दमयंती

दमयंती म्हणाली—हे सिंहवक्ष, महाबाहो, निषधांचा जनाधिप! हे राजन्, मला या निर्जन वनात टाकून तू कुठे गेलास?

बृहदश्व म्हणाला—हे राजन्, नल निघून गेल्यावर दमयंतीची थकवा उतरला; ती श्रेष्ठांगना निर्जन वनात भयभीत होऊन जागी झाली।

आणि भीमाने त्यांना पुष्कळ धन देऊन आज्ञा केली—“नलाचा शोध घ्या आणि माझी कन्या दमयंती हिचाही शोध घ्या।”

सुतीर्थ-आश्रमात वसणाऱ्या त्या मुनींद्रांमध्ये ‘दमयंती’ नावाने विख्यात अशी एक स्त्री होती; तिचे मुख चंद्रबिंबासारखे मनोहर होते।

महालय विधान करून दमयंतीचे पती नळ, मोठ्या संकटातून तरून, पुन्हा ही पृथ्वी प्राप्त केली.

त्या राजेंद्रश्रेष्ठाची ‘मदयन्ती’ नावाची पतिव्रता प्रियपत्नी होती; ती नलाच्या दमयन्तीसारखीच विख्यात होती।

नारदाचा मायावी दमयंतीशी विवाह वर्णन. नारद म्हणाले: धात्रीच्या मुखातून मुलीचे शब्द ऐकून, राजाने जवळच असलेल्या सुलोचना पत्नी कैकेयीला म्हटले.

दमयन्ती विवाहाच्या प्रस्तावाचे वर्णन. व्यास म्हणाले: माझे हे शब्द ऐकून, परमार्थ जाणणाऱ्या नारदांनी स्मितहास्य केले आणि मोहाचे कारण विचारणाऱ्या मला ते म्हणाले.

प्रसिद्ध वरुणानी, बळीची पत्नी विंध्यावलि, सुंदरी दमयंती, यशोदा आणि देवकी।

हे निष्पापे, वैदर्भ नगरात तू राजा भीमाची कन्या होशील; आणि गुणसम्पन्न ‘दमयंती’ या नावाने विख्यात होशील.

त्या राजाची मदयन्ती नावाची शुभ व प्रिय राणी होती, जी धर्मनिष्ठेत अत्यंत दृढ होती; नलाची दमयन्ती जशी, तशीच ती पतिव्रता सती म्हणून प्रसिद्ध होती.

त्या पुण्यप्रभावाने तो भिल्ल नल झाला; पुढे तो चक्रवर्ती महाराज झाला आणि दमयंती त्याची प्रिया झाली.