Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10
Devanagari script
अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता
Transliteration
athovāca pramugdhā sā māyayā jagadīśituḥ | kastvaṃ kāruṇyajaladhiryenāhamiha rakṣitā
Translation
मग जगदीश्वराच्या मायेमुळे विस्मित झालेली ती म्हणाली—“आपण कोण, करुणासागर, ज्यांनी मला येथे रक्षण केले?”
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: वच्
प्रमुग्धाbewildered; astonished
प्रमुग्धा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रमुग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह्)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; भूतकृदन्त
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम
माययाby illusion; by magic
मायया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr. 3), एकवचन
जगत्-ईशितुःof the Lord of the world
जगत्-ईशितुः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + ईशितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen. 6), एकवचन; तत्पुरुषः (जगतः ईशिता)
कःwho?
कः:
Predicate complement (विधेय)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
त्वम्you
त्वम्:
Karta/Addressed (कर्ता/सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम
कारुण्य-जलधिःan ocean of compassion
कारुण्य-जलधिः:
Predicate complement (विधेय)
TypeNoun
Rootकारुण्य (प्रातिपदिक) + जलधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; कर्मधारयः (कारुण्यरूपः जलधिः)
येनby whom
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instr. 3), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (speaker), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम
इहhere
इह:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
रक्षिताprotected; saved
रक्षिता:
Predicate complement (विधेय)
TypeVerb
Rootरक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रक्ष्)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; ‘protected’ (predicate)
Speaker
Vṛndārikā (the rescued maiden)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Vṛndārikā, still trembling yet radiant, folds hands in añjali, eyes wide with wonder. Before her stands the Lord, calm and compassionate, the forest softened by a newly peaceful light.
Characters & Entities
J
Jagadīśa (Lord of the world)M
Mādhava/Hari (implied)V
VṛndārikāFAQs
Recognition of grace (anugraha) is the beginning of devotion: the protected soul turns toward the Protector with reverence.
Not specified in this verse; the line contributes to the devotional tone within the tīrtha-māhātmya framework.
None.