऽप्यपश्यत । आयांतीं व्योममार्गेण तया पृष्टश्चतुर्मुखः
मग त्या सहस्र वर्षांच्या शेवटी त्याने व्योममार्गाने येणारी केतकी पाहिली; आणि त्या केतकीने चतुर्मुख ब्रह्माला प्रश्न केला।
Verse 23
क्व त्वया गम्यते ब्रह्मन्निरालंबे महापथि । शून्ये तत्त्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
हे ब्रह्मन्! या निरालंब महापथावर तू कुठे जात आहेस? या शून्यतेचे परम तत्त्व मला सांग, कारण माझे कौतूहल अत्यंत मोठे आहे।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । मम स्पर्धा समुत्पन्ना विष्णुना सह शोभने । लिंगस्यास्य हि पर्यंतं यो लभिष्यति चावयोः
ब्रह्मा म्हणाले—हे शोभने! माझी व विष्णूची स्पर्धा उत्पन्न झाली; आमच्यात जो या लिंगाचा पर्यंत शोधील, तो श्रेष्ठ मानला जाईल।
Verse 25
स ज्यायानितरो हीनो ह्येतदुक्तं पिनाकिना । प्रस्थितोऽहं ततश्चोर्द्ध्वमधोमार्गं गतो हरिः
‘एक श्रेष्ठ, दुसरा हीन’—असे पिनाकधारी शिवांनी सांगितले. मग मी उर्ध्वमार्गाने निघालो आणि हरि (विष्णू) अधोमार्गाने गेले.
Verse 26
लब्ध्वा लिंगस्य पर्यंतं यास्यामि क्षितिमंडले । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्पुष्पमभ्यभाषत
‘लिंगाचा पर्यंत मिळवून मी पृथ्वीमंडळात परत येईन’—असे त्याचे वचन ऐकून त्या पुष्पाने त्याला संबोधिले.
Verse 27
व्यर्थश्रमोऽसि लोकेश नांतो लिंगस्य विद्यते । चतुर्युगसहस्राणां कोटिरेका पितामह
हे लोकेश! तुझा परिश्रम व्यर्थ आहे; या लिंगाचा अंतच नाही. हे पितामह! चतुर्युगांच्या सहस्रांवर एक कोटी काळ लोटला तरी याचा शेवट सापडत नाही.
Verse 28
लिंगमूर्ध्नः पतंत्या मे कालो जातो महाद्युते । तथापि क्षिति पृष्ठं तु न प्राप्तास्मि कथंचन
हे महाद्युते! लिंगाच्या शिखरावरून पडत असताना माझा फार काळ गेला; तरीही मी कशाही प्रकारे पृथ्वीच्या पृष्ठभागास पोहोचलो नाही।
Verse 29
यावत्कालेन हंसस्ते योजनं संप्रगच्छति । तावत्कालेन गच्छामि योजनानामहं शतम्
जितक्या वेळेत तुझा हंस एक योजन जातो, तितक्याच वेळेत मी शंभर योजन जातो।
Verse 30
तस्मान्निवर्तनं युक्तं मम वाक्येन ते विभो । दर्शयित्वा च मां विष्णोर्ज्येष्ठत्वं व्रज सांप्रतम्
म्हणून, हे विभो! माझ्या वचनाप्रमाणे तुझे परतणे योग्य आहे. मला साक्षी करून आता विष्णूपेक्षा आपले ज्येष्ठत्व सिद्ध करीत जा।
Verse 31
ततो हृष्टमना भूत्वा गृहीत्वा तां चतुर्मुखः । पुनर्वर्षसहस्रांते भूमिपृष्ठमुपागतः । दर्शयामास तां विष्णोरेषा लिंगस्य मूर्धतः
मग चतुर्मुख ब्रह्मा हर्षित होऊन ते (पुष्प) घेऊन, हजार वर्षांच्या शेवटी पुन्हा भूमिपृष्ठावर आला. त्याने विष्णूला दाखवून म्हटले—“हे लिंगाच्या शिखरावरून आहे.”
Verse 32
मयाऽनीता शुभा माला लब्धश्चांतं चतुर्भुज । त्वया लब्धो न चासत्यं वद मे पुरुषोत्तम
मी ही शुभ माळा आणली आहे आणि मला अंतही सापडला आहे, हे चतुर्भुज! तुला तो मिळाला नाही; म्हणून, हे पुरुषोत्तम, मला सत्य सांग.
Verse 33
विष्णुरुवाच । अनंतस्याप्रमेयस्य देवदेवस्य शूलिनः । नाहं शक्तः परं पारं गंतुं ब्रह्मन्कथंचन
विष्णू म्हणाले—हे ब्रह्मन्! अनंत, अप्रमेय, देवदेव, त्रिशूलधारी प्रभूचा परम पार मी कोणत्याही प्रकारे गाठू शकत नाही।
Verse 34
यदि त्वयाऽस्य पर्यंतो लब्धो ब्रह्मन्कथंचन । तत्ते तुष्टिं गतो नूनं देवदेवो महेश्वरः
हे ब्रह्मन्! जर तू कोणत्याही प्रकारे खरोखरच त्याचा अंत प्राप्त केला असेल, तर निश्चयच देवदेव महेश्वर तुझ्यावर प्रसन्न झाला आहे।
Verse 35
नान्यथा चास्य पर्यंतो दृश्यते केन चित्क्वचित् । तस्माज्ज्येष्ठो भवाञ्छ्रेष्ठः कनिष्ठोऽहमसंशयम्
कुठेही कोणालाही त्याचा अंत अन्यथा दिसत नाही. म्हणून तू ज्येष्ठ व श्रेष्ठ आहेस; मी कनिष्ठ—यात संशय नाही.
Verse 36
पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्वृषभध्वजः । कोपं चक्रे महाराज ब्रह्माणं प्रति तत्क्षणात्
पुलस्त्य म्हणाले—हे महाराज! त्याच क्षणी वृषभध्वज भगवान् ब्रह्म्याविषयी तत्काळ क्रोधित झाले.
Verse 37
अथाह दर्शनं गत्वा धिग्धिग्व्यर्थप्रजल्पक । मिथ्या प्रजल्पमानेन किमिदं साहसं कृतम्
मग तो दर्शन देऊन तो म्हणाला—‘धिक् धिक्, व्यर्थ बडबड करणाऱ्या! खोटे बोलून हे कोणते धाडस तू केलेस?’
Verse 38
यस्मात्त्वया मृषा प्रोक्तं मम पर्यंतदर्शनम् । तस्मात्त्वं सर्ववर्णानां पूजार्हो न भविष्यसि
तू माझ्या परिमितीचे दर्शन केले असे खोटे बोललास; म्हणून आता तू सर्व वर्णांना पूज्य राहणार नाहीस.
Verse 39
ये च त्वां पूजयिष्यंति मानवा मोह संयुताः । ते कृच्छ्रं परमं प्राप्य नाशं यास्यंति कृत्स्नशः
मोहाने ग्रासलेले जे मानव तुझी पूजा करतील, ते अत्यंत क्लेश भोगून शेवटी सर्वथा नाश पावतील.
Verse 40
केतक्या च तथा प्रोक्तं यस्मात्तस्मात्सुदुष्टया । अस्या हि स्पर्शनाल्लोकः श्वपाकत्वं प्रयास्यति
अत्यंत दुष्ट केतकीनेही तसेच बोलले; म्हणून तिच्या स्पर्शमात्राने लोक श्वपाकत्व (चांडालत्व) प्राप्त करतील.
Verse 41
एवं शापो तयोर्दत्त्वा देवः प्रोवाच केशवम् । प्रसन्नवदनो भूत्वा तदा तुष्टो महेश्वरः
अशा रीतीने त्या दोघांना शाप देऊन देवाने केशवाशी भाषण केले; तेव्हा प्रसन्नमुख महेश्वर संतुष्ट झाले.
Verse 42
भगवानुवाच । वासुदेव महाबाहो तुष्टस्तेऽहं महामते । सत्यसंभाषणादेव वरं वरय सुव्रत
भगवान म्हणाले— हे वासुदेव, महाबाहो, महामते! मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. तुझ्या सत्यवचनामुळे, हे सुव्रत, वर माग.
Verse 43
श्रीवासुदेव उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं तुष्टो महेश्वरः । न चापुण्यवतां देव त्वं तुष्टिमधिगच्छसि । अवश्यं यदि मे देयो वरो देवेश्वर त्वया
श्री वासुदेव म्हणाले—हे महेश्वर! तू प्रसन्न झालास, हाच सर्वात स्तुत्य वर आहे. हे देव! पुण्यहीनांवर तू प्रसन्न होत नाहीस. तरीही जर मला निश्चयाने तुझ्याकडून वर द्यावाच लागला, हे देवेश्वर…
Verse 44
लिंगमेतदनंताख्यं लघुतां नय मा चिरम् । येन सृष्टिर्भवेल्लोके व्याप्तं विश्वमनेन तु
‘अनंत’ नावाचे हे लिंग त्वरित लहान कर; विलंब करू नकोस. कारण याच्यामुळेच लोकी सृष्टी होते आणि यानेच सर्व विश्व व्यापलेले आहे.
Verse 45
पुलस्त्य उवाच । ततः संक्षिप्य तल्लिंगं लघु कृत्वा महेश्वरः । अब्रवीत्केशवं भूयः शृणु वाक्यमिदं हरे
पुलस्त्य म्हणाले—मग महेश्वराने ते लिंग संक्षिप्त करून लहान केले आणि पुन्हा केशवाला म्हणाले—हे हरी, हे वचन ऐक.
Verse 46
एतन्मेध्यतमे देशे लिंगं स्थापय मे हरे । पूजय त्वं विधानेन परं श्रेयः प्रपत्स्यसे
हे हरी! या अत्यंत पवित्र स्थानी माझ्यासाठी हे लिंग स्थाप. विधिपूर्वक पूजन कर; तू परम श्रेय प्राप्त करशील.
Verse 47
मम तेजोविनिर्दग्धः कृष्णत्वं हि यतो गतः । कृष्ण एव ततो नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति
माझ्या तेजाने दग्ध होऊन तू कृष्णवर्ण झाला आहेस; म्हणून ‘कृष्ण’ हेच नाव लोकी प्रसिद्ध होईल.
Verse 48
कृष्णकृष्णेति ते नाम प्रातरुत्थाय मानवः । कीर्तयिष्यति यो भक्त्या स याति परमां गतिम्
जो मनुष्य पहाटे उठून भक्तिभावाने ‘कृष्ण, कृष्ण’ असे नामकीर्तन करतो, तो परम गतीस प्राप्त होतो।
Verse 49
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके
पुलस्त्य म्हणाले—असे बोलून ईशान तेथेच अंतर्धान पावले. मग वासुदेवानेही ते लिंग घेऊन अर्बुद पर्वतावर अतिपुण्य, निर्मळ जलाच्या झऱ्यात प्रतिष्ठापित केले।
Verse 50
कृष्णतीर्थं ततो जातं नाम्ना हि धरणीतले । शृणु पार्थिवशार्दूल तत्र स्नातस्य यत्फलम्
त्यानंतर ते धरणीतलावर ‘कृष्णतीर्थ’ या नावाने प्रसिद्ध झाले. हे राजशार्दूल, तेथे स्नान केल्याचे जे फळ आहे ते ऐक।
Verse 51
स्नात्वा कृष्णह्रदे पुण्ये तल्लिंगं पश्यते तु यः । सर्वतीर्थोद्भवं श्रेयः स मर्त्त्यो लभतेऽखिलम्
जो पुण्य कृष्णह्रदात स्नान करून त्या लिंगाचे दर्शन करतो, तो सर्व तीर्थांपासून उत्पन्न होणारे संपूर्ण श्रेयःफळ प्राप्त करतो।
Verse 52
तथा च सर्वदानानां निष्कामः प्राप्नुयात्फलम् । सकामोऽपि फलं चेष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
तसेच निष्काम पुरुष सर्व दानांचे फळ प्राप्त करतो; आणि सकामही, जरी ते फळ अतिदुर्लभ असले तरी, इच्छित फळ मिळवतो।
Verse 53
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । य इच्छेच्छाश्वतं श्रेयो नात्र कार्या विचारणा
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथे स्नान अवश्य करावे। ज्याला शाश्वत कल्याण हवे आहे, त्याने याबाबत कोणताही संशय वा विचार करू नये।
Verse 54
एकादश्यां महाराज निराहारो जितेन्द्रियः । यस्तत्र जागरं कृत्वा लिंगस्याग्रे सुभक्तितः
हे महाराज! एकादशीच्या दिवशी जो निराहार राहून इंद्रिये जिंकतो आणि तेथे शिवलिंगासमोर शुद्ध भक्तीने रात्र जागरण करतो—
Verse 55
प्रभाते कुरुते श्राद्धं यस्तु श्रद्धासमन्वितः । पितृन्संतारयेत्सर्वान्पूर्वजैः सह धर्मवित्
आणि जो श्रद्धायुक्त होऊन प्रभाती तेथे श्राद्ध करतो, तो धर्मज्ञ पुरुष पूर्वजांसह सर्व पितरांचा उद्धार करतो।
Verse 56
तिलान्कृष्णान्नरस्तत्र ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैः स मर्त्त्यो मुच्यते ध्रुवम्
जो मनुष्य तेथे ब्राह्मणांना काळे तीळ दान देतो, तो ब्रह्महत्यादी पापांपासूनही निश्चयाने मुक्त होतो।
Verse 57
दर्शनादेव राजेन्द्र कृष्णतीर्थस्य मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
हे राजेंद्र! केवळ कृष्णतीर्थाचे दर्शन होताच मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो; याबाबत विचार वा संशय करू नये।