Shloka 51
बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation
Devanagari script
गर्जन्कण्ठस्थरोमाणि हर्षयञ्ज्वलदीक्षणः / पश्यन्पुरः शक्तिसैन्यं चचाल चरणायुधः
Transliteration
garjankaṇṭhastharomāṇi harṣayañjvaladīkṣaṇaḥ / paśyanpuraḥ śaktisainyaṃ cacāla caraṇāyudhaḥ
Translation
गर्जना करून कंठातील रोमांच उभे करीत, ज्वलंत दृष्टीने हर्ष जागवीत; समोर शक्तिसैन्य पाहून, चरणांनाच आयुध मानून तो पुढे चालला।
Word by Word
गर्जन्roaring
गर्जन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगर्ज् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle, शतृ), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (agreeing with कर्ता)
कण्ठ-स्थ-रोमाणिthe hairs on (his) neck
कण्ठ-स्थ-रोमाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त/प्रातिपदिक) + रोमन्/रोम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: कण्ठे स्थितानि रोमाणि
हर्षयन्causing (them) to thrill/stand on end
हर्षयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootहृष् (धातु) [णिच् causative: हर्षयति]
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (agreeing with कर्ता)
ज्वलत्-दिक्षणःhaving blazing eyes
ज्वलत्-दिक्षणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु) + दीक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः: ज्वलद् (shining) इव दीक्षणं यस्य
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (agreeing with कर्ता)
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable adverb): ‘in front/ahead’
शक्ति-सैन्यम्the army of Śakti (goddess)
शक्ति-सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: शक्तीनां सैन्यम्
चचालmoved/advanced
चचाल:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट् (Perfect, परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
चरण-आयुधःhe whose weapon was his feet
चरण-आयुधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; बहुव्रीहिः: चरणौ आयुधे यस्य (whose weapon is his feet)