Adhyaya 14

Verse 1

सूत उवाच । प्राप्तसिंहासनो वीरो भद्रायुः स महीपतिः । प्रविवेश वनं रम्यं कदाचिद्भार्यया सह

सूत म्हणाले— सिंहासनावर आरूढ झालेला वीर भद्रायु हा महीपती, कधीतरी पत्नीसमवेत रम्य वनात प्रविष्ट झाला।

Verse 2

तस्मिन्विकसिताशोकप्रसूननवपल्लवे । प्रोत्फुल्लमल्लिकाखंडकूजद्भ्रमरसंकुले

त्या ठिकाणी नवपल्लवांसह अशोकपुष्पे उमलली होती, आणि प्रफुल्ल मल्लिकागुच्छांत भुंग्यांचा गुंजारव दुमदुमत होता।

Verse 3

नवकेसरसौरभ्यबद्धरागिजनोत्सवे । सद्यः कोरकिताशोकतमालगहनांतरे

जिथे नवकेसराच्या सुगंधाने अनुरक्त जनांचा उत्सवच जणू बांधला गेला होता, आणि तमालाच्या दाट वनांत अशोकांना नुकत्याच कळ्या लागल्या होत्या।

Verse 4

प्रसूनप्रकरानम्र माधवीवनमंडपे । प्रवालकुसुमोद्द्योतचूतशाखिभिरञ्चिते

माधवी-लतेच्या वनमंडपात, पुष्पगुच्छांनी वाकलेल्या लतांमध्ये, प्रवाळवर्ण कुसुमांनी उजळलेल्या आंब्याच्या फांद्यांनी तो परिसर शोभून दिसत होता।

Verse 5

पुन्नागवनविभ्रांतपुंस्कोकिलविराविणि । वसन्तसमये रम्ये विजहार स्त्रिया सह

पुन्नागवनात इकडे-तिकडे विहरणाऱ्या नर-कोकिळांच्या मधुर कूजनाने निनादणाऱ्या त्या रम्य वसंतकाळी राजा आपल्या राणीसमवेत क्रीडा करू लागला।

Verse 6

अथाविदूरे क्रोशंतौ धावंतौ द्विजदंपती । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण ददर्श नृपसत्तमः

तेव्हा जवळच, आक्रोश करीत धावत असलेल्या एका ब्राह्मण दांपत्याला—ज्यांच्या मागे वाघ लागला होता—श्रेष्ठ राजाने पाहिले।

Verse 7

पाहि पाहि महाराज हा राजन्करुणानिधे । एष धावति शार्दूलो जग्धुमावां महारयः

ते म्हणाले—“वाचवा, वाचवा, महाराज! हे राजन्, करुणानिधे! हा शार्दूल अतिभयंकर वेगाने आम्हांला भक्षण करण्यास धावत येत आहे!”

Verse 8

एष पर्वतसंकाशः सर्वप्राणिभयंकरः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष भूपते

“हा पर्वतासारखा विशाल व सर्व प्राण्यांना भय देणारा आहे. तो आम्हांला गाठून भक्षण करील त्याआधी—हे भूपते, आमचे रक्षण करा!”

Verse 9

इत्थमाक्रंदितं श्रुत्वा स राजा धनुराददे । तावदागत्य शार्दूलो मध्ये जग्राह तां वधूम्

असा आक्रोश ऐकून राजाने धनुष्य उचलले. तेवढ्यातच वाघ धावून आला आणि सर्वांच्या मध्यातूनच त्या वधूला पकडून घेतले.

Verse 10

हा नाथ नाथ हा कांत हा शंभो जगतः पते । इति रोरूयमाणां तां यावज्जग्राह भीषणः

ती रडत म्हणाली—“हा नाथ! हा नाथ! हा कांता! हा शंभो, जगत्पते!”—असे आक्रोश करत असतानाच त्या भयानक पशूने तिला पकडले.

Verse 11

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न च तैर्विव्यथे किंचिद्गिरींद्र इव वृष्टिभिः

मग राजाने तीक्ष्ण बाणांनी वाघावर प्रहार केला; पण त्याने त्यातून किंचितही वेदना मानली नाही—जसा पावसाने पर्वतशिखर हलत नाही.

Verse 12

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञोस्त्रैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रामत सत्वरः

तो महाबलवान वाघ राजाच्या अस्त्रांनी अजिबात व्यथित झाला नाही. त्या स्त्रीला बलाने ओढत तो त्वरेने पळून गेला.

Verse 13

व्याघ्रेणापहृतां पत्नीं वीक्ष्य विप्रोऽतिदुःखितः । रुरोद हा प्रिये बाले हा कांते हा पतिव्रते

वाघाने पळवून नेलेली पत्नी पाहून ब्राह्मण अत्यंत दुःखी झाला. तो रडू लागला—“हा प्रिये! हा बाले! हा कांते! हा पतिव्रते!”

Verse 14

एकं मामिह संत्यज्य कथं लोकांतरं गता । प्राणेभ्योपि प्रियां त्यक्त्वा कथं जीवितुमुत्सहे

मला इथे एकटं सोडून तू परलोकाला कशी गेलीस? जी मला प्राणांहूनही प्रिय होती, तिला गमावून मी कसा जगण्याचं धैर्य धरू?

Verse 15

राजन्क्व ते महास्त्राणि क्व ते श्लाघ्यं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागातिगं बलम्

राजन्, आता तुझी महास्त्रं कुठे आहेत? तुझं ते प्रशंसनीय महान धनुष्य कुठे आहे? आणि बारा हजार महागजांहूनही अधिक म्हणतात ते तुझं बळ कुठे गेलं?

Verse 16

किं ते शंखेन खङ्गेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं च तेन प्रयत्नेन किं प्रभावेण भूयसा

तुझ्या शंख-खड्गाचा काय उपयोग? मंत्र-अस्त्रविद्येचा काय लाभ? तो सारा प्रयत्न आणि मोठा प्रभावही कशाचा, जर गरजेच्या क्षणी तो निष्फळ ठरतो?

Verse 17

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसं जंतुं निवारयितुमक्षमः

तुझ्यात जे काही अन्य सामर्थ्य होतं ते सर्व निष्फळ ठरलं—कारण तू वनवासी त्या जन्तूसदृश आक्रमकाला रोखू शकला नाहीस.

Verse 18

क्षात्त्रस्यायं परो धर्मः क्षताद्यत्परिरक्षणम् । तस्मात्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

क्षत्रियाचा हा परम धर्म—जखमी व पीडितांचे रक्षण करणे. म्हणून कुलोचित धर्मच नष्ट झाला तर तुझ्या जीवनाचा काय अर्थ उरतो?

Verse 19

आर्तानां शरणार्तानां त्राणं कुर्वंति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विहीना मृतोपमाः

धर्मज्ञ राजे आर्त व शरणागतांचे प्राण व धन देऊनही रक्षण करतात. ज्यांच्यात हा भाव नाही ते मृततुल्य होत.

Verse 20

धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरा । आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम्

धनी असूनही जे दानहीन, त्यांना गृहस्थाश्रमापेक्षा भिक्षावृत्ती श्रेष्ठ. जे आर्तांचे त्राण करत नाहीत, त्यांना जगण्यापेक्षा मरण बरे.

Verse 21

वरं विषादनं राज्ञो वरमग्नौ प्रवेशनम् । अनाथानां प्रपन्नानां कृपणानामरक्षणात्

राजासाठी विषादही बरा, अग्निप्रवेशही बरा; पण अनाथ, शरणागत व दीन यांचे रक्षण न करणे त्याहूनही अधम.

Verse 22

इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिंतयत्

त्याचा असा विलाप व स्वतःच्या पराक्रमाची निंदा ऐकून राजा शोकाने व्याकुळ झाला आणि अंतःकरणात असे विचार करू लागला.

Verse 23

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्क टम्

अहो! दैवविपर्ययाने आज माझे पौरुष नष्ट झाले. आज माझी कीर्तीही लयास गेली; माझ्यावर घोर पातक आले.

Verse 24

धर्मः कालोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे संपदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

मंदभाग्य व दुर्मती असलेल्या माझ्यासाठी काळोचित धर्म नष्ट झाला आहे। निश्चयच माझी संपत्ती, माझे राज्य आणि माझे आयुष्यही आता क्षयास जात आहे।

Verse 25

अपुंसां संपदो भोगाः पुत्रदारधनानि च । दैवेन क्षणमुद्यंति क्षणादस्तं व्रजंति च

अधैर्य (अपुंस) जनांची संपत्ती व भोग—पुत्र, पत्नी आणि धन—दैवयोगाने क्षणभर उगवतात आणि क्षणातच अस्त होऊन नाहीसे होतात।

Verse 26

अत एनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । गतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानपि प्रियान्

म्हणून पत्नी-वियोगाने शोकाकुल झालेल्या या द्विजाला मी शोकातून मुक्त करीन; त्यासाठी माझे प्रिय प्राणही द्यावे लागले तरी चालेल।

Verse 27

इति निश्चित्य मनसा भद्रायुर्नृपसत्तमः । पतित्वा पादयोस्त्वस्य बभाषे परिसांत्वयन्

मनात असे निश्चय करून राजश्रेष्ठ भद्रायु त्याच्या पायांवर पडला आणि सांत्वन करीत बोलू लागला।

Verse 28

कृपां कुरु मयि ब्रह्मन्क्षत्रबंधौ हतौजसि । शोकं त्यज महाबुद्धे दास्याम्यर्थं तवेप्सितम्

हे ब्राह्मण! माझ्यावर कृपा करा—मी तर केवळ नावाचा क्षत्रिय, तेजहीन आहे। हे महाबुद्धे! शोक सोडा; तुम्हाला जे हवे ते मी देईन।

Verse 29

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् । त्वधीनमिदं सर्वं किं तेऽभिलषितं वद

हे राज्य, ही राणी आणि माझे हे देहही—हे सर्व तुझ्या अधीन आहे. सांग, तुला काय अभिलाषित आहे?

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चांधस्य किं गृहैर्भैक्ष्यजीविनः । किं पुस्तकेन मूर्खस्य ह्यस्त्रीकस्य धनेन किम्

ब्राह्मण म्हणाला—आंधळ्याला आरशाचा काय उपयोग? भिक्षेवर जगणाऱ्याला घरांचा काय उपयोग? मूर्खाला पुस्तकाचा काय उपयोग? आणि पत्नी नसलेल्याला धनाचा काय उपयोग?

Verse 31

अतोऽहं गतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमां तवाग्रमहिषीं कामार्थं दीयतां मम

म्हणून मी पत्नीविहीन आहे आणि कधीही भोगसुख अनुभवलं नाही. म्हणून कामार्थ तुझी ही अग्र-महिषी मला देण्यात यावी.

Verse 32

राजोवाच । ब्रह्मन्किमेष धर्मस्ते किमेतद्गुरुशासनम् । अस्वर्ग्यमयशस्यं च परदाराभिमर्शनम्

राजा म्हणाला—हे ब्राह्मण! हा तुझा कोणता ‘धर्म’ आणि हे कसले गुरुशासन? परस्त्रीचा स्पर्श अस्वर्ग्य व अपयशकारक आहे.

Verse 33

दातारः संति वित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य वा क्वापि न कलत्रस्य कर्हिचित्

धनाचे, राज्याचे, हत्ती-घोड्यांचे दाते असतात; कुठे तरी कोणी स्वतःचा देहही देतो—पण पत्नीचे दान कधीच होत नाही.

Verse 34

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

परस्त्रीचा उपभोग करून जे पाप साठते, ते शेकडो प्रायश्चित्तांनीही कधी धुतले जाऊ शकत नाही।

Verse 35

ब्राह्मण उवाच । अपि ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा नाशयिष्यामि कि पुनः पारदारिकम् । तस्मात्प्रयच्छ मे भार्यामिमां त्वं ध्रुवमन्यथा

ब्राह्मण म्हणाला—भयंकर ब्रह्महत्या आणि मद्यपानाचे पापही मी तपाने नष्ट करीन; मग परस्त्रीगमनाचा दोष तर कितीसा! म्हणून ही तुझी पत्नी मला दे; नाहीतर निश्चयच विनाश होईल।

Verse 36

अरक्षणाद्भयार्तानां गंतासि निरयं ध्रुवम् । इति विप्रगिरा भीतश्चिंतयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महत्पापं पत्नीदानं ततो वरम्

“भयार्तांची रक्षा न केल्यास तू नक्की नरकात जाशील”—विप्राच्या वचनाने भयभीत राजा विचार करू लागला: “रक्षणात दुर्लक्ष हे महापाप; म्हणून पत्नीदान त्यापेक्षा बरे।”

Verse 37

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च निहिता भवेत्

“म्हणून श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पत्नी देऊन पापमुक्त होऊन मी त्वरित अग्नीत प्रवेश करीन; अशा रीतीने माझी कीर्ती स्थिर होईल।”

Verse 38

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तं ब्राह्मणं समाहूय ददौ पत्नीं सहोदकाम्

असा निश्चय करून पवित्र अग्नी प्रज्वलित केला; त्या ब्राह्मणाला बोलावून उदकविधीसह पत्नी त्याला अर्पण केली।

Verse 39

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं द्विः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

तो स्वतः स्नान करून शुद्ध झाला, देवाधिदेवांना प्रणाम केला, त्या अग्नीची दोनदा प्रदक्षिणा घालून एकाग्रचित्ताने शिवाचे ध्यान केले।

Verse 40

तमथाग्नौ पतिष्यंतं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यदृश्यत विश्वेशः प्रादुर्भूतो जगत्पतिः

तो प्रभूच्या चरणांवर मन लावून तो अग्नीत पडू लागला, तेव्हा विश्वेश्वर जगत्पती त्याच्या समोर प्रकट झाले।

Verse 41

तमीश्वरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । आलंबितापिंगजटाकलापं मध्यंगतं भास्करकोटितेजसम्

त्याने त्या ईश्वराचे दर्शन घेतले—पंचवक्त्र, त्रिनेत्र, पिनाकधारी; चंद्रकलेने अलंकृत; लोंबत्या पिंगट जटाकलापांनी युक्त; आणि कोटी सूर्यांच्या तेजाने प्रकाशमान।

Verse 42

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरंगो क्षितमौलिदेशम् । नागेंद्रहारावलिकंकणोर्मिकाकिरीटकोट्यंगदकुंडलोज्ज्वलम्

तो मृणालासारखा गौर, गजचर्म परिधान करणारा; मस्तकी गंगेच्या तरंगांनी सिंचित; नागेंद्रहार, कंकण-वलये, किरीट, अंगद व कुंडलांनी उजळून निघालेला होता।

Verse 43

त्रिशूलखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयेष्टार्थपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकंठमीशं प्रोद्भूतमग्रे नृपतिर्ददर्श

नृपतीने आपल्या समोर प्रकट झालेल्या शितिकंठ ईश्वराचे दर्शन घेतले—वृषभावर विराजमान; ज्यांच्या हातांत त्रिशूल, खट्वांग, कुठार, चर्म, मृग, अभयमुद्रा, इष्टार्थवर आणि पिनाक होते।

Verse 44

अथांबराद्द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्याणि देवाश्च ननृतुर्जगुः

तेव्हा आकाशातून त्वरेने दिव्य पुष्पवृष्टी पडू लागली। देवतूर्यांचा निनाद झाला आणि देव आनंदाने नाचत-गात राहिले।

Verse 45

तत्राजग्मुर्नारदाद्याः सनकाद्या सुरर्षयः । इन्द्रादयश्च लोकेशास्तथाब्रह्मर्षयोऽमलाः

तेथे नारदादि, सनकादि देवर्षी, तसेच इंद्रादि लोकेश आणि निर्मळ ब्रह्मर्षीही येऊन पोहोचले।

Verse 46

तेषां मध्ये समासीनो महादेवः सहोमया । ववर्ष करुणासारं भक्तिनम्रे महीपतौ

त्यांच्या मध्ये उमेसह महादेव विराजमान होते. भक्तीने नम्र झालेल्या राजावर त्यांनी करुणेचा सार वर्षाव केला।

Verse 47

तद्दर्शनानंदविजृंभिताशयः प्रवृद्धबाष्पांबुपरिप्लुतांगः । प्रहृष्टरोमा गलगद्गदाक्षरं तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

त्या दिव्य दर्शनाच्या आनंदाने त्याचे अंतःकरण फुलून आले. अश्रुधारेने देह भिजला, रोमांच उभा राहिला; गळा दाटून शब्द अडखळले—आणि त्याने हात जोडून स्तुतिगीतांनी प्रभूची स्तुती केली।

Verse 48

राजोवाच । नतोस्म्यहं देवमनाथमव्ययं प्रधानमव्यक्तगुणं महांतम् । अकारणं कारणकारणं परं शिवं चिदानंदमयं प्रशांतम्

राजा म्हणाला—मी त्या देवाला नमस्कार करतो, जो अनाथ असूनही सर्वांचा नाथ, अव्यय आहे; जो प्रधान, महान, ज्याचे गुण अव्यक्त आहेत; जो अकारण असूनही कारणांचे कारण आहे; तो परम शिव—चैतन्य-आनंदमय आणि परम शांत।

Verse 49

त्वं विश्वसाक्षी जगतोऽस्यकर्त्ता विरूढधामा हृदि सन्निविष्टः । अतो विचिन्वंति विधौ विपश्चितो योगैरनेकैः कृतचित्तरोधैः

आपण विश्वाचे साक्षी, या जगाचे कर्ते; आपले तेज दृढ असून आपण हृदयात निवास करता. म्हणून चित्तनिरोध करून अनेक योगमार्गांनी ज्ञानी जन आपल्याच शोधात राहतात.

Verse 50

एकात्मतां भावयतां त्वमेको नानाधियां यस्त्वमनेकरूपः । अतींद्रियं साक्ष्युदयास्तविभ्रमं मनःपथात्संह्रियते पदं ते

एकत्वाचे चिंतन करणाऱ्यांसाठी आपणच एक; विविध वृत्तीच्या मनांसाठी आपण अनेक रूपांनी प्रकटता. आपले तत्त्व इंद्रियांपलीकडे आहे; साक्षीभाव उदयास येताच आपले पद मनाच्या मार्गापलीकडे जाते.

Verse 51

तं त्वां दुरापं वचसो धियाश्च व्यपेतमोहं परमात्मरूपम् । गुणैकनिष्ठाः प्रकृतौ विलीनाः कथं वपुः स्तोतुमलंगिरो मे

वाणी व बुद्धीनेही आपण दुराप; मोहशून्य, परमात्मस्वरूप. पण माझी वाणी प्रकृतीच्या गुणांत लीन व गुणनिष्ठ आहे; मग आपल्या स्वरूपाचे स्तवन करण्यास माझे शब्द कसे पुरे पडतील?

Verse 52

तथापि भक्त्याश्रयतामुपेयुस्तवांघ्रिपद्मं प्रणतार्तिभंजनम् । सुघोरसंसारदवाग्निपीडितो भजामि नित्यं भवभीतिशांतये

तरीही भक्तीचा आश्रय घेणारे आपल्या चरणकमळांना प्राप्त होतात, जे शरणागतांचे दुःख भंग करणारे आहे. मी या घोर संसाररूपी दावाग्नीने पीडित होऊन, भवभय शमविण्यासाठी नित्य आपले भजन करतो.

Verse 53

नमस्ते देव देवाय महादेवाय शंभवे । नमस्त्रिमूर्तिरूपाय सर्गस्थित्यंतकारिणे

देवाधिदेव महादेव शंभो, आपल्याला नमस्कार. त्रिमूर्तिरूप, सृष्टी-स्थिती-अंत करणाऱ्या, आपल्याला नमस्कार.

Verse 54

नमो विश्वादिरूपाय विश्वप्रथमसाक्षिणे । नमः सन्मात्रतत्त्वाय बोधानंदघनाय च

विश्वाच्या आदिरूपा, जगताच्या प्रथम साक्षीला नमस्कार। केवळ सत्-तत्त्व, बोध व आनंदघन स्वरूपाला नमस्कार।

Verse 55

सर्वक्षेत्रनिवासाय क्षेत्रभिन्नात्मशक्तये । अशक्ताय नमस्तुभ्यं शक्ताभासाय भूयसे

सर्व क्षेत्रांत निवास करणाऱ्या, क्षेत्रभेदाने भिन्न आत्मशक्ती म्हणून प्रकट होणाऱ्या तुला नमस्कार। तू स्वतः निर्लेप असूनही सर्वत्र शक्तीच्या प्रभेसारखा प्रकट होतोस—तुला पुनःपुन्हा प्रणाम।

Verse 56

निराभासाय नित्याय सत्यज्ञानांतरात्मने । विशुद्धाय विदूराय विमुक्ताशेषकर्मणे

मायाभासरहित, नित्य, सत्य व ज्ञान ज्यांची अंतरात्मा आहे त्यांना नमस्कार। परम विशुद्ध, सर्वथा परे, उरलेल्या सर्व कर्मांपासून मुक्त प्रभूला प्रणाम।

Verse 57

नमो वेदांतवेद्याय वेदमूलनिवासिने । नमो विविक्तचेष्टाय निवृत्तगुण वृत्तये

वेदान्ताने जाणण्याजोग्या, वेदांच्या मुळाशी निवास करणाऱ्या प्रभूला नमस्कार। ज्यांची चेष्टा सर्वथा विविक्त, ज्यांची वृत्ती गुणांच्या प्रवाहापासून निवृत्त—त्यांना प्रणाम।

Verse 58

नमः कल्याणवीर्याय कल्याणफलदायिने । नमोऽनंताय महते शांताय शिवरूपिणे

कल्याणमय वीर्य असणाऱ्या, कल्याणफल देणाऱ्या प्रभूला नमस्कार। अनंत, महान, शांत, शिवस्वरूप प्रभूला प्रणाम।

Verse 59

अघोराय सुघोराय घोराघौघ विदारिणे । भर्गाय भवबीजानां भंजनाय गरीयसे । नमो विध्वस्तमोहाय विशदात्मगुणाय च

अघोर स्वरूपाला नमस्कार, आणि परम सुघोर—भयाच्या समूहांचा विदारक—याला नमस्कार। भर्ग, तेजस्वी, भवबीजांचा भंजन करणारा, अत्यंत वंदनीय—याला नमस्कार। मोह नष्ट करणारा, ज्याचे आत्मगुण निर्मळ व स्पष्ट—त्याला नमस्कार।

Verse 60

पाहि मां जगतां नाथ पाहि शंकर शाश्वत । पाहि रुद्र विरूपाक्ष पाहि मृत्युंजयाव्यय

हे जगन्नाथा, माझे रक्षण कर; हे शंकरा, शाश्वता, माझे रक्षण कर। हे रुद्रा, त्रिनेत्रा (विरूपाक्षा), माझे रक्षण कर; हे मृत्युंजया, अव्यया, माझे रक्षण कर।

Verse 61

शम्भो शशांककृतशेखर शांतमूर्ते गौरीश गोपतिनिशापहुताशनेत्र । गंगाधरांधकविदारण पुण्यकीर्ते भूतेश भूधरनिवास सदा नमस्ते

हे शम्भो, ज्याच्या शिरी चंद्रशेखर आहे, ज्याची मूर्ती शांत आहे; हे गौरीश, ज्याचे नेत्र सूर्य-चंद्र-अग्नी आहेत। हे गंगाधर, अंधकाचा विदारक, पुण्यकीर्ती; हे भूतेश, पर्वतनिवासी—तुला सदा नमस्कार।

Verse 62

सूत उवाच । एवं स्तुतः स भगवान्राज्ञा देवो महेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या प्रत्युवाच दयानिधिः

सूत म्हणाले—राजाने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर भगवान महेश्वर प्रसन्न झाले; आणि पार्वतीसह करुणानिधी प्रभूंनी प्रत्युत्तर दिले।

Verse 63

ईश्वर उवाच । राजंस्ते परितुष्टोऽस्मि भक्त्या पुण्यस्तवेन च । अनन्यचेता यो नित्यं सदा मां पर्यपूजयः

ईश्वर म्हणाले—हे राजन्, तुझ्या भक्तीने आणि या पुण्य स्तवनाने मी पूर्ण प्रसन्न आहे. तू अनन्य चित्ताने नित्य, सदा माझेच पूजन केलेस.

Verse 64

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता सैषा दैवी गिरींद्रजा

तुझ्या अंतःभावाची परीक्षा पाहण्यासाठी मी द्विजरूप धारण करून येथे आलो. जी ‘गिरींद्राची कन्या’ वाघाने ग्रासल्यासारखी दिसली, ती खरेतर दिव्य प्रकट रूप होती.

Verse 65

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षतविग्रहः । धीरतां द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

तो वाघ मायेने निर्माण केलेला होता; तुझ्या बाणांनीही त्याचे शरीर अक्षत राहिले. तुझे धैर्य पाहण्याच्या इच्छेने मी तुझी पत्नी मागितली.

Verse 66

अस्याश्च कीर्तिमालिन्यास्तव भक्त्या च मानद । तुष्टोऽहं संप्रयच्छामि वरं वरय दुर्लभम्

हे मानद! तुझ्या भक्तीने आणि या कीर्तिमालिनीच्या भक्तीने मी संतुष्ट झालो आहे. मी तुला वर देतो; दुर्लभ असला तरी मागून घे.

Verse 67

राजोवाच । एष एव वरो देव यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापपरीतस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

राजा म्हणाला—हे देव! माझा हाच वर आहे की आपण परमेश्वर असूनही, संसारतापाने पीडित माझ्यासमोर प्रत्यक्ष प्रकट झाला आहात.

Verse 68

नान्यं वरं वृणे देव भवतो वरदर्षभात् । अहं च सेयं सा राज्ञी मम माता च मत्पिता

हे देव, वरदात्यांतील श्रेष्ठ! मी आपल्याकडून दुसरा कोणताही वर मागत नाही. माझ्यावर, या राणीवर, तसेच माझ्या माता-पित्यांवरही आपली कृपा राहो.

Verse 69

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सुनयाभिधः । सर्वानेतान्महादेव सदा त्वत्पार्श्वगान्कुरु

पद्माकर नावाचा एक वैश्य आहे आणि त्याचा पुत्र सुनय नावाचा आहे। हे महादेव, या सर्वांना सदैव आपल्या पार्श्वसेवक करा।

Verse 70

सूत उवाच । अथ राज्ञी महाभागा प्रणता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

सूत म्हणाले—मग महाभागा राणी कीर्तिमालिनीने नम्र होऊन भक्तीने गिरिशाला प्रसन्न केले आणि उत्तम वर मागितला।

Verse 71

राज्ञ्युवाच । चंद्रांगदो मम पिता माता सीमंतिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पार्श्वे सन्निधिं सदा

राणी म्हणाली—माझे पिता चंद्रांगद आणि माझी माता सीमंतिनी आहेत। हे महादेव, त्या दोघांसाठी मी आपल्या पार्श्वात सदैव सान्निध्य मागते।

Verse 72

एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरं दत्त्वा क्षणादंतर्हितोऽभवत्

‘एवमस्तु’ असे म्हणत भक्तवत्सल गौरीश प्रसन्न झाले। त्या दोघांना इच्छित वर देऊन ते क्षणात अंतर्धान पावले।

Verse 73

सोपि राजा सुरैः सार्धं प्रसादं प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्प्रियान्

तो राजा देखील देवांसह शूलिनाचा प्रसाद प्राप्त करून, कीर्तिमालिनीसह प्रिय विषयांचा उपभोग घेत राहिला।

Verse 74

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतबलोन्नतिः । राज्यं पुत्रेषु विन्यस्य भेजे शंभोः परं पदम्

दहा हजार वर्षे अव्याहत बल व वाढत्या समृद्धीसह राज्य करून, त्याने राज्य पुत्रांना अर्पण केले आणि शंभू (शिव) यांच्या परम पदास प्राप्त झाला।

Verse 75

चंद्रांगदोपि राजेंद्रो राज्ञी सीमंतिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शांभवं पदम्

राजेंद्र चंद्रांगद आणि राणी सीमंतिनी—दोघांनी भक्तिभावाने गिरिश (शिव) यांची सम्यक पूजा केली आणि शांभव पद, म्हणजे शंभूचे धाम, प्राप्त केले।

Verse 76

एतत्पवित्रमघनाशकरं विचित्रं शम्भोर्गुणानुकथनं परमं रहस्यम् । यः श्रावयेद्बुधजनान्प्रयतः पठेद्वा संप्राप्य भोगविभवं शिव मेति सोंते

शंभूच्या गुणांचे हे अद्भुत, परम गूढ कथन पवित्र व पापनाशक आहे। जो संयमाने हे पठण करील किंवा बुधजनांना श्रवण करील—तो भोगवैभव प्राप्त करून अखेरीस शिवाला प्राप्त होतो।