Adhyaya 20

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तु नरकं गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । स्नातमात्रो नरस्तत्र नरकं तत्र पश्यति

नारद म्हणाले—त्यानंतर नरक-तीर्थास जावे व तेथे स्नान करावे; स्नान होताच मनुष्य तेथेच त्या नरकाचे दर्शन घेतो.

Verse 2

अस्यतीर्थस्य माहात्म्यं शृणु त्वं पांडुनंदन । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेंद्र यान्यस्थीनि विनिक्षिपेत्

हे पांडुनंदना, या तीर्थाचे माहात्म्य ऐक. हे राजेंद्र, त्या तीर्थात जी जी अस्थी अर्पण/विसर्जित केली जाते—

Verse 3

विलयं यांति सर्वाणि रूपवान्जायते नरः । गोतीर्थं तु ततो गच्छेद्दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते

ते सर्व लयास जातात आणि मनुष्य रूपवान होतो. मग तो गोतीर्थास जावा; केवळ दर्शनानेच पापातून मुक्त होतो.

Verse 4

ततो गच्छेत राजेंद्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

त्यानंतर, हे राजेंद्र, उत्तम कपिला-तीर्थास जावे. तेथे स्नान केल्यास, हे राजन्, मनुष्याला सहस्र गोदानाइतके पुण्य प्राप्त होते.

Verse 5

ज्येष्ठमासे तु संप्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः । तत्रोपोष्य नरो भक्त्या कपिलां यः प्रयच्छति

ज्येष्ठ मास आला असता, विशेषतः चतुर्दशी तिथीस, जो पुरुष तेथे उपवास करून भक्तिभावाने कपिला गाय दान करतो,

Verse 6

घृतेन दीपं प्रज्वाल्य घृतेन स्नापयेच्छिवम् । सघृतं श्रीफलं दत्वा कृत्वा चांते प्रदक्षिणम्

तुपाचा दीप प्रज्वलित करून, तुपाने शिवाचा अभिषेक करावा. मग तुपासहित श्रीफळ (नारळ) अर्पण करून शेवटी प्रदक्षिणा करावी.

Verse 7

घंटाभरणसंयुक्तां कपिलां यः प्रयच्छति । शिवतुल्यो नरो भूत्वा न चेह जायते पुनः

जो घंटा व अलंकारांनी युक्त कपिला गाय दान करतो, तो शिवतुल्य होतो आणि मग या लोकी पुन्हा जन्म घेत नाही.

Verse 8

अंगारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः । स्नापयित्वा शिवं भक्त्या ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्

अंगारक (मंगळवार) दिन आला असता, विशेषतः चतुर्थी तिथीस, भक्तिभावाने शिवाचा स्नापन/अभिषेक करून ब्राह्मणांना भोजन द्यावे.

Verse 9

अंगारकनवम्यां तु अमावस्यां तथैव च । स्नापयेत्तत्र यत्नेन रूपवान्सुभगो भवेत्

अंगारक-नवमी तसेच अमावास्येच्या दिवशीही तेथे देवतेला प्रयत्नपूर्वक स्नान घालावे; असे केल्याने साधक रूपवान् व सुभाग्यवान होतो.

Verse 10

घृतेन स्नापयेल्लिंगं पूजयेद्भक्तितो द्विजान् । पुष्पकेण विमानेन सहस्रैः परिवारितः

तुपाने शिवलिंगाचे स्नान घालून भक्तिभावाने द्विजांचे (ब्राह्मणांचे) पूजन-सत्कार करावा; मग तो सहस्रांनी परिवेष्टित होऊन पुष्पक विमानाने नेला जातो.

Verse 11

शैवं पदमवाप्नोति नात्र चाभिगतं भवेत् । अक्षयं मोदते कालं यथा रुद्रस्तथैव च

तो शिवाचे परम पद प्राप्त करतो; तेथून पुनरागमन होत नाही. तो अक्षय काळात तसाच आनंद भोगतो जसा स्वयं रुद्र भोगतात.

Verse 12

यदा तु कर्मसंयोगान्मर्त्यलोकमुपागतः । राजा भवति धर्मिष्ठो रूपवान्जायते बली

परंतु कर्मसंयोगाने तो जेव्हा मर्त्यलोकात येतो, तेव्हा तो अत्यंत धर्मिष्ठ राजा होतो—रूपवान् व बलवान् म्हणून जन्म घेतो.

Verse 13

ततो गच्छेत राजेंद्र ऋषितीर्थमनुत्तमम् । तृणबिंदुऋषिर्नाम शापदग्धो व्यवस्थितः

मग, हे राजेंद्र, त्या अनुपम ऋषितीर्थाकडे जावे; तेथे तृणबिंदु नावाचे ऋषी शापाने दग्ध होऊन निवास करीत आहेत.

Verse 14

तस्यतीर्थप्रभावेण पापमुक्तोऽभवद्द्विजः । ततो गच्छेत राजेंद्र गणेश्वरमनुत्तमम्

त्या तीर्थाच्या प्रभावाने तो द्विज पापमुक्त झाला. मग, हे राजेंद्र, अनुपम गणेश्वर-धामाकडे जावे.

Verse 15

श्रावणेमासि संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते

श्रावण मास आला की कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला जो मनुष्य तेथे केवळ स्नान करतो, तो रुद्रलोकी सन्मानित होतो.

Verse 16

पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात् । गणेश्वरसमीपे तु गंगावदनमुत्तमम्

पितरांचे तर्पण केल्याने मनुष्य त्रिविध ऋणातून मुक्त होतो. आणि गणेश्वराच्या समीपे ‘गंगावदन’ नावाचे तीर्थ अत्यंत उत्तम आहे.

Verse 17

अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः । आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

निष्काम असो वा सकाम, जो मनुष्य तेथे स्नान करतो तो जन्मापासून साचलेल्या पापांतून मुक्त होतो—यात संशय नाही.

Verse 18

सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात्

पर्वदिवशी किंवा व्रत-उत्सवाच्या दिवशी नेहमी तेथे स्नान करावे. पितरांचे तर्पण केल्याने त्रिविध ऋणातूनही मुक्ती मिळते.

Verse 19

प्रयागे यत्फलं दृष्टं शंकरेण महात्मना । तदेव निखिलं पुण्यं गंगाराह्वर्कसंगमे

प्रयागी महात्मा शंकरांनी जे फळ पाहिले, तेच संपूर्ण पुण्य गंगेच्या राहु व अर्क (सूर्य) यांच्या संगमस्थानी प्राप्त होते।

Verse 20

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे विंशतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्म महापुराणातील स्वर्गखंडातील विसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 21

उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे तथा । अमावस्यां नरः स्नात्वा व्रजेद्वै यत्र शंकरः

भाद्रपद महिन्यात एक रात्र उपवास करून, अमावास्येला स्नान करून, मनुष्याने निश्चयाने शंकर (शिव) जिथे आहेत त्या स्थानी जावे।

Verse 22

सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा अश्वमेधफलं लभेत्

प्रत्येक पर्वदिवशी तेथे विधिपूर्वक स्नान करावे; आणि पितरांचे तर्पण करून अश्वमेध यज्ञासमान फळ प्राप्त करावे।

Verse 23

दशाश्वमेधात्पश्चिमतो भृगुर्ब्राह्मणसत्तमः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ईश्वरं पर्युपासत

दशाश्वमेधाच्या पश्चिमेस ब्राह्मणश्रेष्ठ भृगूंनी एक सहस्र दिव्य वर्षे ईश्वराची उपासना केली।

Verse 24

वल्मीकावस्थितश्चासौ दक्षिणं च निकेतनम् । आश्चर्यं च महज्जातमुमायाः शंकरस्य च

तो वल्मीकाजवळच स्थित होता आणि त्याचे निवासस्थान दक्षिणेस होते. उमा व शंकर यांच्यासाठी एक महान् आश्चर्य उत्पन्न झाले.

Verse 25

गौरी तु पृच्छते देवं कोयमत्र तु संस्थितः । देवो वा दानवो वाथ कथयस्व महेश्वर

मग गौरीने देवाला विचारले—“इथे उभा असलेला हा कोण? हा देव आहे की दानव? हे महेश्वर, सांगावे.”

Verse 26

ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम द्विजश्रेष्ठ ऋषीणां प्रवरो मुनिः । ध्यायते मां समाधिस्थो वरं प्रार्थयते प्रिये

ईश्वर म्हणाले—“प्रिये, भृगु नावाचा एक मुनि आहे; तो द्विजांमध्ये श्रेष्ठ व ऋषींमध्ये अग्रगण्य आहे. तो समाधिस्थ होऊन माझे ध्यान करीत वर मागत आहे.”

Verse 27

तत्र प्रहसिता देवी ईश्वरं प्रत्यभाषत । धूमावर्तशिखा जाता ततोऽद्यापि न तुष्यसि । दुराराध्योऽसि तेन त्वं नात्र कार्या विचारणा

तेथे देवी हसून ईश्वरास म्हणाली—“त्या वेळेस धुराच्या वावटळीसारखी शिखा उठली, आणि आजही तुम्ही तृप्त होत नाही. म्हणूनच तुम्ही दुराराध्य आहात; यावर अधिक विचार नको.”

Verse 28

देव उवाच । न ज्ञायसे महादेवि अयं क्रोधेन चेष्टितः । दर्शयामि यथातथ्यं प्रियं ते च करोम्यहम्

देव म्हणाले—“हे महादेवी, तुला कळत नाही; हे क्रोधाच्या आवेगाने घडले आहे. मी तुला यथार्थ सत्य दाखवीन आणि तुला जे प्रिय आहे तेच करीन.”

Verse 29

स्मारितो देवदेवेन धर्मरूपो वृषस्तदा । स्मरणादेव देवस्य वृषः शीघ्रमुपस्थितः

तेव्हा देवदेवांनी धर्मस्वरूप वृषाला स्मरले; त्या देवाच्या केवळ स्मरणानेच वृष तत्क्षणी वेगाने उपस्थित झाला।

Verse 30

प्राहासौ मानुषीं वाचमादेशो दीयतां प्रभो । वल्मीकैश्छादितो विप्र एनं भूमौ निपातय

तो मानवी वाणीने म्हणाला— “प्रभो, आज्ञा द्या. हा ब्राह्मण वल्मीकांनी झाकला आहे; याला भूमीवर पाडा.”

Verse 31

योगस्थस्तु ततो ध्यायंस्ततस्तेन निपातितः । तत्क्षणात्क्रोधसंतप्तो हस्तमुत्क्षिप्तवान्वृषम्

तो योगस्थ होऊन ध्यान करत असतानाच त्याने त्याला पाडले; त्या क्षणी क्रोधाने संतप्त होऊन त्याने वृषावर हात उचलला।

Verse 32

एवं संभाषमाणस्तु कुत्र गच्छसि भो वृष । अद्य त्वामथ पाप्मानं प्रत्यक्षं हन्म्यहं वृष

असे बोलत तो म्हणाला— “अरे वृष, कुठे जातोस? आज मी तुला—पापस्वरूपाला—माझ्या डोळ्यांसमोरच ठार करीन, अरे वृष।”

Verse 33

धर्षितस्तु तदा विप्रो ह्यंतरिक्षं गतं वृषम् । आकाशे प्रेक्षते भूय एतदद्भुतमुत्तमम्

तेव्हा चकित झालेल्या विप्राने अंतरिक्षात गेलेल्या वृषाला पुन्हा आकाशात पाहिले आणि गगनात हे परम अद्भुत आश्चर्य न्याहाळले।

Verse 34

ततः प्रहसिते रुद्रे ऋषिरग्रे व्यवस्थितः । तृतीयं लोचनं दृष्ट्वा वैलक्ष्यात्पतितो भुवि

तेव्हा रुद्र हसताच, समोर उभा असलेला ऋषी तिसरे नेत्र पाहून लज्जा व संकोचाने भूमीवर कोसळला।

Verse 35

प्रणम्य दंडवद्भूमौ स्तुवते परमेश्वरम् । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं त्वामहं दिव्यरूपम् । भवभीतो भुवनपते भूतं विज्ञापये किंचित्

भूमीवर दंडवत् प्रणाम करून मी परमेश्वराची स्तुती करतो. हे भूतनाथ, भवोद्भव, दिव्यरूप! संसारभयाने भयभीत झालेला मी, हे भुवनपते, आपल्यापुढे एक लहानशी विनंती मांडतो.

Verse 36

त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं कः शक्तो भवति मानुषो नाथ । वासुकिरयं हि कदाचिद्वदनसहस्रं भवेद्यस्य

हे नाथ! आपल्या गुणसमूहांचे वर्णन कोणता मनुष्य करू शकेल? कधी सहस्र मुख असलेला वासुकीसुद्धा ते सांगण्यात अपुरा ठरेल.

Verse 37

भक्त्या तवापि शंकरभुवनपते त्वत्स्तुतौ तु मुखरस्य । वंद्य क्षमस्व भवन्प्रसीद मे तव चरणपतितस्य

हे शंकरधामाधिपते! भक्तीने तुझी स्तुती करताना मी जर अधिक बोलका झालो असेन, तर हे वंद्य, मला क्षमा कर. माझ्यावर प्रसन्न हो, कारण मी तुझ्या चरणांशी पडलेलो आहे.

Verse 38

सत्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तौ विनाशने देव । त्वां मुक्त्वा भुवनपते भुवनेश्वर नैव दैवतं किंचित्

हे देव! स्थिती, उत्पत्ती आणि विनाश यांत तूच सत्त्व, रज आणि तम आहेस. हे भुवनपते, हे भुवनेश्वर! तुला सोडून खरोखर दुसरे कोणतेही दैवत नाही.

Verse 39

यमनियमयज्ञदानैर्वेदाभ्यासावधारणोद्योगात् । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हति कलासहस्रांशेन

यम-नियम, यज्ञ, दान, वेदाभ्यास आणि धारणा-साधनेचा उद्योग—हे सर्वही तुझ्या भक्तीच्या हजाराव्या अंशाइतकेही नाही।

Verse 40

उत्कृष्टरसरसायनखड्गांजनपादुकादि सिद्धिर्वा । चिह्नानि भवत्प्रणतानां दृश्यंत इह जन्मनि प्रकटम्

किंवा उत्कृष्ट रस-रसायन, खड्ग, अंजन, चमत्कारी पादुका इत्यादी सिद्धी—तुला प्रणाम करणाऱ्यांची अशी चिन्हे याच जन्मात उघडपणे दिसतात।

Verse 41

शाठ्येन नमति यद्यपि ददासि त्वं धर्ममिच्छतां देव । भक्तिर्भवच्छेदकरी मोक्षाय विनिर्मिता नाथ

हे देव! कोणी कपटाने नमले तरीही धर्म इच्छिणाऱ्यांना तू धर्म देतोस; पण भक्ति ही मोक्षासाठीच घडविली आहे—ती संसारबंधन छेदते, नाथा।

Verse 42

परदारपरस्वरतं परिभवपरिदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि

हे परमेश्वरा! मी परस्त्री-परधनास आसक्त, अपमान-दुःख-शोकाने संतप्त, आणि परक्यांचे मुख पाहण्यात गुंतलेला—मला वाचव।

Verse 43

अलीकाभिमानदग्धं क्षणभंगुरविभवविलसितं देव । क्रूरं कुपथाभिमुखं पतितं मां त्राहि देवेश

हे देवा! मी खोट्या अभिमानाने दग्ध, क्षणभंगुर वैभवाच्या विलासाने मोहित; क्रूर, कुपथाकडे वळलेला व पतित आहे—हे देवेश, मला त्राण दे।

Verse 44

दीनेंद्रियगणसार्थैर्बंधुजनैरेव पूरिता आशा । तुच्छा तथापि शंकर किं मूढं मां विडंबयसि

माझ्या आशा केवळ दीन इंद्रियांच्या समूहासारख्या तुच्छ स्वजनांनीच भरल्या. ते क्षुद्र असतानाही, हे शंकरा, मला मूढाला तू का विडंबितोस?

Verse 45

तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं मां देहि हृदयवासिनीं नित्याम् । छिंधि मदमोहपाशानुत्तारय मां महादेव

माझी तृष्णा शीघ्र हर; हृदयात वसणारी नित्य लक्ष्मी मला दे. मद व मोहाचे पाश छेद, आणि हे महादेवा, मला तारून ने.

Verse 46

करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भक्तियुक्तस्तस्य तु तुष्येद्भृगोर्यथाहि शिवः

‘करुणाभ्युदय’ नावाचे हे दिव्य स्तोत्र सिद्धिदायक आहे. जो भक्तियुक्त होऊन याचे पठण करतो, त्याच्यावर शिव भृगूप्रमाणेच प्रसन्न होतात.

Verse 47

ईश्वर उवाच । अहं तुष्टोस्मि ते विप्र वरं प्रार्थय स्वेप्सितम् । उमया सहितो देवो वरं तस्य हि दापयेत्

ईश्वर म्हणाले—हे विप्रा, मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे; तुला जो वर हवा तो माग. उमा सहित देव निश्चयच त्याला तो वर देईल.

Verse 48

भृगुरुवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । रुद्रवेदी भवेदेवमेतत्संपादयस्व मे

भृगु म्हणाले—हे देवेशा, तू प्रसन्न असशील आणि मला वर द्यावयाचा असेल, तर रुद्रवेदी निर्माण होवो; प्रभो, हे माझ्यासाठी साध्य कर.

Verse 49

ईश्वर उवाच । एवं भवतु विप्रेंद्र क्रोधस्थानं भविष्यति । न पिता पुत्रयोश्चैव एकवाक्यं भविष्यति

ईश्वर म्हणाले—तथास्तु, हे विप्रश्रेष्ठ; हे स्थान क्रोधाचे आसन होईल. आणि पिता व दोन्ही पुत्र यांच्यात कधीही एकवाक्यता राहणार नाही.

Verse 50

तदाप्रभृति ब्रह्माद्याः सर्वे देवाः सकिन्नराः । उपासंतो भृगोस्तीर्थं तुष्टो यत्र महेश्वरः

त्या वेळेपासून ब्रह्मा आदि सर्व देव, किन्नरांसह, भृगुतीर्थाची उपासना करीत आले आहेत—जिथे महेश्वर (शिव) प्रसन्न होतो.

Verse 51

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य सद्यः पापात्प्रमुच्यते । अवशाः स्ववशाश्चापि म्रियंते तत्र जंतवः

त्या तीर्थाचे दर्शन होताच मनुष्य तत्क्षणी पापमुक्त होतो. तेथे जे प्राणी मरतात—अनिच्छेने वा स्वेच्छेने—त्यांना तोच पावन फल प्राप्त होतो.

Verse 52

गुह्यातिगुह्यस्य गतिस्तेषां निःसंशया भवेत् । एतत्क्षेत्रं सुविपुलं सर्वपापप्रणाशनम्

त्यांच्यासाठी निःसंशय हे परम-गुह्याचे मार्ग ठरते. हे क्षेत्र अतिविशाल असून सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

Verse 53

तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । औपानहं तदा छत्रं देयमन्नं च कांचनम्

तेथे स्नान करून जे मृत्युमुखी पडतात ते स्वर्गास जातात व पुनर्जन्म पावत नाहीत. त्या वेळी पादत्राणे, छत्र, अन्न आणि सुवर्ण दान करावे.

Verse 54

भोजनं च यथाशक्त्या अक्षयं तस्य तद्भवेत् । सूर्योपरागे यो दद्याद्दानं चैव यथेच्छया

यथाशक्ती दिलेले भोजन त्या दात्यास अक्षय पुण्य देणारे ठरते. आणि सूर्यग्रहणकाळी जो आपल्या इच्छेनुसार दान करतो, त्यालाही अविनाशी फल प्राप्त होते.

Verse 55

तीर्थस्नानं तु यद्दानमक्षयं तस्य तद्भवेत् । चंद्रसूर्योपरागेषु वृषोत्सर्गमनुत्तमम्

तीर्थात स्नान करून जे दान दिले जाते, त्याचे पुण्य अक्षय होते. आणि चंद्र वा सूर्यग्रहणकाळी वृषोत्सर्ग (बैलदान/मुक्ती) अनुत्तम मानला आहे.

Verse 56

न जानंति नरा मूढा विष्णुमायाविमोहिताः । नर्मदायां स्थितं दिव्यं वृषतीर्थं नराधिप

हे नराधिप! विष्णुमायेने मोहित झालेले मूढ जन नर्मदेत स्थित दिव्य वृषतीर्थ ओळखत नाहीत.

Verse 57

भृगुतीर्थस्य माहात्म्यं यः शृणोति नरः सकृत् । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

जो मनुष्य भृगुतीर्थाचे माहात्म्य एकदाही ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन रुद्रलोकास जातो.

Verse 58

ततो गच्छेत राजेंद्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नुपवासपरायणः

त्यानंतर, हे राजेंद्र! उत्तम गौतमेश्वराकडे जावे. तेथे स्नान करून, हे राजन्, मनुष्याने उपवास-व्रतास समर्पित व्हावे.

Verse 59

कांचनेन विमानेन ब्रह्मलोके महीयते । धौतपापं ततो गच्छेद्धौतं यत्र वृषेण तु

सुवर्ण विमानाने तो ब्रह्मलोकी मान पावतो. नंतर तो ‘धौतपाप’ तीर्थास जातो—त्या पवित्र ‘धौत’ स्थानी, जिथे धर्मरूपी वृषभ पापे धुऊन टाकतो.

Verse 60

नर्मदायां स्थितं राजन्सर्वपातकनाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति

हे राजन्, नर्मदेवर एक असे तीर्थ आहे जे सर्व पातकांचा नाश करते. त्या तीर्थात स्नान केल्याने मनुष्य ब्रह्महत्येचे पापही दूर करतो.

Verse 61

तस्मिन्तीर्थे महाराज प्राणत्यागं करोति यः । चतुर्भुजस्त्रिनेत्रस्तु रुद्रतुल्यबलो भवेत्

हे महाराज, जो त्या तीर्थात प्राणत्याग करतो, तो चतुर्भुज व त्रिनेत्र होऊन रुद्रासमान बलवान् होतो.

Verse 62

वसेत्कल्पायुतं साग्रं रुद्रतुल्यपराक्रमः । कालेन महता प्राप्तः पृथिव्यामेकराड्भवेत्

रुद्रासमान पराक्रमी होऊन तो दहा हजार कल्पांपेक्षा थोडा अधिक काळ वास करतो. महान काळ लोटल्यावर तो पृथ्वीवर एकछत्र राजा होतो.

Verse 63

ततो गच्छेत राजेंद्र एरंडीतीर्थमुत्तमम् । प्रयागे यत्फलं दृष्टं मार्कंडेयेन भाषितम्

त्यानंतर, हे राजेंद्र, उत्तम ‘एरंडी-तीर्था’कडे जावे. त्याचे फळ प्रयागात जे दिसते व मार्कंडेयांनी सांगितले आहे, तसेच आहे.

Verse 64

तत्फलं लभते राजन्स्नातमात्रस्तु मानवः । मासि भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षस्य चाष्टमीम्

हे राजन्, मनुष्य स्नानमात्रानेच तेच पुण्यफळ प्राप्त करतो—विशेषतः भाद्रपद मासातील शुक्लपक्षाच्या अष्टमी तिथीस।

Verse 65

उपोष्य रजनीमेकां तत्र स्नानं समाचरेत् । यमदूतैर्न बाध्येत इंद्रलोकं स गच्छति

एक रात्र उपवास करून तेथे स्नान करावे; असा पुरुष यमदूतांनी बाधिला जात नाही आणि इंद्रलोकास जातो।

Verse 66

ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धो यत्र जनार्दनः । हिरण्यद्वीपविख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्

त्यानंतर, हे राजेंद्र, जिथे जनार्दन विराजमान आहेत त्या सिद्धस्थानी जावे; ते ‘हिरण्यद्वीप’ म्हणून विख्यात असून सर्व पापांचा नाश करते।

Verse 67

तत्र स्नात्वा नरो राजन्धनवान्रूपवान्भवेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं कनखलं महत्

हे राजन्, तेथे स्नान केल्याने मनुष्य धनवान व रूपवान होतो. मग, हे राजेंद्र, ‘कनखल’ नावाच्या महान तीर्थास जावे।

Verse 68

गरुडेन तपस्तप्तं तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । विख्यातं सर्वलोकेषु योगिनी तत्र तिष्ठति

हे नराधिप, त्या तीर्थात गरुडाने तपश्चर्या केली होती; ते सर्व लोकी विख्यात आहे आणि तेथे एक योगिनी निवास करते।

Verse 69

क्रीडते योगिभिः सार्धं शिवेन सह नृत्यति । तत्र स्नात्वा नरो राजन्रुद्रलोके महीयते

तो योगीजनांसह क्रीडा करतो आणि शिवासह नृत्य करतो। हे राजन्, तेथे स्नान केल्याने मनुष्य रुद्रलोकी मान पावतो।

Verse 70

ततो गच्छेत राजेंद्र ईशतीर्थमनुत्तमम् । ईशस्तत्र विनिर्मुक्तो गत ऊर्ध्वं न संशयः

त्यानंतर, हे राजेंद्र, अनुपम ईशतीर्थास जावे. तेथे ईश पूर्ण मुक्त होऊन ऊर्ध्वलोकी गेले—यात संशय नाही.

Verse 71

ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धो यत्र जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय अचिंत्यः परमेश्वरः

मग, हे राजेंद्र, जिथे जनार्दन विराजमान आहेत त्या सिद्धस्थानी जावे; जिथे अचिंत्य परमेश्वर वराहरूप धारण करून स्थित आहेत.

Verse 72

वराहतीर्थे नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु विशेषतः । विष्णुलोकमवाप्नोति नरकं तु न गच्छति

वराहतीर्थात स्नान करणारा मनुष्य—विशेषतः द्वादशीस—विष्णुलोक प्राप्त करतो आणि नरकात जात नाही.

Verse 73

ततो गच्छेत राजेंद्र सोमतीर्थमनुत्तमम् । पौर्णिमास्यां विशेषेण तत्र स्नानं समाचरेत्

त्यानंतर, हे राजेंद्र, अनुपम सोमतीर्थास जावे; आणि विशेषतः पौर्णिमेला तेथे विधिपूर्वक स्नान करावे.

Verse 74

प्रणिपत्य च ईशानं बलिस्तस्य प्रसीदति । हरिश्चन्द्रपुरं दिव्यमंतरिक्षे तु दृश्यते

ईशानास प्रणाम करून बळी त्याच्या कृपेचा पात्र होतो; आणि अंतरिक्षात हरिश्चंद्राचे दिव्य, तेजस्वी नगर दिसून येते।

Verse 75

चक्रध्वजे समावृत्ते सुप्ते नागारिकेतने । नर्मदातोयवेगेन रुरुकच्छोपसेवितम्

चक्रध्वज परत येऊन नागारी-निवासात झोपला असता, ते स्थान नर्मदेच्या जलवेगाने वाहत आणि रुरुकच्छ (दलदली प्रदेश) यांनी उपसेवित होते।

Verse 76

तस्मिन्स्थाने निवासं च विष्णुः शंकरमब्रवीत् । द्वीपेश्वरे नरः स्नात्वा लभेद्बहुसुवर्णकम्

त्या स्थानी निवासाविषयी विष्णूंनी शंकरास सांगितले—द्वीपेश्वर येथे स्नान करणारा मनुष्य बहुसुवर्ण, म्हणजेच महान पुण्यजन्य समृद्धी प्राप्त करतो।

Verse 77

ततो गच्छेत राजेंद्र रुद्रकन्यां तु संगमे । स्नातमात्रो नरस्तत्र देव्याः स्थानमवाप्नुयात्

मग, हे राजेंद्र, रुद्रकन्या नावाच्या संगमास जावे; तेथे केवळ स्नानमात्राने मनुष्य देवीचे धाम प्राप्त करतो।

Verse 78

देवतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वदेवनमस्कृतम् । तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र दैवतैः सह मोदते

त्यानंतर सर्व देवांनी नमस्कृत असे देवतीर्थ गाठावे; हे राजेंद्र, तेथे स्नान करून मनुष्य देवतांसह आनंदित होतो।

Verse 79

ततो गच्छेत राजेंद्र शिखितीर्थमनुत्तमम् । तत्र वै दीयते दानं सर्वं कोटिगुणं भवेत्

मग, हे राजेंद्र, अनुपम शिखितीर्थास जावे. तेथे जे काही दान दिले जाते, ते सर्व निश्चितच कोटिगुणे फलदायी होते.

Verse 80

अपरपक्षे अमावास्यां स्नानं तत्र समाचरेत् । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

कृष्णपक्षातील अमावास्येला तेथे विधिपूर्वक स्नान करावे. आणि एक ब्राह्मणासही भोजन घातले तरी, कोटींना भोजन घातल्यासारखे फल मिळते.

Verse 81

भृगुतीर्थे तु राजेंद्र तीर्थकोटिर्व्यवस्थिता । अकामो वा सकामो वा तत्र स्नायीत मानवः

हे राजेंद्र, भृगुतीर्थात तीर्थांची कोटी प्रतिष्ठित आहे. निष्काम असो वा सकाम—मानवाने तेथे स्नान करावे.

Verse 82

अश्वमेधमवाप्नोति दैवतैः सह मोदते । तत्र सिद्धमवाप्नोति भृगुस्तु मुनिपुंगवः । अवतारः कृतस्तेन शंकरेण महात्मना

तो अश्वमेधयज्ञाचे पुण्य प्राप्त करतो आणि देवांसह आनंदित होतो. तेथे मुनिपुंगव भृगु सिद्धी प्राप्त करतात; त्या महात्मा शंकरांनी तेथे अवतार प्रकट केला.