Adhyaya 26
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः (Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode)
या अध्यायात भार्गव-रामचरित्र पुढे सरकते. वसिष्ठ सांगतात—विचारले असता राम हात जोडून आई-वडिलांना आपल्या सर्व कृत्यांचे निवेदन करतो: कुलगुरूच्या आज्ञेने केलेली तपश्चर्या, शंभूच्या निर्देशाने यथाक्रम केलेले तीर्थाटन, आणि देवांच्या हितासाठी दैत्यवध; हराची कृपा व देहावर घावचिन्ह नसणे हेही सूचित होते. हे ऐकून माता-पिता अधिकाधिक आनंदित होतात; राम पितृसेवेत आदर्श व भावंडांबाबत समदर्शी म्हणून वर्णिला आहे. पुढे कथेला नवा काळ मिळतो—त्याच वेळी हैहय नरेश चतुरंगिणी सेनासह शिकारीस निघतो. नर्मदा-तटी प्रभातवर्णन—लालसर आकाश, सुगंधी वारे, पक्ष्यांचे गान, कमळे व भ्रमर; ऋषी नदीकर्म पूर्ण करून आश्रमात परततात, होमासाठी गाईंचे दूध काढणे व अग्निहोत्राची लगबग यज्ञव्यवस्थेचा सुव्यवस्थित संसार उभा करतात, जो येणाऱ्या राजसत्तेने ढवळला जाणार आहे.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यभागातील तृतीय उपोद्धातपाद, अर्जुनोपाख्यानातील भार्गवचरिताचा पंचविसावा अध्याय. वसिष्ठ म्हणाले—राजन्, ते दोघे विचारताच रामाने हात जोडून स्वतःने जे जे आचरले होते ते सर्व त्यांना सांगितले।
Verse 2
निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्
कुलगुरूंच्या आदेशाने त्याने स्वतःचे तप आचरले; आणि शंभू (शिव) यांच्या आदेशाने क्रमाने तीर्थांचे भ्रमणही केले।
Verse 3
तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्
त्याच आज्ञेने, देवांच्या कारणासाठी, त्याने दैत्यांचा वधही केला; आणि हर (शिव) यांच्या कृपेने येथेही त्याच्या अंगावर जखमेचा ठसा दिसला नाही।
Verse 4
एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः
हे सर्व आणि स्वतःने केलेले अन्य जे काही होते तेही रामाने काहीही न उरता सांगितले; आणि त्याचे माता-पिता दोघेही अधिकाधिक प्रसन्न होत गेले।
Verse 5
तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ
राजन्, त्याने सांगितलेल्या त्या कर्मांचा विस्तार ऐकून ते दोघेही हर्षित झाले आणि पुन्हा अधिकच आनंदाने भरून गेले।
Verse 6
एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः
हे महाराज, भृगुवंशातील श्रेष्ठ पुरुषाने अशा रीतीने माता-पित्यांची सेवा केली; आज्ञाधारक मनाने तो भावंडांनाही समान भावाने वागवीत असे।
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः
याच काळात कधीतरी हैहय-नरेश चतुरंग सेनेसह मृगयेस जाण्यास निघाला।
Verse 8
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
आकाश सर्वत्र बंधूकफुलासारख्या अरुण किरणांनी रंगत होते; त्या लाल किरणांनी तारकाजाळाची प्रभा हरपविली होती।
Verse 9
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
प्रभाती सुगंधवाहक वारा हळुवार वाहत होता; उडालेल्या केतकीवनरांगांची सुवास घेऊन तो कुमुदसरोवरांना स्पर्श करीत होता।
Verse 10
वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
नर्मदातीरीच्या वृक्षांवरील घरट्यांत आश्रय घेतलेले पक्षी किलबिलत होते; त्यांची उत्सुक मधुर वाणी मन व कानांना सुख देत होती।
Verse 11
नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्
पापहारिणी नर्मदेच्या तीरावरील त्या तीर्थात उतरून, तिच्या जलात मुनिवृंदांमध्ये सुब्रह्माचे शाश्वत स्तवन केले.
Verse 12
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
विधिपूर्वक मैत्रीकार्य करून, नदीकाठावरून परत येत, कर्मनिष्ठ श्रेष्ठ मुनि आश्रमाकडे निघाले.
Verse 13
प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु
प्रत्येक वीराच्या पत्नी गृहकर्मात व्यग्र होत्या; आणि होमासाठी मुनिसदृश स्त्रिया धेनूंचे दूध काढत होत्या.
Verse 14
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
मुनिकुमार आपल्या-आपल्या ठिकाणी ते दूध नेऊ लागले; तेव्हा अग्निहोत्राचे अंगण गजबजून गेले, जे सर्वभूतांच्या सुखास कारणीभूत होते.
Verse 15
विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः
कमळे उमलत होती, भुंगे गुणगुणत होते; आणि सर्वत्र घरट्यांतून बाहेर पडून पक्षी किलबिलत होते.
Verse 16
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
मंद वाऱ्यासह ती वेळ आली, जी देहाला सुख वाढविणारी होती; व्यग्र मत्त हत्ती, घोडे व रथांची धावही जणू थांबली।
Verse 17
गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः
फुले व पाणी आणणारे आश्रमाजवळ जात असता, अनेक अजिनवस्त्रधारी तपस्वी स्वाध्यायात मग्न होऊन जपमाळेचे दाणे फिरवीत होते।
Verse 18
सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु
उच्च-नीच स्वरांच्या मंत्रांचा विधिपूर्वक उपयोग होत होता; प्रैष उच्चारले जात होते आणि अग्नीत आहुती अर्पिली जात होती।
Verse 19
यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि
जसे वनात मंत्र-तंत्रोक्त क्रिया विस्ताराने चालू होत्या, तसे ज्वलंत अग्निशिखेसारखे तेज अंधाराला तापवून दूर करीत होते।
Verse 20
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
तो सर्व दिशांचा अंधार परत ढकलून, पृथ्वी उघडी करीत, सूर्याच्या उदयाकडे जातो; रात्रीचे तम नष्ट होते।
Verse 21
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
तारे लय पावल्या आणि काष्ठे निर्मळ झाल्यावर, मैत्री इत्यादी कर्तव्ये करून हैहयेश्वर राजा मृगयेस निघाला।
Verse 22
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
तो पुरोहितासह त्या नगरातून बाहेर पडला; सर्व सेना जमली होती—घोडे, रथ आणि हत्तींसह।
Verse 23
सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्
श्रीमान राजा सचिवासह व समवयस्क राजांसह होता; प्रचंड सैन्यभाराने जणू पृथ्वीचा पृष्ठभाग वाकवत होता।
Verse 24
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
नृपाने रथांच्या घोषाने सर्व दिशा निनादित केल्या; आपल्या सैन्याच्या पावलांनी उडालेल्या धुळीने भूमी झाकोळली।
Verse 25
ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः
तो पुढे गेला, जणू शेकडो विमानांनी आकाश झाकले; आणि विन्ध्य पर्वताच्या उतारांवर सैन्यसमूहांसह भयंकर वनात प्रवेश केला।
Verse 26
भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः
त्या श्रेष्ठ राजाने आपल्या सैनिकांसह त्या वनाला वेढा घातला आणि सर्व बाजूंनी ते वन अत्यंत ढवळून काढले.
Verse 27
मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः
काणापर्यंत धनुष्य ओढणाऱ्या योद्ध्यांनी सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याने विविध प्रकारच्या हिंस्त्र पशूंना ठार मारले.
Verse 28
निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः
काही वाघ, ज्यांचे अवयव कापले गेले होते, जमिनीवर पडले; त्यांचे शरीर अतिशय वेगाने जाणाऱ्या पायदळ सैनिकांच्या तलवारींनी तोडले गेले होते.
Verse 29
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
डुकरांच्या कळपांचे काही प्रमुख रक्ताने माखून जमिनीवर पडले; प्रचंड भालेकर यांनी फेकलेल्या शक्तींनी (भाले) त्यांची डोकी फोडली होती.
Verse 30
मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः
सिंह, अस्वल आणि शरभ इत्यादी प्राण्यांचे समूह, ज्यांचे सर्व अवयव नाराच बाणांनी विद्ध झाले होते, पर्वतांप्रमाणे जमिनीवर कोसळले.
Verse 31
वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि
रक्ताने माखलेल्या प्राण्यांनी पृथ्वी सर्व बाजूंनी व्यापली होती; काही जाळ्यांसह पडत होते तर काही पडले होते.
Verse 32
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
कुत्र्यांनी पाठलाग केल्यामुळे हरणे धावत होती; काही पकडली गेल्यावर ओरडत होती, ती घाबरलेली आणि प्राणांच्या भयाने व्याकुळ होती.
Verse 33
युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च
ते वन युगांताप्रमाणे अत्यंत अस्वस्थ दिसत होते, जिथे डुक्कर, सिंह, वाघ, साळिंदर आणि ससे यांचे कळप होते.
Verse 34
चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि
तेथे चमरी गायी, रुरु हरणे, कोल्हे, गवय, अस्वल, अनेक लांडगे, काळवीट, बिबट्या आणि गेंडे देखील होते.
Verse 35
विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्
विचित्र अवयव असलेली इतर हरणे, सर्वत्र न्यंकू हरणे, पिल्ले, दूध पिणारी बाळे, वृद्ध, जोड्या आणि कळप तेथे होते.
Verse 36
निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः
सैनिकांनी तीक्ष्ण शस्त्रांनी वध करण्यास योग्य अशा पशूंना मारले. अशा प्रकारे, त्यांनी त्या भयानक आणि हिंस्त्र प्राण्यांचा पूर्णपणे नाश केला.
Verse 37
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
राजाचे सैनिक अत्यंत थकले होते. जेव्हा सूर्य आकाशाच्या मध्यभागी आला, तेव्हा सैन्यासह तो राजा...
Verse 38
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
...उन्हाने तप्त झालेले आणि तहानलेले असे ते हळूहळू नर्मदा नदीकडे गेले. त्यानंतर सैन्य आणि वाहनांसह तिच्या पाण्यात उतरून...
Verse 39
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
...भूक आणि तहानेने व्याकुळ झालेल्या राजाने त्या पवित्र पाण्यात प्रवेश केला. स्नान करून आणि तिचे सुखद थंड पाणी पिऊन...
Verse 40
बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः
...त्यांनी पांढरे आणि चविष्ट कमळाचे देठ खाल्ले. पाण्यात बराच वेळ खेळल्यानंतर, राजा सैन्यासह बाहेर आला.
Verse 41
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
तो नृप सैन्य व अनुचरांसह त्या तीरावर, वृक्षसमूहांनी शोभलेल्या स्थानी, सूर्य मावळतीला असता विसावला।
Verse 42
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
तो विन्ध्य पर्वताच्या वनगुहेतून नगराकडे जाण्यास निघाला; चालताच चालता त्याने नर्मदेच्या तीरावर आश्रित स्थान पाहिले।
Verse 43
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
त्याने पुण्यशील महात्मा जमदग्नींचा आश्रम पाहिला; मग परतून राजाने सैन्य दूर ठेवले।
Verse 44
परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः
तो पुरोहितासह काही सेवकांना घेऊन त्या आश्रमाकडे आला; रम्य आश्रमात जाऊन तो आत प्रवेशला।
Verse 45
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
राजा मुनिशार्दूलाजवळ जाऊन मस्तक झुकवून नमस्कार केला; आणि जमदग्नींनी त्या श्रेष्ठ नृपाचे स्वागत केले।
Verse 46
पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा
तेव्हा त्याने विधिपूर्वक अर्घ्य, पाद्य, आसन इत्यादींनी पूजा केली आणि मुनिने सांगितलेली ती पूजा आदराने मान्य केली।
Verse 47
निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः
तो महामुनींच्या समोर शुभ्र आसनावर बसला; आणि कुशासनावर बसलेल्या मुनिने त्या श्रेष्ठ राजाला आसनस्थ पाहिले।
Verse 48
पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः
त्याने पुत्र, मित्र व इतर बंधूंबद्दल कुशल विचारले; आणि श्रेष्ठ मुनि राजासोबत संवाद करू लागले।
Verse 49
स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत
थोडा वेळ थांबून त्याने अतिथिसत्कारासाठी विनंती केली; तेव्हा अत्यंत प्रसन्न राजा जमदग्नींना म्हणाला।
Verse 50
महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने
हे महर्षे, मला आज्ञा द्या—मी माझ्या नगरास जाईन; कारण हे महामुने, मी सर्व वाहन व सैन्यबलासह आहे।
Verse 51
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
वनात वन्याहार करणाऱ्या तुला वनात आतिथ्य करणे शक्य नाही; किंवा तपःशक्तीने आज माझे आतिथ्य कर.
Verse 52
शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम
तू नगरीस जाऊ शकतोस, तरी माझी आज्ञा घेणे योग्य आहे; नाहीतर दुष्ट सैन्यांमुळे फार त्रास होईल, हे मुनिश्रेष्ठ।
Verse 53
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
तपस्वींना अशी पीडा होते की ती त्यांच्या नियमांचा क्षय करते. वसिष्ठ म्हणाले—असे ऐकून त्या मुनिने त्याला सांगितले—क्षणभर थांब.
Verse 54
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
मी तुझ्या, तुझ्या अनुचरांसह, सर्व आतिथ्याची व्यवस्था करीन. असे म्हणून त्याने दुध काढणाऱ्या स्त्रीला बोलावून म्हटले—हा माझा अतिथी आहे.
Verse 55
उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्
तुझ्याकडे अतिथी आला आहे, म्हणून आज त्याचा सत्कार कर. मुनिने सांगितल्यावर दुध काढणाऱ्या स्त्रीने अतिथ्याकरिता, मुनिगौरवामुळे जे योग्य होते ते सर्व राजासाठी त्वरेने काढले.
Verse 56
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
मग भृगुश्रेष्ठांचा तो आश्रम सुरराज इंद्राच्या सदनासारखा होता। विविध विभूतींमुळे त्याचे रूप अचिंत्य होते, आणि दिव्य सुरभी-प्रभावाने तो अनुपम, अन्यासाध्य होता।
Verse 57
अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः
तो उंच आश्रम अनेक रत्नांनी उजळलेला, विचित्र सुवर्णप्रभेच्या माळांनी वेढलेला होता। आतून प्रासादसमूहांनी तो घेरलेला होता; त्यांच्या शिखरांवर पूर्णचंद्रासारखी शुभ्रता, मेघांची आसक्ती होती।
Verse 58
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
कांस्य, अरकूट, रस, तांबे, सोन्याचे व विविध रंगांचे सौध, पलाश-लाकूड व मातीने बनलेले—असे वेगवेगळे व मिश्रित अनेक भवनांनी ते स्थान शोभून दिसत होते; डोळ्यांना व मनाला अत्यंत रम्य वाटत होते।
Verse 59
महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्
ते स्थान महाग्राह्य रत्नांनी उजळलेल्या सुवर्ण वेदिका, निष्कूट, पायऱ्या, कुटी व वितान-शिखरांनी अत्यंत शोभून दिसत होते; तसेच तुलायुक्त कपाटे, अर्गळे, भिंती, देहली, शांत शाळा व अंगणे यांनीही सुंदररीत्या अलंकृत होते।
Verse 60
वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः
वलभ्या, लिंद, अंगण आणि सुंदर तोरणे, तसेच विशाल परिघाच्या चतुष्किका इत्यादींनी तो आश्रम शोभून दिसत होता। स्तंभांवर व भिंतींवर दिव्य रत्नांनी रचलेली विचित्र चित्रे झळकत होती, त्यामुळे तो अधिकच शोभायमान झाला होता।
Verse 61
उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः
तेथे उंच-नीच उत्तम रत्नांनी नटलेली विचित्र सुवर्णसिंहासने, पीठिका इत्यादी आणि भक्ष्य-भोज्य तसेच नाना अन्न-पान, भांडीसह, विविध ठिकाणी सजविलेले होते।
Verse 62
गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः
अमर्त्यांना शोभेल अशी सर्व संपत्ती लाभलेली, नेत्र व मन रमविणारी घरे आणि मनोहर वधू यांमुळे त्याचा आश्रम जणू एखाद्या नगरासारखा भासू लागला।
Frequently Asked Questions
It advances the Bhārgava Rāma (Paraśurāma) biographical strand while introducing the Haihaya royal presence (Daihayeśvara), positioning an imminent interaction/conflict between a Bhārgava exemplar and a Kṣatriya power bloc.
The Narmadā tīra is foregrounded through dawn and āśrama-ritual descriptions; it authenticates the setting as a tīrtha landscape and frames the transition from orderly sacrificial life to the intrusion of the Haihaya lord’s hunt.
Rāma’s acts are legitimized by layered authority: kulaguru injunction (tapas), Śambhu’s command (tīrtha-krama), and deva-protection (daitya-vadha), culminating in Hara’s grace—presented as a model where obedience and ritual order yield righteous power.