Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् । ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्

Transliteration

jīrṇoddhārādikaraṇaṃ nṛtyavādyādikārpaṇam | dhvajāropaṇakarmādi tapasviyatitaparṇam

Translation

जीर्णोद्धार इत्यादी करणे, नृत्य‑वाद्यादी अर्पण करणे, ध्वजारोपणासारखी कर्मे करणे आणि तपस्वी‑यती यांना तृप्त करणे—हे सर्व महापूजेचे अंग आहे.

Word by Word

• जीर्ण: old, worn-out
• जीर्ण: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जीर्ण (कृदन्त; √जॄ "to decay"/√जॄण्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) "decayed/old"

• उद्धार: repair, renovation
• उद्धार: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: उद्धार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (उद्धार = renovation/repair)

• आदि: and so on
• आदि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
• Form: अव्यय; अर्थे "etc."

• करणम्: doing, performance
• करणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: करण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्

• नृत्य: dance
• नृत्य: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: नृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• वाद्य: musical instruments
• वाद्य: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: वाद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• आदि: etc.
• आदि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; "etc."

• कार्पणम्: offering, donation
• कार्पणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; दान/अर्पणार्थे

• ध्वज: flag
• ध्वज: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• आरोपण: raising, hoisting
• आरोपण: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: आरोपण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• कर्म: ritual act, work
• कर्म: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• आदि: etc.
• आदि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; "and the like"

• तपस्वि: ascetic
• तपस्वि: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (तपस्वी = ascetic)

• यति: renunciant
• यति: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• तर्पणम्: propitiatory offering (tarpana)
• तर्पणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; तर्पणकर्म (libation/propitiation)

Speaker

Śiva (Maheśāna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Soma (Candra)

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī temple courtyard: artisans repairing a weathered shrine, devotees offering lamps, dancers and musicians performing before the liṅga, a tall dhvaja-stambha with a new flag being raised, and ascetics receiving respectful offerings.

Characters & Entities

• Śiva
• tapasvins (ascetics)
• yatis (renunciants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion includes community-facing dharma—maintaining sacred spaces and honoring holy persons is worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Candreśvara-liṅga worship setting in Kāśī, with emphasis on temple-service and festival acts.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jīrṇoddhāra (restoration), nṛtya-vādya offerings, dhvajāropaṇa, and tarpaṇa/serving of tapasvins and yatis.