Dashati 5
Pavamāna-style purification and auspicious vitalizing power expressed through Agni’s cleansing and Sūrya’s manifest radiance
Agni (as purifier protector of the rite)
Bright expansive protective; moving from cleansing intensity to open radiance
R̥ṣi not identifiable from the provided excerpt alone; a full RV–SV concordance is needed to assign the seer(s) and family (gotra) for each mantra in this dashati.
या दशकात पावमान शैलीतील शुद्धीकरण आणि मंगलदायी प्राणशक्तीचा मुख्य भाव आहे. यज्ञाचे रक्षण व शोधन करणारा अग्नी आयुष्य (आयुस्) आणि अंतःप्राण शुद्ध करो, तसेच ūrj (वीर्य/बल) व iṣ (पोषण/अन्न) हे यज्ञफळ देओ—अशी प्रार्थना केली आहे; यज्ञविघ्न करणारे अडथळे व दुष्ट हेतू दूर व्हावेत अशीही विनंती आहे. पुढे सूर्य हा प्रत्यक्ष, सर्वदर्शी प्रकाश म्हणून स्तुत्य ठरतो—मानवांमध्ये पसरलेल्या त्याच्या किरणां/केतूंमधून ऋताचा शुभ संकेत प्रकट होतो, आणि तो अमंगल निवारून सुव्यवस्था स्थापन करतो. अग्नी–सूर्य समत्वाच्या दृष्टीने, यज्ञाग्नीचे शोधनकारी तेजच सौरप्रभेत विस्तारून जीवन, यज्ञसमृद्धी आणि कल्याण यांना विश्वव्यापी प्रक्रियेसारखे दृढ करते.
Mantras
Mantra 1
अग्न आयूंषि पवस आसुवोर्जमिषं च नः आरे बाधस्व दुच्छुनाम्
हे अग्नी, आमची आयुष्ये पवित्र कर; आम्हाला ऊर्ज व इष (पोषक अन्न) दे; दुष्टचित्तांची दुर्वृत्ती दूर हाकलून दे.
Mantra 2
विभ्राङ्बृहत्पिबतु सोम्यं मध्वायुर्दधद्यज्ञपतावविह्रुतम् वातजूतो यो अभिरक्षति त्मना प्रजाः पिपर्ति बहुधा वि राजति
विस्तीर्ण तेजस्वी, महान (देव) सोम्य मधु—सोमरस—पिऊ दे; यज्ञपतीला अविहृत (अक्षुण्ण) आयुष्य देऊ दे. वायूने प्रेरित, जो स्वतः रक्षण करतो, जो प्रजांचे पोषण करतो—तो अनेक रूपांनी उजळून निघतो.
Mantra 3
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च
देवांचे ते चित्र, तेजस्वी मुख उदयास आले—मित्र, वरुण आणि अग्नीचे नेत्र। हे सूर्य, तूने द्यावा-पृथ्वी व अंतरिक्ष परिपूर्ण केले; चालणारे व स्थिर—समस्त जगाचे आत्मा तूच आहेस।
Mantra 4
आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन्मातरं पुरः पितरं च प्रयन्त्स्वः
ही पृष्णि (चित्तेदार) गौ पुढे सरकली; ती समोर आपल्या मातेजवळ आली; आणि जाताजाता स्वः (स्वर्ग) मध्ये आपल्या पित्याजवळही पोहोचली।
Mantra 5
अन्तश्चरति रोचनास्य प्राणादपानती व्यख्यन्महिषो दिवम्
तो रोचन (दीप्त) लोकांच्या आत संचारतो; प्राण-अपान श्वासांसह—महिष (महाबली) ने दिव (स्वर्ग) प्रकट केला।
Mantra 6
त्रिंषद्धाम वि राजति वाक्पतङ्गाय धीयते प्रति वस्तोरह द्युभिः
तो तीस धामांमध्ये (स्थानी) तेजाने विराजतो; पतंगासारख्या उडणाऱ्या सूर्याकरिता पवित्र वाक् (वाणी) धारण केली जाते; दररोज, प्रत्येक परत येणाऱ्या उषेच्या वेळी, दिव्य प्रकाशांसह (त्याचे) स्तवन होते.
Mantra 7
अप त्ये तायवो यथा नक्षत्रा यन्त्यक्तुभिः सूराय विश्वचक्षसे
जसे चोर दूर निघून जातात, जसे नक्षत्रे रात्रींसह निघून जातात—तसेच विश्वचक्षु सूर्याच्या समोर ते लय पावतात.
Mantra 8
अदृश्रन्नस्य केतवो वि रश्मयो जनां अनु भ्राजन्तो अग्नयो यथा
त्याचे केतु (प्रभाचिन्हे) प्रकट झाले आहेत; त्याच्या रश्मी मनुष्यांमध्ये सर्वत्र पसरल्या आहेत—अग्नींसारख्या उजळून.
Mantra 9
तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य विश्वमाभासि रोचनम्
हे सूर्य! तू विजयी आहेस, सर्वांना प्रत्यक्ष दिसणारा; तू ज्योतीचा कर्ता आहेस; तू समस्त रोचन—हा प्रकाशमान लोक—प्रकाशित करतोस.
Mantra 10
प्रत्यङ् देवानां विशः प्रत्यङ्ङुदेषि मानुषान् प्रत्यङ् विश्वं स्वर्दृशे
देवांच्या विशः (समूहां)कडे मुख करून, मनुष्यांकडेही मुख करून तू उदयास येतोस; आणि सर्व प्राण्यांकडे मुख करून, स्वः-प्रकाशाच्या दर्शनासाठी तू प्रकट होतोस.
Mantra 11
येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनां अनु त्वं वरुण पश्यसि
ज्या पावक (शुद्धिकारक) चक्षूने तू, हे वरुणा, चंचल मानवजातीला—त्यांच्या मार्गांचा पाठपुरावा करीत—पाहतोस; त्याच (दृष्टी)ने आमच्यावरही दृष्टी कर.
Mantra 12
उद्द्यामेषि रजः पृथ्वहा मिमानो अक्तुभिः पश्यञ्जन्मानि सूर्य
हे सूर्य! तू उदय पावून विस्तीर्ण लोक-प्रदेशांत संचार करतोस; रात्रि-दिवसांच्या क्रमाने त्यांची गती मोजीत, प्राण्यांचे जन्म व अवस्था पाहतोस.
Mantra 13
अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्र्यः ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः
सूर्याने आपल्या रथासाठी सात तेजस्वी अश्वांना—रथाच्या संततीसारख्यांना—जोडले आहे; त्यांच्यासह तो स्वयंजोड शक्तींनी पुढे जातो.
Mantra 14
सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य शोचिष्केशं विचक्षण
हे देव सूर्य! दीप्तकेशा, सर्वदर्शी! सात हरित् (अश्व) रथात तुला वहन करतात.
Frequently Asked Questions
It asks for purification and protection through Agni, and for the wide, beneficent illumination of Sūrya—so life (āyus) is strengthened and harm is driven away.
Both represent cleansing, luminous power: Agni purifies in the sacrifice, while Sūrya’s rays visibly spread that same order and auspiciousness among people.
It is a prayer to remove hostile forces and practical obstructions to the yajña (yajña-vighna), ensuring the rite proceeds safely and yields nourishment and vigour.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.