Adhyaya 15

Verse 1

। पञ्चदशोऽध्यायः । नारद उवाच । नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्

पंधरावा अध्याय। नारद म्हणाले—त्या वेळी जटा व वल्कल धारण करणारे देव नारायण आणि त्यांचा दुसरा अनुचर, हातात फळे घेऊन, तेथे आले।

Verse 2

तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ

त्या दोघांना पाहून ती मृगनयना, जणू कामदेवाची दूतिका, विलाप करू लागली। तिचे वचन ऐकून ते दोघेही तिला बोलले।

Verse 3

भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते

भिऊ नको, कल्याणी; आम्ही तुला वाचवायला आलो आहोत। दुष्टांनी वावरलेल्या या भयंकर वनात तू कशी शिरलीस?

Verse 4

एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्

अशी तिचे धैर्य वाढवून माधव राक्षसाला म्हणाला—“अधमाचार्या, या कोमलांगी, मधुरहासिनीला सोडून दे।”

Verse 5

रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः

“अरे मूर्ख दुराचारी! तू काय करायला निघालास? लोकांच्या नेत्रांचे सर्वस्वच गिळायला उद्यत आहेस काय?”

Verse 6

भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्

हे भव! हिच्या पुण्यप्रभावाने हे भुवनाचे भूषण तुलाही नाश करील; आज ती जगाला आनंदहीन करील आणि कामदेवालाही गर्वरहित करील.

Verse 7

करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्

आणि आता तू वनात वृंदारिकेचा वध करणार आहेस! म्हणून या सुख-प्रासादस्वरूप, देवतुल्य स्त्रीला त्वरित सोडून दे.

Verse 8

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्

हरीचे वचन ऐकून राक्षस क्रोधाने म्हणाला—“तू समर्थ असशील तर आत्ताच माझ्या हातातून हिला सोडव.”

Verse 9

इत्युक्तमात्रे वचने माधवेन क्रुधेक्षितः । पपात भस्मसाद्भूतस्त्यक्त्वा वृंदां सुदूरतः

इतके बोलताच माधवाने क्रोधदृष्टी टाकली; राक्षस भस्म होऊन कोसळला आणि वृंदा त्याच्यापासून फार दूर मुक्त झाली.

Verse 10

अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता

मग जगदीश्वराच्या मायेमुळे विस्मित झालेली ती म्हणाली—“आपण कोण, करुणासागर, ज्यांनी मला येथे रक्षण केले?”

Verse 11

शारीरं मानसं दुःखं सतापं तपसां निधे । त्वया मधुरया वाचा हृतं राक्षसनाशनात्

हे तपस्येच्या निधी! माझे शारीरिक व मानसिक दुःख, त्याचा दाहासह, तुझ्या मधुर वाणीने आणि राक्षस-वधाने दूर झाले आहे।

Verse 12

तवाश्रमे तपः सौम्य करिष्यामि तपोधन

हे सौम्य तपोधन! मी तुझ्या आश्रमात तपश्चर्या करीन।

Verse 13

तापस उवाच । भरद्वाजात्मजश्चाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः

तापस म्हणाला—मी भरद्वाजांचा पुत्र, देवशर्मा या नावाने प्रसिद्ध आहे। सर्व भोग त्यागून मी या घोर वनात आलो आहे।

Verse 14

अनेन बटुनासार्धं मम शिष्येण कामगाः । बहुशः संति चान्येऽपि मच्छिष्याः कामरूपिणः

या माझ्या बटु (तरुण) शिष्याबरोबर कामग (इच्छेनुसार गमन करणारे) आहेत; आणि माझे इतरही अनेक शिष्य कामरूपी (इच्छेनुसार रूप धारण करणारे) आहेत।

Verse 15

त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्वा चिकीर्षसि तपः शुभे । एहि राज्ञ्यपरं यामो वनं दूरस्थितं यतः

हे शुभे राणी! तू माझ्या आश्रमात राहून तपश्चर्या करावयास इच्छित असशील, तर ये; आपण पुढे, दूर असलेल्या वनाकडे जाऊ।

Verse 16

इत्युक्त्वा राजपत्नीं तां ययौ प्राचीं दिशं हरिः । वनं प्रेतपिशाचाढ्यं मंदगत्या नराधिप

असे बोलून त्या राजपत्नीला सांगून हरि पूर्व दिशेकडे निघाले। हे नराधिप, मंद गतीने ते प्रेत‑पिशाचांनी भरलेल्या वनात प्रविष्ट झाले॥

Verse 17

वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी

अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांची वृंदारिका त्याच्या पाठीमागे चालली। आणि स्मरदूतीही मागून ‘माझी वाट पाहा’ असे म्हणत आली॥

Verse 18

अत्रांतरे दुराचारः कोपि पापाकृतिर्वने । जालं प्रसारयामास तद्यदा जीवपूरितम्

दरम्यान त्या वनात एक दुराचारी, पापस्वरूप मनुष्य जाळे पसरू लागला; आणि ते जिवांनी भरले तेव्हा—॥

Verse 19

ततः संकोचयामास तज्जालं पापनायकः । जालस्थांस्तु तदा जीवानुपाहृत्य मुमोच ह

मग त्या पापनायकाने ते जाळे आवळून घेतले; आणि जाळ्यात अडकलेले जीव घेऊन पुन्हा ते सोडून दिले॥

Verse 20

स च व्याधः स्त्रियौ दृष्ट्वा स्मरदूती जगाद ताम् । देवि मामत्तुमायाति करे गृह्णातु मां सखी

तो व्याध त्या दोन स्त्रियांना पाहून स्मरदूतीला म्हणाला—“देवि, तो मला भक्षण करायला येतो; सखीने मला हातात घ्यावे!”॥

Verse 21

वृंदा तयोक्तं श्रुत्वैनं विकृतास्यं व्यलोकयत् । वीक्ष्यतं भयवातेन निर्धूता सिंधुजप्रिया

त्यांचे वचन ऐकून वृंदेने त्याच्याकडे पाहिले; भयाने त्याचे मुख विकृत झाले होते. त्याला पाहताच सिंधुज-नंदनाची प्रिया भयवाऱ्याने थरथर कापली.

Verse 22

दुद्राव विकलं शुभ्रं स्मरदूत्या समं वने । विद्रवंती समं सख्या तापसाश्रममागता

विकल व थरथर कापणारी ती शुभ्र-तेजस्विनी स्त्री स्मरदूतीसह वनात धावली. सखीबरोबर धावत धावत ती तापसांच्या आश्रमास पोहोचली.

Verse 23

सा तापसवने तस्मिन्ददर्शात्यंतमद्भुतम् । पक्षिणः कांचनीयांगान्नानाशब्दसमाकुलान्

त्या तापसवनात तिने अत्यंत अद्भुत दृश्य पाहिले—कांचनमय अंग असलेले पक्षी, नानाविध कलरवाने सर्वत्र गजबजलेले.

Verse 24

सापश्यद्धेमपद्माढ्यां वापीं तु स्वर्णभूमिकाम् । क्षीरं वहंति सरितः स्रवंति मधु भूरुहः

तिने हेमपद्मांनी समृद्ध अशी व सुवर्णतटांची वापी पाहिली. तेथे नद्या क्षीरधारा वाहत होत्या आणि वृक्ष मधु झरत होते.

Verse 25

शर्कराराशयस्तत्र मोदकानां च संचयाः । भक्ष्याणि स्वादुसर्वाणि बहून्याभरणानि च

तेथे साखरेचे ढीग आणि मोदकांचे साठे होते. सर्व प्रकारची गोड भक्ष्ये होती आणि अनेक अलंकारही होते.

Verse 26

बहुशस्त्राणि दिव्यानि नभसः संपतंति च । क्रीडंति हरयस्तृप्ता उत्पतंति पतंति च

आकाशातून अनेक दिव्य शस्त्रेही खाली उतरली. तृप्त सिंह खेळत होते; उड्या मारून पुन्हा खाली पडत होते.

Verse 27

मठेति सुंदरं वृंदा तं ददर्श तपस्विनम् । व्याघ्रचर्मासनगतं भासयंतं जगत्त्रयम्

“मठातील सुंदरी!” असे म्हणत वृंदेने त्या तपस्व्यास पाहिले—वाघाच्या कातडीच्या आसनावर बसलेले, जणू त्रैलोक्य उजळवीत होते.

Verse 28

तमुवाच विभो पाहि पाहि पापर्द्धिकादथ । तपसा किं च धर्मेण मौनेन च जपेन च

ती म्हणाली—“हे विभो, माझे रक्षण करा; या पापमय आपत्तीतून वाचवा. भयभीताला आश्रय न मिळाला तर तप, धर्म, मौन व जप यांचा काय उपयोग?”

Verse 29

भीतत्राणात्परं नान्यत्पुण्यमस्ति तपोधन । एवमुक्तवती भीता सालसांगी तपस्विनम्

“हे तपोधन, भयभीताचे रक्षण याहून मोठे पुण्य नाही.” असे म्हणत ती भयभीत स्त्री जवळच राहून त्या तपस्व्यास बिलगली.

Verse 30

तावत्प्राप्तः सदुष्टात्मा सर्वजीवप्रबंधकः । वृंदादेवी भयत्रस्ता हरिकंठे समाश्लिषत्

तेवढ्यात तो परम दुष्ट, सर्व जीवांचा छळकर्ता, तेथे आला. भयाने व्याकुळ झालेली वृंदादेवी हरिच्या गळ्याला बिलगून राहिली.

Verse 31

सुखस्पर्शं भुजाभ्यां सा शोकवल्लीव लिंगिता । तवालिंगनभावेन पुनरेव भविष्यति

तिने भुजांनी सुखद स्पर्श करून शोकलतेप्रमाणे घट्ट बिलगून धरले; पण तुझ्या आलिंगनाच्या प्रभावाने ती पुन्हा आपल्या स्वभावात येईल।

Verse 32

शिरः सर्वांगसंपन्नं त्वद्भर्तुरधिकं गुणैः । अथ त्वं प्रमदे गच्छ पत्यर्थे चित्रशालिकाम्

हे शिर सर्वांगसंपन्न असून गुणांनी तुझ्या पतीपेक्षाही अधिक आहे; म्हणून हे सुंदरी, पतीच्या हेतुने त्वरित चित्रशाळेत जा।

Verse 33

सा चित्रशालामित्युक्ता विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यंकमारूढा गृह्य कांतस्य तच्छिरः

मुनीने असे सांगितल्यावर ती तेव्हा चित्रशाळेत शिरली; दिव्य पलंगावर आरूढ होऊन तिने आपल्या कांताचे ते शिर उचलले।

Verse 34

चकाराधरपानं सा मीलिताक्ष्यतिलोलुपा । यावत्तावदभूद्राजन्रूपं जालंधराकृति

ती डोळे मिटून अत्यंत आसक्त होऊन त्याच्या अधरांचे अमृतपान करू लागली; तेवढ्याच अवकाशात, हे राजन्, जालंधरासारखे रूप प्रकट झाले।

Verse 35

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

तो तिच्या कांतासारख्या आकाराचा झाला—तसेच वक्ष, तशीच उंची, तशीच वाणी आणि तसाच मनोभाव; अशा रीतीने जगदीश्वर त्या रूपाने प्रकट झाले।

Verse 36

अथ संपूर्णकायं तं प्रियं वीक्ष्य जगाद सा । तव कुर्वे प्रियं स्वामिन्ब्रूहि त्वं स्वरणं च मे

तेव्हा प्रियकरास पूर्ण देहासह पाहून ती म्हणाली— “स्वामी, जे तुम्हाला प्रिय तेच मी करीन; मला कोणते स्मरण-आश्रय ठेवावे तेही सांगा.”

Verse 37

वृंदावचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुद्रजः । शृणु देवि यथा युद्धं वृत्तं शंभोर्मया सह

वृंदेचे वचन ऐकून मायापुत्र म्हणाला— “देवी, ऐक; शंभू आणि माझ्यात युद्ध कसे घडले ते सांगतो.”

Verse 38

प्रिये रुद्रेण रौद्रेण छिन्नं चक्रेण मे शिरः । तावत्वत्सिद्धियोगाच्च त्वद्गतेन ममात्मना

“प्रिये, रौद्र रुद्राने भयानक चक्राने माझे शिर छिन्न केले; तरीही तुझ्या सिद्ध-योगशक्तीने माझा आत्मभाव तुझ्यातच स्थिर राहिला.”

Verse 39

छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता

“ते छिन्न (शिर) येथे आणले गेले आणि प्राण देहाशी पुन्हा जुळले; प्रिये बाले, माझ्या वियोगाने तू दुःखी झाली आहेस.”

Verse 40

क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा

“माझ्याकडून जे अप्रिय झाले— तुला सोडून मी रणात गेलो— ते क्षमा कर.” अशा वचनांनी त्याने तेव्हा वृंदेला सांत्वन करून धीर दिला.

Verse 41

तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता

त्यानंतर तांबूल, विनोद, शुभ वस्त्रे आणि अलंकारांनी युक्त होऊन वृंदा देवी सर्व भोगांनी संपन्न झाली.

Verse 42

प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्

रतीची लालसा असलेल्या वृंदाने प्रियकराला घट्ट मिठी मारून त्याचे चुंबन घेतले. त्या मोहक संयोगातून मिळालेले सुख मोक्षापेक्षाही अधिक आहे असे तिला वाटले.

Verse 43

मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे

भगवान नारायणांनी हा प्रेमरस लक्ष्मीच्या प्रेमापेक्षाही अधिक मानला. अशा प्रकारे माधवाने वृंदाचे विरहजन्य दुःख दूर केले.

Verse 44

तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः

राजहंस असलेल्या त्या सुंदर क्रीडा सरोवरात, तिच्या रूपात आणि भावात मग्न झाल्यामुळे श्रीकृष्णाची पद्मावरील (लक्ष्मीवरील) आसक्तीही नाहीशी झाली.

Verse 45

अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी

त्या वृंदावनात तिने तुळशीचे रूप धारण केले. वृंदाच्या अंगाच्या घामातून पृथ्वीवर अत्यंत पवित्र अशी तुळस प्रकट झाली.

Verse 46

वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः

वृंदेच्या देह-स्पर्शातून उत्पन्न झालेले ते सुख अनुभवून जगत्पती हरिने जणू काही दिवस शिवकार्य पुढे ढकलले।

Verse 47

एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्

एकदा सुरताच्या शेवटी वृंदेने आपल्या कंठाशी बिलगलेला, तपस्वी-वेषातील द्विभुज पुरुषोत्तम पाहिला।

Verse 48

तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः

त्याला पाहून तिने कंठावरील बाहूंचे बंधन सोडले आणि म्हणाली—“तापसाचे रूप घेऊन तू मला मोहवायला कसा आलास?”

Verse 49

निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्

तिचे वचन ऐकून हरिने तिला धीर देत म्हटले—“हे वृंदारिके, ऐक; मला लक्ष्मीला ही मोहविणारा असे जाण।”

Verse 50

तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ

“तुझा पती हराला जिंकून गौरीला आणायला गेला आहे. मी शिव आहे—आणि शिव मीच; खरे तर आम्ही वेगळे नाही.”

Verse 51

जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच । इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह

“जालंधर रणात मारला गेला; आता, हे निष्पापे, मला स्वीकार कर.” नारद म्हणाले—विष्णूची ही वचने ऐकून ती विषण्णमुख झाली. मग, हे राजन्, क्रुद्ध वृंदारिकेने प्रत्युत्तर दिले.

Verse 52

रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः

ज्याने तुला रणात बांधले होते—पित्याच्या आज्ञेने तू जिवंत सुटला तरी—तो विविध रत्नांनी सत्कृत झाला; तरीही त्याची विवाहित वधूही हिरावली गेली.

Verse 53

पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः

जो नित्य धर्माचा पालनकर्ता आहे, तो परस्त्रीकडे आसक्त कसा होईल? मनीषी म्हणतात—ईश्वरालाही केलेल्या कर्माचे फळ भोगावे लागते; हाच कर्मनियम आहे.

Verse 54

अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति

जसे तू—तपस्वीचा वेष घेऊन, मायेद्वारे—मला मोहात पाडलेस, तसेच माया तुझी वधूही नेईल, ती तपस्विनी असली तरीही.

Verse 55

इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः

अशा रीतीने शापित होऊन विष्णू क्षणार्धात अदृश्य झाले. ती चित्रशाळेतील पलंग आणि ते सेवक-गण (प्लवंगम)ही नंतर लोप पावले.

Verse 56

नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्

हरि निघून गेल्यावर सर्व काही नष्ट झाले. वन रिकामे पाहून वृंदा सखीला भेटून म्हणाली—हे वाकडे कृत्य विष्णूंनी केले आहे.

Verse 57

त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता

नगर टाकले गेले, राज्य निघून गेले, आणि माझा कांत संशय व विनाशात पडला. हे वनात कळल्यावर, मी—विधीने घडवलेली—कुठे जाऊ?

Verse 58

मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता

माझ्या मनोरथांचा विषय असलेले प्रियदर्शनच आता यातनेचे कारण झाले. अतिदुःखी राणी वृंदा उष्ण उसासे टाकीत बोलली.

Verse 59

मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी

ती म्हणाली—हे स्मरदूतिके, तुझ्यामुळेच माझ्यावर मरण आले आहे. असे ऐकून ती म्हणाली—तूच माझ्या प्राणरूप आहेस.

Verse 60

तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः

तिचे तसे वचन ऐकून वृंदाने पुढे काय करावे ते ठरवले. वनात निश्चय करून ती तेथील महान सरोवराकडे गेली.

Verse 61

विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः

दुःख टाकून तिने पाण्याने आपले अवयव धुतले। तीरावर पद्मासन बांधून मन विषयांपासून निवृत्त केले।

Verse 62

शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्

विष्णुसंगाने दूषित झाले असे मानून तिने आपले शरीर कृश केले. सखीसमवेत निराहार राहून तिने अतिशय उग्र तप केले।

Verse 63

गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्

तेव्हा गंधर्वलोकातून अप्सरांचा समूह वृंदेकडे येऊन म्हणाला— “कल्याणी, ये; स्वर्गाला जा; देहाचा त्याग करू नकोस।”

Verse 64

गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं । नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं । भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्

“हा गांधर्व-उपाय त्रिभुवनविजयी असून श्रीपतीला संतुष्ट करण्याचे श्रेष्ठ साधन आहे. याच्यामुळेच, हे वृंदे, तू येथे आणली गेलीस—मग उद्दिष्ट साधलेले हे शरीर तू कसे त्यागशील? तुझा कांत शूलधारी प्रभूच्या श्रेष्ठ बाणांनी आहत झाला आहे असे जाण. तू पुण्यलाभ व स्वर्गाची भूषा आहेस; म्हणून, हे चंडिभद्रे, त्वरेने अमरवनात जा।”

Verse 65

श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य । तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव

त्या दिव्य स्त्रियांचा उपदेश ऐकून समुद्रज प्रभूची प्रिया हसत म्हणाली— “स्वर्गातून आणलेल्या इंद्रपत्नीही अतिवीर पतीने मुक्त केल्या. मी पूर्वी सुखांची पात्र होते, देवांनाही अजेय; तरी प्रियापासून विरहात असूनही मी निष्कलंक आहे. मी अशीच स्थित राहीन, ज्यायोगे अमृतधामाला गेलेल्या माझ्या प्रियाला प्राप्त करीन.”

Verse 66

इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च

असे बोलून सखीसमवेत वृंदेने अप्सरांचा समूह विसर्जित केला. तिच्या प्रीतीच्या पाशाने बद्ध त्या नित्य येत-जात राहिल्या.

Verse 67

योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्

मग वृंदेने योगाभ्यासाने ज्ञानाग्नीने गुण दग्ध केले; विषयांपासून मन आवरून तिने परात्पर परम पद प्राप्त केले.

Verse 68

दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः

तेथे वृंदारिकेला पाहून महान अप्सरागणांनी तिची स्तुती केली; आणि नभात प्रसन्न होऊन पुष्पवृष्टीच्या धारा बरसवल्या.

Verse 69

शुष्ककाष्ठचयं कृत्वा तत्र वृंदाकलेवरम् । निधायाग्निं च प्रज्वाल्य स्मरदूती विवेश तम्

तेथे शुष्क काष्ठांचा चिताचय करून त्यावर वृंदेचे कलेवर ठेवून तिने अग्नी प्रज्वलित केला; मग स्मराची दूती त्या ज्वाळेत प्रविष्ट झाली.

Verse 70

दग्धं वृंदांगरजसां बिंबं तद्गोलकात्मकम् । कृत्वा तद्भस्मनः शेषं मंदाकिन्यां विचिक्षिपुः

वृंदेच्या अंगांची दग्ध रज घेऊन त्यांनी गोलाकार बिंब तयार केले; आणि उरलेली भस्म मन्दाकिनीत विसर्जित केली.

Verse 71

यत्र वृंदा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । आसीद्वृंदावनं तत्र गोवर्द्धनसमीपतः

जिथे वृंदेने देहत्याग करून ब्रह्मपथास गमन केले, तेथेच गोवर्धनाच्या समीपी वृंदावन प्रकट झाले।

Verse 72

देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य

त्यानंतर देव्या स्वर्गास जाऊन इंद्राच्या दिव्य पत्नींना आपल्या पराक्रम व सिद्धीचा संपूर्ण वृत्तांत सांगू लागल्या। ते ऐकून सर्व देवगण अंतःकरणी आनंदित झाले; दैत्य-शत्रूचे प्रबळ भय टाकून देऊन त्यांनी भीषण रणभेर्या वाजवल्या। तो गजर ऐकून तो तेथे आसनस्थ राहून परिजनसमूहाची शुभ शोभा आणि उजळ सरोवराची कांती पाहू लागला।