The Origin of the Gaṅgā and the Gods’ Defeat Caused by Bali
नारद सनकांना गंगेची उत्पत्ती विचारतात—ती विष्णूच्या चरणाग्रातून प्रकट झाली असून वक्ता-श्रोत्यांचे पाप नाश करणारी आहे. सनक देव-दैत्य वंशकथा सांगतात: कश्यपाच्या अदिती व दिती या पत्नींपासून देव व दैत्य जन्मले; वैर हिरण्यकशिपूच्या वंशात प्रह्लाद, विरोचन आणि महाबली बळीपर्यंत येते. बळी प्रचंड सैन्य घेऊन इंद्रपुरीवर चाल करून जातो; शंखनाद, अस्त्र-शस्त्रे व विश्वकंपन घडविणारे भीषण युद्ध वर्णिले आहे. आठ हजार वर्षांनंतर देव पराभूत होऊन पळतात व पृथ्वीवर छद्मवेषाने फिरतात. बळी समृद्ध होऊन विष्णुप्रीत्यर्थ अश्वमेध यज्ञ करतो; पण पुत्रांचे राज्य हरपल्याने अदिती शोकाकुल होते. ती हिमालयात जाऊन हरि सच्चिदानंदरूप ध्यान करून कठोर तप करते. दैत्य-मायावी देहपरिमाण व मातृधर्माची कारणे देऊन तिला परावृत्त करू पाहतात; अपयशी होऊन हल्ला करतात, पण भस्म होतात. देवांवर करुणा करून विष्णूचे सुदर्शन चक्र शंभर वर्षे अदितीचे रक्षण करते.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १ ॥
नारद म्हणाले—जिला ‘गंगा’ असे म्हणतात ती भगवान विष्णूंच्या चरणाग्रातून उत्पन्न झाली असे सांगितले जाते. हे भ्राता, मी तुमच्या अनुग्रहास पात्र असल्यास तिची उत्पत्ती सांगा.
Verse 2
सनक उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदतां श्रृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥
सनक म्हणाले—हे निष्पाप नारदा, ऐक; मी तुला गंगेची उत्पत्ती सांगतो—जिचे वर्णन करणाऱ्यांना व ऐकणाऱ्यांना पुण्य देणारी आणि पाप नाश करणारी आहे.
Verse 3
आसीदिंद्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च ॥ ३ ॥
इंद्र आदि देवतांचा जनक कश्यप मुनि होता. त्याच्या पत्नी दक्षाच्या कन्या—दिती आणि अदिती—होत्या.
Verse 4
अदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः ॥ ४ ॥
अदिती ही देवांची माता आहे आणि दिती ही दैत्यांची जननी मानली जाते. हे विप्र, त्या दोघांचे पुत्र सदैव परस्परांना जिंकण्याचीच इच्छा धरतात.
Verse 5
सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिदैंत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली ॥ ५ ॥
दैत्यांचे वर्णन नेहमी पूर्वदेवांसहच केले जाते; म्हणून दितीचा पुत्र पराक्रमी हिरण्यकशिपु हा दैत्यांमध्ये आद्य मानला जातो.
Verse 6
प्रह्लादस्तस्य पुत्रो।़भूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान् ॥ ६ ॥
त्याचा पुत्र प्रह्लाद झाला—अतिशय महान, दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ। आणि प्रह्लादाचा पुत्र विरोचन झाला, जो द्विजांचा (ब्राह्मणांचा) भक्त होता.
Verse 7
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः ॥ ७ ॥
त्याचा पुत्र अतितेजस्वी व प्रतापवान बळी होता. हे मुने, तोच दैत्यांच्या सैन्याचा पालक व नायक झाला.
Verse 8
बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे ॥ ८ ॥
महान बळाने युक्त होऊन त्याने ही पृथ्वी भोगली. सर्व वसुधा जिंकून स्वर्गही जिंकण्याचा त्याने निर्धार केला.
Verse 9
गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्वरथा मुनींद्र । गजेगजे पंचशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा ॥ ९ ॥
हे मुनींद्र! ज्याच्याकडे अयुत, कोटी व लक्ष संख्येने हत्ती आहेत, तितकेच अश्वरथही आहेत. प्रत्येक हत्तीमागे पाचशे पायदळ—अशा अनुपम सेनेची श्रेष्ठता कशी वर्णावी?
Verse 10
अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजोऽभूत् ॥ १० ॥
अमात्यांच्या कोटीसमूहात दोन अग्रगण्य अमात्य होते—कुंभाण्ड आणि कूपकर्ण. आणि बाण, जो शौर्य-पराक्रमात पित्याइतकाच होता, बलिच्या शतपुत्र-वंशात परपौत्र म्हणून जन्मला.
Verse 11
बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन् ॥ ११ ॥
देवांना जिंकण्याच्या इच्छेने बलि विशाल सेनेसह निघाला. ध्वजांच्या फडफडत्या वस्त्रांनी आकाश समुद्रासारखे भासले—जणू तरंग आणि विद्युत् एकाच वेळी आठवली.
Verse 12
अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च ॥ १२ ॥
वृत्रारि (इंद्र) यांच्या नगरीस पोहोचून देवशत्रूने सिंहासारख्या घन दैत्यांनी ती वेढली. तेव्हा देवही तसाच युद्धासाठी नगराबाहेर निघाले—वज्रधारी इंद्र आदींच्या नेतृत्वाखाली.
Verse 13
ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पांतमेघानिर्धोषं डिंडिंमध्वनिसंभ्रमम् ॥ १३ ॥
मग देव आणि दैत्य यांच्यात घोर युद्ध सुरू झाले—त्याचा गर्जन कल्पांताच्या मेघगर्जनेसारखा होता, आणि रणडिंडिमांच्या नादाने सर्वत्र गोंधळ उडाला.
Verse 14
मुमुचुः शरजालानि दैंत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामेऽत्यन्तदारुणे ॥ १४ ॥
त्या अत्यंत दारुण संग्रामात दैत्यांनी देवसेनेवर बाणांचे जाळे सोडले; आणि देवांनीही प्रत्युत्तरादाखल दैत्यसेनेवर शरवृष्टी केली।
Verse 15
जहि दारय भिंधीते छिंधि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत् ॥ १५ ॥
“जहि! दारय! भिंधी! छिंधी! मारय! ताडय!”—अशा आरोळ्यांनी दोन्ही सैन्यांतील योद्ध्यांचा परस्पर घोष करत महाभयंकर गजर उठला।
Verse 16
शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः ॥ १६ ॥
युद्धडमरूंच्या गडगडाटाने, सुरद्विषांच्या पुनःपुनः सिंहनादाने, रथांच्या खणखणाटाने आणि बाणांच्या कर्कश सनसनाट-झंकाराने रणभूमी दुमदुमली।
Verse 17
अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयोऽभवत् ॥ १७ ॥
घोड्यांच्या हेषारवाने, हत्तींच्या गर्जनेने आणि धनुष्यांच्या टंकाराने जणू सारा लोक शब्दमय झाला।
Verse 18
सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत् ॥ १८ ॥
देव-दानवांनी सोडलेल्या बाणांच्या आघात-चूर्णनातून उठलेल्या अग्नीने सारा जग जळत असल्यासारखे पाहून त्याने अकाली प्रलय आला असे मानले।
Verse 19
बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव ॥ १९ ॥
देवद्वेष्ट्यांची सेना स्फुरणाऱ्या शस्त्रसमूहांनी उजळून निघाली; ती जणू चालत्या विजेने दीप्त झालेली रात्र, मेघांनी आच्छादित असल्याप्रमाणे भासली.
Verse 20
तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्देवास्ते लघुविक्रमाः ॥ २० ॥
त्या अत्यंत भयानक युद्धात, जेव्हा सुरारि पर्वत फेकत होते, तेव्हा ते लघुविक्रम देव लोखंडी बाणांनी त्यांना चुरडून टाकीत होते.
Verse 21
केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन् ॥ २१ ॥
काहींनी हत्तीने हत्तीला, रथाने रथाला आघात केला; काहींनी घोड्याने घोड्याला धडक दिली, तर काहींनी गदा व दंडांनी शत्रूंना ठेचले.
Verse 22
परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रांतासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः ॥ २२ ॥
लोखंडी परिघांनी आघात झालेले काही जण रक्तमिश्र चिखलात कोसळले; आणि काही, ज्यांचे प्राण निघत होते, त्यांनी विमानांचा आश्रय घेतला.
Verse 23
ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन् ॥ २३ ॥
जे दैत्य त्या वेळी संग्रामात देवांनी बलपूर्वक मारले, ते देवभावास प्राप्त झाले; देवस्वरूप होऊन त्यांनी पुन्हा दैत्यांवरच आक्रमण केले.
Verse 24
अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः ॥ २४ ॥
तेव्हा दैत्यगण क्रोधाने उफाळून, देवांच्या तीव्र प्रहारांनी तडाखे खात असूनही, नानाविध शस्त्रांनी अत्यंत निर्दयपणे देवांवर तुटून पडले व त्यांना पाडू लागले।
Verse 25
दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खङ्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः ॥ २५ ॥
ते दगडांनी, भिन्दिपाल भाल्यांनी, खड्गांनी, परशु व तोमरांनी, लोखंडी दंडांनी, छुरिकांनी, कुन्तांनी, चक्रांनी आणि शंकूंनी (कीलांनी) प्रहार करू लागले।
Verse 26
मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः ॥ २६ ॥
ते मुसळांनी व अंकुशांनी, लांगलांनी व पट्टिशांनी; शक्तीभाल्यांनी व दगडांनी, शतघ्री (काटेरी गदा), पाशांनी आणि तल-मुष्टी (मुष्टीशस्त्र) यांनी प्रहार करू लागले।
Verse 27
शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैस्समुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः ॥ २७ ॥
शूल, नालीक-नाराच बाण, फेकण्याजोगी अस्त्रे व मुद्गर; तसेच रथ, अश्व, गज व पायदळ यांनी गच्च भरून तो रणघोष अधिकच घनदाट वाढू लागला।
Verse 28
देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्त्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम् ॥ २८ ॥
आणि देवांनी दैत्यांवर नानाविध अस्त्रे झाडली. अशा रीतीने आठ सहस्र (वर्षे) तो अत्यंत भयानक युद्ध चालू राहिला।
Verse 29
अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ २९ ॥
मग दैत्यांचे बळ वाढताच स्वर्गवासी देव पराभूत झाले; सुरलोक सोडून सर्वजण भयभीत होऊन पळून गेले।
Verse 30
नररुपपरिच्छन्ना विचेरुरवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः ॥ ३० ॥
ते मनुष्यरूपाचा वेष घेऊन पृथ्वीवर फिरू लागले; आणि वैरोचनि, नारायणपरायण होऊन, त्रिभुवनात संचार करू लागला।
Verse 31
बुभुजेऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः ॥ ३१ ॥
अव्याहत धर्माचरणाने वाढलेली श्री आणि महाबळ लाभून त्याने राज्याचा उपभोग केला; तसेच विष्णूला प्रसन्न करण्यासाठी तत्पर होऊन त्याने अश्वमेध यज्ञ केले।
Verse 32
इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः ॥ ३२ ॥
स्वर्गात ते (यज्ञ) इंद्रत्व व दिक्पालत्वही देतात—देवांना प्रसन्न करण्यासाठी द्विजांनी जे मख केले जातात ते।
Verse 33
तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता ॥ ३३ ॥
त्या सर्व यज्ञांत तो दैत्यराज स्वतः हविर्भक्षण करी; आपल्या पुत्रांची अशी अवस्था पाहून देवमाता अदिती अत्यंत दुःखी झाली।
Verse 34
वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छंती दैत्यानां च पराजयम् ॥ २४ ॥
“इथे राहणे व्यर्थ आहे” असे मानून ती हिमवद्गिरीकडे गेली. शक्र (इंद्र) याचे ऐश्वर्य मिळावे आणि दैत्यांचा पराभव व्हावा अशी तिची इच्छा होती।
Verse 35
हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपेऽतिदुष्करम् । किंचित्कालं समासीना तिष्टंती च ततः परम् ॥ ३५ ॥
हरिध्यानात पूर्णत: तल्लीन होऊन तिने अत्यंत कठोर तप केले. काही काळ ती बसून राहिली, आणि त्यानंतर उभी राहूनही तप करीत राहिली।
Verse 36
पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कंचित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना ॥ ३६ ॥
दीर्घकाळ ती एका पायावर उभी राहिली; नंतर पायाच्या टोकावरच उभी राहिली. काही काळ फलाहार केला, आणि मग वाळलेली गळून पडलेली पानेच खाल्ली।
Verse 37
ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सच्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमात्मना ॥ ३७ ॥
त्यानंतर ती तहान व श्रम यांपासून मुक्त झाली; वायूलाच भोजन मानून सामान्य आहाराचा त्याग केला. आत्म्याने आत्म्यालाच सच्चिदानंद-समूहस्वरूप म्हणून ध्यान करू लागली।
Verse 38
दिव्याब्दानां सहस्त्रं सा तपोऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनोऽदितिम् ॥ ३८ ॥
हे नारद! तिने एक हजार दिव्य वर्षे तप केले. ते दुर्धर तप ऐकून मायावी दैत्य अदितीकडे धावले।
Verse 39
देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम् ॥ ३९ ॥
देवतारूप धारण करून, बलिने प्रेरित होऊन ते म्हणाले— “हे माता, कोणत्या कारणाने तू असे तप करतेस की ज्याने शरीर कोरडे पडते?”
Verse 40
यदि जानन्ति दैतेया महदुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम् ॥ ४० ॥
दैत्यांना हे कळले तर त्यांना मोठे दुःख होईल; म्हणून दुःखाने भरलेले व देहक्षयाचे कारण असलेले हे सोडून द्यावे।
Verse 41
प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशँसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः ॥ ४१ ॥
अतिशय कष्टानेच साध्य होणारे पुण्यकर्म पंडित प्रशंसत नाहीत. धर्मसाधनात तत्परांनी शरीराचे यत्नपूर्वक रक्षण करावे; तेच साधन आहे.
Verse 42
ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय ॥ ४२ ॥
जे शरीराकडे दुर्लक्ष करतात ते स्वतःच्या आत्म्याचे घातक ठरतात. म्हणून हे सुभगे, सुखाने राहा; आम्हा पुत्रांना दुःखी करू नकोस.
Verse 43
मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापि यत्र गावो महीरुहाः ॥ ४३ ॥
हे माता, योग्य मर्यादा व प्रमाण नसलेले लोक निःसंशय मृतप्राय असतात. गायी असोत वा इतर पशू—जिथे गायींना जमिनीत रोवलेल्या वृक्षासारखे केवळ ओझे वाहणारे जनावर मानतात, तिथे जीवन जड व अधःपातित होते.
Verse 44
न लभन्ते सुखं किंचिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतोऽपि वा ॥ ४४ ॥
मातृहीनांना किंचित्ही सुख लाभत नाही; ते मृततुल्य होतात—दारिद्र्य आले तरी, रोग झाला तरी, किंवा परदेशी गेले तरीही।
Verse 45
मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च ॥ ४५ ॥
मातेचे केवळ दर्शन झाले तरी मनुष्य परम आनंद पावतो—अन्नात असो, पाण्यात असो, धन-संपत्तीत असो, किंवा प्रियजनांतही।
Verse 46
कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम् ॥ ४६ ॥
मातेपासून कोणीही कधी विमुख होत नाही. पण ज्याच्या घरी धर्मपरायणा माता नाही आणि पतिप्राणा साध्वी पत्नीही नाही—त्याने खरोखर वनातच जावे।
Verse 47
धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः ॥ ४७ ॥
नारायणभक्तिहीनांचा ‘धर्म’ही पोकळच; आणि धनही सत्भोगाविना निष्फळ. जसे पत्नी-पुत्रविहीन घर ओस, तसेच मातृविहीन मर्त्य।
Verse 48
तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः ॥ ४८ ॥
“म्हणून, हे देवी, दुःखाने पीडित तुझे पुत्र वाचव”—असे दैत्यांनी म्हटले तरी, समाधिस्थ अदिती किंचितही ढळली नाही।
Verse 49
एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम् ॥ ४९ ॥
असे बोलून ते सर्व असुर हरिध्यानात तल्लीन असलेल्या तिला पाहून क्रोधाने पेटले आणि मनोरथेचा वध करण्याचा निर्धार करू लागले।
Verse 50
कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात् ॥ ५० ॥
कल्पान्ताच्या मेघांसारखा गर्जत, क्रोधाने रक्त झालेल्या नेत्रांनी त्याने दंष्ट्रांच्या टोकांतून अग्नी उधळला; आणि क्षणात वन जाळून टाकले।
Verse 51
शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः ॥ ५१ ॥
शंभर योजन पसरलेले, नानाविध जीवांनी गजबजलेले ते (वन); त्याच अग्नीने दैत्यही जळून गेले—जे त्यावर आक्रमण करण्यास गेले होते।
Verse 52
सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना ॥ ५२ ॥
फक्त तीच—देवांची जननी—अच्युतावर आसक्त चित्त असलेली—उरली; आणि स्वजनांवर करुणा करणाऱ्या, दैत्यसंहारक विष्णूच्या सुदर्शनाने तिला शंभर वर्षे रक्षण केले।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तौ बलिकृतदेवपराजयवर्णनन्नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
अशा प्रकारे श्री बृहन्नारदीय पुराणाच्या पूर्वभागातील प्रथम पादात ‘गंगोत्पत्ती व बलिकृत देवपराजयवर्णन’ नामक दहावा अध्याय समाप्त झाला।
Frequently Asked Questions
It establishes Gaṅgā as a Viṣṇu-connected tirtha principle (not merely a river): her mention is framed as intrinsically merit-giving (puṇya) and sin-destroying (pāpa-nāśinī), grounding later historical events in a theology of grace and sacred geography.
They argue a ‘measure-and-body-as-instrument’ ethic—protecting the body as a means for dharma—against Aditi’s uncompromising tapas aimed at restoring cosmic order. The narrative resolves the tension by showing Viṣṇu safeguarding true devotion (bhakti-yukta tapas) without denying the general dharmic concern for proportion.