Adhyaya 6

Verse 1

देव्युवाच । अत्यद्भुतं महादेव माहात्म्यं कथितं मम । अपूर्वं देवदेवेश कदाचिन्न श्रुतं मया

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ! നിങ്ങൾ എനിക്ക് അത്യദ്ഭുതമായ മഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു; ഹേ ദേവദേവേശാ! ഇത് അപൂർവം, ഞാൻ മുമ്പൊരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല.

Verse 2

ब्रह्मांडे यानि लिंगानि कीर्तितानि त्वया मम । तेषां प्रभावेनाधिक्यं सोमेशे तत्कथं वद

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ നിങ്ങൾ എനിക്ക് കീര്ത്തിച്ച ലിംഗങ്ങളിലൊക്കെയും അപേക്ഷിച്ച് സോമേശ്വരനിൽ പ്രഭാവവും ശ്രേഷ്ഠതയും എങ്ങനെ അധികമാണെന്ന് പറയുക.

Verse 3

किं प्रभावो महादेव क्षेत्रस्य च सुरेश्वर । तन्मे ब्रूहि सुरेशान याथातथ्यं ममाग्रतः

ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ സുരേശ്വരാ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രഭാവം എന്താണ്? ഹേ സുരേശാനാ! യഥാതഥ്യമായി എന്റെ മുമ്പിൽ വ്യക്തമാക്കുക.

Verse 4

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വരാനനേ! ഇനി ഞാൻ നിനക്കു പരമ രഹസ്യം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും സോമേശ്വരന്റെ മഹിമയും.

Verse 5

तीर्थानां परमं तीर्थं व्रतानां परमं व्रतम् । जाप्यानां परमं जाप्यं ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्

തീർത്ഥങ്ങളിലൊക്കെയും ഇതാണ് പരമ തീർത്ഥം; വ്രതങ്ങളിലൊക്കെയും ഇതാണ് പരമ വ്രതം. ജപങ്ങളിലൊക്കെയും ഇതാണ് ശ്രേഷ്ഠ ജപം; ധ്യാനങ്ങളിലൊക്കെയും ഇതാണ് ഉത്തമ ധ്യാനം॥

Verse 6

योगानां परमो योगो रहस्यं परमं महत् । तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमना प्रिये

യോഗങ്ങളിലൊക്കെയും ഇതാണ് പരമ യോഗം; മഹത്തായ പരമ രഹസ്യവും ഇതുതന്നെ. പ്രിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ അത് നിനക്കു വിശദീകരിക്കുന്നു—ഏകാഗ്ര മനസ്സോടെ കേൾക്കുക॥

Verse 7

सोमेशं परमं स्थानं पंचवक्त्रसमन्वितम् । एतल्लिंगं न मुंचामि सत्यंसत्यं मयोदितम्

സോമേശ്വരൻ പരമ സ്ഥാനമാണ്, പഞ്ചവക്ത്രസമന്വിതൻ. ഈ ലിംഗം ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല—ഇത് സത്യം, സത്യം, ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചതാണ്॥

Verse 8

यच्च तत्परमं देवि ध्रुवमक्षयमव्ययम् । सोमेशं तद्विजानीहि मा विकल्पमना भव

ദേവീ, പരമമായതെല്ലാം—ധ്രുവം, അക്ഷയം, അവ്യയം—അത് സോമേശ്വരനെന്നു അറിയുക; മനസ്സിൽ സംശയം വരുത്തരുത്॥

Verse 9

निर्भयं निर्मलं नित्यं निरपेक्षं निराश्रयम् । निरंजनं निष्प्रपंचं निःसंगं निरुपद्रवम्

അവൻ നിർഭയൻ, നിർമ്മലൻ, നിത്യൻ; നിരപേക്ഷൻ, നിരാശ്രയൻ; നിരഞ്ജനൻ, നിഷ്പ്രപഞ്ചൻ; നിസ്സംഗൻ, നിരുപദ്രവൻ॥

Verse 10

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे संव्यवस्थितम् । अपवर्गमविज्ञेयं मनोरम्यमनामयम्

പ്രഭാസത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ അതെയേ ‘ലിംഗം’ എന്നു അറിയുക. അതു അപവർഗസ്വരൂപം; സാധാരണ ജ്ഞാനത്തിന് അതീതം; ഹൃദയഹരം, നിരാമയം.

Verse 11

नित्यं च कारणं देवं मखघ्नं सर्वतोमुखम् । शिवं सर्वात्मकं सूक्ष्ममनाद्यं यच्च दैवतम्

ആ ദൈവത്തെ നിത്യവും കാരണസ്വരൂപവും എന്നു അറിയുക—അഹങ്കാരയജ്ഞസംഹാരകൻ, സർവതോമുഖൻ; ശിവൻ, സർവാത്മകൻ, സൂക്ഷ്മൻ, അനാദി—പ്രഭാസത്തിലെ പരമദൈവം അവൻ തന്നെ.

Verse 12

आत्मोपलब्धिविज्ञेयं चित्तचिंताविवर्जितम् । गमागमविनिर्मुक्तं बहिरंतश्च केवलम्

ആ തത്ത്വം ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലൂടെ അറിയേണ്ടത്; ചിത്തത്തിന്റെ കൽപ്പന-ചിന്തകളിൽ നിന്ന് വിമുക്തം, വരവ്-പോക്ക് അതീതം, പുറവും അകവും ഏകമാത്രമായി ശുദ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 13

आत्मोपलब्धिविषयं स्तुतिगोचरवर्जितम् । निष्कलं विमलात्मानं प्रकटं ज्ञानदीपकम्

അത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരവിഷയം; വെറും സ്തുതിയുടെ ഗമ്യതയ്ക്ക് അതീതം; നിഷ്കലം, വിമലസ്വരൂപം, പ്രത്യക്ഷ ജ്ഞാനദീപകം.

Verse 14

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे सुरसुंदरि । निरावकाशरहितं शब्दं शब्दांतगोचरम्

ഹേ സുരസുന്ദരി, പ്രഭാസത്തിൽ അതെയേ ‘ലിംഗം’ എന്നു അറിയുക—അത് അവകാശവിസ്താരരഹിതം; എങ്കിലും ശബ്ദത്തിന്റെ അന്തർനിഹിതാർത്ഥരൂപമായി, ശബ്ദാന്തംവരെ ഗോചരമാകുന്നു.

Verse 15

निष्कलं विमलं देवं देवदेवं सुरात्मकम् । हेतुप्रमाणरहितं कल्पनाभाववर्जितम्

അവൻ ദേവൻ നിഷ്കലനും വിമലനും—ദേവദേവൻ, സുരാത്മസ്വരൂപൻ. കാരണം-പ്രമാണങ്ങളില്ലാത്തവൻ; കല്പനാഭാവം സ്പർശിക്കാത്തവൻ.

Verse 16

चित्तावलोकविषयं बहिरंतरसंस्थितम् । प्रभासे तं विजानीहि प्रणवं लिंगरूपिणम्

ചിത്തധ്യാനത്തിന്റെ വിഷയമായും പുറത്തും അകത്തും അധിഷ്ഠിതനായും ഉള്ളവനെ—പ്രഭാസയിൽ അവനെ പ്രണവം ‘ഓം’ എന്നും ലിംഗരൂപനായും അറിയുക.

Verse 17

अनिष्पंदं महात्मानं निरानंदावलोकनम् । लोकावलोकमार्गस्थं विशुद्धज्ञानकेवलम्

ആ മഹാത്മാവ് അനിഷ്പന്ദൻ, അചലൻ—ആനന്ദലീലയുടെ അതീതമായി ദർശനീയൻ. ലോകാവലോകനമാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, അവൻ വിശുദ്ധജ്ഞാനമാത്രം.

Verse 18

विद्याविशेषमार्गस्थमनेकाकारसंज्ञितम् । स्वभावभावनाग्राह्यं भावातीतमलक्षणम्

അത് വിദ്യാവിശേഷമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതം; അനേകരൂപങ്ങളാൽ അഭിഹിതം. സ്വഭാവഭാവനയാൽ മാത്രം ഗ്രാഹ്യം; ഭാവാതീതവും അലക്ഷണവും.

Verse 19

वाक्प्रपंचादिरहितं निष्प्रपञ्चात्मकं शिवम् । ज्ञानज्ञेयावलोकस्थं हेत्वाभासविवर्जितम्

ശിവൻ വാക്‌പ്രപഞ്ചാദി വ്യാപ്തികളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ; അവന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ നിഷ്പ്രപഞ്ചം. ജ്ഞാനവും ജ്ഞേയവും ഇരട്ടത്തിന്റെയും ദ്രഷ്ടാവായി നിലകൊണ്ട്, കാരണം എന്ന ആഭാസത്തിൽ നിന്നുപോലും വിവർജിതൻ.

Verse 20

अनाहतं शब्दगतं शब्दादिगणसंभवम् । एवं सोमेश्वरं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम्

പ്രഭാസത്തിൽ ലിംഗരൂപനായ സോമേശ്വരനെ അനാഹത നാദസ്വരൂപനായി അറിയുക—അവൻ ശബ്ദത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ട്, ശബ്ദാദി തത്ത്വഗണങ്ങളുടെ കാരണഭൂതനാകുന്നു.

Verse 21

शब्दब्रह्मगतं शान्तं स शब्दांतगमास्पदम् । सर्वातिरिक्त विषयं सर्वध्यानपदे स्थितम्

അവൻ ശാന്തൻ, ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ; എല്ലാ വാക്കുകളും അവസാനിക്കുന്ന പരമാശ്രയം അവൻ തന്നേ. സർവ്വവിഷയാതീതനായി, സർവ്വധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യപദത്തിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 22

अनादिमच्युतं दिव्यं प्रमाणातीत गोचरम् । अधश्चोर्ध्वं गतं नित्यं जीवाख्यं देहसंस्थितम्

അവൻ അനാദി, അച്യുതൻ, ദിവ്യൻ—എല്ലാ പ്രമാണങ്ങൾക്കും അതീതഗോചരൻ. അധോ-ഊർധ്വമായി നിത്യവും വ്യാപിച്ച്, ദേഹത്തിനുള്ളിൽ ‘ജീവ’ എന്ന നാമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 23

हृदादिद्वादशांतस्थं प्राणापानोदयास्तगम् । अग्राह्यमिन्द्रियात्मानं निष्कलंकात्मकं विभुम्

ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മ ‘ദ്വാദശാന്ത’ത്തിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു; പ്രാണ-അപാനങ്ങളുടെ ഉദയവും അസ്തവും അവൻ തന്നേ. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അഗ്രാഹ്യൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവ്—നിഷ്കലങ്കനും സർവ്വവ്യാപിയും.

Verse 24

स्वरादिव्यंजनातीतं वर्णादिपरिवर्जितम् । वाचामवाच्यविषयमहंकारार्द्धरूपिणम्

അവൻ സ്വര-വ്യഞ്ജനങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവൻ, എല്ലാ വർണ്ണരൂപങ്ങളും വിട്ടവൻ. വാക്കുകൾക്ക് അവാച്യമായ പരമവിഷയം അവൻ തന്നേ; അഹങ്കാരം അംശതഃ രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്ന സൂക്ഷ്മാധാരവും അവൻ തന്നേ.

Verse 25

अप्रतर्क्यमनुच्चार्यं कलनाकालवर्जितम् । निःशब्दं निश्चलं सौम्यं देहातीतं परात्परम्

തർക്കത്തിനതീതനും വാക്കാൽ ഉച്ചരിക്കാനാകാത്തവനും; കണക്കിനും കാലത്തിനും അതീതൻ; നിശ്ശബ്ദൻ, നിശ്ചലൻ, സൗമ്യൻ—ദേഹാതീതൻ, പരാത്പര പരമൻ।

Verse 26

भूतावग्रहरहितं भावाभावविवर्जितम् । अविज्ञेयं परं सूक्ष्मं पञ्चपञ्चादिसंभवम्

ഭൂതരൂപങ്ങളുടെ പരിമിത ഗ്രഹണം ഇല്ലാത്തവൻ, ഭാവ-അഭാവങ്ങൾക്ക് അതീതൻ; അവിജ്ഞേയൻ, പരമ സൂക്ഷ്മൻ—പഞ്ചപഞ്ചാദി തത്ത്വങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം അവനിൽ നിന്നാണ്।

Verse 27

अप्रमेयमनंताख्यमक्षयं कामरूपिणम् । प्रभवं सर्वभूतानां बीजांकुरसमुद्भवम्

അളക്കാനാകാത്തവൻ, ‘അനന്തൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ, അക്ഷയൻ, ഇച്ഛാനുസാരമായി രൂപധാരി; സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രഭവം—ബീജവും അങ്കുരവും പോലെ ഉദ്ഭവം അവനിൽ നിന്നു।

Verse 28

व्यापकं सर्वकामाख्यमक्षरं परमं महत् । स्थूलसूक्ष्मविभागस्थं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्

സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വകാമപ്രദൻ, അക്ഷരൻ, പരമവും മഹത്തും; സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ—സനാതനൻ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവും।

Verse 29

कल्पकल्पान्तरहितमनादिनिधनं महत् । महाभूतं महाकायं शिवं निर्वाणभैरवम्

കൽപ്പങ്ങളും കൽപ്പാന്തരങ്ങളും അതീതൻ, അനാദി-അനിധനൻ, മഹത്തൻ; മഹാഭൂതം, മഹാകായം—സ്വയം ശിവൻ, നിർവാണസ്വരൂപ ഭൈരവൻ।

Verse 30

एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम् । योगक्रिया विनिर्मुक्तं मृत्युंजयमनादिमत्

ഇങ്ങനെ സദാശിവനെ അറിയുക—പ്രഭാസത്തിൽ ലിംഗരൂപമായി വിരാജിക്കുന്നവൻ; യോഗക്രിയയും കർമ്മകാണ്ഡവും അതീതൻ, അനാദി മൃത്യുഞ്ജയൻ।

Verse 31

सर्वोपसर्गरहितं सर्वतोव्यापकं शिवम् । अव्यक्तं परतो नित्यं केवलं द्वैतवर्जितम्

അവൻ ശിവൻ—എല്ലാ ഉപസർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തൻ, എല്ലാടവും വ്യാപകൻ; അവ്യക്തൻ, പരാത്പരൻ, നിത്യൻ, കേവലൻ, ദ്വൈതവರ್ಜിതൻ।

Verse 32

अनन्यतेजसाक्रांतं प्रभासक्षेत्रवासिनम् । भूरिस्वयंप्रभप्रख्यं सर्वतेजोऽधिकं हरम्

പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹരൻ—അനന്യ തേജസ്സാൽ വ്യാപ്തൻ; ധാരാളം സ്വയംപ്രഭയാൽ പ്രസിദ്ധൻ, സർവതേജസ്സിനും അതീതപ്രകാശൻ।

Verse 33

शरण्यंदेवमीशानमोंकारं शिवरूपिणम् । देवदेवं महादेवं पंचवक्त्रं वृषध्वजम्

അവൻ ശരണ്യദേവൻ, ഈശാനൻ—ശിവരൂപത്തിൽ ഓംകാരസ്വരൂപൻ; ദേവദേവൻ മഹാദേവൻ, പഞ്ചവക്ത്രൻ, വൃഷധ്വജൻ।

Verse 34

निर्मलं मानसातीतं भावग्राह्यमनूपमम् । सदा शांतं विरूपाक्षं शूलहस्तं जटाधरम्

അവൻ നിർമ്മലൻ, മനസ്സാതീതൻ, ശുദ്ധഭാവത്താൽ ഗ്രാഹ്യൻ, അനുപമൻ; സദാ ശാന്തൻ, വിരൂപാക്ഷൻ, കൈയിൽ ശൂലധാരി, ജടാധരൻ।

Verse 35

हृत्पद्मकोशमध्यस्थं शून्यरूपं निरञ्जनम् । एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम्

ഹൃദയപദ്മകോശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ശൂന്യസ്വരൂപൻ, നിരഞ്ജനൻ—ഇങ്ങനെ സദാശിവനെ അറിയുക; പ്രഭാസത്തിൽ അവൻ ലിംഗരൂപമായി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.

Verse 36

योऽसौ परात्परो देवो हंसाख्यः परिकीर्तितः । नादाख्यः सुव्रते देवि सोऽस्मिन्स्थाने स्थितः स्वयम्

പരാത്പരനായ ആ ദേവൻ ‘ഹംസ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ‘നാദ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഹേ സുവ്രതേ ദേവീ, അവൻ തന്നേ ഈ സ്ഥലത്ത് സ്വയം വസിക്കുന്നു.

Verse 37

एतदादिस्वरूपं च मया योगबलेन तु । विज्ञातं देवि गदितं दिव्यमात्मानमात्मना

ഈ ആദിസ്വരൂപം ഞാൻ യോഗബലത്താൽ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഹേ ദേവീ, ആത്മാവാൽ ദിവ്യാത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ് ഞാൻ ഇതു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 38

ऋग्वेदस्थस्तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने यजुषि स्थितः । अपराह्णे तु सामस्थो ह्यथर्वस्थो निशागमे

പൂർവാഹ്നത്തിൽ അവൻ ഋഗ്വേദസ്വരൂപനായി വസിക്കുന്നു; മധ്യാഹ്നത്തിൽ യജുർവേദത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു; അപരാഹ്നത്തിൽ സാമവേദസ്വരൂപൻ, രാത്രിയെത്തുമ്പോൾ അഥർവവേദസ്വരൂപൻ ആകുന്നു.

Verse 39

वेदाहमेतं पुरुषं महांतमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वा न भवेत्तु मृत्युर्नान्यः पंथा विद्यते वै जनानाम्

സൂര്യവർണ്ണനായി തമസ്സിന്റെ അതീതനായ ആ മഹാപുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. അവനെയേ അറിഞ്ഞാൽ മരണം ഉണ്ടാകുകയില്ല; ജനങ്ങൾക്ക് സത്യത്തിൽ മറ്റൊരു മാർഗമില്ല.

Verse 40

इतीरितस्ते तु महाप्रभावः सोमेशलिंगस्य कृतैकदेशः । वृतं न चाब्दैर्बहुभिः सहस्रैर्वक्तुं च केनापि मुखैर्न शक्यम्

ഇങ്ങനെ നിനക്കു സോമേശ്വരലിംഗത്തിന്റെ മഹാപ്രഭാവത്തിൽ ഒരു ചെറിയ അംശം മാത്രമേ പറയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ. അനേകം സഹസ്ര വർഷങ്ങളായാലും അതിന്റെ പൂർണ്ണ വർണ്ണനം സാധ്യമല്ല; എത്ര മുഖങ്ങളുണ്ടായാലും ആരും മുഴുവനായി പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 41

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रोऽपीदं पठेद्यदि । निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ അല്ലെങ്കിൽ ശൂദ്രൻ—ആരായാലും ഈ മഹാത്മ്യം പാരായണം ചെയ്താൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കും।