Adhyaya 14

Verse 1

गणावूचतुः । अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया । अस्यां वसंति सततं रुद्रभक्तास्तपोधनाः

गण म्हणाले—अलकापुरीच्या पुढील भागात ‘ऐशानी’ नावाची अत्यंत मंगलमयी नगरी आहे. तेथे सदा रुद्रभक्त, तपधनाने समृद्ध तपस्वी वास करतात.

Verse 2

शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः । शिवसात्कृतकर्माणः शिवपूजारताः सदा

ते शिवस्मरणात आसक्त, शिवव्रतांत परायण आहेत. त्यांची कर्मे शिवाला अर्पित होऊन पवित्र होतात, आणि ते सदा शिवपूजेत रत असतात.

Verse 3

साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः । तेऽत्र रुद्रपुरे रम्ये रुद्ररूपधरा नराः

‘स्वर्गभोग मिळो’ अशा अभिलाषेने ते तपस्या करतात. येथे या रम्य रुद्रपुरीत ते पुरुष रुद्ररूप धारण करतात.

Verse 4

अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै । रुद्राः परिवृढाश्चात्र त्रिशूलोद्यतपाणयः

अजैकपाद व अहिर्बुध्न्य हे मुख्य; आणि खरोखरच सर्व एकादश रुद्र येथे उपस्थित आहेत. ते सर्व पराक्रमी, प्रतिष्ठित, आणि उचललेल्या हातांत त्रिशूल धारण करणारे आहेत.

Verse 5

पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते । प्रयच्छंति वरान्नित्यं शिवभक्तजने वराः

ते दुष्ट व देवद्रोही जनांपासून या अष्टपुरिचे सदैव रक्षण करतात. आणि ते श्रेष्ठ जन शिवभक्तांना नित्य वरदान देतात.

Verse 6

एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । ईशानेशं महालिंगं परिस्थाप्य शुभप्रदम्

यांच्याद्वारेही तप आचरले गेले; आणि वाराणसी पुरीस प्राप्त होऊन त्यांनी शुभप्रद ‘ईशानेश’ महालिंगाची प्रतिष्ठा केली.

Verse 7

ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः । एकादशाप्येकचरा जटामुकुटमंडिताः

ईशानेशाच्या प्रसादाने त्या ऐशान्य दिशेत दिगीश्वर वास करतात. ते अकराही एकरूप होऊन विचरतात, जटामुकुटाने अलंकृत.

Verse 8

भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः । असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतलम्

त्यांच्या भाळी नेत्र आहे, कंठ निळा आहे, देह शुद्ध आहेत आणि ध्वज वृषभाचा आहे. भूमितलावर असे असंख्य सहस्र रुद्र आहेत.

Verse 9

तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः । ईशानेशं समभ्यर्च्य काश्यां देशांतरेष्वपि

ते या पुरीच्या ऐशान्य भागात वास करतात, सर्व भोग व समृद्धीने युक्त. काशीत ईशानेशाची सम्यक् पूजा करून ते अन्य देशांतही प्रवृत्त होतात.

Verse 10

विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामीशानेशं यजंति ये

त्याच पुण्याच्या प्रभावाने विपत्तीत पडलेले लोकही येथे पुरोहित म्हणून जन्म घेतात. जे अष्टमी व चतुर्दशीला ईशानेशाचे पूजन करतात, त्यांना असेच शुभ फळ मिळते.

Verse 11

त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम् । कृत्वा जागरणं रात्रावीशानेश्वर संनिधौ

जे ईशानेश्वराच्या सान्निध्यात रात्रिजागरण करतात, तेच निःसंशय येथे आणि परलोकी रुद्रस्वरूप मानले जातात.

Verse 12

उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः । स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्

अशा कोणत्याही पवित्र तिथीला उपवास केल्याने मनुष्य पुन्हा गर्भवासात पडत नाही. अशा रीतीने स्वर्गमार्गाने जाताना तो विष्णुगणांनी सांगितलेली ही कथा ऐकतो.

Verse 13

शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम् । आह्लादयंतीं बहुशः समं सर्वेंद्रियैर्मनः

शिवशर्माने दिवसा देखील चंद्राची उज्ज्वल, शीतल चांदणी पाहिली; ती वारंवार सर्व इंद्रियांसमवेत मनाला आनंद देत होती.

Verse 14

चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ । पप्रच्छ शिवशर्मा तौ प्रोचतुस्तं च तौ द्विजम्

पुन्हा पुन्हा चकित होऊन शिवशर्माने हरिच्या दोन गणांना विचारले—“हा कोणता लोक आहे?” तेव्हा त्या दोघांनी त्या द्विजाला उत्तर दिले.

Verse 15

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः । पीयूषवर्षिभिर्यस्य करैराप्याय्यते जगत्

गण म्हणाले—हे महाभाग शिवशर्मा! हा कलानिधी चंद्रदेवांचा लोक आहे. ज्यांच्या अमृतवर्षी किरणांनी समस्त जगत् पोसले जाऊन तृप्त होते।

Verse 16

पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसात्पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः

हे विप्र! सोमाचा पिता भगवान ऋषी अत्री आहे. ब्रह्मदेवांनी प्रजासृष्टी घडविण्याची इच्छा केली तेव्हा तो पूर्वी त्यांच्या मानसातून उत्पन्न झाला।

Verse 17

अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा । त्रीणिवर्षसहस्राणि दिव्यानीतीह नौ श्रुतम्

पूर्वी त्यांनी ‘अनुत्तर’ नावाचे तप केले. तीन हजार दिव्य वर्षे ते तप आचरले—असे आम्ही येथे ऐकले आहे।

Verse 18

ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत् । नेत्राभ्यां तच्च सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः

त्यांचे रेत वरच्या दिशेने उठले व सोमत्वास प्राप्त झाले. मग ते नेत्रांतून स्रवले; दहा धारांनी तेजस्वी होऊन दिशांना प्रकाशित करू लागले।

Verse 19

तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः । समेत्य धारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्

मग विधीच्या आज्ञेने दहा देवांनी तो गर्भ स्वीकारला. त्या एकत्र येऊन तो धारण करू लागल्या; पण त्या तो सांभाळू शकल्या नाहीत।

Verse 20

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः । ततस्ताभिः सजूः सोमो निपपात वसुंधराम्

जेव्हा दिशा त्या गर्भास धारण करण्यास अशक्त झाल्या, तेव्हा त्यांच्यासह सोम (चंद्रदेव) वसुंधरेवर कोसळला।

Verse 21

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

पडलेला सोम पाहून लोकपितामह ब्रह्म्याने, सर्व लोकांच्या हितासाठी, त्याला रथावर आरूढ केले।

Verse 22

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वो द्रुहिणश्चकारामुं प्रदक्षिणम्

त्या श्रेष्ठ रथाने द्रुहिण (ब्रह्मा) यांनी सागरपर्यंत असलेल्या या पृथ्वीची एकवीस वेळा प्रदक्षिणा केली।

Verse 23

तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । तथौषध्यः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्

सोमाचे जे ओसंडून वाहिलेले तेज पृथ्वीवर पसरले, त्यातूनच त्या औषधी उत्पन्न झाल्या ज्यांनी जग धारण होते।

Verse 24

सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम् । तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश

पुन्हा तेज प्राप्त करून आणि स्वयं ब्रह्म्याने वर्धित झाल्यावर, त्या महाभाग (सोम) यांनी—हे महर्षे—दहा-दहा पद्मचक्रांपर्यंत तप केले।

Verse 25

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम् । संस्थाप्य लिंगममृतं चंद्रेशाख्यं स्वनामतः

परम पावन अविमुक्त क्षेत्रास येऊन त्याने आपल्या नावाने ‘चंद्रेश’ असे अमर लिंग प्रतिष्ठापिले।

Verse 26

बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम् । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिनाकिनः

देवदेव पिनाकधारी विश्वेश्वराच्या प्रसादाने सोम बीज, औषधी व जल यांतील अग्रजांचा राजा झाला।

Verse 27

तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम् । यस्यांबुपानस्नानाभ्यां नरोऽज्ञातात्प्रमुच्यते

तेथे त्याने ‘अमृतोदक’ म्हणून प्रसिद्ध असा एक कूप केला; त्याचे जल पिऊन व स्नान केल्याने मनुष्य अज्ञात पापातूनही मुक्त होतो।

Verse 28

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

तुष्ट झालेल्या देवदेव (शिव) यांनी त्याला स्वतःच्या मस्तक-मुकुटावर धारण केले; आणि त्या परम जगत्संजीविनी कलेतील एक कला घेऊन…

Verse 29

पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च । आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी

नंतर दक्षाच्या शापाने चंद्र मासोमास क्षीण होत असला तरी, त्याच कलेने तो पुन्हा पोसला जाऊन पुनः पूर्ण होतो।

Verse 30

स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः । राजसूयं समाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्

अशा रीतीने महान् राज्य प्राप्त करून, सोम—सोमतेजस्वींमध्ये श्रेष्ठ—याने सहस्र-शत दक्षिणेसह राजसूय यज्ञ केला।

Verse 31

दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम् । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भो द्विज

आम्ही ऐकले आहे की सोमाने त्रैलोक्यतुल्य दक्षिणा दिली—ती ब्रह्मर्षींमध्ये अग्रगण्यांना व यज्ञसभेतील सदस्यांना, हे द्विजा, अर्पण केली।

Verse 32

हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् । सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः

तेथे हिरण्यगर्भ ब्रह्मा, अत्रि आणि भृगु हे ऋत्विज झाले; आणि अनेक मुनिंसह हरि स्वतः तेथे सादस्य झाला।

Verse 33

तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः । कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नवदेव्यः सिषेविरे

तंसिनी व कुहू, द्युती व पुष्टी, प्रभावसु, कीर्ती, धृती आणि लक्ष्मी—या नऊ देव्या त्याची सेवा करीत होत्या।

Verse 34

उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा । प्राप सोम इति ख्यातिं दत्तां सोमेन शंभुना

अध्वरकर्माने उमा सहित रुद्रास संतुष्ट करून त्याने ‘सोम’ ही ख्याती प्राप्त केली—जी शंभूने सोम-हविर्दानाने दिली होती।

Verse 35

तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम् । तत्रैव राजसूयं च चक्रे चंद्रेश्वराग्रतः

तेथेच सोमाने परम दुष्कर तप केले; आणि तेथेच चंद्रेश्वराच्या सान्निध्यात राजसूय यज्ञ केला।

Verse 36

तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः । सोमोस्माकं ब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः

तेथेच प्रसन्न ब्राह्मणांनी त्या कलानिधी सोमास आनंदाने म्हटले— ‘सोम आमच्या ब्राह्मणांचा राजा आहे; ज्याची दक्षिणा त्रैलोक्याइतकी आहे।’

Verse 37

तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः । देवेन प्रीतमनसा त्रैलोक्याह्लादहेतवे

तेथेच त्याने देवदेवाचे ‘विलोचन-पद’ प्राप्त केले; आणि तो देव प्रसन्न मनाने त्याला त्रैलोक्याच्या आनंदाचे कारण म्हणून नेमू लागला।

Verse 38

त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात् । जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्

‘तू माझीच परम मूर्ती आहेस’—असे म्हटल्यावर, त्या तपोबलाने जगत तुझा उदय प्राप्त करून सुखोदयाला पोहोचेल।

Verse 39

त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम् । भानुतापपरीतं च परा ग्लानिं विहास्यति

तुझ्या अमृतमय हस्तस्पर्शाने हे चराचर जगत—सूर्यतापाने वेढलेले असले तरी—परम ग्लानीचा त्याग करील।

Verse 40

एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा । द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै

हे असे बोलून महेशान शिव आनंदाने प्रसन्न झाले; हे द्विजराजा, येथे तू केलेल्या अत्यंत उग्र तपाचे स्मरण करून त्यांनी इतरही वरदानें दिलीं।

Verse 41

यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः । स्थापितं यत्त्विदं लिंगं मम चंद्रेश्वराभिधम्

तू मला अर्पण केलेला यज्ञ व कर्मफलत्याग, आणि माझ्या ‘चंद्रेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध असे हे लिंग तू येथे स्थापिले—हे सर्व मला अत्यंत प्रिय आहे।

Verse 42

ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक् । प्रतिमासं पंचदश्यां शुक्लायां सर्वगोप्यहम्

म्हणून तुझ्या नावाने असलेल्या या लिंगात मी—सोमस्वरूप, अर्धचंद्रधारी—प्रत्येक महिन्यात शुक्लपक्षातील पंचदशीला पूर्णतः गुप्तपणे येथे वास करीन।

Verse 43

अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः । ततोत्र पूर्णिमायां तु कृता स्वल्पापि सत्क्रिया

मी त्रैलोक्याच्या ऐश्वर्याने युक्त होऊन येथे अहोरात्र वास करीन; म्हणून पूर्णिमेला येथे केलेली अल्पशीही सत्क्रिया महान फल देणारी ठरते।

Verse 44

जपहोमार्चनध्यानदानब्राह्मणभोजनम् । महापूजा च सा नूनं मम प्रीत्यै भविष्यति

जप, होम, अर्चन, ध्यान, दान आणि ब्राह्मणभोजन—अशी महापूजा निश्चयच माझ्या प्रीतीस कारणीभूत होईल।

Verse 45

जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् । ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्

जीर्णोद्धार इत्यादी करणे, नृत्य‑वाद्यादी अर्पण करणे, ध्वजारोपणासारखी कर्मे करणे आणि तपस्वी‑यती यांना तृप्त करणे—हे सर्व महापूजेचे अंग आहे.

Verse 46

चंद्रेश्वरे कृतं सर्वं तदानंत्याय जायते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणु गुह्यं कलानिधे

चंद्रेश्वरासाठी केलेले सर्व काही अनंत पुण्यदायक होते. आणखीही तुला सांगतो—हे कलानिधि सोम, हे गुह्य ऐक.

Verse 47

अभक्ताय च नाख्येयं नास्तिकाय श्रुतिद्रुहे । अमावास्या यदा सोम जायते सोमवासरे

अभक्ताला हे सांगू नये, तसेच श्रुतीद्रोही नास्तिकालाही नये. हे सोम, जेव्हा अमावस्या सोमवारी येते—

Verse 48

तदोपवासः कर्तव्यो भूतायां सद्भिरादरात् । कृतनित्यक्रियः सोम त्रयोदश्यां निशामय

तेव्हा सत्पुरुषांनी भूतातिथीला आदराने उपवास करावा. नित्यकर्म करून, हे सोम, त्रयोदशीच्या रात्री जागरण करावे.

Verse 49

शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् । नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च

शनिवारच्या प्रदोषकाळी ‘चंद्रेश्वर’ नामक लिंगाची विधिपूर्वक पूजा करून, त्रयोदशीला नक्तव्रत करीत आणि नियम धारण करून व्रत स्वीकारावे.

Verse 50

उपोष्य च चतुर्दश्यां कृत्वा जागरणं निशि । प्रातः सोमकुहूयोगे स्नात्वा चंद्रोदवारिभिः

चतुर्दशीस उपवास करून व रात्री जागरण केल्यावर, प्रातः सोम‑कुहू योग असता चन्द्रोदा तीर्थाच्या जलाने स्नान करावे।

Verse 51

उपास्य संध्यां विधिवत्कृतसर्वोदक क्रियः । उपचंद्रोदतीर्थेषु श्राद्धं विधिवदाचरेत्

विधिपूर्वक संध्योपासना करून सर्व उदक‑क्रिया पूर्ण केल्यावर, उप‑चन्द्रोदा तीर्थांमध्ये नियमाने श्राद्ध करावे।

Verse 52

आवाहनार्घ्यरहितं पिंडान्दद्यात्प्रयत्नतः । वसुरुद्रादितिसुतस्वरूपपुरुषत्रयम्

आवाहन व अर्घ्य न करता, प्रयत्नपूर्वक पिंडदान करावे—वसु, रुद्र व आदित्यस्वरूप पुरुषत्रय मानून।

Verse 53

मातामहांस्तथोद्दिश्य तथान्यानपि गोत्रजान् । गुरुश्वशुरबंधूनां नामान्युच्चार्य पिंडदः

मातामहांना उद्देशून तसेच इतर गोत्रजांना, पिंडदाता गुरु, सासरे व बंधूजनांची नावे उच्चारून पिंड अर्पण करावा।

Verse 54

कुर्वञ्छ्राद्धं च तीर्थेस्मिञ्छ्रद्धयोद्धरतेखिलान् । गयायां पिंडदानेन यथा तुप्यंति पूर्वजाः

या तीर्थात श्रद्धेने श्राद्ध केल्यास तो सर्वांचा उद्धार करतो—जसे गयेत पिंडदानाने पूर्वज तृप्त होतात।

Verse 55

तथा चंद्रोदकुंडेऽत्र श्राद्धैस्तृप्यंति पूर्वजाः । गयायां च यथा मुच्येत्सर्वर्णात्पितृजान्नरः

तसेच येथे चंद्रोदकुंडात श्राद्ध केल्याने पूर्वज तृप्त होतात. गयेत जसा मनुष्य पितृऋणासह सर्व ऋणांतून मुक्त होतो, तसाच येथेही मुक्त होतो.

Verse 56

तथा प्रमुच्यते चर्णाच्चंद्रोदे पिण्डदानतः । यदा चंद्रेश्वरं द्रष्टुं यायात्कोपि नरोत्तमः

तसेच चंद्रोद येथे पिंडदान केल्याने (पितृ)ऋणातून मुक्ती मिळते. आणि जेव्हा एखादा नरोत्तम चंद्रेश्वराचे दर्शन घेण्यासाठी निघतो,

Verse 57

तदा नृत्यंति मुदितास्तत्पूर्वप्रपितामहाः । अयं चंद्रोदतीर्थेस्मिंस्तर्पणं नः करिष्यति

तेव्हा त्याच्या वंशातील पूर्व-प्रपितामह आनंदित होऊन नृत्य करतात— ‘हा चंद्रोद तीर्थात आमचे तर्पण करील.’

Verse 58

अस्माकं मंदभाग्यत्वाद्यदि नैव करिष्यति । तदातत्तीर्थ संस्पर्शादस्मत्तृप्तिर्भविष्यति

‘आमच्या मंदभाग्यामुळे जर तो ते करणार नाही, तरी त्या तीर्थाच्या स्पर्शमात्रानेच आमची तृप्ती होईल.’

Verse 59

स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये । एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती । संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः

मंदबुद्धी मनुष्याने स्पर्श केला नाही तरी तृप्तीसाठी निदान दर्शन तरी करील. अशा रीतीने श्राद्ध करून, मग चंद्रेश्वरास स्पर्श करून, व्रतीने ब्राह्मण व यती यांना संतुष्ट करून, नंतर विधिपूर्वक पारणे करावे.

Verse 60

एवं व्रते कृते काश्यां सदर्शे सोमवासरे । भवेदृणत्रयान्मुक्तो मृगांकमदनुग्रहात्

अशा रीतीने काशीत शुक्लपक्षातील सोमवारी हे व्रत केल्यास मृगांक (चंद्रदेव) यांच्या कृपेने मनुष्य त्रिविध ऋणातून मुक्त होतो।

Verse 61

अत्र यात्रा महाचैत्र्यां कार्या क्षेत्रनिवासिभिः । तारकज्ञानलाभाय क्षेत्रविघ्ननिवर्तिनी

येथे महाचैत्रीच्या काळात क्षेत्रनिवासी लोकांनी यात्रा-प्रदक्षिणा करावी; ती तारक-ज्ञान प्राप्त करून देते आणि क्षेत्रातील विघ्ने दूर करते।

Verse 62

चंद्रेश्वरं समभ्यर्च्य यद्यन्यत्रापि संस्थितः । अघौघपटलीं भित्त्वा सोमलोकमवाप्स्यति

चंद्रेश्वराचे विधिपूर्वक पूजन केल्यास, जरी कोणी अन्यत्र राहात असला तरी, तो पापांच्या घन समूहाला भेदून सोमलोक प्राप्त करतो।

Verse 63

कलौ चंद्रेशमहिमा नाभाग्यैरवगम्यते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं निशापते

कलियुगात दुर्दैवाने चंद्रेशाचा महिमा लोकांना कळत नाही; हे निशापते (चंद्रदेवा), मी तुला आणखी एक परम गुह्य गोष्ट सांगतो।

Verse 64

सिद्धयोगीश्वरं पीठमेतत्साधकसिद्धिदम् । सुरासुरेषु गंधर्व नागविद्याधरेष्वपि

हे सिद्ध योगीश्वराचे पीठ आहे, जे साधकांना सिद्धी देणारे आहे; याची कीर्ती देव, असुर, गंधर्व, नाग व विद्याधरांमध्येही प्रसिद्ध आहे।

Verse 65

रक्षोगुह्यकयक्षेषु किंनरेषु नरेषु च । सप्तकोट्यस्तु सिद्धानामत्र सिद्धा ममाग्रतः

राक्षस, गुह्यक, यक्ष, किन्नर तसेच मनुष्यांमध्येही सिद्धांची सात कोटी आहेत—ते सर्व येथे माझ्या साक्षात् समोर सिद्ध झालेले आहेत.

Verse 66

षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह । चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्

जो सहा महिने नियत आहार ठेवून येथे विश्वेश्वरीचे ध्यान करतो, तो चंद्रेश्वराच्या अर्चनेसाठी आलेल्या अग्रगण्य सिद्धांचे दर्शन घेतो.

Verse 67

सिद्धयोगीश्वरी साक्षाद्वरदा तस्य जायते । तवापि महती सिद्धिः सिद्धयोगीश्वरीक्षणात्

सिद्धयोगीश्वरी स्वतः साक्षात् प्रकट होऊन त्याला वर देते; आणि तुझ्याही बाबतीत सिद्धयोगीश्वरीचे केवळ दर्शन झाले तरी महान सिद्धी प्राप्त होते.

Verse 68

संति पाठान्यनेकानि क्षितौ साधकसिद्धये । परं योगीश्वरी पीठाद्भूपृष्ठेनाशु सिद्धिदम्

पृथ्वीवर साधकांच्या सिद्धीसाठी अनेक पवित्र तीर्थस्थाने आहेत; पण योगीश्वरीपीठ त्यांहून श्रेष्ठ—भूपृष्ठावर राहूनही ते शीघ्र सिद्धी देणारे आहे.

Verse 69

यत्र चंद्रेश्वरं लिंगं त्वयेदं स्थापितं शशिन् । इदमेव हि तत्पीठमदृश्यमकृतात्मभिः

हे शशिन्! जिथे तू चंद्रेश्वराचे हे लिंग स्थापित केलेस, तेच निश्चय ते पीठ आहे—अकृतात्म्यांना ते अदृश्य राहते.

Verse 70

जितकामा जितक्रोधा जितलोभस्पृहास्मिताः । योगीश्वरीं प्रपश्यंति मम शक्तिपरां हिताम्

ज्यांनी काम, क्रोध, लोभ, स्पृहा व अहंकार जिंकला आहे, ते माझी परम हितकारी शक्ति—योगीश्वरी—चे साक्षात् दर्शन करतात।

Verse 71

ये तु प्रत्यष्टमि जनास्तथा प्रति चतुर्दशि । सिद्धयोगीश्वरीपीठे पूजयिष्यंति भाविताः

परंतु जे शुद्ध भावाने प्रत्येक अष्टमी व प्रत्येक चतुर्दशीला सिद्धयोगीश्वरी-पीठावर पूजा करतात,

Verse 72

अदृष्टरूपां सुभगां पिंगलां सर्वसिद्धिदाम् । धूपनैवेद्यदीपाद्यैस्तेषामाविर्भविष्यति

त्यांच्यासाठी ती—सामान्यतः अदृश्यरूपा—सौभाग्यदायिनी पिंगला, सर्वसिद्धिदात्री, धूप-नैवेद्य-दीप इत्यादींनी पूजिली असता प्रकट होईल।

Verse 73

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तस्मै चंद्रमसे द्विज । अंतर्हितो महेशानस्तत्र वैश्वेश्वरे पुरे

अशा रीतीने, हे द्विज, चंद्राला वर देऊन शंभू—महेशान—तेथे वैश्वेश्वर-नगरी (काशी) मध्ये अंतर्धान पावले।

Verse 74

तदारभ्य च लोकेऽस्मिन्द्विजराजोधिपोभवत् । दिशोवितिमिराः कुर्वन्निजैः प्रसृमरैः करैः

तेव्हापासून या लोकी चंद्र ‘द्विजराज’ होऊन अधिपती झाला; आणि आपल्या दूरवर पसरलेल्या किरणांनी दिशांना तमोरहित केले।

Verse 75

सोमवारव्रतकृतः सोमपानरता नराः । सोमप्रभेणयानेन सोमलोकं व्रजंति हि

जे पुरुष सोमवारचे व्रत करतात व सोमपानात रत असतात, ते चंद्रप्रभेसारख्या तेजस्वी विमानाने निश्चयच सोमलोकास जातात.

Verse 76

चंद्रेश्वरसमुत्पत्तिं तथा चांद्रमसं तपः । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या चंद्रलोके स इज्यते

जो भक्तीने चंद्रेश्वराची उत्पत्ती व चंद्राचे तप ऐकतो, तो चंद्रलोकी मान्य होऊन पूजिला जातो.

Verse 77

अगस्तिरुवाच । शिवशर्मणि शर्मकारिणीं प थि दिव्ये श्रमहारिणीं गणौ । कथयंतौ तु कथामिमां शुभामुडुलोकं परिजग्मतुस्ततः

अगस्त्य म्हणाले—ते दोन्ही गण, जे दिव्य मार्गावर श्रम हरून शिवशर्माला सुख देणारे होते, ही शुभ कथा सांगत सांगत तेथून उडुलोक (नक्षत्रलोक)ास गेले.