सती in the Ramcharitmanas

एकदा त्रेता युगात शंभू कुंभज ऋषींकडे गेले। त्यांच्यासोबत जगजननी भवानी सती होत्या। ऋषींनी त्यांना अखिलेश्वर जाणून पूजा केली। मुनीश्वरांनी रामकथा सांगितली, महेशांनी ऐकून परम सुख अनुभवले। ऋषींनी हरिभक्तीची विचारणा केली, शंभूंनी त्यांना…

जात असताना शिव हृदयात विचार करीत होते की कोणत्या प्रकारे दर्शन होईल. प्रभु गुप्त रूपात अवतरित झाले आहेत, गेल्यास सर्वांना कळेल. शंकराच्या हृदयात अतिशय विक्षोभ होता, सती ते रहस्य जाणत नव्हत्या. तुलसी म्हणतात: मनाला दर्शनाचा लोभ होता, भीतीही…

त्या वेळी शंभू ने रामाला पाहिले, आणि त्यांच्या हृदयात अतिशय विशेष आनंद उत्पन्न झाला. ते डोळे भरून त्या छबीच्या सिंधूला न्याहाळत गेले, पण अयोग्य वेळ समजून स्वतःची ओळख दिली नाही. "जय सच्चिदानंद, जगाचे पावन!" असे म्हणून मनोज नाशक पुढे गेले.…

विष्णू, जे देवांच्या हितासाठी मनुष्य शरीर धारण करतात, ते सर्वज्ञ आहेत, जसे त्रिपुरारी शिव. ते, ज्ञानाचे धाम, श्रीपति आणि दैत्यांचे शत्रु, अज्ञानीप्रमाणे आपल्या पत्नीचा शोध घेतील का? तरीही शंभूचे बोलणे खोटे होऊ शकत नाही, कारण सर्वांना माहित…

जर तुमच्या मनात फार संशय आहे, तर तुम्ही स्वतः जाऊन परीक्षा का करत नाही? जोपर्यंत तुम्ही परत येत नाही, तोपर्यंत मी येथेच वडाच्या झाडाखाली बसलो असेन. विवेकाने विचार करून तुम्ही ते प्रयत्न करा ज्याने तुमचा मोठा भ्रम दूर होईल. शिवाची आज्ञा…

लक्ष्मणाने उमेचा धारण केलेला वेष पाहिला, आणि ते आश्चर्यचकित झाले; त्यांच्या हृदयात विशेष भ्रम उत्पन्न झाला। अतिशय गंभीर आणि स्थिर बुद्धीने ते काहीच बोलू शकले नाहीत, कारण ते प्रभूचा प्रभाव जाणत होते. देवांचे स्वामी, सर्वदर्शी आणि…

श्री रामांचे कोमल आणि गूढ अर्थ असलेले वचन ऐकून सतीला अतिशय संकोच उत्पन्न झाला। सती भयभीत होऊन महेशाकडे चालली, तिच्या हृदयात मोठी चिंता होती।

मी शंकराचे बोलणे मानले नाही, आणि आपले अज्ञान रामावर आरोपले. आता परतून काय उत्तर देऊ? तिच्या हृदयात अत्यंत भयंकर दाह उत्पन्न झाला. रामाला कळले की सती दुःखी झाली, आणि त्यांनी आपला काही प्रभाव प्रकट करून दाखवला. सतीने वाटेत चालताना एक आश्चर्य…

सतीने असंख्य अनोख्या शक्ती पाहिल्या, ज्यांच्यात सरस्वती, लक्ष्मी आणि इतर होत्या। ब्रह्मा आदि देव ज्या-ज्या रूपात प्रकट झाले, त्या-त्या रूपानुरूप त्या शक्तींचे शरीर होते।

जिथे जिथे तिने पाहिले, तितके रघुपती दिसले, आणि प्रत्येकाबरोबर आपापल्या शक्तींसह सर्व देवही। चराचर जगाचे सर्व जीव तिने अनेक प्रकारचे पाहिले. देव अनेक वेषांत प्रभूची पूजा करीत होते, पण रामाच्या रूपाखेरीज दुसरे काही दिसले नाही. तिने अनेक…

तेव्हा सती महेशाजवळ गेल्या, आणि ते हसून तिचा कुशल विचारू लागले - सर्व गोष्टी खर्या-खर्या सांगा, कोणत्या प्रकारे तुम्ही परीक्षा घेतली?

सतीने रघुबीर रामाचा प्रभाव समजून भयाने शिवापासून सत्य लपवले. "हे स्वामी, मी कोणतीही परीक्षा घेतली नाही. मी फक्त तुमच्याप्रमाणे प्रणाम केला." "तुम्ही जे म्हणालात ते खोटे होऊ शकत नाही; माझ्या मनाला त्याची पूर्ण श्रद्धा आहे." मग शंकराने ध्यान…

तेव्हा शंकराने प्रभूच्या चरणांना शिर नमवले. रामाचे स्मरण करताना त्यांच्या हृदयात हा विचार आला. "या शरीरात सतीशी माझी भेट होऊ नये." असा शिवाने मनात संकल्प केला. असा विचार करून मन स्थिर असलेले शंकर, रघुकुलाचे श्रेष्ठ रामाचे स्मरण करत आपल्या…

सतीने हृदयात विचार केला की सर्वज्ञ शिवाने सगळे समजून घेतले - मी शंभू बरोबर कपट केले, स्त्री स्वभावतच मूढ आणि अज्ञ असते. पाहा, प्रेमाची रीत किती चांगली आहे - पाणी दुधात मिळून दुधासारखे विकते, पण जेव्हा कपटाचा आंबटपणा त्यात पडतो, तेव्हा…

हृदयात आपले कृत्य चिंतून ती दुःखी झाली, आणि तिची चिंता अमर्याद होती, वर्णनातीत। शिव हे करुणेचे सागर आणि अत्यंत गहन आहेत, त्यांनी माझा अपराध प्रकट न सांगितला। भवानीने शंकराचे मुख पाहून हृदयात व्याकुल होऊन विचारले की प्रभूने मला सोडले। आपले…

तेव्हा सती कैलासावर निवास करीत होत्या, त्यांच्या मनात अतिशय चिंता होती. कोणीही त्यांचे गुपित काही जाणत नव्हते आणि त्यांना प्रत्येक दिन युगासारखा जात होता.

रोज नवीन दुःख सतीच्या हृदयावर भारी होत होते: कधी मी या दुःखसागराच्या पार जाईन? मी रघुपतीचा अपमान केला आणि पतीचे वचन खोटे समजले. तेच फळ विधात्याने मला दिले; जे काही योग्य होते तेच केले. आता हे विधाता, असे तुझे न शोभते: शंकरापासून विमुख…

तर हे सर्वदर्शी प्रभू, मला ऐका आणि लवकरच असा उपाय करा ज्याने कोणत्याही श्रमाविना माझा मृत्यू होवो आणि मी या दुःसह विपत्तीतून सुटका पावो.

याप्रकारे प्रजापतींची कन्या सती दुःखी राहिली, जिला सांगण्यात न येण्याजोगे भयंकर भारी दुःख सहावे लागले. जेव्हा शंभासी हजार वर्षे उलटली, तेव्हा अविनाशी शंभूने समाधी सोडली. शिव रामनामाचे स्मरण करू लागले, आणि सतीला कळले की जगताचा स्वामी जागा…

किन्नर, नाग, सिद्ध आणि गंधर्व, आणि स्त्रियांसहित सर्व देव निघाले. विष्णू, ब्रह्मा आणि महेश यांना सोडून सर्व देव आपापली विमाने तयार करून निघाले. सतीने आकाशात नानाविध सुंदर विमाने जाताना पाहिली. देवांगना मधुर गीते गाऊ लागल्या, ऐकून मुनींचे…