Anuvaka 12
देहधारी प्राणशक्तीचे रक्षण करण्यासाठी दुर्दैव/अपशकुन शुद्ध करून दूर करणे, शत्रुत्वकारी शक्तींना परतवणे, आणि आरोग्य व संरक्षणशक्ती पुनर्स्थापित करणे हा मुख्य विषय आहे. उपविषय: घरात जननशील जीवनशक्ती/संततिबल याचे पौष्टिक पुनर्निर्देशन व नियंत्रण; द्यावापृथिवी आणि सप्त जलांद्वारे पापनाशन शुद्धीकरण; अभिचार—ओळखलेल्या शत्रूला निष्प्रभ करून त्याची अप्रतिष्ठा करणे; तेज/वर्चस् व्यवस्थापन—शत्रूंकडून ते हस्तगत करून स्वतःस दृढ करणे; पापी लक्ष्मी (दुष्ट दुर्दैव) आणि जन्माशी चिकटलेला दोष/कल्मष हाकलून देणे.
Suktas in Anuvaka 12
Sukta 111
हे एकमंत्र सूक्त इंद्राच्या सोमधारक उदराशी एकरूप मानल्या जाणाऱ्या अंतर्व्याप्त जीवनशक्ती—आत्म्याचे आवाहन करून जननशक्तीला योग्य गृहस्थ-स्थानी वळवते. याचा हेतू पौष्टिक व स्त्रीकर्माणी असा आहे: “इथेच” वैध संततीची स्थापना, एकाग्रता व स्थैर्य साधणे; आणि “इतरत्र” असलेली फलनशक्ती किंवा आसक्ती तिथेच राहू देऊन प्रजननसाराचा विखुराव टाळणे.
Sukta 112
हे संक्षिप्त पापनाशन सूक्त द्यावापृथिवी (आकाश–पृथ्वी) यांच्यासह सप्त आपः (सात जलधारा) यांना तेजस्वी शुद्धिकारक म्हणून आवाहन करते; त्या अंहस् (पाप/कुंचितता) यामुळे आलेले आवळे-बांध सैल करू शकतात असे सांगते. शपथभंगाचे पाप, वरुणाची दंडात्मक अपराध-ग्लानी, यमाचा बांधणारा पाश, तसेच देवकृत प्रत्येक अपराध यांपासून मुक्तीची विशेष याचना करते; शुद्धीकरणाला जलप्रक्षालन (आपः) आणि पाश-प्रतिमांद्वारे बंधमुक्ती—या दोन्ही रूपांत मांडते.
Sukta 113
AV 7.113 हे संक्षिप्त अभिचारिक सूक्त आहे. यात तृष्टिका हिला व्यक्तिरूप छेदक व अपंग करणारी शक्ती म्हणून आवाहन करून, ओळखलेल्या शत्रूला “छेदून” त्याला अपकीर्ती व असहाय अवस्थेत ढकलावे अशी प्रार्थना आहे. दोन मंत्रांत धार-प्रतिमा (छिंधी—“काप!”) आणि विष-प्रतिमा (विष) यांचे संधान केले आहे, ज्यामुळे शत्रू एकाच वेळी जखमी होतो, विषबाधित होतो, पराभूत होऊन पळतो आणि वश होतो.
Sukta 114
हे संक्षिप्त दोन-मंत्रांचे सूक्त शत्रूचे वर्चस्/तेज हरण करण्याची आक्रमक ‘तेजो-हरण’ क्रिया आणि रोग, दडपणारी पाठलाग-पीडा व शत्रुत्वपूर्ण वाणी यांचे अपोत्प्रेरक (अपाय-निवारक) हाकलून देणे—या दोन्हींचा संयोग करते. लक्ष्याच्या प्रमुख स्थानी—खांदे, हृदय, चेहरा—येथून तेज ‘उचलून’ घेण्याची भाषिक-क्रियात्मक रचना करून, मिळवलेले तेज दृढ करण्यासाठी बाधा दूर लोटते; अघोर शक्तींना ठेचणारे म्हणून अग्नी व सोम यांचे आवाहन केले जाते.
Sukta 115
हे लघु आथर्वणिक सूक्त “पापी लक्ष्मी”—जन्मापासूनच व्यक्तीला चिकटून राहणारे, दिसणारे/अनुभवात जाणवणारे डागस्वरूप दुष्ट भाग्य—ओळखणे, वेगळे करणे आणि हाकलून लावणे यासाठीचे अपोत्प्रायिक तंत्र आहे. ते अमंगल अंशाला सीमावर्ती कचरा-ओसाड जागेकडे ढकलते; आणि अधिक तीव्र अभिचार कृतीत तेच दुष्ट भाग्य शत्रुत्व असलेल्या प्रतिस्पर्ध्यावर घट्ट रोवते. त्याच वेळी अग्नी जातवेदसाच्या साहाय्याने “पुण्याः लक्ष्मीः” (शुभ भाग्ये) स्थिर व दृढ करते.
Sukta 116
हा संक्षिप्त भैषज्य सूक्त ज्वराला व्यक्तिरूप शक्ती मानून संबोधतो आणि त्याचे शमन मागतो; विशेषतः शीत-ज्वर (थंडी/कंप-ज्वर) व मधूनमधून येणाऱ्या ज्वरप्रकारांकडे लक्ष देतो. ‘नमो’द्वारे आदरयुक्त शांतिपाठ आणि अथर्वणिक परंपरेतील पारंपरिक हाकलणे/स्थानांतरण ही युक्ती एकत्र करून, पुनरावर्ती ज्वराने निघून जावे व रुग्णाला सोडून पर्यायी आश्रय—बेडूक—याच्यावर जाऊन बसावे, असा आदेश दिला आहे. त्यामुळे या सूक्ताची शक्ती द्विधा ठरते: ज्वराच्या नावांना मान देऊन त्याला शांत करणे आणि त्याचा प्रवाह रुग्णापासून वळवून दूर पाठवणे.
Sukta 117
हा एकऋचा रक्षोघ्न सूक्त वेगवान योद्धा-रक्षक इंद्राला आवाहन करतो. तो बंधने फोडून शत्रूंच्या बांधणाऱ्यांना (पाशिनः) निष्प्रभ करावा अशी विनंती आहे. अडथळे “ओलांडून पुढे जा” आणि वैऱ्यांवर प्रहार कर अशी प्रेरणा देऊन, हा मंत्र शत्रूंचा अडसर, बांधणीची जादू, व दबा धरून केलेला हल्ला यांविरुद्ध संक्षिप्त प्रतिकार-उपाय ठरतो; सुरक्षित प्रगती व विजय साधतो.
Sukta 118
हे एक-ऋचा रक्षासूक्त विधीतील “वर्मधारणम्” (कवच/शस्त्रधारण) घडवते; असुरक्षित मर्माणि (प्राणस्थाने/वाइटल पॉइंट्स) यांवर रक्षणशक्तीचे आवरण घालते. सोमाने प्राप्तकर्त्यास अमृतमय (मृत्युरहित) संरक्षणाने आच्छादावे, वरुणाने सभोवतालचा अवकाश विस्तारून सुरक्षित व दृढ करावा, आणि विश्वे देवाः प्राप्तकर्त्याच्या विजयासोबत राहून त्यात आनंद मानावा—अशी प्रार्थना आहे.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.