विष्णु in the Ramcharitmanas

मी वाणी आणि विनायक यांना वंदन करतो, जे वर्णांचे, अर्थसमूहांचे, रसांचे, छंदांचे आणि सर्व मंगलांचे निर्माते आहेत। मी भवानी आणि शंकर यांना वंदन करतो, जे श्रद्धा आणि विश्वास यांचे स्वरूप आहेत, ज्यांच्याविना सिद्धजनसुद्धा आपल्या अंतर्यामीतील…

ज्यांचे स्मरण केल्यास सिद्धी प्राप्त होते, गणांचे नायक, गजमुख, बुद्धीचा ठेवा आणि कल्याणकारी गुणांचे धाम, ते माझ्यावर अनुग्रह करोत. ज्यांच्या कृपेने मूक वाचाल होतात आणि पंगू दुर्गम गिरिशिखरावर चढतात, कलियुगाच्या सर्व मलिनतेचा नाश करणारे, ते…

इथे स्नान केल्याचे फळ त्याच क्षणी दिसते: कावळे कोकिळा होतात आणि बक हंस होतात. हे ऐकून कोणी आश्चर्य मानू नये, कारण सज्जनांच्या संगतीची महिमा लपलेली नाही. वाल्मीकि, नारद आणि कलशातून जन्मलेले अगस्त्य यांनी प्रत्येकी स्वतःच्या तोंडाने…

पुन्हा दुष्टांच्या समूहाला हृदयाने वंदन करतो, जे कारण नसतानाही आपल्या हितचिंतकांचेही विरोधी होतात। दुसऱ्यांचे हित ही त्यांची हानी, दुसऱ्यांचा लाभ हे त्यांचे अहित; दुसऱ्यांच्या नाशात आनंद मानतात आणि दुसऱ्यांच्या समृद्धीत दुःखी राहतात। हरि…

जेव्हा विधाता असा विवेक देतो, तेव्हा मन दोष सोडून गुणांमध्ये रमून जाते. परंतु काळ, स्वभाव आणि कर्माच्या प्रभावाने, प्रकृतीच्या वशीभूत होऊन, चांगले लोकही कधीकधी चांगुलपणापासून चुकतात. जसे हरिभक्त ती चूक दुरुस्त करून घेतात आणि दुःख व दोष…

मणी, माणिक आणि मुक्ताफळ यांची जी शोभा तशी ती सर्पाच्या डोक्यावर, पर्वतावर किंवा हत्तीच्या डोक्यावर शोभत नाही। पण राजाच्या मुकुटात किंवा तरुणीच्या शरीरावर स्थान मिळाल्यास त्यांना सर्व शोभा अधिक प्रमाणात मिळते। त्याचप्रमाणे सुकवींच्या…

याप्रकारे आपल्या मनाला बळ दाखवून, मी रघुपतीची सुंदर कथा सांगेन. व्यासादी अनेक श्रेष्ठ कवी होऊन गेले, ज्यांनी श्रद्धेने हरीच्या शुभ कीर्तीचे वर्णन केले. त्यांच्या चरणकमलांना मी वंदन करतो; माझ्या सर्व मनोरथांची पूर्ती करोत. कलियुगाच्या…

मी रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाच्या नावाला वंदन करतो, जे अग्नी, सूर्य आणि चंद्राचे कारण आहे. ते ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव यांचे स्वरूप आहे, वेदांचा प्राण आहे; ते निर्गुण व अनुपम आहे, सर्व गुणांचे भांडार आहे. तेच महामंत्र आहे जे महेश स्वतः जपतात…

दोन्ही अक्षरे गोड आणि मनोहर आहेत; ती अक्षरांची दोन डोळे आणि भक्ताच्या आत्म्याचे प्राण आहेत. ती स्मरण करण्यास सोपी आणि सर्वांना सुख देणारी आहेत; या लोकात लाभ आणि परलोकात आधार आहेत. तीं बोलणे, ऐकणे आणि स्मरण करणे अत्यंत उत्तम आहे…

नामाच्या कृपेने शंभु अविनाशी आहेत; त्यांचे साज-सामान अमंगल असूनही ते मंगळाचे खाण आहेत. शुक, सनकादि, सिद्ध, मुनि आणि योगी, नामाच्या कृपेने ब्रह्मसुखाचे भोगी आहेत. नारदांनी नामाचा प्रताप ओळखला; जगाला हरी प्रिय आहेत, आणि ते स्वतः हरी आणि हर…

भरद्वाज मुनी प्रयागात वास्तव्य करीत असत; त्यांना रामाच्या चरणांचे अतिशय अनुराग होते। ते तपस्वी होते, इंद्रियदमन, दया आणि क्षमेचे भांडार, आणि परमार्थाच्या मार्गात परम ज्ञानी होते। जेव्हा माघ महिन्यात सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा…

विष्णू, जे देवांच्या हितासाठी मनुष्य शरीर धारण करतात, ते सर्वज्ञ आहेत, जसे त्रिपुरारी शिव. ते, ज्ञानाचे धाम, श्रीपति आणि दैत्यांचे शत्रु, अज्ञानीप्रमाणे आपल्या पत्नीचा शोध घेतील का? तरीही शंभूचे बोलणे खोटे होऊ शकत नाही, कारण सर्वांना माहित…

जरी शिवाने तिला अनेक वेळा उपदेश दिला, तरी तो तिच्या हृदयात रमला नाही. तेव्हा महेश, हरीच्या मायेचे बळ ओळखून, हसून बोलले.

किन्नर, नाग, सिद्ध आणि गंधर्व, आणि स्त्रियांसहित सर्व देव निघाले. विष्णू, ब्रह्मा आणि महेश यांना सोडून सर्व देव आपापली विमाने तयार करून निघाले. सतीने आकाशात नानाविध सुंदर विमाने जाताना पाहिली. देवांगना मधुर गीते गाऊ लागल्या, ऐकून मुनींचे…

तरीही मी एक उपाय सांगतो, जो दैव साहाय्य केल्यास फलेल। जसा वर मी तुम्हाला वर्णन केला, तसाच उमेला मिळेल, यात शंका नाही। वराचे जे-जे दोष मी सांगितले, ते सर्व शिवामध्ये मला अनुमानाने दिसतात। जर शंकराशी विवाह झाला, तर सर्व जण त्यांचे दोषही…

असे म्हणून नारदांनी हरीचे स्मरण केले आणि गिरिजेला आशीर्वाद दिला। नंतर गिरीशाला म्हणाले, आता हे कल्याण घडेल, म्हणून संशय सोडा।

जा, गिरिकन्या, आणि तप कर; नारदाने जे म्हटले ते सत्य समज. हा सल्ला आई-वडिलांनाही आवडला, कारण तप सुख देते आणि दुःख-दोष नष्ट करते. तपाच्या बलाने विधाता ब्रह्मा सृष्टी रचतात; तपाच्या बलाने विष्णु संपूर्ण जगाचे रक्षण करतात. तपाच्या बलाने शंभू…

चिदानंद, सुखाचे धाम, मोह, मद आणि कामापासून मुक्त असे शिव, पृथ्वीवर संचार करत सर्व लोकांना आनंद देणाऱ्या हरीला हृदयात धारण करतात।

महादेव हे दोषांचे धाम आहेत आणि विष्णू सर्व गुणांचे निवासस्थान आहेत, पण ज्याचे मन ज्याच्याशी रमते, त्याच्याच बरोबर त्याचे काम असते.

जेव्हा यदुवंशात कृष्ण अवतार घेतील, तेव्हा पृथ्वीचे महाभार हरण होईल। कृष्णाचे पुत्र होऊन तुमचा पती होईल, माझे वचन अन्यथा होणार नाही. शंकराचे वचन ऐकून रती निघून गेली. आता दुसऱ्या कथेचे वर्णन सांगतो. देवांना सर्व समाचार मिळाले, आणि ब्रह्मा…