Adhyaya 353

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भल्लतीर्थमनुत्तमम् । तस्याश्च पश्चिमे भागे यत्र विष्णुश्चतुर्भुजः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവീ, അത്യുത്തമമായ ഭല്ലതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ചതുര്ഭുജനായ വിഷ്ണു വിരാജിക്കുന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 2

यत्र त्यक्तं शरीरं तु विष्णुना प्रभविष्णुना । तस्मिन्मित्रवने रम्ये योजनार्द्धार्द्धविस्तृते

അവിടെയാണ് പ്രഭവിഷ്ണുവായ വിഷ്ണു തന്റെ ദേഹം ത്യജിച്ചത്. ആ രമ്യമായ മിത്രവനം അർദ്ധ യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്.

Verse 3

युगेयुगे महादेवि कल्पमन्वतरादिषु । तत्रैव संस्थितिर्विष्णोर्नान्यत्र च रतिर्भवेत्

ഹേ മഹാദേവീ, യുഗം യുഗമായി—കൽപം, മന്വന്തരങ്ങൾ മുതലായവയിൽ—വിഷ്ണുവിന്റെ നിവാസം അവിടെയേ; മറ്റെവിടെയും അവനു രതി (ആനന്ദം) ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 4

क्षेत्राणामादिक्षेत्रं तु वैष्णवं तद्विदुर्बुधाः । तिस्रः कोट्यर्द्धकोटिश्च तीर्थानां प्रवराणि च

ബുദ്ധിമാന്മാർ ഈ വൈഷ്ണവക്ഷേത്രത്തെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും ആദിക്ഷേത്രമായി അറിയുന്നു. ഇവിടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ മൂന്ന് കോടി കൂടാതെ അർദ്ധകോടി തീർത്ഥങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 5

दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि तत्रैव भामिनि । तत्र मूर्तिमती गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

ഹേ ഭാമിനി! സ്വർഗ്ഗം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം എന്നിവയിലെ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങൾ എല്ലാം അവിടെയേ ഉള്ളൂ. അവിടെ മൂർത്തിമതിയായ ഗംഗ സ്വയം പ്രതിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 6

विष्णोः संप्लवनार्थाय प्राणिनां च हिताय वै । गंगा गया कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകധാരണാർത്ഥവും പ്രാണികളുടെ ഹിതാർത്ഥവും ആയി ഗംഗ, ഗയ, കുരുക്ഷേത്രം, നൈമിഷം, പുഷ്കരം എന്നിവയും അവിടെയേ സന്നിഹിതമാണ്.

Verse 7

पुरी द्वारवतीं त्यक्त्वा अत्रैव वसते हरिः । तस्यौर्ध्वदैहिकं देवि प्रकरोमि युगेयुगे

ദ്വാരവതീ പുരി വിട്ട് ഹരി ഇവിടെ തന്നേ വസിക്കുന്നു. ഹേ ദേവി! അവനുവേണ്ടി ഞാൻ യുഗം യുഗമായി ഊർധ്വദൈഹിക കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 8

नभस्ये द्वादशीयोगे तत्र गत्वा स्वयं प्रिये । करोमि तद्विधानेन तत्र ब्राह्मणपुंगवैः

ഹേ പ്രിയേ! നഭസ്യ മാസത്തിലെ ദ്വാദശീയോഗമുള്ള ശുഭസമയത്ത് ഞാൻ സ്വയം അവിടെ ചെന്നു, ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണപുംഗവന്മാരോടൊപ്പം, വിധിപ്രകാരം ആ കർമ്മം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 9

तत्र दत्त्वा तु दानानि विधिवद्वेदपारगे । तत्रैव द्वादशीयोगे स्नात्वा चैव विधानतः

അവിടെ വിധിപൂർവ്വം വേദപാരഗനായ ബ്രാഹ്മണനു ദാനങ്ങൾ നൽകി, അവിടെയേ തന്നെ ദ്വാദശീ വ്രതയോഗത്തിൽ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 10

सन्तर्प्य च पितॄन्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः । तत्र विष्णुं तु संपूज्य कृत्वा जागरणं निशि

ഭക്തിയോടെ പിതൃകളെ സന്തർപ്പിച്ചാൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു; അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ സമ്യക് പൂജിച്ച് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യണം।

Verse 11

दीपादिदानं कृत्वा तु कृतकृत्योऽभिजायते

ദീപം മുതലായ ദാനങ്ങൾ ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു—ചെയ്യേണ്ടത് പൂർത്തിയാക്കിയവനായി തീരും।

Verse 12

अथ तस्य प्रवक्ष्यामि पुरावृत्त महं प्रिये । संहृत्य यादवान्सर्वान्वासुदेवः प्रतापवान्

ഇപ്പോൾ, പ്രിയേ, ആ പുരാവൃത്തം ഞാൻ പറയുന്നു—പ്രതാപവാനായ വാസുദേവൻ സർവ്വ യാദവരെയും സംഹരിച്ച് (തുടർന്ന് നടന്നത്)।

Verse 13

दुर्वाससाऽनुलिप्तेन पायसेन पदस्तले । वज्रांगभूतदेहस्तु सर्वव्यापी जनार्द्दनः

ദുർവാസൻ ലേപിച്ച പായസം അവന്റെ പാദതലത്തിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു; എങ്കിലും സർവ്വവ്യാപിയായ ജനാർദ്ദനന്റെ ദേഹം വജ്രംപോലെ ദൃഢമായിരുന്നു।

Verse 14

गत्वा तीरे समुद्रस्य समाधिस्थो बभूव ह । सर्वस्रोतांसि संयम्य निवेश्यात्मानमात्मनि

സമുദ്രതീരത്ത് ചെന്നു അദ്ദേഹം സമാധിസ്ഥനായി. ഇന്ദ്രിയ-പ്രാണപ്രവാഹങ്ങളെല്ലാം സംയമിച്ച് ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ തന്നേ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 15

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो बाणहस्तो जराभिधः । दाशपुत्रोऽतिकृष्णांगो मत्स्यघाती च पापकृत्

അപ്പോഴേക്കും ‘ജരാ’ എന്ന പേരുള്ളവൻ ബാണം കൈയിൽ പിടിച്ച് എത്തി—മത്സ്യക്കാരന്റെ മകൻ, അതികൃഷ്ണാംഗൻ, മത്സ്യഘാതിയും പാപകർത്താവും.

Verse 16

तेन दृष्टस्ततो दूरान्निषादात्मसमुद्भवः । विष्णोः पदं मृगं मत्वा शरं तस्य मुमोच ह

ദൂരത്തുനിന്ന് അവൻ അവനെ കണ്ടു—നിഷാദസ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുയർന്നവൻ—വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തെ മൃഗമെന്ന് കരുതി അവിടേക്ക് ബാണം വിട്ടു.

Verse 17

ततोऽसौ पश्यते यावद्गत्वा तस्य च संनिधौ । चतुर्बाहुं महाकायं शंखचक्रगदाधरम्

പിന്നീട് അവൻ നോക്കിക്കൊണ്ട് അവിടുത്തെ സമീപത്ത് ചെന്നു; ചതുര്ഭുജനും മഹാകായനും ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ പ്രഭുവിനെ കണ്ടു.

Verse 18

पुरुषं नीलमेघाभं पुडरीकनिभे क्षणम् । तं दृष्ट्वा भयभीतस्तु वेपमानः कृतांजलिः । अब्रवीन्न मया ज्ञातस्त्वं विभो दिव्यरूपधृक्

അവൻ നീലമേഘസദൃശമായ ശ്യാമവർണ്ണനും പുണ്ഡരീകസമമായ നേത്രങ്ങളുമുള്ള ആ പുരുഷനെ കണ്ടു. അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭയത്തോടെ വിറച്ച് കൃതാഞ്ജലിയോടെ പറഞ്ഞു—‘വിഭോ, ദിവ്യരൂപധാരിയേ, ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.’

Verse 19

अज्ञानात्त्वं मया विद्धस्त्वत्पदाग्रे सुरोत्तम । क्षन्तुमर्हसि मे नाथ न त्वं क्रोद्धुमिहार्हसि

അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പാദാഗ്രത്തിൽ പ്രഹരിച്ചുപോയി, ദേവോത്തമാ. നാഥാ, എന്നെ ക്ഷമിക്കണമേ; ഇവിടെ നിങ്ങൾ കോപിക്കരുത്.

Verse 20

विष्णुरुवाच । शापस्यांतोद्य मे भद्र शरपातात्कृतस्त्वया । तस्मात्त्वं मत्प्रसादेन स्वर्गं गच्छ महाद्युते

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭദ്രാ, ഇന്ന് നിന്റെ ശരപാതം മൂലം എന്റെ ശാപത്തിന്റെ അന്ത്യം സംഭവിച്ചു. അതിനാൽ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ മഹാദ്യുതേ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 21

ये चान्ये मामिहागत्य द्रक्ष्यंति हि नरोत्तमाः । ते यास्यंति परं स्थानं यत्राहं नित्यसंस्थितः

ഇവിടെ വന്ന് എന്നെ ദർശിക്കുന്ന മറ്റു നരോത്തമർ, ഞാൻ നിത്യമായി വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 22

भल्लेनाहं यतो विद्धस्त्वया पादतले शुभे । भल्लतीर्थमिति ख्यातं ततो ह्येतद्भविष्यति

നീ ശുഭമായ പാദതലത്തിൽ ഭല്ലബാണംകൊണ്ട് എന്നെ വിദ്ധമാക്കിയതിനാൽ, ഇതു പിന്നീടു ‘ഭല്ലതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 23

हरिक्षेत्रमिति प्रोक्तं पूर्वं स्वायंभुवेऽन्तरे

മുമ്പ് സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ഇതിനെ ‘ഹരിക്ഷേത്രം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.

Verse 24

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुर्लुब्धकोऽपि दिवं गतः । येऽत्र स्नानं करिष्यंति भक्त्या परमया युताः । विष्णुलोकं गमिष्यंति प्रीत्या ते मत्प्रसादतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് വിഷ്ണു അന്തർധാനം ചെയ്തു; വേട്ടക്കാരനും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഇവിടെ പരമഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ സന്തോഷത്തോടെ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 25

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पितृभक्तिपरायणाः । तृप्तिं तेषां गमिष्यंति पितरश्चैव तर्पिताः

ഇവിടെ പിതൃഭക്തിയിൽ പരായണരായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ അവരുടെ പിതൃഗണങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി വരുത്തും; പിതൃകൾ യഥാവിധി തർപ്പിതരാകും.

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य तत्क्षेत्रमुत्तमम् । दृश्यो देवश्चतुर्बाहुः स्नात्वा तीर्थे तु भल्लके

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ആ ഉത്തമ ക്ഷേത്രം പ്രാപിക്കണം. ഭല്ലക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ചതുര്ബാഹുവായ ദേവന്റെ മംഗളദർശനം ലഭിക്കും.

Verse 27

मद्भक्तिबलदर्पिष्ठा मत्प्रियं न नमंति ये । वासुदेवं न ते ज्ञेया मद्भक्ताः पापिनो हि ते

എന്റെ ഭക്തിബലത്തിൽ അഹങ്കരിച്ച് എനിക്ക് പ്രിയമായതിനോട് നമസ്കരിക്കാത്തവരെ വാസുദേവഭക്തരെന്ന് കരുതരുത്; അവർ തീർച്ചയായും പാപികളാണ്.

Verse 28

मद्भक्तोऽपि हि यो भूत्वा भुंक्त एकादशीदिने । मल्लिंगस्यार्चनं कार्यं न तेन पापबुद्धिना

എന്റെ ഭക്തനായിട്ടും ഏകാദശി ദിനത്തിൽ ഭക്ഷണം ചെയ്യുന്നവൻ പാപബുദ്ധിയുള്ളവൻ; അവനാൽ എന്റെ ലിംഗാരാധന നടത്തരുത്.

Verse 29

या तिथिर्दयिता विष्णोः सा तिथिर्मम वल्लभा । न तां चोपोषयेद्यस्तु स पापिष्ठतराधिकः

വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ തിഥി എനിക്കും അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. എന്നാൽ ആ ദിവസം ഉപവാസം പാലിക്കാത്തവൻ അതിലും അധികം പാപിഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 30

तद्वत्स द्वादशीयोगे भल्लतीर्थस्य संनिधौ । यस्तु मां पूजयेद्भक्त्या नारी वाऽपि नरोऽपि वा । तस्य जन्मसहस्राणि गृहभंगो न जायते

അതുപോലെ, പ്രിയ വത്സാ, ദ്വാദശീ-യോഗത്തിൽ ഭല്ലതീർത്ഥത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആരെങ്കിലും—സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—ഭക്തിയോടെ എന്നെ പൂജിച്ചാൽ, അവന് ആയിരം ജന്മങ്ങളോളം ഗൃഹഭംഗം സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 31

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । भल्लतीर्थस्य विष्णोस्तु सर्व पातकनाशनम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദേവീ, പാപനാശകമായ ഈ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കപ്പെട്ടു. വിഷ്ണുവിന്റെ ഭല്ലതീർത്ഥം സത്യമായും എല്ലാ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

Verse 32

तत्र विष्णोस्तु सांनिध्ये वायव्ये कुम्भमुत्तमम् । भल्लतीर्थं तु विख्यातं यत्र भल्लहतो हरिः

അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, വായവ്യ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ ഒരു ഉത്തമ കുംഭം നിലകൊള്ളുന്നു. ഹരി (വിഷ്ണു) ഭല്ല (അമ്പ്/ശൂലാഗ്രം) കൊണ്ട് ആഹതനായ സ്ഥലമായതിനാൽ അത് ഭല്ലതീർത്ഥം എന്നുപ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 33

तत्र देयानि वासांसि पदं गावो विधानतः । देयानि विप्रमुख्येभ्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

അവിടെ വിധിപൂർവ്വം വസ്ത്രദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ‘പദ’ ദാനവും ഗോദാനവും ചെയ്യണം. തീർത്ഥയാത്രയുടെ സമ്യക് ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ ദാനങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്കണം.

Verse 352

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഭല്ലതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 353-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।