Adhyaya 24

Verse 1

इति ब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने करङ्कादिपञ्चसेनापतिवधो नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः हतेषु तेषु रोषान्धो निश्वसञ्छून्यकेश्वरः / कुजलाशमिति प्रोचे युयुत्साव्याकुलाशयः

अशा प्रकारे ब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागातील ललितोपाख्यानात ‘करङ्कादी पाच सेनापतींचा वध’ नावाचा तेविसावा अध्याय. ते मारले गेल्यावर क्रोधाने अंध झालेला शून्यकेश्वर उसासे टाकीत, युद्धाची आस लागून व्याकुळ मनाने ‘कुजलाश!’ असे उद्गारला.

Verse 2

भद्र सेनापते ऽस्माकमभद्रं समुपागतम् / करङ्काद्यश्चमूनाथाः कन्दलद्भुजविक्रमाः

हे भद्र सेनापते! आमच्यावर अनिष्ट येऊन ठेपले आहे. करङ्क आदी ते चमु-नाथ, ज्यांचा भुजापराक्रम प्रज्वलित होता, (ते नष्ट झाले)।

Verse 3

सर्पिणीमायया सर्वगीर्वाणमदभञ्जनाः / पापीयस्या तया गूढमायया विनिपातिताः

देवांचा गर्व भंग करणारे ते वीर, त्या पापिष्ठेच्या सर्पिणी-मायेने—तिच्या गूढ मायेने—पाडले गेले.

Verse 4

बलाहकप्रभृतयः सप्त ये सैनिकाधिपाः / तानुदग्रभुजासत्त्वान्प्राहिणु प्रधनं प्रति

बलाहक आदी जे सात सैन्याधिप आहेत, त्या उदग्र भुजाबलवान वीरांना रणांगणाकडे पाठव.

Verse 5

त्रिशतं चाक्षौहिणीनां प्रस्थापय सहैव तैः / ते मर्दयित्वा ललितासैन्यं मायापरायणाः

त्यांच्यासह तीनशे अक्षौहिणी सेनाही रवाना कर. मायापरायण ते ललितेच्या सैन्याला तुडवून टाकतील (असा त्यांचा हेतू).

Verse 6

अये विजयमाहार्य संप्राप्स्यन्ति ममान्तिकम् / कीकसगर्भसंजातास्ते प्रचण्डपराक्रमाः

हे विजयमाहार्य! ते नक्कीच माझ्या सान्निध्यात येतील. कीकसाच्या गर्भातून जन्मलेले ते अत्यंत प्रचंड पराक्रमी आहेत.

Verse 7

बलाहकमुखाः सप्त भ्रातरो जयिनः सदा / तेषामवश्यं विजयो भविष्यति रणाङ्गणे

बलाहकमुख इत्यादी सात भाऊ सदैव जयशील आहेत; रणांगणात त्यांचा विजय निश्चितच होईल.

Verse 8

इति भण्डासुरेणोक्तः कुटिलाक्षः समाह्वयत् / बलाहकमुखान्सप्त सेनानाथान्मदोत्कटान्

भण्डासुराने असे सांगितल्यावर कुटिलाक्षाने बलाहकमुख इत्यादी सात मदोन्मत्त सेनानायकांना बोलावले.

Verse 9

बलाहकः प्रथमतस्तस्मा त्सूचीमुखो ऽपरः / अन्यः फालमुखश्चैव विकर्णो विकटाननः

प्रथम बलाहक, त्यानंतर सूचीमुख; मग फालमुख, विकर्ण आणि विकटानन.

Verse 10

करालायुः करटकः सप्तैते वीर्यशालिनः / भण्डासुरं नमस्कृत्य युद्धकौतूहलोल्वणाः

करालायुः आणि करटक—हे सातही वीर्यशाली; भण्डासुराला नमस्कार करून युद्धकौतुकाने उन्मत्त झाले.

Verse 11

कीकसासूनवः सर्वे भ्रातरो ऽन्योन्यमावृताः / अन्योन्यसुसहायाश्च निर्जगमुर्नगरान्तरात्

कीकसाचे सर्व पुत्र-बंधू परस्परांना वेढून, एकमेकांचे सहाय्यक होऊन नगराच्या आतून बाहेर निघाले।

Verse 12

त्रिशाताक्षौहिणीसेनासेनान्यो ऽन्वगमंस्तदा / उल्लिखन्ति केतुजालैरंबरे घनमण्डलम्

तेव्हा तीनशे अक्षौहिणी सेनांचे सेनानायक पुढे सरसावले; ध्वजांच्या जाळ्याने आकाशातील मेघमंडळ जणू ओरबाडले।

Verse 13

घोरसंग्रामिणीपादा घातैर्मर्दितभूतला / पिबन्ति धूलिकाजालैरशेषानपि सागरान्

त्यांच्या घोर संग्राममय पावलांच्या आघातांनी भूमी तुडवली गेली; धुळीच्या जाळ्याने ते जणू सर्व समुद्रही पिऊन टाकीत होते।

Verse 14

भेरीनिः साणतंपोट्टपणवानकनिस्वनैः / नभोगुणमयं विश्वमादधानाः पदेपदे

भेरी, निसाण, तंपोट्ट, पणव व आनक यांच्या निनादांनी ते पावलोपावली नभोगुणमय साऱ्या विश्वाला भरून टाकीत होते।

Verse 15

त्रिशताक्षौहिणीसेनां तां गृहीत्वा मदेद्धताः / प्रवेष्टुमिव विश्वस्मिन्कैकसेयाः प्रतस्थिरे

तीनशे अक्षौहिणी सेना घेऊन, मदाने उन्मत्त झालेले कैकसेय जणू संपूर्ण विश्वात प्रवेश करावयास निघाले।

Verse 16

धृतरोषारुणाः सूर्यमण्डलो द्दीप्तकङ्कटाः / उद्दीप्तशस्त्रभरणाश्चेलुर्द्दीप्तोर्ध्वकेशिनः

ते क्रोधाने अरुणवर्ण, सूर्य-मंडलासारखे दीप्त कंकणधारी होते. प्रज्वलित शस्त्रांचा भार धारण करून, ज्वालासारखे ऊर्ध्वकेश होऊन ते पुढे चालले.

Verse 17

सप्त लोकान्प्रमथितुं प्रोषिताः पूर्वमुद्धताः / भण्डासुरेण महता जगद्विजयकारिणा

सातही लोकांना चिरडून टाकण्यासाठी ते आधीच उन्मत्त होऊन पाठविले गेले होते—जगत्-विजय करणाऱ्या महान भंडासुराने.

Verse 18

सप्तलोकविमर्देन तेन दृष्ट्वा महाबलाः / प्रोषिता ललितासैन्यं जेतुकामेन दुर्धिया

सात लोकांचा संहार करणाऱ्या त्या (भंडासुर)ला पाहून ते महाबली, दुर्धी, ललितासैन्य जिंकण्याच्या इच्छेने पाठविले गेले.

Verse 19

ते पतन्तो रणतलमुच्चलच्छत्रपाणयः / शक्तिसेनामभिमुखं सक्रोधमभिदुद्रुवुः

ते रणांगणावर झेपावले; उंच उचललेले छत्र हातात घेऊन, क्रोधाने शक्तिसेनेसमोर धावून गेले.

Verse 20

मुहुः किलकिलाराबैर्घोषयन्तो दिशो दश / देव्यास्तु सैनिकं यत्र तत्र ते जगमुरुद्धताः

ते वारंवार ‘किलकिला’ गर्जना करून दहा दिशांना दुमदुमवीत, जिथे जिथे देवीचे सैन्य होते तिथे तिथे उन्मत्त होऊन गेले.

Verse 21

सैन्यं च ललितादेव्याः सन्नद्धं शास्त्रभीषणम् / अभ्यमित्रीणमभवद्बद्धभ्रुकुटिनिष्ठुरम्

ललिता देवीचे सैन्य शस्त्रांनी सज्ज, भयप्रद होते; शत्रूंवर झेपावले, भुवया आवळून कठोर भाव धारण केलेले।

Verse 22

पाशिन्यो मुसलिन्यश्च चक्रिण्यश्चापरा मुने / मुद्गरिण्यः पट्टिशिन्यः कोदण्डिन्यस्तथापराः

हे मुने! काही पाशधारिणी, काही मुसलधारिणी, काही चक्रधारिणी; काही मुद्गरधारिणी, काही पट्टिशधारिणी, तर काही कोदंड (धनुष्य)धारिणी होत्या.

Verse 23

अनेकाःशक्तयस्तीव्रा ललितासैन्यसंगताः / पिबन्त्य इव दैत्याब्धिं सान्निपेतुः सहस्रशः

ललितासैन्याशी संयुक्त असंख्य तीव्र शक्ती, जणू दैत्यांचा समुद्र पिण्यास निघाल्या आहेत असे, हजारोंनी एकदम धावून आल्या.

Verse 24

आयातायात हे दुष्टाः पापिन्यो वनिताधमाः / मायापरिग्रहैर्दूरं मोहयन्त्यो जडाशयान्

“या, या, हे दुष्टांनो! हे पापिणीं, हे अधम स्त्रिया!” असे म्हणत त्या मायिक उपायांनी दूरूनच जडबुद्धींना मोहवू लागल्या.

Verse 25

नेष्यामो भवतीरद्य प्रेतनाथनिकेतनम् / श्वसद्भुजगसंकाशैर्बाणैर त्यन्तभीषणैः / इति शक्तीर्भर्त्सयन्तो दानवाश्चक्रुराहवम्

“आज आम्ही तुम्हांला प्रेतनाथाच्या निकेतनात नेऊ”—असे म्हणत दानव फुत्कारणाऱ्या सर्पासारख्या अत्यंत भयाण बाणांनी शक्तींना धाक दाखवीत युद्ध करू लागले.

Verse 26

काचिच्चिच्छेद दैत्येन्द्रं कण्ठे पट्टिशपातनात् / तद्गलोद्गलितो रक्तपूर ऊर्ध्वमुखो ऽभवत्

एका वीरांगनेने पट्टिशाच्या घावाने दैत्येंद्राचा कंठ छेदला; त्याच्या गळ्यातून रक्ताचा पूर उर्ध्वमुखी उसळला।

Verse 27

तत्र लग्ना बहुतरा गृध्रा मण्डलतां गताः / तैरेव प्रेतनाथस्य च्छत्रच्छविरुदञ्चिता

तेथे अनेक गिधाडे जमून वर्तुळाकार झाले; त्यांच्यामुळेच प्रेतनाथावर छत्रासारखी छाया शोभून दिसली।

Verse 28

काचिच्छक्तिः मुरारातिं मुक्तशक्त्यायुधं रणे / लूनतच्छक्तिनैकेन बाणेन व्यलुनीत च

एका वीरांगनेने रणात मुरारातीकडे शक्त्यायुध सोडले; पण त्या सुटलेल्या शक्तीला एका बाणानेच छेदून टाकले।

Verse 29

एका तु गजमारूढा कस्यचिद्दैत्यदुर्मतेः / उरःस्थले स्वकरिणा वप्राघातमशिक्षयत्

दुसरी एक वीरांगना हत्तीवर आरूढ होऊन एका दुर्मती दैत्याच्या उरःस्थळी आपल्या गजाच्या सोंडेने प्रचंड आघात केला।

Verse 30

काचित्प्रतिभटारूढं दन्तिनं कुंभसीमनि / खड्गेन सहसा हत्वा गजस्य स्वप्रियं व्यधात्

एका वीरांगनेने प्रतिस्पर्धी योद्धा आरूढ असलेल्या हत्तीला कुंभप्रदेशी खड्गाने सहसा मारून, त्या गजाचा प्रिय सवारही नष्ट केला।

Verse 31

करमुक्तेन चक्रेण कस्यचिद्देववैरिणः / धनुर्दण्डं द्विधा कृत्वा स्वभ्रुवोः प्रतिमां तनेत्

हातातून सोडलेल्या चक्राने एका देववैर्‍याचा धनुर्दंड द्विधा केला; आणि तो आपल्या भुवयांसारखा वक्र आकार धारण करून ताणला गेला।

Verse 32

शक्तिरन्या शरैः शातैः शातयित्वा विरोधिनः / कृपाणपद्मा रोमाल्यां स्वकीयायां मुदं व्यधात्

दुसरी शक्तीने तीक्ष्ण बाणांनी विरोधकांना छिन्नभिन्न केले; आणि कृपाणपद्माने आपल्या रोमावलीतच हर्ष निर्माण केला।

Verse 33

काचिन्मुद्गरपातेन चूर्णयित्वा विरोधिनः / रथ्यक्रनितंबस्य स्वस्य तेनातनोन्मुदम्

कुणीतरीने मुद्गराच्या घावाने विरोधकांना चूर्ण केले; आणि रथ्यक्र-नितंबेने त्याच्यामुळे आपला हर्ष वाढविला।

Verse 34

रथकूबरमुग्रेण कस्यचिद्दानवप्रभोः / खड्गेन छिन्दती स्वस्य प्रियमुव्यास्ततान ह

एका दानवप्रभूच्या उग्र रथकूबराला खड्गाने छेदत, तिने आपल्या प्रियाचा (विजय-हर्षाचा) विस्तार केला।

Verse 35

अभ्यन्तरं शक्तिसेना दैत्यानां प्रविवेश ह / प्रविवेश च दैत्यानां सेना शक्तिबलान्तरम्

शक्तिसेना दैत्यांच्या अंतर्भागात शिरली; आणि दैत्यांची सेनाही शक्तीच्या बलसमूहात प्रवेशली।

Verse 36

नीरक्षीरवदत्यन्ताश्लेषं शक्तिसुरद्विषाम् / संकुलाकारतां प्राप्तो युद्धकाले ऽभवत्तदा

त्या वेळी रणात शक्तिधर आणि देवद्रोही यांचे असे अतिशय घट्ट मिश्रण झाले, जसे पाणी व दूध; आणि युद्धभूमी अत्यंत संकुल रूपास प्राप्त झाली.

Verse 37

शक्तीनां खड्गपातेन लूनशुण्डारदद्वयाः / दैत्यानां करिणो मत्ता महाक्रोडा इवाभवन्

शक्तींच्या खड्गप्रहाराने दैत्यांच्या मत्त हत्तींच्या सोंड व दोन्ही दात छिन्न झाले; ते उन्मत्त होऊन जणू महाक्रोडांसारखे झाले.

Verse 38

एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे / अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम् / भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे

अशा रीतीने वीरांचा तो भयङ्कर समर सुरू झाला—जो कातर पुरुषांना शेवटपर्यंत आठवणेही अशक्य—तो भीषणांमध्येही भीषण आणि शस्त्रप्रहारांच्या व्यवहाराने दुर्गम होता.

Verse 39

बलाहको महागृध्रं वज्रतीक्ष्णमुखादिकम् / कालदण्डोपमं जङ्घाकाण्डे चण्डपराक्रमम्

बलाहक (योद्धा) महागृध्रासारखा, वज्रासारख्या तीक्ष्ण मुखाचा होता; जंघा-प्रदेशात त्याचा पराक्रम कालदंडासमान प्रचंड होता.

Verse 40

संहारगुप्तनामानं पूर्वमग्रे समुत्थितम् / धूमवद्धूसराकारं पक्षक्षेपभयङ्करम्

तेव्हा ‘संहारगुप्त’ नावाचा (योद्धा) आधीच अग्रभागी उभा राहिला; धुरासारखा धूसर आकाराचा आणि पंखांच्या झटक्याने भय उत्पन्न करणारा होता.

Verse 41

आरुह्य विविधंयुद्धं कृतवान्युद्धदुर्मदः / पक्षौ वितत्य क्रोशार्धं स स्थितो भीमनिःस्वनैः / अङ्गारकुण्डवच्चञ्चुं विदार्याभक्षयच्चमूम्

युद्धदुर्मद तो विविध युद्धात आरूढ झाला. क्रोशार्ध पंख पसरून भीषण नाद करीत तो उभा राहिला. अंगारकुंडासारख्या चोचीने विदीर्ण करून त्याने सैन्य गिळून टाकले.

Verse 42

संहारगुप्तं स महागृध्रः क्रूरविलोचनः / बलाहकमुवाहोच्चैराकृष्टधनुषं रणे

क्रूर नेत्रांचा तो महागृध्र संहारगुप्त शक्तीने आवृत होता. रणांगणात त्याने बलाहकाला उंच उचललेला, धनुष्य ताणलेला पाहिले.

Verse 43

बलाहको वपुर्धुन्वन्गृध्रपृष्ठकृतस्थितिः / सपक्षकूटशैलस्थो बलाहक इवाभवत्

बलाहक देह झटकत गृध्राच्या पाठीवर स्थित झाला. तो जणू पंखांनी युक्त कूटशैलावर बसलेल्या बलाहकासारखा भासला.

Verse 44

सूचीमुखश्च दैत्येन्द्रः सूचीनिष्ठुरपक्षतिम् / काकवाहनमारुह्य कठिनं समरं व्यधात्

सूचीमुख हा दैत्येन्द्र, सुईसारख्या कठोर पंखांचा, काकवाहनावर आरूढ होऊन त्याने कठीण समर घडविला.

Verse 45

मत्तः पर्वतशृङ्गाभश्चञ्चूदण्डं समुद्वहन् / कालदण्डप्रमाणेन जङ्घाकाण्डेन भीषणः

तो मत्त होऊन पर्वतशिखरासारखा विशाल चोचदंड उचलून होता. कालदंडाएवढ्या प्रमाणाच्या जंघाकांडामुळे तो अत्यंत भीषण दिसत होता.

Verse 46

पुष्कलावर्तकसमा जंबालसदृशद्यतिः / क्रोशमात्रायतौ पक्षावुभावपि समुद्वहन्

तो पुष्कलावर्तासारखा विशाल आणि जंबालासारखा दृढ देहाचा होता. त्याचे दोन्ही पंख एक-एक क्रोश लांब पसरलेले असून सर्वांना धारण करीत होते.

Verse 47

सूचीमुखाधिष्ठितो ऽसौ करटः कटुवासितः / मर्दयञ्चञ्चुघातेन शक्तीनां मण्डलं महत्

सूचीमुखावर आरूढ झालेला तो करट तीक्ष्ण वासाने युक्त होता; आणि चोचीच्या घावांनी तो शक्तींचे महान मंडल चिरडून टाकीत असे.

Verse 48

अथो फलमुखः फालं गृहीत्वा निजमायुधम् / कङ्कमारुह्य समरे चकाशे गिरिसन्निभम्

मग फलमुखाने आपले ‘फाल’ हे शस्त्र हातात घेतले; आणि कंकावर आरूढ होऊन रणांगणात पर्वतासारखा तेजस्वी दिसला.

Verse 49

विकर्णाख्यश्च दैत्येन्द्रश्चमूभर्ता महाबलः / भेरुण्डपतनारूढः प्रचण्डयुद्धमातनोत्

विकर्ण नावाचा महाबली दैत्येंद्र, जो सैन्याचा भार वाहणारा होता, भेरुण्डपतनावर आरूढ होऊन अत्यंत प्रचंड युद्ध मांडू लागला.

Verse 50

विकटानननामानं विलसत्पट्टिशायुधम् / उवाह समरे चण्डः कुक्कुटो ऽतिभयङ्करः

अतिभयंकरी चंड कुक्कुटाने रणात ‘विकटानन’ नावाच्या, चमकत्या पट्टिश शस्त्रधारी योद्ध्याला वाहून नेले.

Verse 51

गर्जन्कण्ठस्थरोमाणि हर्षयञ्ज्वलदीक्षणः / पश्यन्पुरः शक्तिसैन्यं चचाल चरणायुधः

गर्जना करून कंठातील रोमांच उभे करीत, ज्वलंत दृष्टीने हर्ष जागवीत; समोर शक्तिसैन्य पाहून, चरणांनाच आयुध मानून तो पुढे चालला।

Verse 52

करालाक्षश्च भूभर्ता षष्ठो ऽत्यन्तगरिष्ठदः / वज्रनिष्ठुरघोषश्च प्राचलत्प्रेतवाहनः

करालाक्ष नावाचा तो भूभर्ता, सहावा व अत्यंत जड प्रहार करणारा; वज्रासारख्या कठोर घोषाने, प्रेतवाहनावर आरूढ होऊन पुढे निघाला।

Verse 53

श्मशानमन्त्रशूरेणतेन संसाधितः पुरा / प्रेतो भूतसमाविष्टस्तमुवाह रणाजिरे

श्मशानमंत्रात शूर असलेल्या त्या वीराने त्याला पूर्वी साधले होते; भूतांनी आविष्ट तो प्रेत रणांगणात त्याला वाहून नेऊ लागला।

Verse 54

अवाङ्मुखो दीर्घबाहुः प्रसारितपदद्वयः / प्रोतो वाहनतां प्राप्तःकरालाक्षमथावहत्

अधोमुख, दीर्घबाहू, दोन्ही पाय पसरलेला; तो प्रेत वाहनरूपास प्राप्त होऊन मग करालाक्षाला वाहू लागला।

Verse 55

अन्यः करटको नाम दैत्यसेनाशिखामणिः / सर्दयामास शक्तीनां सैन्यं वेतालवाहनः

करटको नावाचा आणखी एक, दैत्यसेनेचा शिरोमणी; वेतालवाहन होऊन त्याने शक्तींच्या सैन्याला तुडवून टाकले।

Verse 56

योजनायतमूर्तिः सन्वेतालः क्रूरलोचनः / श्मशानभूमौ वेतालो मन्त्रेणानेन साधितः

योजनभर उंच देहाचा, क्रूर नेत्रांचा तो वेताळ श्मशानभूमीत या मंत्राने साधून वश करण्यात आला.

Verse 57

मर्दयामास पृतनां शक्तीनां तेन देशितः / तस्य वेतालवर्यस्य वर्तमानोंससीमनि / बहुधायुध्यत तदा शक्तिभिः सह दानवः

त्याने सांगितल्याप्रमाणे त्याने शक्तींची सेना चिरडून टाकली. त्या श्रेष्ठ वेताळाच्या खांद्यावर स्थित राहून तो दानव तेव्हा शक्तींशी अनेक प्रकारे युद्ध करू लागला.

Verse 58

एवमेते खलात्मानः सप्त सप्तार्णवोपमाः / शक्तीनां सैनिकं तत्र व्याकुलीचक्रुरुद्धताः

अशा रीतीने ते दुष्टस्वभावी सात जण, सात समुद्रांसारखे प्रचंड, उन्मत्त होऊन तेथे शक्तींच्या सैन्याला गोंधळून टाकू लागले.

Verse 59

ते सप्त पूर्वं तपसा सवितारमतोषयन् / तेन दत्तो वरस्तेषां तपस्तुष्टेन भास्वता

ते सात जण पूर्वी तपस्येने सविता (सूर्यदेव) यांना संतुष्ट करीत होते; तपाने प्रसन्न झालेल्या त्या तेजस्वीने त्यांना वर दिला होता.

Verse 60

कैकसेया महाभागा भवतां तपसाधुना / परितुष्टो ऽस्मि भद्रं वो भवन्तो वृणतां वरम्

हे कैकसेय महाभागांनो! तुमच्या उत्तम तपामुळे मी पूर्ण संतुष्ट आहे; तुमचे कल्याण असो—तुम्ही वर मागा.

Verse 61

इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्

दिननाथाने असे म्हटल्यावर तपाने कृश झालेले कैकसेय अत्यंत उत्कटतेने असा दुर्दान्त वर मागू लागले.

Verse 62

रणेषु सन्निधातव्यमस्माकं नेत्रकुक्षिषु / भवता घोरतेजोभिर्दहता प्रतिरोधिनः

हे प्रभो! रणात आमच्या नेत्रांत व उदरात आपण सन्निध राहा; आपल्या घोर तेजाने विरोध करणाऱ्यांना दग्ध करा.

Verse 63

त्वया यदा सन्निहितं तपनास्माकमक्षिषु / तदाक्षिविषयः सर्वो निश्चेष्टो भवतात्प्रभो

हे प्रभो तपन! आपण जेव्हा आमच्या नेत्रांत सन्निध असाल, तेव्हा दृष्टीस येणारे सर्व काही निश्चेष्ट होवो.

Verse 64

त्वत्सान्निध्यसमिद्धेन नेत्रेणास्माकमीक्षिताः / स्तब्धशस्त्रा भविष्यन्ति प्रतिरोधकसैनिकाः

आपल्या सान्निध्याने प्रज्वलित झालेल्या आमच्या नेत्रांनी ज्यांना पाहू, ते प्रतिरोधक सैनिक शस्त्रस्तब्ध होतील.

Verse 65

ततः स्तब्धेषु शस्त्रेषु वीक्षणादेव नः प्रभो / निश्चेष्टा रिपवो ऽस्माभिर्हन्तव्याः सुकरत्वतः

हे प्रभो! मग शस्त्रे स्तब्ध झाल्यावर, केवळ आमच्या नजरेनेच शत्रू निश्चेष्ट होवोत आणि आम्ही त्यांना सहज मारू शकू.

Verse 66

इति पूर्वं वरः प्राप्तः कैकसेयौर्दिवाकरात् / वरदानेन ते तत्र युद्धे चेरुर्मधोद्धताः

अशा रीतीने पूर्वी कैकसेय दोघांना दिवाकर (सूर्य) कडून वर प्राप्त झाला. त्या वरदानाच्या प्रभावाने ते तेथे युद्धात मदोन्मत्त होऊन वावरू लागले.

Verse 67

अथ सूर्यसमाविष्टनेत्रैस्तेस्तु निरीक्षिताः / शक्तयः स्तब्धशस्त्रौघा विफलोत्सा हतां गताः

मग सूर्यसमाविष्ट नेत्रांनी त्यांनी त्यांच्याकडे पाहिले. तेव्हा त्यांच्या शक्ती व शस्त्रसमूह स्तब्ध झाले; उत्साह निष्फळ झाला आणि ते पराभूत अवस्थेला गेले.

Verse 68

कीकसातनयैस्तैस्तु सप्तभिः सत्त्वशालिभिः / विष्टंभितास्त्रशस्त्राणां शक्तीनां नोद्यमो ऽभवत्

परंतु कीकसेचे ते सात सत्त्वशाली पुत्र त्यांच्या अस्त्र-शस्त्र व शक्तींना आवर घालू लागले; म्हणून त्यांचा कोणताही उद्यम होऊ शकला नाही.

Verse 69

उद्यमे क्रियभाणे ऽपि शस्त्रस्तम्भेन भूयसा / अभिभूताः सनिश्वासं शक्तयो जोषमासत

उद्यम व कृती असूनही, अधिक शस्त्रस्तंभनामुळे ते दबले गेले; त्यांच्या शक्ती निश्वास टाकीत शांतपणे स्थिर झाल्या.

Verse 70

अथ ते वासरं प्राप्य नानाप्रहरणोद्यताः / व्यमर्दयञ्छक्तिसैन्यं दैत्याः स्वस्वामिदेशिताः

मग दिवस उजाडताच, विविध प्रहरणांनी सज्ज झालेले ते दैत्य आपल्या-आपल्या स्वामीच्या आज्ञेने शक्तींच्या सैन्याला चिरडू लागले.

Verse 71

शक्तयस्तास्तु सैन्येन निर्व्यापारा निरायुधाः / अक्षुभ्यन्त शरैस्तेषां वज्रकङ्कटभोदिभिः

त्या शक्ती सैन्यामुळे निष्क्रिय व निरायुध झाल्या. वज्रासारखे कंकट भेदणाऱ्या त्यांच्या बाणांनी त्या व्याकुळ होऊन डळमळल्या.

Verse 72

शक्तयो दैत्यशस्त्रौधैर्विद्धगात्राः सृतामृजः / सुपल्लवा रणे रेजुः कङ्कोललतिका इव

दैत्यांच्या शस्त्रवृष्टीने त्यांच्या देहात घाव झाले, रक्त वाहू लागले. तरी रणात त्या नवपल्लवांसारख्या शोभल्या, जणू कंकोललता.

Verse 73

हाहाकारं वितन्वत्यः प्रपन्ना ललितेश्वरीम् / चुक्रुशुः शक्तयः सर्वास्तैः स्तंभितनिजायुधाः

हाहाकार माजवीत त्या ललितेश्वरीच्या शरण गेल्या. आपलीच आयुधे स्तंभित झाल्याने सर्व शक्ती आक्रोश करू लागल्या.

Verse 74

अथ देव्याज्ञया दण्डनाथा प्रत्यङ्गरक्षिणी / तिरस्करणिका देवी समुत्तस्थौ रणाजिरे

मग देवीच्या आज्ञेने दंडनाथा, प्रत्यंगरक्षिणी—तिरस्करणिका देवी—रणांगणात उभी राहिली.

Verse 75

तमोलिप्ताह्वयं नाम विमानं सर्वतोमुखम् / महामाया समारुह्य शक्तीनामभयं व्यधात्

‘तमोलिप्त’ नावाच्या सर्वतोमुख विमानावर आरूढ होऊन महामायेने शक्तींना अभय दिले.

Verse 76

तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी / श्यामच्छाये तमोलिप्ते श्यामयुक्ततुरङ्गमे

ती तमालवृक्षासारखी श्यामल देहधारिणी, श्याम कंचुक परिधान करणारी होती; श्याम छायेत आच्छादित, तमाने लिप्त, आणि श्याम अश्वयुक्त रथावर आरूढ होती।

Verse 77

वासन्ती मोहनाभिख्यं धनुरादाय सस्वनम् / सिंहनादं विनद्येषूनवर्षत्सर्पसन्निभान्

मग वासंतीने ‘मोहन’ नावाने प्रसिद्ध धनुष्य सस्वर उचलले; सिंहनाद करून तिने सर्पासारख्या बाणांचा वर्षाव केला।

Verse 78

कृष्णरूपभुजङ्ग भानधोमुसलसंनिभान् / मोहनास्त्रविनिष्ठ्यूतान्बाणान्दैत्या न सेहिरे

कृष्णरूप, भुजंग-भान व धूम-मुसलासारखे भासणारे—मोहनास्त्रातून सुटलेले ते बाण दैत्यांना सहन झाले नाहीत।

Verse 79

इतस्ततो मर्द्यमाना महामायाशिलीमुखैः / प्रकोपं परमं प्राप्ता बलाहकमुखाः खलाः

महामायेच्या शिलीमुख बाणांनी इकडे-तिकडे चिरडले जात ते बलाहकमुख दुष्ट परम क्रोधास पोहोचले।

Verse 80

अथो तिरस्करण्यंबा दण्डनाथानिदेशतः / अन्धाभिधं महास्त्रं सा मुमोच द्विषतां गणे

मग दंडनाथाच्या आज्ञेने तिरस्करणी अंबेने शत्रूंच्या समूहावर ‘अंध’ नावाचे महास्त्र सोडले।

Verse 81

बलाहकाद्यास्ते सप्त दिननाथवरोद्धताः / अन्धास्त्रेण निजं नेत्रं दधिरे च्छादितं यथा

बलाहक आदि ते सात, दिननाथाच्या वराने उन्मत्त झाले; अंधास्त्राने त्यांनी आपले नेत्र जणू झाकून ठेवले.

Verse 82

तिरस्करणिकादेव्या महामोहनधन्वनः / उद्गतेनान्धबाणेन चक्षुस्तेषां व्यधीयत

तिरस्करणिका देवीच्या महामोहन धनुषातून सुटलेल्या अंधबाणाने त्यांचे नेत्र भेदले गेले.

Verse 83

अन्धीकृताश्च ते सप्त न तु प्रैक्षन्त किञ्चन / तद्वीक्षणस्य विरहाच्छस्त्रस्तम्भः क्षयं गतः

ते सातही अंध झाले; त्यांना काहीच दिसेना. त्यांच्या दृष्टिविरहामुळे शस्त्रस्तंभही क्षयास गेला.

Verse 84

पुनः ससिंहनादं ताः प्रोद्यतायुधपाणयः / चक्रुः समरसन्नाहं दैत्यानां प्रजिघांसया

पुन्हा सिंहनाद करीत, उचललेल्या शस्त्रांसह, दैत्यांचा संहार करण्याच्या इच्छेने त्यांनी युद्धसज्जता केली.

Verse 85

तिरस्करणिकां देवीमग्रे कृत्वा महाबलाम् / सदुपायप्रसङ्गेन भृशं तुष्टा रणं व्यधुः

महाबल तिरस्करणिका देवीला पुढे ठेवून, योग्य उपाय लाभल्याने ते अत्यंत संतुष्ट होऊन रणात उतरले.

Verse 86

साधुसाधु महाभागे तिरस्करणिकांबिके / स्थाने कृततिरस्कारा द्विपामेषां दुरात्मनाम्

साधु, साधु, महाभागे तिरस्करणिका अंबिके! या दुरात्मा द्विपदांचा तू योग्य स्थानी योग्य तिरस्कार केला आहेस.

Verse 87

त्वं हि दुर्जननेत्राणां तिरस्कारमहौषधी / त्वया बद्धदृशानेन दैत्यचक्रेण भूयते

तूच दुर्जनांच्या नेत्रांसाठी तिरस्काररूपी महौषधी आहेस; तुझ्या बंधित दृष्टीमुळे दैत्यचक्र अधिकच क्षीण होते.

Verse 88

देवकार्यमिदं देवि त्वया सम्यगनुष्टितम् / अस्मादृशामजय्येषु यदेषु व्यसनं कृतम्

हे देवी! हे देवकार्य तू योग्य रीतीने पूर्ण केलेस; कारण आमच्यासारख्या अजयांवरही यांच्यावर तू संकट आणलेस.

Verse 89

तत्त्वयैव दुराचारानेतान्सप्त महासुरान् / निहतांल्ललिता श्रुत्वा सन्तोषं परमाप्स्यति

तुझ्याच हातून हे दुराचारी सात महाअसुर निहत झाले, हे ऐकून ललिता परम संतोष पावेल.

Verse 90

एवं त्वया विरचिते दण्डिनीप्रीति माप्स्यति / मन्त्रिण्यपि महाभागायास्यत्येव परां मुदम्

अशा रीतीने तुझ्या कृत्याने दंडिनी प्रसन्न होईल; आणि महाभागा मंत्रिणीही निश्चयच परम आनंद पावेल.

Verse 91

तस्मात्त्वमेव सप्तैतान्निगृहण रणाजिरे / एषां सैन्यं तु निखिलं नाशयाम उदायुधाः

म्हणून तूच रणांगणात या सातांना आवर; आम्ही शस्त्र उचलून त्यांच्या सर्व सैन्याचा संहार करू।

Verse 92

इत्युक्त्वा प्रेरिता ताभिः शक्तिभियुर्द्धकौतुकान् / तमोलिप्तेन यानेन बलाहकबलं ययौ

असे बोलून त्या शक्तींनी प्रेरित होऊन युद्धकौतुकाने तो तमाने लिप्त अशा वाहनाने बलाहकांच्या दलाकडे गेला।

Verse 93

तामायान्तीं समावेक्ष्य ते सप्ताथ सुराधमाः / पुनरेव च सावित्रं वरं सस्मरुरञ्जसा

ती येताना पाहून ते सात अधम देव पुन्हा सहजच सावित्र वराचे स्मरण करू लागले।

Verse 94

प्रविष्टमपि सावित्रं नाशकं तन्निरोधने / तिरस्कृतं तु नेत्रस्थं तिरस्करणितेजसा

सावित्र वर आत शिरूनही त्याच्या निरोधात नाशक ठरला नाही; नेत्रांत असूनही तिरस्काराच्या तेजाने तो झाकला गेला।

Verse 95

वरदानास्त्ररोषान्धं महाबलपराक्रमम् / अस्त्रेण च रुषा चान्धं बलाहकमहासुरम् / आकृष्य केशेष्वसिना चकर्तान्तर्धिदेवता

वरदान, अस्त्र व क्रोधाने आंधळा झालेला, महाबल-पराक्रमी तो बलाहक महासुर—अस्त्र व रोषाने उन्मत्त—अंतर्धि देवतेने केशांनी ओढून तलवारीने छेदून टाकला।

Verse 96

तस्य वाहनगृध्रस्य लुनाना पत्रिणा शिरः / सूचीमुखस्याभिमुखं तिरस्करणिका व्रजत्

त्याच्या वाहन-गिधाडाचे शिर पंखयुक्त शस्त्राने छाटले गेले; तिरस्करणिका सूचिमुखाच्या समोर जाऊन उभी राहिली।

Verse 97

तस्य पट्टिशपातेन विलूय कठिनं शिरः / अन्येषामपि पञ्चानां पञ्चत्वमकरोच्छनैः

त्याच्या पट्टिशाच्या घावाने कठीण शिर चिरडून गेले; आणि उरलेल्या पाचांनाही तिने हळूहळू पंचत्वास नेले।

Verse 98

तैः सप्तदैत्यमुण्डैश्चग्रथितान्योन्यकेशकैः / हारदाम गले कृत्वा ननादान्तर्धिदेवता

एकमेकांच्या केशांनी गुंफलेल्या सात दैत्य-मुंडक्यांचा हार गळ्यात घालून अंतर्धिदेवता गर्जना करू लागली।

Verse 99

समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तयः क्रोधसूर्च्छिताः / हत्वा तद्रक्तसलिलैर्बह्वीः प्रावाहयन्नदीः

क्रोधाने उन्मत्त झालेल्या शक्तींनी ते सर्व सैन्य संहारले; आणि त्यांच्या रक्तप्रवाहांनी अनेक नद्या वाहू लागल्या।

Verse 100

तत्राश्चर्यमभूद्भूरि माहामायांबिकाकृतम् / बलाहकादिसेनान्यां दृष्टिरोधनवैभवात्

तेथे महामाया अंबिकेने केलेले मोठे आश्चर्य घडले; बलाहक आदी सेनानायकांची दृष्टी रोखणाऱ्या वैभवामुळे।

Verse 101

हतशिष्टाः कतिपया बहुवित्राससङ्कुलाः / शरणं जग्मुरत्यार्त्ताः क्रन्दन्तं शून्यकेश्वरम्

काही उरलेले, अनेक भयांनी व्याकुळ होऊन, अत्यंत आर्त होऊन रडत रडत शून्यकेश्वराच्या शरणास गेले।

Verse 102

दण्डिनीं च महामायां प्रशंसन्ति मुहुर्मुहुः / प्रसादमपरं चक्षुस्तस्या आदायपिप्रियुः

ते दण्डिनी महामायेची वारंवार स्तुती करू लागले; तिचा दुसरा प्रसाद—दृष्टीचा वर—घेऊन ते अत्यंत तृप्त झाले।

Verse 103

साधुसाध्विति तत्रस्थाः शक्तयः कम्पमौलयः / तिरस्करणिकां देवीमश्लाघन्त पदेपदे

तेथे उपस्थित शक्ती, ज्यांचे मुकुट थरथरत होते, ‘साधु! साधु!’ असे म्हणत तिरस्करणिका देवीची पावलोपावली स्तुती करू लागल्या।