Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

Transliteration

tuṣṭenadevadevena svamaulau yo dhṛtaḥ svayam | ādāya tāṃ kalāmekāṃ jagatsaṃjavinīṃ parām

Translation

तुष्ट झालेल्या देवदेव (शिव) यांनी त्याला स्वतःच्या मस्तक-मुकुटावर धारण केले; आणि त्या परम जगत्संजीविनी कलेतील एक कला घेऊन…

Word by Word

• तुष्टेन: by the pleased
• तुष्टेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; विशेषणम् (देवदेवेन)

• देवदेवेन: by the God of gods
• देवदेवेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वमौलौ: on (his) own head
• स्वमौलौ: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व-मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘on his own head/crest’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• धृतः: was held
• धृतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धातु)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘was borne/held’

• स्वयम्: by himself
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मकर्तृवाचक (reflexive/emphatic)

• आदाय: having taken
• आदाय: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-√दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having taken’

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कलाम्)

• कलाम्: digit/portion (of the moon)
• कलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एकाम्: one
• एकाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्)

• जगत्संजविनीम्: reviving the world
• जगत्संजविनीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जगत्-संजविनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्); ‘life-giving to the world’

• पराम्: supreme
• पराम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta/Viśveśa sphere—Candrasekhara grace motif

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Śiva, pleased, lifts Soma and sets him upon His matted hair/crown; a radiant ‘kalā’ is drawn forth like a luminous crescent, spreading vitality across the worlds.

Characters & Entities

• Śiva (Devadeva)
• Soma (Candra)
• Kalā (lunar phase/portion)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s favor elevates and protects; divine closeness becomes a source of renewal for the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, this supports the Candreśvara/Amṛtodaka sacred complex in Avimukta-Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it explains the theological basis for Soma’s restoration through Śiva’s grace.