Shloka 22
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
Transliteration
niryayau nagarāttasmātpurohitasamanvitaḥ / balaiḥ sarvaiḥ samuditaiḥ savājirathakuñjaraiḥ
Translation
तो पुरोहितासह त्या नगरातून बाहेर पडला; सर्व सेना जमली होती—घोडे, रथ आणि हत्तींसह।
Word by Word
निर्ययौwent out
निर्ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-या (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘went out’
नगरात्from the city
नगरात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; Ablative singular
तस्मात्from there/from that (place)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; pronominal ablative ‘from that’
पुरोहित-समन्वितःaccompanied by the priest
पुरोहित-समन्वितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक) + समन्वित (सम्-अन्वि धातु, क्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘पुरोहितेन समन्वितः’ (accompanied by the priest)
बलैःwith forces/troops
बलैः:
Sahakarana (सह/करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन; Instrumental plural
सर्वैःall
सर्वैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; agreeing with बलैः
समुदितैःassembled
समुदितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘assembled/mustered’ agreeing with बलैः
स-वाजि-रथ-कुञ्जरैःwith horses, chariots, and elephants
स-वाजि-रथ-कुञ्जरैः:
Sahakarana (सह/करण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + वाजिन् (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘वाजिरथकुञ्जरैः सह’ = ‘with horses, chariots, elephants’; agreeing with बलैः