यम in the Atharvaveda

हे राजन्! ही कन्या-वधू तुझ्यासाठी आहे; हे यमा! हिला खाली उतरवून (इथे) स्थापन करावे. ही घरात बांधली जावो—मातेपासून दूर, भावापासूनही, पित्यापासूनही.

तो प्रहारक शस्त्र आमच्यापासून दूर राहो; हे देवांनो, तसेच होवो. त्यानंतर यमाचा दगडही दूर राहो.

सात प्राण आणि आठ (शक्ती)—हे मन्यु (क्रोधा), ब्रह्म-मंत्राच्या बळाने मी ते तुझ्यापासून तोडून वेगळे करतो. यामुळे यमाच्या सदनापर्यंत, अग्नीला दूत करून, मार्ग विधिपूर्वक सिद्ध केला आहे.

तीच खरोखर प्रथम प्रकट झाली; यमाच्या लोकात ती दुधाळ धेनू झाली. ती पयस्वती होऊन, प्रत्येक पुढील, पुढील वर्षी आमच्यासाठी दूध दुधो.

जेव्हा राजे यमासाठी—सभेत बसलेल्या त्या जनांच्या निमित्ताने—इष्टापूर्त (यज्ञ व पुण्यकर्म) याच्या पुण्याचा सोळावा भाग वाटतात, तेव्हा दान दिलेली अवि (मेंढी) त्यातून (मनुष्याला) मुक्त करते—श्वेतपाद असलेली; स्वधा.

सर्व कामना पूर्ण करणारी—उत्पन्न होऊन, प्रबळ होऊन, स्थिर राहणारी—आकूति (संकल्प) ने प्रेरित, दान दिलेली अवि (मेंढी), श्वेतपाद असलेली, आमच्यावर आक्रमण करत नाही.

जो लोकमान्य मोजमापाने किंमत ठरलेली श्वेत-पाद (शितिपाद) मेंढी/मेंढीण दान करतो, तो स्वर्ग (नाक) येथे आरोहण करतो—जिथे दुर्बळ, बलवानाकडून कोणतेही शुल्क/कर वसूल करत नाही.

पाच अपूप (पञ्चापूप) यांसह, लोकमान्य मोजमापाने किंमत ठरलेली श्वेत-पाद (शितिपाद) मेंढी/मेंढीण—असा दान करणारा दाता पितृलोकात खरोखरच जगतो, अक्षय.

पाच अपूप (पञ्चापूप) यांसह, लोकमान्य मोजमापाने किंमत ठरलेली श्वेत-पाद (शितिपाद) मेंढी/मेंढीण—असा दान करणारा दाता सूर्य-चंद्र यांच्या लोकात/स्थानात खरोखरच जगतो, अक्षय.

जशी इडा (इळा) आम्हाला पोषण देते, जसा समुद्र महान् दूधासारखा रस देतो, तसाच—दैवी उषा-शक्तींप्रमाणे—श्वेतपाद (शितिपाद) आम्हांवर दान-समृद्धीचा वर्षाव करो.

हे कोणाने दिले, आणि कोणाला दिले गेले? काम (इच्छा) नेच—कामाच्या पूर्तीसाठी—हे दिले. काम दाता आहे, कामच प्रतिग्राही आहे; काम समुद्रात प्रवेशला आहे. कामानेच मी तुला स्वीकारतो; हे कामा, हे तुझ्यासाठी आहे.

पृथ्वी तुला परत स्वीकारो; हे महान् अंतरिक्ष तुला स्वीकारो. तू मला आपल्या रक्षणात घेतल्यावर—माझ्या प्राणात, माझ्या आत्मस्वरूपात, आणि माझ्या प्रजेत (संततीत)—माझा नाश करू नकोस.

जे ‘विष्टारिण’ ओदन (पायस/भात) शिजवतात, त्यांना ‘अनावर्तिः’ (अ-प्रत्यावर्तन/परत-न-येणे) कधीही चिकटत नाही. यम तेथे अधिष्ठित असतो; तो देवांच्या निकट जातो, आणि गंधर्वांसह सोम्य आनंदांत रमतो.

जे ‘विष्टारिण’ ओदन शिजवतात, त्यांचे रेतस् (वीर्य/संतती-बीज) यम हिरावून घेत नाही. रथी होऊन तो रथमार्गाने पुढे जातो; पक्षी होऊन तो द्यौ (आकाश/स्वर्ग) ओलांडून पोहोचतो.

हे जातवेदस्! जो कोणी दक्षिणेकडून आहुती देतो—जो दक्षिण दिशेकडून आमच्यावर हल्ला करतो—ऋतुक्रमाने यमाला ग्रहण करून ते पराङ्मुख होवोत व थरथर कापोत; प्रत्यग्-प्रयोगाने, प्रतिसर (प्रतिमंत्र/रक्षाबंध) याने मी त्यांना घाव घालून पाडतो.

तुझे नाव ‘सिलाची’—‘कानीन’; ‘अजबभ्रु’ तुझा पिता. यमाचा जो श्याम अश्व—त्याच्या स्नायूने (आस्ना) तू अभिषिक्त/शिंपडली गेली आहेस.

पितरांचा अधिपती असलेला यम—तो माझे रक्षण करो. या ब्रह्मात (पवित्र मंत्रात), या कर्मात (अनुष्ठान-क्रियेत); या पुरोधायेत (पूर्व-स्थापनेत), या प्रतिष्ठेत; या चित्त्येत (अभिप्रायात), या आकूतीत (संकल्पात); या आशिषेत (आशीर्वादात), या देवहूतीत…

हे शीघ्र-सहाय्यक! यम, पूषन् आणि बृहस्पती तुझ्याकडे येथे येवोत. ‘अहर्जात’ (दिवस-जन्य) याचे जे नाव आहे, त्या नावानेच आम्ही तुला सर्व संकटांपलीकडे वेगाने व सुरक्षितपणे पार घालतो.

हे पुरुषा, सर्व मन एकवटून इथेच स्थिर हो. यमाचे ते दोन दूत यांच्या मागे जाऊ नकोस; जिवंतांच्या दुर्गांच्या वर—इकडे, इथेच ये.

यमाला नमस्कार; मृत्यूलाही नमस्कार असो. पितरांना नमस्कार, आणि जे (प्राण) नेऊन जातात त्यांनाही नमस्कार. जो ‘उत्पारण’—उद्धाराचा पार-लावणारा मार्ग—जाणतो, तो या पुरुषाच्या अरिष्टता (अक्षति/अहानी) साठी अग्नीला पुढे स्थापतो.