Opening the text

Source of Sovereign States
षष्ठो ग्रंथ «मंडल-योनि» विजिगीषूची शक्ती केवळ प्रादेशिक विस्तार म्हणून नव्हे, तर सप्तांग जीवाच्या सजीव सुसंवादाच्या रूपात निर्माण करतो. ६.१ मध्ये, कौटिल्य एक कार्यकारणभाव सांगतात: प्रकृति-संपद (राज्यांगांचे उत्कृष्टत्व) हे राजाचे संपत्ती आहे, परंतु ते आपोआप निर्माण होत नाही. आत्मवान राजा अपूर्ण प्रकृतींना उत्पन्न करतो (संपादयति) - अनुशासन, निवड, प्रशिक्षण आणि सुधारणा यांच्या द्वारे - जेथे अनात्मवान शासक त्याच अंगांद्वारे नष्ट होतो जे प्रबल आणि आसक्त झाली आहेत (विवृद्धाः, अनुरक्ताः).
एक निदानात्मक रूपरेखा जी राज्याला सात मोजता येण्याजोगे अंग म्हणून परिभाषित करते आणि मंडल रणनीतीला तयारी, विश्वासार्हता आणि शोषण करता येण्याजोग्या दुर्बलतेच्या पुराव्यावर आधारित लेखापरीक्षणात रूपांतरित करते. ती सात प्रकृतींचे (सप्तांग) नाव घेते आणि राजाच्या व्यक्तिमत्वाऐवजी त्यांना सत्तेचे कार्यरत घटक मानते. प्रत्येक अंगाची सुसज्जता आणि कार्यक्षमता मूल्यांकन करण्यासाठी ती "संपत्" निकषांची व्याख्या करते, स्वामिन्-संपत् पासून सुरुवात करून वैधानिकता आणि आज्ञा क्षमतेला मूर्त पात्रतांमध्ये स्थापित करते. हे लेखापरीक्षण नंतर प्रदेश/जनता, खजिना, सैन्य आणि मित्र यांव्याप्त कार्यकारी निर्धारक म्हणून विस्तारते आणि अमित्र-संपत् लक्ष्य तर्कशास्त्र म्हणून प्रस्तुत करते, जे संरचनात्मकदृष्ट्या तोडण्यास स्वस्त असलेल्या शत्रूंची ओळख करते. हे सर्व त्यानंतरच्या मंडल-योनी गणना आणि धोरण निवडींसाठी आधारभूत मॉडेल म्हणून काम करते.
हा अध्याय विजेत्याला भूगोलाला संघटना-निर्माण करणारे यंत्र म्हणून वाचायला शिकवतो, शत्रू आणि मित्रांचे वर्गीकरण करून राजनय आणि बल यांचा अधिकाधिक अंदाजे आणि किमान अपव्यय होईल असा वापर करतो. सान्निध्य हे इंजिन आहे: सर्वात जवळचा शेजारी सहज शत्रू असतो, आणि संबंध बाहेर संरचित श्रेणींमध्ये पसरतात. यात सहज मित्र (प्रकृति-मित्र) आणि अर्जित मित्र (कृत्रिम) यांच्यात फरक केला जातो, विश्वसनीयतेच्या परिणामांवर भर दिला जातो. मध्यम आणि उदासीन राजांना संघटनांचे केंद्रीय स्थिरकर्ते किंवा प्रवर्धक म्हणून सादर केले जाते, केवळ तटस्थ पक्ष नव्हे. मंडल वर्गीकरणाला उपायांच्या (साम, दान, भेद, दंड) निवडीशी जोडणारी लक्ष्य-व्याकरण दिले जाते. चुकीच्या मूल्यांकन झालेल्या विरोधकांवर किंवा भागीदारांवर खजिना, सैन्य, किल्ले आणि ग्रामीण भागांचा चुकीचा वापर होऊ नये म्हणून अंतर्गत राज्य क्षमतेचे रक्षण केले जाते.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.