Sukta 73
Rishi: Rigvedic provenance (Indra-stuti); in AV 20 the r̥ṣi attribution follows RV tradition for the borrowed hymn (consult AV 20 anukramaṇī for exact name).
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (RV-style stotra meter; AV 20 largely preserves RV meters)
AV 20.73 हे ऋग्वेदातून घेतलेले त्रिष्टुभ् छंदातील इंद्र-स्तुतीसूक्त आहे. यात इंद्राची अतुलनीय महिमा, पराक्रम व दानशीलता उलगडून, सोमपानाच्या सर्व निःपीडनांचा आणि बळ देणाऱ्या प्रार्थनांचा सार्वत्रिक स्वीकारकर्ता म्हणून त्याचे चित्रण केले आहे. अजेय सामर्थ्यवान व शुभ निवासाकडे शीघ्र धावणारा असा इंद्र स्तुत्य ठरवून, हे सूक्त यजमानासाठी रक्षणात्मक बळकटी आणि समृद्धीचे आवाहन ठरते—वनातून वाहणाऱ्या वाऱ्यासारखे अडथळे उधळून लावत, संपत्ती व वरदानांची प्राप्ती घडवते.
Mantras
Mantra 1
तुभ्येदि॒मा सव॑ना शूर॒ विश्वा॒ तुभ्यं॒ ब्रह्मा॑णि॒ वर्ध॑ना कृणोमि । त्वं नृभि॒र्हव्यो॑ वि॒श्वधा॑सि
हे शूर (वीरा)! ही सर्व सवने (सोम-निष्पेष) खरोखर तुझ्यासाठीच आहेत. तुझ्यासाठीच मी बलवर्धक ब्रह्म (स्तुती/मंत्र) रचतो. मनुष्यांमध्ये तू सर्व प्रकारे हवनीय—आह्वान करण्याजोगा आहेस.
Mantra 2
नू चि॒न्नु ते॒ मन्य॑मानस्य द॒स्मोद॑श्नुवन्ति महि॒मान॑मुग्र । न वीर्यऽमिन्द्र ते॒ न राधः॑
आताही, हे अद्भुत, उग्र (इंद्रा), जो स्वतःला महान मानतोस—तुझ्या महिमेला कोणीही गाठू शकत नाही. हे इंद्रा, तुझे वीर्य-पराक्रम कमी होत नाही; तुझे राधस् (दान-समृद्धी) कधीही चुकत नाही.
Mantra 3
प्र वो॑ म॒हे म॑हि॒वृधे॑ भरध्वं॒ प्रचे॑तसे॒ प्र सु॑म॒तिं कृ॑णुध्वम्। विशः॑ पू॒र्वीः प्र च॑रा चर्षणि॒प्राः
त्या महानासाठी—महत्त्व वाढविणाऱ्यासाठी—तुम्ही (स्तुती/अर्पण) पुढे आणा; त्या प्रचेतस् (प्रज्ञावान) याच्यासाठी सुमति (शुभ अनुग्रह) निर्माण करा. मानवजातीला धारण करणाऱ्या, प्राचीन अनेक विशः (जनसमुदाय/कुळे)—पुढे चला, विचरा.
Mantra 4
य॒दा वज्रं॒ हिर॑ण्य॒मिदथा॒ रथं॒ हरी॒ यम॑स्य॒ वह॑तो॒ वि सू॒रिभिः॑ । आ ति॑ष्ठति म॒घवा॒ सन॑श्रुत॒ इन्द्रो॒ वाज॑स्य दी॒र्घश्र॑वस॒स्पतिः॑
जेव्हा तो सुवर्णमय वज्र धारण करतो, आणि मग तो रथ—ज्याला त्याचे दोन हरि (घोडे) दाते/सूरी यांच्या मध्ये वाहून नेतात—तेव्हा मघवा (दानवीर) आपले स्थान अधिष्ठित करतो. इंद्र—प्राचीन कीर्तीचा, वाज (विजय-पुरस्कार) याचा स्वामी, दीर्घश्रवस् (दीर्घ यश) याचा अधिपती.
Mantra 5
सो चि॒न्नु वृ॒ष्टिर्यू॒थ्या॒३ स्वा सचां॒ इन्द्रः॒ श्मश्रू॑णि॒ हरि॑ता॒भि प्रु॑ष्णुते । अव॑ वेति सु॒क्षयं॑ सु॒ते मधूदिद् धू॑णोति॒ वातो॒ यथा॒ वन॑म्
तोच (इंद्र)—गटागटाने पडणाऱ्या पावसाप्रमाणे, आपल्या स्वगणासह—हरित (पिवळट-हिरव्या) अश्वांनी आपल्या दाढीला शिंपडून ओलावतो. तो खाली उतरून शुभ निवासाकडे वेगाने जातो; सुते (पिळलेल्या) सोमात तो मधुर रस झटकून प्रकट करतो, जसा वारा वनाला हलवितो।
Mantra 6
यो वा॒चा विवा॑चो मृ॒ध्रवा॑चः पु॒रू स॒हस्राशि॑वा ज॒घान॑ । तत्त॒दिद॑स्य॒ पौंस्यं॑ गृणीमसि पि॒तेव॒ यस्तवि॑षीं वावृ॒धे शवः॑
जो वाणीने वाद करणाऱ्यांना, शत्रुत्वपूर्ण वाणी असणाऱ्यांना—अनेकांना, सहस्र-शस्त्रधाऱ्यांनाही—दडपून पाडतो; त्याचे तेच पौरुष आम्ही गातो. तो पित्याप्रमाणे—ज्याने आपली तीव्र शक्ती (तविषी) आणि बल (शवस्) वाढविले आहे।
Frequently Asked Questions
It is used as an Indra-praise hymn to secure protection and increase—invoking Indra’s unbeatable strength and his unfailing generosity for the patron’s welfare.
No. It works as a stuti (praise) by recitation alone; soma is referenced by context (pressings/pressed offering) but is not mandatory for standalone Atharvavedic use.
In Vedic idiom, soma exhilarates Indra and ‘releases’ abundance; the hymn uses this imagery to express prosperity flowing out while obstacles are shaken away like a forest in wind.
Ask anything about Sukta 73 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
