Anuvaka 14
मुख्य विषय: काम/स्मराची वशीकरण–संरक्षणात्मक कर्मशक्ती आणि इंद्राच्या वज्राचे सामर्थ्य; तसेच घरगुती उपचार (केस वाढ, बाळाच्या दात येण्यातील त्रास शमवणे). उपविषय: (1) काम/स्मर-प्रतिष्ठापनेद्वारे वशीकरण व प्रेमविकार/विरहज्वर शमन; तपशक्ती इच्छित दिशेला वळवणे. (2) इंद्राच्या वज्राने राष्ट्ररक्षण व आक्रमकांना दंड. (3) मेखला (व्रतकटिबंध) द्वारे ब्रह्मचर्य-शिस्त व संरक्षण. (4) पृथ्वीजन्य औषधी व परंपरेने संचारित मंत्रबल यांच्या साहाय्याने केसांची पुनर्वृद्धी व दाटी वाढवणे. (5) गृहशांती—बाळाच्या दात येण्याच्या वेदनेमुळे घरात होणारी अस्वस्थता शांत करणे.
Suktas in Anuvaka 14
Sukta 131
हा संक्षिप्त अथर्ववैदिक मंत्र वशीकरण (जबरदस्तीचे आकर्षण) विधी म्हणून कार्य करतो: स्मर/कामाला लक्ष्याच्या डोक्यात व मनात ‘ढकलून’ त्या व्यक्तीला कर्त्याविषयी तीव्र विरह-आकांक्षेने जळू देतो. देवतांना इच्छा पुढे रेटणारे अंमलबजावणी करणारे म्हणून मानले आहे; तर अनुमती (संमती/मान्यता) आणि आकूती (संकल्प/उद्देश) यांना या कृतीला अधिकार व ऊर्जा देण्यासाठी आवाहन केले जाते. शेवटचा मंत्र “परत येणे” हा हेतू जोडतो—दूर गेलेल्या पुरुषाला परत येऊन गृहधर्म व पितृकर्तव्य पुन्हा स्वीकारण्यास भाग पाडतो.
Sukta 132
हा लघु आथर्वणिक मंत्र, स्मर (काम) याला जलांमध्ये “प्रतिष्ठापित” करून, त्याची अंतर्गत जळजळ—तपस्—निवडलेल्या लक्ष्याकडे वळवून कार्य करतो. त्याची बळजबरीची शक्ती वरुणाच्या धर्माने—त्याच्या बांधणाऱ्या विधी/आज्ञेने—अधिकृत ठरते; त्यामुळे इच्छा ही केवळ भावना न राहता, अंमलात आणता येणारा वैश्विक बंधननियम म्हणून मांडली जाते. पुनरुक्त सूत्रांमध्ये विविध दैवी “प्रतिष्ठापक” (देव, इंद्राणी, मित्र-वरुण) यांची नावे येतात; यामुळे जल हे माध्यम मानून वासना त्यात भरता, वाहून नेता आणि सक्रिय करून परिणाम साधता येतो, हे अधोरेखित होते.
Sukta 133
हे लघु अथर्ववैदिक सूक्त मेखला (व्रत-कटिबंध) हिला परिधानकर्त्याचे रक्षण करणारे, शिस्त लावणारे व सामर्थ्य देणारे दैवी बंधन म्हणून पवित्र ठरवते—विशेषतः ब्रह्मचर्य आणि दीक्षात्मक संयमाच्या संदर्भात. बांधण्याची क्रिया एका दैवी “बंधक” देवतेकडे आणि आद्य ऋषींच्या परंपरागत आदर्शाकडे नेऊन, ही मेखला अपोत्प्रायिक परिघरक्षण बनते, जी यमाकडे ओढणाऱ्या मृत्यूच्या आकर्षणाला दूर ठेवते; व्रताची सुरक्षित पूर्तता घडवून आणते आणि शुभप्रद मुक्ती/विसर्जन सुनिश्चित करते.
Sukta 134
AV 6.134 हा संक्षिप्त राष्ट्रभृत–अभिचारिक मंत्र आहे. यात इंद्राचा वज्र जिवंत, दंडकारी शक्ती म्हणून मानून, शत्रू आक्रमकांना फोडून जमिनीत दाबून पुरून टाकत राज्याचे रक्षण करण्यासाठी वापरला आहे. राजकीय सीमासंरक्षण आणि प्राणघातक दमन यांची येथे सांगड घातली आहे: शत्रूचा प्राण आघाताने हिरावला जातो, त्याची चाल-गती जबरदस्तीने खाली—पृथ्वीमध्ये—ढकलली जाते, आणि वज्राला सीमांत (सीमा) पर्यंतही त्याचा पाठलाग करून शिक्षा करण्याची आज्ञा दिली जाते. या सूक्ताचा वैशिष्ट्यपूर्ण दावा असा की छंदोच्चारच (विशेषतः उष्णिह्) वज्राची कार्यक्षमता धारदार करणारे कार्यकारी ‘साधन’ ठरते; हे इंद्राच्या वृत्रवधाच्या आदर्श प्रसंगाची आठवण करून देते.
Sukta 135
हे लघु आथर्वणिक सूक्त एक बल-मंत्र आहे. भोजन, पान व गिळणे या क्रियांना इंद्राच्या वज्रशक्तीच्या आदर्शावर ‘बला’ (शक्ती) प्राप्तीचे पवित्रीकरण करते. कर्त्याचे सेवन समुद्राच्या विश्व-आत्मसात्करणाशी आणि इंद्राच्या वृत्रवधाशी तादात्म्य पावून, स्वतःमध्ये प्राणवैभव ओढून घेणे व प्रतिस्पर्ध्याचा प्राण क्षीण करणे हा याचा उद्देश आहे. परिणामी पौष्टिक बळवर्धन होते; पण त्याला स्पष्ट अभिचारिक धार आहे—दुसऱ्याला दडपून स्वतःला बळकट करणे.
Sukta 136
AV 6.136 हा एक संक्षिप्त उपचार-मंत्र आहे. यात नाव न दिलेल्या औषधीला “देवी पृथ्वीवर जन्मलेली” असे पवित्र मानून, ती केस घट्ट धरून ठेवण्यासाठी, दाट करण्यासाठी आणि पुन्हा उगवण्यासाठी लावली जाते. स्तोत्राची गती वनस्पतीचे श्रद्धेने उत्खनन करण्यापासून, केसांना दृढता व नवी वाढ होवो अशी थेट आज्ञा देण्यापर्यंत जाते; आणि शेवटी केस गळणे व तुटणे यांविरुद्ध “सर्व-उपचारक” वनस्पती-औषधाचे शिंपडणे/लेपन करून समाप्ती होते.
Sukta 137
हे संक्षिप्त भैषज्य सूक्त विशिष्ट केशवर्धनी (केस वाढविणारी औषधी)ला परंपरेच्या स्मरणातून सामर्थ्य देते—जमदग्नीने ती आपल्या कन्येसाठी शोधली, आणि वीतहव्याने असिताच्या घरातून विधिपूर्वक ती प्राप्त केली, अशी वंशपरंपरेची साक्ष येथे येते. पुढे मंत्र इच्छित वाढ ‘मोजून’ व घडवून दाखवतात: केस काडी/नळीसारखे समसमान वर उगवावेत, काळे व दाट व्हावेत; आणि त्या औषधीला मुळ, टोक व मधला भाग—सर्वांना बळकट कर, अशी आज्ञा दिली जाते. अशा रीतीने हे सूक्त परंपरेचा अधिकार आणि थेट औषधी-आज्ञा यांचा संगम करून, घन व स्थिर केशवृद्धी साध्य करण्याचा प्रयत्न करते.
Sukta 138
हे लहान अभिचारिक सूक्त ‘ओषधी’ (सार्वभौम औषधी/वनस्पती)ला जबरदस्तीने वश करणारी, बांधून ठेवणारी शक्ती म्हणून शस्त्र बनवते. लक्ष्य केलेल्या पुरुषामध्ये क्लैब्य (लैंगिक नपुंसकत्व) आणि अधीनता उत्पन्न करण्यासाठी “मी तुला नपुंसक केले आहे” अशा थेट कार्यकारी घोषणांसह, झाकणे व फाडणे/चिरणे अशा अनुकरणात्मक कृतींनी वीर्य-तेज क्षीण करणे, सामर्थ्य अडवणे आणि आज्ञाधारकता लादणे हा या सूक्ताचा हेतू आहे.
Sukta 139
हा पाच ऋचांचा अथर्ववैदिक मंत्र, कामाला (इच्छा/वासना) बळजबरीची शक्ती मानून, लक्ष्यव्यक्तीत प्रेमरोग निर्माण करण्यासाठी वापरतो—त्यांचे हृदय व तोंड कोरडे पडत (शुष्कता, तहान, वाळणे) अखेरीस ते साधकाच्या प्रभावाखाली येईपर्यंत. यात औषधी-शक्ती (न्यस्तिका/सहस्रपर्णी) आणि मानसिक सक्ती यांचा संयोग असून, अंगातील कोरडेपणा, तहान, कृशता/वाळणे अशी तीव्र देहात्मक प्रतिमा आकर्षण व नियंत्रणाची यंत्रणा म्हणून मांडली आहे.
Sukta 140
हा संक्षिप्त गार्ह्य-उपचारमंत्र दात येताना उगवणाऱ्या “दोन दातां”ना, घरात अस्वस्थता निर्माण करू शकणाऱ्या तीव्र, चावणाऱ्या शक्तीप्रमाणे संबोधतो. धान्यांचा लहानसा बली-भाग अर्पण करून आणि ब्रह्मणस्पती व अग्नी (जातवेदस्) यांचे आवाहन करून, त्यांच्या “घोर” (भयावह) पैलूला अन्यत्र वळवले जाते आणि आशीर्वाद दृढ केला जातो: दात शुभ होवोत व आई-वडिलांना इजा करू नयेत; आणि घरात समृद्धी (रत्न) संचित होवो.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.