Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40
Devanagari script
क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा
Transliteration
kṣaṃtavyaṃ vipriyaṃ mahyaṃ yattvāṃ tyaktvā raṇaṃ gataḥ | ityādi vacanaistena vṛṃdā saṃsmāritā tadā
Translation
“माझ्याकडून जे अप्रिय झाले— तुला सोडून मी रणात गेलो— ते क्षमा कर.” अशा वचनांनी त्याने तेव्हा वृंदेला सांत्वन करून धीर दिला.
Word by Word
क्षंतव्यम्to be forgiven
क्षंतव्यम्:
Karma (Object of forgiving/कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षम् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विधेय (to be forgiven)
विप्रियम्an offense/unpleasant thing
विप्रियम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवि-प्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (an unpleasant act/thing)
मह्यम्to me
मह्यम्:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी विभक्ति; एकवचन (Dative singular)
यत्that/since
यत्:
Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् सम्बन्धबोधक (relative particle introducing clause: 'since/that')
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति; एकवचन (Accusative singular)
त्यक्त्वाhaving left
त्यक्त्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)
रणम्battle
रणम्:
Karma (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Neuter, Accusative singular)
गतःwent
गतः:
Kriya (Predicate notion/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (having gone)
इत्यादिthus and so on
इत्यादि:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति + आदि (प्रातिपदिक/अव्ययसमास)
Formअव्ययीभावसमास; अव्यय (etc., thus and so on)
वचनैःwith words
वचनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; बहुवचन (Neuter, Instrumental plural)
तेनby him
तेन:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (Instrumental singular)
वृंदाVṛndā
वृंदा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृंदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (Feminine, Nominative singular)
संस्मारिताwas reminded
संस्मारिता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√स्मृ (धातु) + णिच् (causative) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle, causative sense); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (was reminded)
तदाthen
तदा:
Sambandha (Temporal marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
Speaker
Narrator (reporting Jālandhara’s words to Vṛndā)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Vṛndā
Visual Art Cues
Scene: The beloved asks forgiveness for leaving for battle; through tender words he consoles Vṛndā, restoring her composure and memory.
Characters & Entities
V
VṛndāB
Battle (raṇa)FAQs
Dharma includes humility and seeking forgiveness; speech that heals and restores balance is praised in Purāṇic ethics.
No specific tīrtha is named in this verse; it continues the māhātmya storyline.
None.