Adhyaya 15

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु पत्नि महाभागे लोपामुद्रे सधर्मिणि । कथा विष्णुगणाभ्यां च कथितां शिवशर्मणे

अगस्त्य म्हणाले—हे महाभागे पत्नी लोपामुद्रे, धर्मसहचारिणी! विष्णूच्या दोन गणांनी शिवशर्माला सांगितलेली कथा तू ऐक.

Verse 2

शिवशर्मोवाच । अहो गणौ विचित्रेयं श्रुता चांद्रमसी कथा । उडुलोककथां ख्यातं विष्वगाख्यानकोविदौ

शिवशर्मा म्हणाले—अहो, हे दोन्ही गणो! ही चांद्रमसी कथा मी अद्भुत ऐकली. उडुलोकाची प्रसिद्ध कथा सांगण्यात तुम्ही विश्वविख्यात आख्यानकोविद आहात.

Verse 4

गणावूचतुः । पुरा सिसृक्षतः सृष्टिं स्रष्टुरंगुष्ठपृष्ठतः । दक्षः प्रजाविनिर्माणे दक्षो जातः प्रजापतिः । षष्टिर्दुहितरस्तस्य तपोलावण्यभूषणाः । सर्वलावण्यरोहिण्यो रोहिणीप्रमुखाः शुभाः

गण म्हणाले—पूर्वी स्रष्ट्याला सृष्टी निर्माण करावयाची इच्छा झाली तेव्हा स्रष्ट्याच्या अंगठ्याच्या पाठीमागून दक्ष प्रकट झाले. प्रजांची निर्मिती करण्यात ते अत्यंत कुशल असे प्रजापती झाले. त्यांच्या साठ शुभ कन्या होत्या—तप व सौंदर्याने विभूषित, सर्वलावण्याने उजळ, रोहिणीप्रमुख।

Verse 5

ताभिस्तप्त्वा तपस्तीव्रं प्राप्य वैश्वेश्वरीं पुरीम् । आराधितो महादेवः सोमः सोमविभूपणः

त्या कन्यांनी तीव्र तप करून वैश्वेश्वरी पुरी (काशी) प्राप्त केली. तेथे महादेवाची यथाविधी आराधना केली; तसेच सोम—जो सोमाने विभूषित आहे—त्यालाही प्रसन्न केले।

Verse 6

यदा तुष्टोयमीशानो दातुं वरमथाययौ । उवाच च प्रसन्नात्मा याचध्वं वरमुत्तमम्

जेव्हा ईशान प्रसन्न होऊन वर देण्यासाठी पुढे आले, तेव्हा प्रसन्नचित्ताने म्हणाले—“उत्तम वर मागा।”

Verse 7

शंभोर्वाक्यमथाकर्ण्य ऊचुस्ताश्च कुमारिकाः । यदि देयो वरोऽस्माकं वरयोग्याः स्म शंकर

शंभूचे वचन ऐकून त्या कुमारिका म्हणाल्या—“हे शंकर, आम्हांस वर द्यावयाचा असेल तर आम्ही वरास योग्य आहोत।”

Verse 8

भवतोपि महादेव भवतापहरो हि यः । रूपेण भवता तुल्यः स नो भर्ता भवत्विति

“हे महादेव, जो तुमचाही अभिमान हरू शकेल, जो रूपाने तुमच्या समान असेल—तोच आमचा पती होवो; तोच आमचा नाथ होवो।”

Verse 9

लिंगं संस्थाप्य सुमहन्नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । वारणायास्तटे रम्ये संगमेश्वरसन्निधौ

वारणा नदीच्या रम्य तीरावर, संगमेश्वराच्या सान्निध्यात, ‘नक्षत्रेश्वर’ नावाचे अतिमहान् लिंग त्यांनी प्रतिष्ठापिले।

Verse 10

दिव्यं वर्ष सहस्रं तु पुरुषायितसंज्ञितम् । तपस्तप्तं महत्ताभिः पुरुषैरपि दुष्करम्

‘पुरुषायित’ म्हणून प्रसिद्ध अशा एक सहस्र दिव्य वर्षांपर्यंत त्या महात्म्यांनी तप केले—जे पुरुषांनाही अत्यंत दुष्कर आहे।

Verse 11

ततस्तुष्टो हि विश्वेशो व्यतरद्वरमुत्तमम् । सर्वासामेकपत्नीनामकत्रे स्थिरचेतसाम्

तेव्हा प्रसन्न झालेल्या विश्वेश्वरांनी उत्तम वर दिला—स्थिरचित्त त्या सर्वांना एकत्र एकच पती लाभेल (एकाच प्रभूच्या सहपत्नी म्हणून)।

Verse 12

श्री विश्वेश्वर उवाच । न क्षांतं हि तपोत्युग्रमेतदन्याभिरीदृशम् । पुराऽबलाभिस्तस्माद्वो नाम नक्षत्रमत्र वै

श्री विश्वेश्वर म्हणाले—“तुमच्यासारख्या इतर स्त्रियांनी पूर्वी असे अत्युग्र तप कधीच सोसले नाही. म्हणून येथे तुमचे नावच ‘नक्षत्र’ असेल.”

Verse 13

पुरुषायितसंज्ञेन तप्तं यत्तपसाधुना । भवतीभिस्ततः पुंस्त्वमिच्छया वो भविष्यति

“‘पुरुषायित’ नावाचे तप तुम्ही विधिपूर्वक केले आहे; म्हणून तुमच्या इच्छेप्रमाणे तुम्हाला पुंस्त्व—पुरुषभाव—प्राप्त होईल.”

Verse 14

ज्योतिश्चक्रे समस्तेऽस्मिन्नग्रगण्या भविष्यथ । मेषादीनां च राशीनां योनयो यूयमुत्तमाः

या समस्त ज्योति-चक्रात तुम्ही अग्रगण्य ठराल; आणि मेषादी राशींच्या तुम्हीच उत्तम योन्या—उत्पत्तीचे श्रेष्ठ स्रोत—व्हाल.

Verse 15

ओषधीनां सुधायाश्च ब्राह्मणानां च यः पतिः । पतिमत्यो भवत्योपि तेन पत्या शुभाननाः

जो औषधी, सुधा आणि ब्राह्मणांचा स्वामी आहे—त्या शुभ पतीमुळे, हे शुभमुखींनो, तुम्हीही ‘पतिमती’ म्हणजे योग्य रक्षक-युक्त व सौभाग्यवती व्हाल.

Verse 16

भवतीनामिदं लिंगं नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । पूजयित्वा नरो गंता भवतीलोकमुत्तमम्

हे लिंग तुमचेच असून ‘नक्षत्रेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध आहे. याचे पूजन केल्यास मनुष्य तुमचा उत्तम लोक प्राप्त करतो.

Verse 17

उपरिष्टान्मृगांकस्य लोको वस्तु भविष्यति । सर्वासां तारकाणां च मध्ये मान्या भविष्यथ

चंद्राच्या वर तुमचा निवासलोक असेल; आणि सर्व तारकांमध्ये तुम्ही मध्यभागीही मान्य व पूज्य ठराल.

Verse 18

नक्षत्रपूजका ये च नक्षत्रव्रतचारिणः । ते वो लोके वसिष्यंति नक्षत्र सदृशप्रभाः

जे नक्षत्रांची पूजा करतात आणि जे नक्षत्र-व्रताचे आचरण करतात—ते तुमच्या लोकी वास करतील आणि तारकांसारख्या प्रभेने दीप्त होतील.

Verse 19

नक्षत्रग्रहराशीनां बाधास्तेषां कदाचन । न भविष्यंति ये काश्यां नक्षत्रेश्वरवीक्षकाः

जे काशीत नक्षत्रेश्वराचे दर्शन करून त्यांची शरण घेतात, त्यांना नक्षत्र‑ग्रह‑राशिजन्य बाधा कधीही होत नाही।

Verse 20

अगस्त्य उवाच । अतिथित्वमवाप नेत्रयोर्बुधलोकः शिवशर्मणस्त्वथ । गणयोर्भगणस्य संकथां कथयित्रो रिति विष्णुचेतसोः

अगस्त्य म्हणाले—त्यानंतर बुधलोकास प्राप्त झालेल्या शिवशर्माने त्या दोन्ही गणांचे अतिथिसत्काराने स्वागत केले; आणि विष्णुनिष्ठ चित्त असलेल्या त्या दोघांनी त्या तारागणाची कथा सांगितली।

Verse 21

शिवशर्मोवाच । कस्य लोकोयमतुलो ब्रूतं श्रीभगवद्गणौ । पीयूषभानोरिव मे मनः प्रीणयतेतराम्

शिवशर्मा म्हणाला—हे श्रीभगवानाचे पूज्य गणहो, हा अतुल लोक कोणाचा आहे ते सांगा. अमृतचंद्रासारखे माझे मन अत्यंत तृप्त होत आहे।

Verse 22

गणावूचतुः । शिवशर्मञ्छृणु कथामेतां पापापहारिणीम् । स्वर्गमार्गविनोदाय तापत्रयविनाशिनीम्

गण म्हणाले—हे शिवशर्मन्, ही पापहरिणी कथा ऐक; ती स्वर्गमार्गावर आनंद देणारी आणि त्रितापाचा नाश करणारी आहे।

Verse 23

योसौ पूर्वं महाकांतिरावाभ्यां परिवर्णितः । साम्राज्यपदमापन्नो द्विजराजस्तवाग्रतः

ज्याचा महाकांतीचा वर्णन आम्ही पूर्वी केला होता, तोच आता साम्राज्यपदास प्राप्त झाला आहे; तो द्विजराज तुझ्या समोर उभा आहे।

Verse 24

दक्षिणा राजसूयस्य येन त्रिभुवनं कृता । तपस्तताप योत्युग्रं पद्मानां दशतीर्दश

ज्याने राजसूय यज्ञाची दक्षिणा त्रिभुवनव्यापी केली; आणि ज्याने पद्मांच्या दहा-दहा दशतींइतका, म्हणजेच अपरिमित काळपर्यंत, अत्युग्र तप आचरले।

Verse 25

अत्रिनेत्रसमुद्भूतः पौत्रो वै द्रुहिणस्य यः । नाथः सर्वौषधीनां च ज्योतिषां पतिरेव च

जो अत्रीच्या नेत्रातून उत्पन्न झाला, जो द्रुहिण (ब्रह्मा) याचा पौत्र आहे; तोच सर्व औषधींचा नाथ आणि ज्योतींचाही अधिपती आहे।

Verse 26

निर्मलानां कलानां च शेवधिर्यश्च गीयते । उद्यन्परोपतापं यः स्वकरैर्गलहस्तयेत्

ज्याला निर्मळ कलांचा निधी म्हणून गातात; आणि जो उदय पावून आपल्या किरणांनी परतापाला गळा दाबून, म्हणजेच दाहक उष्णता दूर करतो।

Verse 27

मुदंकुमुदिनीनांयस्तनोति जगता सह । दिग्वधू चारु शृंगारदर्शनादर्शमंडलः

जो जगतासह कुमुदिनींमध्येही आनंद पसरवतो; ज्याचे मंडल दिशारूपी वधूंच्या सुंदर शृंगारदर्शनासाठी आरशासारखे आहे।

Verse 28

किमन्यैर्गुणसंभारैरतोपि न समं विधोः । निजोत्तमांगे सर्वज्ञः कलां यस्यावतंसयेत्

मग इतर गुणसंचयांची काय गरज? चंद्रासारखे काहीच नाही। सर्वज्ञ शिव आपल्या उत्तमांगावर (मस्तकावर) त्याची कलाच अलंकारासारखी धारण करतात।

Verse 29

बृहस्पतेस्स वै भार्यामैश्वर्यमदमोहितः । पुरोहितस्यापिगुरोर्भ्रातुरांगिरसस्य वै

ऐश्वर्याच्या मदाने मोहून त्याने बृहस्पतीची—पुरोहित व गुरु, तसेच आपल्या भ्राता आंगिरसाची—पत्नी हिरावून नेली।

Verse 30

जहार तरसा तारां रूपवान्रूपशालिनीम् । वार्यमाणोपि गीर्वाणैर्बहुदेवर्षिभिः पुनः

तो रूपवान् बलाने रूपशालिनी तारा हिला पळवून नेला; देवांनी व अनेक देवर्षींनी वारंवार रोखले तरीही।

Verse 31

नायं कलानिधेर्दोषो द्विजराजस्य तस्य वै । हित्वा त्रिनेत्रं कामेन कस्य नो खडितं मनः

हा त्या कलानिधी, त्या द्विजराजाचा खरा दोष नाही; कारण कामाने त्रिनेत्र (शिव)लाही सोडल्यावर कोणाचे मन खंडित होऊन भरकटत नाही?

Verse 32

ध्वांतमेतदभितः प्रसारियत्तच्छमाय विधिनाविनिर्मितम् । दीपभास्करकरामहौषधं नाधिपत्य तमसस्तुकिंचन

हे ध्वांत सर्वत्र पसरते; ते शमविण्यासाठी विधात्याने दीप, सूर्य, चंद्रकिरण आणि महौषधी निर्माण केल्या—तरीही तमाला खरे आधिपत्य काहीच नाही।

Verse 33

आधिपत्यमदमोहितं हितं शंसितं स्पृशति नो हरेर्हितम् । दुर्जनविहिततीर्थमज्जनैः शुद्धधीरिव विरुद्धमानसम्

आधिपत्याच्या मदाने मोहित झालेल्याला हिताचा उपदेश कितीही उत्तम सांगितला तरी स्पर्शत नाही; हरिला प्रिय असे कल्याणही तो स्वीकारत नाही। जसे दुर्जनांनी घडविलेल्या ‘तीर्था’त स्नान केल्याने शुद्धबुद्धीचेही मन विपरीत होईल, तसे त्याचे अंतःकरण विकृत होते।

Verse 34

धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः । वीक्षते क्षणमचारुचक्षुषा घातितेन विपदःपदेन च

धिक्कार असो या अतिलाभासाठीच्या चंचल धडपडीला, इकडे-तिकडे भटकण्याला आणि तसाच इकडे-तिकडे पाहण्याच्या विचित्र वृत्तीला. कारण असंयमी, अरुचिकर नजरेने क्षणभर पाहणे आणि संकटाच्या वाटेवर टाकलेले एक पाऊल—मनुष्याला आपत्तीत पाडते.

Verse 35

कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः

अहो! त्रिलोकी जिंकणाऱ्या पुष्पायुध कामाने कोणाला जिंकले नाही? क्रोधाच्या वशाला कोण गेले नाही, आणि लोभाने कोण मोहित झाले नाही? स्त्रीच्या नेत्रबाणांनी विद्ध झालेले हृदय कोणाचे आपत्तीत पडले नाही? आणि कोण, राज्यलक्ष्मी मिळवूनही, डोळे असून अंधत्वाच्या वाटेने गेले नाही?

Verse 36

आधिपत्यकमलातिचंचला प्राप्यतां च यदिहार्जितं किल । निश्चलं सदसदुच्चकैर्हितं कार्यमार्यचरितैः सदैव तत्

आधिपत्य हे कमळावरच्या लक्ष्मीसारखे अत्यंत चंचल असते, जरी ते येथे प्रयत्नाने मिळवले तरी. म्हणून आर्यांनी सदैव स्थिर व हितकर असेच कर्म करावे—उच्च-नीच, शुभ-अशुभ यातही अढळ राहणारा सदाचार.

Verse 37

न यदांगिरसे तारां स व्यसर्जयदुल्बणः । रुद्रोथ पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः

जेव्हा त्या उग्राने तारेला आंगिरस (बृहस्पती) यांच्याकडे परत देण्यासाठी सोडले नाही, तेव्हा रुद्रांनी अजगव धनुष्य हातात घेऊन त्याची टाच पकडली.

Verse 38

तेन ब्रह्मशिरोनाम परमास्त्रं महात्मना । उत्सृष्टं देवदेवायतेन तन्नाशितं ततः

त्या महात्म्याने देवाधिदेवावर ‘ब्रह्मशिर’ नावाचे परमास्त्र सोडले; पण त्या प्रभूनेच तत्क्षणी ते अस्त्र नष्ट केले.

Verse 39

तयोस्तद्युद्धमभवद्घोरं वै तारकामयम् । ततस्त्वकांड ब्रह्मांड भंगाद्भीतोभवद्विधिः

त्या दोघांमध्ये तारका-प्रसंगयुक्त असे युद्ध अत्यंत घोर झाले। मग अकस्मात् ब्रह्मांडभंगाच्या भीतीने विधाता ब्रह्मा व्याकुळ झाले।

Verse 40

निवार्य रुद्रं समरात्संवर्तानलवर्चसम् । ददावांगिरसे तारां स्वयमेव पितामहः

संवर्ताग्नीप्रमाणे तेजस्वी रुद्राला युद्धातून आवरून पितामह ब्रह्म्याने स्वतःच तारेला आंगिरस (बृहस्पती) यांस परत दिले।

Verse 41

अथांतर्गर्भमालोक्य तारां प्राह बृहस्पतिः । मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन

तारेला गर्भवती पाहून बृहस्पती म्हणाले—“माझ्या गृहस्थधर्मात, तुझ्या उदरी हा गर्भ कधीही धारण करू नये.”

Verse 42

इषीकास्तंबमासाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह । जातमात्रः स भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः

इषीकांच्या (सरकंड्यांच्या) झुडपाजवळ जाऊन तिने तेथेच गर्भ टाकून दिला. जन्मताच तो भगवद्रूप बालक आपल्या तेजस्वी देहाने देवांचे चित्त वेधून घेतला.

Verse 43

ततः संशयमापन्नास्तारामूचुः सुरोत्तमाः । सत्यं बूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः

मग संशयात पडलेल्या श्रेष्ठ देवांनी तारेला विचारले—“सत्य सांग; हा पुत्र कोणाचा—सोमाचा की बृहस्पतीचा?”

Verse 44

पृच्छमाना यदा देवै र्नाह ताराऽतिसत्रपा । तदा सा शप्तुमारब्धा कुमारेणातितेजसा

देवांनी विचारले तेव्हा अतिशय लज्जेने व्याकुळ झालेली तारा काहीच उत्तर देऊ शकली नाही। तेव्हा अतितेजस्वी कुमार (स्कंद) तिला शाप देण्यास उद्यत झाला।

Verse 45

तं निवार्य तदा ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् । प्रोवाच प्रांजलिः सा तं सोमस्येति पितामहम्

त्याला आवरून ब्रह्मदेवांनी मग संशय दूर करण्यासाठी तारेला विचारले। तिने हात जोडून पितामह ब्रह्माला उत्तर दिले—“(हा बालक) सोमाचा आहे।”

Verse 46

तदा स मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा गर्भं प्रजापतिः । बुध इत्यकरोन्नाम तस्य बालस्य धीमतः

मग राजाधिराज प्रजापतीने त्या बालकाच्या मस्तकावर स्नेहाने घ्राण घेऊन त्या धीमान बालकाचे नाव ‘बुध’ असे ठेवले।

Verse 47

ततश्च सर्वदेवेभ्यस्तेजोरूपबलाधिकः । बुधः सोमं समापृच्छय तपसे कृतनिश्चयः

यानंतर तेज, रूप व बल यांत सर्व देवांपेक्षा श्रेष्ठ असा बुध तप करण्याचा निश्चय करून सोमाजवळ जाऊन त्याला प्रश्न विचारू लागला।

Verse 48

जगाम काशीं निर्वाणराशिं विश्वेशपालिताम् । तत्र लिगं प्रतिष्ठाप्य स स्वनाम्ना बुधेश्वरम्

तो विश्वेशाने पालित, निर्वाणाचा खजिना अशी काशी येथे गेला। तेथे त्याने लिंगाची प्रतिष्ठापना करून आपल्या नावाने त्याला ‘बुधेश्वर’ असे नाम दिले।

Verse 49

तपश्चचार चात्युग्रमुग्रं संशीलयन्हृदि । वर्षाणामयुतं बालो बालेंदुतिलकं शिवम्

त्या बालकाने हृदयात बालेंदु-तिलकधारी शिवाचे ध्यान करीत अत्यंत उग्र तप केले आणि दहा हजार वर्षे अखंड साधना केली।

Verse 50

ततो विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वभावनः । बुधेश्वरान्महालिंगादाविरासीन्महोदयः

त्यानंतर श्रीमान विश्वपती—विश्वेश्वर, सर्वांचा पालनकर्ता—बुधेश्वराच्या महालिंगातून महान तेजाने प्रकट झाले।

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा ज्योतीरूपो महेश्वरः । वरं ब्रूहि महाबुद्धे बुधान्य विबुधोत्तमः

प्रसन्नचित्त ज्योतीरूप महेश्वर म्हणाले—“हे महाबुद्धिमान बुधा, विबुधांमध्ये श्रेष्ठा, वर माग।”

Verse 52

तवानेनाति तपसा लिंगसंशीलनेन च । प्रसन्नोस्मि महासौम्य नादेयं त्वयि विद्यते

“तुझ्या या अतितपाने आणि लिंगाच्या भक्तिपूर्ण सेवेमुळे मी प्रसन्न आहे, हे महासौम्या! तुझ्यासाठी अदेय असे काहीही नाही।”

Verse 53

इति श्रुत्वा वचः सोथ मेघगंभीर निःस्वनम् । अवग्रहपरिम्लान सस्यसंजीवनोपमम्

ते वचन ऐकून त्याने मेघगंभीर गर्जनेसारखा नाद ऐकला—जसा दुष्काळाने म्लान झालेल्या पिकांना पुन्हा जीवन देतो।

Verse 54

उन्मील्यलोचने यावत्पुरः पश्यति बालकः । तावल्लिंगे ददर्शाथ त्र्यंबकं शशिशेखरम्

बालकाने डोळे उघडून पुढे पाहताच, त्याच क्षणी त्याने लिंगामध्ये त्र्यंबक—चंद्रशेखर त्रिनेत्र शिव—यांचे दर्शन घेतले.

Verse 55

बुध उवाच । नमः पूतात्मने तुभ्यं ज्योतीरूप नमोस्तु ते । विश्वरूप नमस्तुभ्यं रूपातीताय ते नमः

बुध म्हणाला—हे पूतात्मन्, तुला नमस्कार; हे ज्योतीरूपा, तुला नमस्कार। हे विश्वरूपा, तुला नमस्कार; हे रूपातीत, तुला नमस्कार।

Verse 56

नमः सर्वार्ति नाशाय प्रणतानां शिवात्मने । सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वकर्त्रे नमोस्तु ते

सर्व दुःखनाशकाला नमस्कार; शरण आलेल्यांच्या शिवस्वरूप प्रभूला नमस्कार। हे सर्वज्ञ, तुला नमस्कार; हे सर्वकर्ता, तुला नमस्कार।

Verse 57

कृपालवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः । फलदात्रे च तपसां तपोरूपाय ते नमः

हे कृपालू, तुला नमस्कार; हे भक्तिगम्य, तुला नमस्कार। तपस्यांचे फल देणाऱ्यास नमस्कार; हे तपोरूपा, तुला नमस्कार।

Verse 58

शंभो शिवशिवाकांत शांतश्री कंठशूलभृत् । शशिशेखरशर्वेश शंकरेश्वर धूर्जटे

हे शंभो! हे शिव, शिवाकांत! हे शांतश्री! हे कंठशूलभृत्! हे शशिशेखर, सर्वेश! हे शंकर-ईश्वर, हे धूर्जटे!

Verse 59

पिनाकपाणे गिरिश शितिकंठ सदाशिव । महादेव नमस्तुभ्यं देवदेव नमोस्तु ते

हे पिनाकधारी, हे गिरिश, हे नीलकंठ सदाशिव! हे महादेव, तुला नमस्कार; हे देवाधिदेव, तुला पुनःपुन्हा प्रणाम।

Verse 60

स्तुतिकर्तुं न जानामि स्तुतिप्रिय महेश्वर । तव पादांबुजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु मे

हे स्तुतिप्रिय महेश्वर, मला योग्य स्तुती करणे जमत नाही; तरीही तुझ्या चरणकमलयुगळी माझी निर्विघ्न, अढळ भक्ती नांदो।

Verse 61

अयमेव वरो नाथ प्रसन्नोसि यदीश्वर । नान्यं वरं वृणे त्वत्तः करुणामृतवारिधे

हे नाथ, हे ईश्वर, तू प्रसन्न असशील तर हाच माझा वर; हे करुणामृतसागर, तुझ्याकडून मी दुसरा कोणताही वर मागत नाही।

Verse 62

ततः प्राह महेशानस्तत्स्तुत्या परितोषितः । रौहिणेय महाभाग सौम्यसौम्यवचोनिधे

मग त्या स्तुतीने संतुष्ट झालेला महेशान म्हणाला—“हे रौहिणेय, हे महाभाग! हे सौम्य, मधुर वचनांचा निधी!”

Verse 63

नक्षत्रलोकादुपरि तव लोको भविष्यति । मध्ये सर्वग्रहाणां च सपर्यां लप्स्यसे पराम्

नक्षत्रलोकाच्या वर तुझा लोक होईल; आणि सर्व ग्रहांच्या मध्यभागी तुला परम सपर्या—श्रेष्ठ मान व पूजन—प्राप्त होईल।

Verse 64

त्वयेदं स्थापितं लिंगं सर्वेषां बुद्धिदायकम् । दुर्बुद्धिहरणं सौम्य त्वल्लोकवसतिप्रदम्

हे लिंग तुझ्याच द्वारा स्थापित झाले आहे; ते सर्वांना बुद्धी देणारे आहे। हे सौम्य, ते दुर्बुद्धीचा नाश करते आणि तुझ्या लोकात निवास प्रदान करते।

Verse 65

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । बुधः स्वर्लोकमगमद्देवदेवप्रसादतः

असे बोलून भगवान् शंभू तेथेच अंतर्धान पावले। आणि देवदेवांच्या प्रसादाने बुध स्वर्गलोकास गेले।

Verse 66

गणावूचतुः । काश्यां बुधेश्वरसमर्चनलब्धबुद्धिः संसारसिंधुमधिगम्य नरो ह्यगाधम् । मज्जेन्न सज्जनविलोचन चंद्रकांतिः कांताननस्त्वधिवसेच्च बुधेऽत्र लोके

गण म्हणाले—काशीत बुधेश्वराची सम्यक् आराधना करून ज्याला बुद्धी लाभते, तो संसारसागराच्या अगाध गर्तेत बुडत नाही. सज्जनांच्या नेत्रांना चंद्रकांतीसारखा प्रिय, आणि कांतमुख तो येथे बुधलोकात वास करतो।

Verse 67

चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्

चंद्रेश्वराच्या पूर्व भागी बुधेश्वर नामक लिंगाचे दर्शन घेतल्यास प्राणी कधीही बुद्धीने हीन होत नाही—अंतकाळीही नाही।

Verse 68

गणौ यावत्कथामित्थं चक्राते बुधलोकगाम् । तावद्विमानं संप्राप्तं शुक्रलोकमनुत्तमम्

ते दोन्ही गण बुधलोकगामी ही कथा सांगत असतानाच, त्याच वेळी शुक्रलोकातून आलेले अनुपम विमान येऊन पोहोचले।