Adhyaya 255

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्यैव पश्चिमे भागे ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അനന്തരം, ഹേ മഹാദേവി, ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം. അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പുണ്യകർമ്മികളായ ഋഷിമാരുടെ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 2

तस्मिंस्त्रिनेत्रा मत्स्याश्च दृश्यंतेऽद्यापि भामिनि । अंगिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुसखिस्तथा

ഹേ ഭാമിനി, ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഇന്നും മൂന്നു കണ്ണുകളുള്ള മത്സ്യങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവിടെ അങ്ഗിരസ്, ഗൗതമൻ, അഗസ്ത്യൻ, സുമതി, സുസഖി എന്നീ ഋഷിമാരും വസിച്ചിരുന്നു.

Verse 3

विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्त्तः प्रतिमर्द्दनः । रैभ्यो बृहस्पतिश्चैव च्यवनः कश्यपो भृगुः

അവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ, സ്ഥൂലശിരസ്, സംവർ‍ത്തൻ, പ്രതിമർദ്ദനൻ, റൈഭ്യൻ, ബൃഹസ്പതി; കൂടാതെ ച്യവനൻ, കശ്യപൻ, ഭൃഗുവും (ഉണ്ടായിരുന്നു).

Verse 4

दुर्वासा जामदग्न्यश्च मार्कंडेयोऽथ गालवः । उशनाऽथ भरद्वाजो यवक्रीतस्त्रितस्तथा

അവിടെ ദുര്വാസാവ്, ജാമദഗ്ന്യൻ, മാർകണ്ഡേയൻ, ഗാലവൻ; അതുപോലെ ഉശനാ, ഭരദ്വാജൻ, യവക്രീതൻ, ത്രിതനും (ഉണ്ടായിരുന്നു).

Verse 5

नारदः पर्वतश्चैव वसिष्ठोऽरुंधती तथा

അവിടെ നാരദനും പർവ്വതനും, വസിഷ്ഠനും—അരുന്ധതിയോടുകൂടെ—ധർമ്മനിഷ്ഠ മഹർഷിമാരായി ഒരുമിച്ചു ചേർന്നിരുന്നു.

Verse 6

काण्वोऽथ गौतमो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः । जमदग्निस्तथा रामो बकश्चेत्येवमादयः । कृष्णद्वैपायनश्चैव पुत्रशिष्यैः समन्वितः

അപ്പോൾ കാണ്വൻ, ഗൗതമൻ, ധൗമ്യൻ, ശതാനന്ദൻ, അകൃതവ്രണൻ; അതുപോലെ ജമദഗ്നി, രാമൻ, ബകൻ മുതലായ മഹർഷിമാർ അവിടെ എത്തി. കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസനും പുത്രന്മാരും ശിഷ്യന്മാരും സഹിതം വന്നു.

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समा साद्य प्रभासं मुनिसत्तमाः । तपस्तेपुर्महात्मानो विविधं परमाद्भुतम्

ഈ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠ മഹാത്മാക്കൾ നാനാവിധമായ പരമാദ്ഭുത തപസ്സുകൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 8

एवं ते नियतात्मानो दमयुक्तास्तपस्विनः । समाधिना जिगीषन्ते ब्रह्मलोकं सनातनम्

ഇങ്ങനെ നിയതാത്മാക്കളും ദമസംയമയുക്തരുമായ തപസ്വികൾ സമാധിയിലൂടെ ലോകബന്ധനത്തെ ജയിച്ച് സനാതന ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 9

अथाभवदनावृष्टिः कदाचिन्महती प्रिये । कृच्छ्रं प्राप्तो ह्यभूत्तत्र सर्वलोकः क्षुधार्दितः

പിന്നീട് ഒരിക്കൽ, പ്രിയേ, അവിടെ മഹത്തായ അനാവൃഷ്ടി (വരൾച്ച) സംഭവിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാവരും വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി കഠിന ദുരിതത്തിലായി.

Verse 10

ततो निरन्ने लोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः । मृतं कुमारमादाय कृच्छ्रं प्राप्तास्तदाऽपचन्

അപ്പോൾ ഈ ലോകം അന്നമില്ലാതെ ആയപ്പോൾ, സ്വന്തം ജീവൻ രക്ഷിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ ഒരു മരിച്ച ബാലനെ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു; അത്യന്തം ദുരിതത്തിൽ പെട്ട് അന്നേരം അവനെ പാചകം ചെയ്തു.

Verse 11

अथोपरिचरस्तत्र क्लिश्यमानान्हि तानृषीन् । दृष्ट्वा राजा वृषादर्भिः प्रोवाचेदं वचस्तदा

അപ്പോൾ അവിടെ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ആ ഋഷിമാരെ കണ്ടു, വൃഷവും ദർഭയും (യാഗചിഹ്നങ്ങൾ) സഹിതനായ രാജാവ് ഉപരിചരൻ അന്നേരം ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 12

राजोवाच । प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां दृष्टा वृत्तिरनिंदिता । तस्मात्प्रतिग्रहं मत्त गृह्णीध्वं मुनिपुंगवाः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം സ്വീകരിക്കൽ നിന്ദാരഹിതമായ ജീവിതവൃത്തിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എനിക്കു നിന്നുള്ള ഈ ദാനം സ്വീകരിക്കുവിൻ।

Verse 13

मुद्गान्माषांश्च व्रीहींश्च तथा रत्नानि कांचनम् । युष्माकं संप्रदास्यामि यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । निवर्त्तध्वमतः सर्वे ह्येतस्मात्पातकात्परम्

ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് മുദ്ഗം, മാഷം (ഉഴുന്ന്), നെല്ല്, രത്നങ്ങൾ, സ്വർണം—മറ്റെന്തെങ്കിലും ദുർലഭമായതും—എല്ലാം സമർപ്പിക്കും. അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ; കാരണം ഈ ദാനം സത്യമായി ഈ പാപത്തെ അതിക്രമിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । तज्जानंतः कथं राजन्गृह्णीमस्ते प्रतिग्रहम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ആ സത്യം അറിഞ്ഞിട്ടും ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ ദാനം സ്വീകരിക്കും?

Verse 15

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

രഥയോദ്ധാവ് പാപത്തിൽ പത്ത് വധകരോടു തുല്യം; ധ്വജധാരി പത്ത് രഥയോദ്ധാക്കളോടു തുല്യം; വേശ്യ പത്ത് ധ്വജധാരികളോടു തുല്യം; രാജാവ് പത്ത് വേശ്യകളോടു തുല്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 16

यो राज्ञां प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो लोभमोहितः । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

ലോഭമോഹിതനായി രാജാക്കളിൽ നിന്നു ദാനം സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ താമിസ്രാദി ഭീകര നരകങ്ങളിൽ കടുത്ത യാതന അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 17

तद्गच्छ कुशलं तेऽस्तु सह दानेन पार्थिव । अन्येषां दीयतामेतदित्युक्त्वा ते वनं ययुः

അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, നീ പോകുക; ദാനത്തോടുകൂടി നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇത് മറ്റുള്ളവർക്ക് നൽകപ്പെടട്ടെ.” എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 18

अथ राज्ञः समादेशात्तत्र गत्वा च मंत्रिणः । ऊदुम्बराणि व्यकिरन्हेमगर्भाणि भूतले

പിന്നീട് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മന്ത്രിമാർ അവിടെ ചെന്നു, സ്വർണ്ണഗർഭമായ ഉദുംബരഫലങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ചിതറിച്ചു.

Verse 19

अथ तानि व्यचिन्वंश्च ऋषयो वरवर्णिनि । गुरूणीति विदित्वा तु न ग्राह्याण्यंगिराऽब्रवीत्

ഹേ സുന്ദരവർണിനി, അപ്പോൾ ഋഷിമാർ അവ ശേഖരിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ അവ ‘ഗുരു’—ഗുരുദോഷഭാരിതം—എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അങ്കിരാ, “ഇവ സ്വീകരിക്കരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 20

अत्रिरुवाच । नास्महेनास्महे मूढ वयमज्ञानबुद्धयः । हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जाड्यतः

അത്രി പറഞ്ഞു—“ഹേ മൂഢാ, ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘ജ്ഞാനികൾ’ അല്ല; ഞങ്ങളുടെ ബുദ്ധി അജ്ഞാനമയമാണ്. ഇവ സ്വർണ്ണമെന്ന് ഞങ്ങൾ കരുതി; ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ജഡതയിൽ നിന്ന് ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । धर्मार्थं संचयो यस्य द्रव्याणां स न शस्यते । तपःसंचयनं मन्ये वसिष्ठो धनसंचयम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—‘ധർമ്മം’ എന്ന പേരിൽ മാത്രം ധനം ശേഖരിക്കുന്നവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രശംസനീയനല്ല. ഞാൻ വസിഷ്ഠൻ, ധനസഞ്ചയത്തേക്കാൾ തപസ്സിന്റെ സഞ്ചയമാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 22

त्यजध्वं संचयान्सर्वाञ्जातीनां समुपद्रवान् । न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സഞ്ചയങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കുവിൻ; അവ എല്ലാ ജാതി-വർഗങ്ങളുടെയും ഉപദ്രവകാരണമാകുന്നു. സഞ്ചയം ചെയ്യുന്നവൻ ആരും തന്നെ നിർഉപദ്രവനായി കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 23

यथायथा न गृह्णाति ब्राह्मणोऽसत्प्रतिग्रहम् । तथातथाऽनिशं चास्य ब्रह्मतेजस्तु वर्धते

ബ്രാഹ്മണൻ എത്ര എത്രയായി അസത് പ്രതിഗ്രഹം (അനുചിത ദാനം) സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുമോ, അത്ര അത്രയായി അവന്റെ ബ്രഹ്മതേജസ്—ആദ്ധ്യാത്മിക ദീപ്തി—അവിച്ഛിന്നമായി വർധിക്കുന്നു.

Verse 24

अकिंचनत्वं राज्यं च तुलया समतोलयम् । अकिंचनत्वमधिकं राज्यादपि न संशयः

ഞാൻ അകിഞ്ചനത്വവും (നിഷ്കിഞ്ചനഭാവം) രാജ്യവും സമതുലയിൽ തൂക്കി നോക്കി; അകിഞ്ചനത്വം രാജ്യത്തേക്കാൾ പോലും മഹത്തായതായി തെളിഞ്ഞു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 25

कश्यप उवाच । अनर्थो ब्राह्मणस्यैष यदर्थनिचयो महान् । अर्थैश्वर्यविमूढोऽपि श्रेयसो भ्रश्यते द्विजः

കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണനു ഇതൊരു അനർത്ഥമാണ്: മഹത്തായ ധനനിചയം നടത്തുന്നത്. ധനവും ഐശ്വര്യവും മൂലം മോഹിതനായ ദ്വിജൻ ശ്രേയസ്—പരമ മംഗളം—നിന്ന് വഴുതിപ്പോകുന്നു.

Verse 26

अर्थसंपद्विमोहाय बहुशोकाय चैव हि । तस्मादर्थमनर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

ധനസമ്പത്ത് നിശ്ചയമായും മോഹത്തിനും അനവധി ശോകങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ പരമശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘അനർത്ഥം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ ‘അർത്ഥ’ത്തെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 27

यस्य धर्मार्थमप्यर्थास्तस्यापि न हि दृश्यते । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

ധനം ധർമ്മാർത്ഥമാണെന്ന് പറയുന്നവനിലും സുരക്ഷ കാണപ്പെടുന്നില്ല. ചെളി കഴുകുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം—ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ അതിനെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കുക.

Verse 28

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യൻ ജീർണ്ണിക്കുമ്പോൾ മുടിയും ജീർണ്ണിക്കുന്നു; ജീർണ്ണിക്കുമ്പോൾ പല്ലുകളും ജീർണ്ണിക്കുന്നു. കണ്ണും ചെവിയും ക്ഷയിക്കുന്നു—എന്നാൽ തൃഷ്ണ മാത്രം ജീർണ്ണിക്കുന്നില്ല.

Verse 29

सूची सूत्र तथा वस्त्रे समानयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रस्य तृष्णा सूची विधीयते

സൂചി നൂലിനെയും വസ്ത്രത്തെയും ഒരുമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സംസാരസൂത്രത്തെ തുന്നുന്ന സൂചിയായി തൃഷ്ണയെ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 30

यथा शृंगं रुरोः काये वर्द्धमाने हि वर्द्धते । अनंतपारा दुर्वारा तृष्णा दुःखप्रदा सदा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

മാനിന്റെ ശരീരം വളരുമ്പോൾ കൊമ്പും വളരുന്നതുപോലെ, ജീവിതത്തോടൊപ്പം തൃഷ്ണയും വർധിക്കുന്നു. തൃഷ്ണയ്ക്ക് തീരമില്ല, നിയന്ത്രിക്കാൻ ദുഷ്കരം; അത് എപ്പോഴും ദുഃഖം നൽകുന്നു, അധർമ്മം നിറഞ്ഞതുമാണ്—അതുകൊണ്ട് അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 31

गौतम उवाच । संतुष्टः को न शक्नोति फलैश्चापि हि वर्त्तितुम् । सर्वोऽपींद्रियलोभेन संकटान्यभिगाहते

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—സന്തുഷ്ടനായവൻ ഫലമാത്രം കൊണ്ടും ജീവിക്കാനാകില്ലേ? എന്നാൽ ഇന്ദ്രിയലോഭം മൂലം എല്ലാവരും ദുരിതങ്ങളിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 32

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मावृतेव भूः

ആരുടെ മനസ്സ് സന്തുഷ്ടമാണോ, അവന് എല്ലായിടത്തും സമ്പത്ത്. ചെരിപ്പാൽ മൂടിയ പാദമുള്ളവന് ഭൂമിയൊട്ടാകെ ചർമാവൃതമായതുപോലെ തന്നേ.

Verse 33

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानां सुखं चाशांतचेतसाम्

സന്തോഷാമൃതത്തിൽ തൃപ്തരായ ശാന്തചിത്തരുടെ ആ സുഖം—ധനലോഭികളായ അശാന്തചിത്തർക്കെങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 34

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिद्ध्यति । तथैनमपरः कामो भूयो विध्यति बाणवत्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ ഒരു ആഗ്രഹം സിദ്ധിച്ചാലും, മറ്റൊരു ആഗ്രഹം അമ്പുപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ കുത്തുന്നു.

Verse 35

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

വിഷയഭോഗം കൊണ്ടു കാമം ഒരിക്കലും ശമിക്കുകയില്ല; ഹവിസ്സാൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നിപോലെ അത് കൂടുതൽ വളരുന്നു.

Verse 36

कामानभिलषन्लोभान्न नरः सुखमेधते । समालभ्य तरुच्छायां भवनं वाञ्छो नरः

ലോഭവശനായി ഭോഗങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സുഖത്തിൽ വളരുകയില്ല. വൃക്ഷനിഴൽ ലഭിച്ചിട്ടും അവൻ വീടിനെയേ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 37

चतुःसागरसंयुक्तां यो भुंक्ते पृथिवीमिमाम् । एकस्तु वनवासी च स कृतार्थो न पार्थिवः

നാലു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ ഈ ഭൂമിയെ രാജാവ് ഭരിച്ചാലും, യഥാർത്ഥ കൃതാർത്ഥൻ ഏകാകിയായ വനവാസിയത്രേ; ലോകാധിപൻ അല്ല.

Verse 38

जमदग्निरुवाच । प्रतिग्रहसमर्थो यस्तपो वर्द्धयते महान् । न करोति तपस्तस्य जायते च सहस्रधा

ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ ശേഷിയുണ്ടായിട്ടും മഹത്തായ തപസ് വർധിപ്പിച്ച് സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുന്നവന്റെ തപസ് ആയിരമടങ്ങായി വർധിക്കുന്നു.

Verse 39

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ അർഹരായിട്ടും സ്വീകരിക്കാതിരിക്കാൻ വിരമിക്കുന്നവർക്ക്, ദാതാക്കൾ പ്രാപിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ തന്നെയാണ് അഗ്രഹീതാക്കൾക്കും ലഭിക്കുന്നത്.

Verse 40

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

അരുന്ധതി പറഞ്ഞു—താമരത്തണ്ടിൽ ബിസതന്തു നിത്യം ചുറ്റും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത തൃഷ്ണ ദേഹത്തെ ആശ്രയിച്ച് എപ്പോഴും ചേർന്നു നില്ക്കുന്നു.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

ദുര്‍മതികള്‍ക്കു ഉപേക്ഷിക്കുവാന്‍ ദുഷ്കരവും, വയസ്സാകുമ്പോഴും ജീര്‍ണിക്കാത്തതുമായ ആ തൃഷ്ണ തന്നെയാണ് പ്രാണാന്തകരോഗം; ആ ആസക്തി ത്യജിക്കുന്നവനേ സുഖം പ്രാപിക്കും।

Verse 42

चंडोवाच । उग्रात्प्रतिग्रहाद्यस्माद्बिभ्यत्येते महेश्वराः । बलीयांसो दुर्बलवत्तथा चैव बिभेम्यहम्

ചണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—ഉഗ്രമായ (അനുചിതമായ) പ്രതിഗ്രഹം മൂലം മഹേശ്വരന്റെ മഹാഭക്തന്മാരും ഭയപ്പെടുന്നു; ശക്തരായിട്ടും ദുർബലരെപ്പോലെ വിറയ്ക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാനും ഭയപ്പെടുന്നു।

Verse 43

पशुमुख उवाच । यदाचरंति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

പശുമുഖൻ പറഞ്ഞു—സദാ ധർമ്മപരായണരായ പണ്ഡിതർ ഏത് ആചാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ, സ്വന്തം യഥാർത്ഥ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനിയും അതേ ചെയ്യണം।

Verse 44

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि त्यक्त्वा तानि फलानि च । ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ദൃഢവ്രതരായ ഋഷിമാർ ആ സ്വർണ്ണമയ ഫലങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാവരും മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി।

Verse 45

ततस्ते विचरंतो वै ददृशुः सुमहत्सरः । पद्मिनीभिः समाकीर्णं सर्वतो वरवर्णिनि

അതിനുശേഷം അവർ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ഹേ സുന്ദരവർണിനീ, അതിവിശാലമായ ഒരു സരോവർ കണ്ടു; അത് എല്ലാടവും താമരച്ചെടികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 46

तस्मिन्देशे तदा प्राप्तः परिव्राजः शुनोमुखः । तेनैव सहितास्तत्र स्नाताः सर्वे महर्षयः

അന്നേ ദേശത്തിൽ ശുനോമുഖൻ എന്ന പരിവ്രാജകൻ എത്തി; അവനോടുകൂടെ സർവ്വ മഹർഷിമാരും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 47

तत्रावतारं कृत्वा तैर्गृहीतानि बिसानि तु । निक्षिप्य सरसस्तीरे चक्रुः पुण्यां जलक्रियाम्

അവിടെ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങി അവർ താമരത്തണ്ടുകൾ (ബിസ) ശേഖരിച്ചു; അവയെ സരസ്സിന്റെ തീരത്ത് വെച്ച് പുണ്യകരമായ ജലക്രിയ നടത്തി.

Verse 48

अथोत्तीर्य जलात्तस्मात्ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यंत इदं वचनमब्रुवन्

പിന്നീട് ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് കരകയറി അവർ പരസ്പരം കൂടിച്ചേർന്നു; ആ താമരത്തണ്ടുകൾ കാണാതിരുന്നതിനാൽ അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 49

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं पापकर्मणा । बिसानि तानि सर्वाणि हृतानि च मुनीश्वराः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ! ഞങ്ങൾ ക്ഷുധയിൽ പീഡിതരാണ്; ഞങ്ങളോടുള്ള ആരുടെ പാപകർമ്മം മൂലം ആ താമരത്തണ്ടുകൾ എല്ലാം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 50

ते शंकमानास्त्वन्योन्यं पर्यपृच्छन्द्विजोत्तमाः । चक्रुस्ते शपथान्सर्वे यथान्यायं च भामिनि

പരസ്പരം സംശയിച്ച് ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ തമ്മിൽ ചോദ്യം ചെയ്തു; ഹേ ഭാമിനി! ന്യായവിധിപ്രകാരം അവർ എല്ലാവരും ശപഥങ്ങൾ ചെയ്തു.

Verse 51

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः स भवतु न्यासलोपं करोतु सः । कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः

കശ്യപൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യാർ ബിസസ്തൈന്യം (താമരത്തണ്ടു മോഷണം) ചെയ്യുന്നു, അവൻ സർവ്വഭക്ഷകനാകട്ടെ; ഏൽപ്പിച്ച നിക്ഷേപം ലംഘിക്കട്ടെ; കൂറ്റസാക്ഷ്യപാപത്തിൽ വീഴട്ടെ.

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु पर नारीं विशेषतः । अतिथिः स्यात्तथान्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

വസിഷ്ഠൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യാർ ബിസസ്തൈന്യം ചെയ്യുന്നു, അവൻ അകാല മൈഥുനത്തിൽ രമിക്കട്ടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പരസ്ത്രീയിൽ; കൂടാതെ അസ്ഥിര അതിഥിയായി വീടുവീടായി മാറി നടക്കട്ടെ.

Verse 53

भरद्वाज उवाच । नृशंसो वै स भवतु समृद्ध्या चाप्यहंकृ तः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ഭരദ്വാജൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യാർ ബിസസ്തൈന്യം ചെയ്യുന്നു, അവൻ ക്രൂരനാകുന്നു; സമൃദ്ധി ലഭിച്ചാലും അഹങ്കാരിയാകുന്നു; കൂടാതെ അസൂയയും പരനിന്ദയും ഉള്ളവനാകുന്നു.

Verse 54

विश्वामित्र उवाच । नित्यं कामरतः सोस्तु दिवा सेवतु मैथुनम् । नीचकर्मरतश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

വിശ്വാമിത്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യാർ ബിസസ്തൈന്യം ചെയ്യുന്നു, അവൻ നിത്യം കാമാസക്തനാകുന്നു; പകലിലും മൈഥുനസേവയിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ നീചകർമ്മങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നു.

Verse 55

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषलीपतिः । अस्तु वार्द्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

ജമദഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—യാർ ബിസസ്തൈന്യം ചെയ്യുന്നു, അവൻ കന്യയെ വൃദ്ധനു വിവാഹം കഴിപ്പിക്കുന്നു; വൃഷലീയുടെ ഭർത്താവാകുന്നു; എന്നും പലിശവ്യാപാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 56

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरोतु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—‘ബിസസ്തൈന്യം’ ചെയ്യുന്നവൻ അയോഗ്യമായ ദാനം/വസ്തു സ്വീകരിക്കുന്നു, കുതിരകളുടെ വിൽപ്പന-വ്യാപാരം ചെയ്യുന്നു, സ്വന്തം ഗുരുവിനെ പരസ്യമായി നിന്ദിക്കുന്നു.

Verse 57

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

അത്രി പറഞ്ഞു—‘ബിസസ്തൈന്യം’ ചെയ്യുന്നവൻ ദുർമതിയായി മാതാപിതാക്കളെ നിത്യവും അവമാനിക്കുന്നു; ധർമ്മോപദേശം അയോഗ്യനായ (ശൂദ്രനോട്) ചോദിക്കുന്നു.

Verse 58

अरुन्धत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

അരുന്ധതി പറഞ്ഞു—‘ബിസസ്തൈന്യം’ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ ദുഷ്ടാചാരിണിയാകുന്നു; മര്യാദ ലംഘിച്ച് ഭർത്താവിന് മുമ്പെ ഭക്ഷിക്കുകയും ശയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 59

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

ചണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—‘ബിസസ്തൈന്യം’ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ സ്വാമി/ഭർത്താവിനോട് പ്രതികൂലമാകുന്നു; ധർമ്മത്തെ ദ്വേഷിക്കുന്നു; സജ്ജനദ്വേഷത്തിൽ പ്രത്യേകമായി പരായണയാകുന്നു.

Verse 60

पशुमुख उवाच । परस्य प्रेष्यतां यातु सदा जन्मनिजन्मनि । सर्वधर्म क्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः

പശുമുഖൻ പറഞ്ഞു—‘ബിസസ്തൈന്യം’ ചെയ്യുന്നവൻ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ദാസനാകുന്നു; എല്ലാ ധർമ്മക്രിയകളിലും ഹീനനായി തുടരുന്നു.

Verse 61

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

ശുനോമുഖൻ പറഞ്ഞു—ബിസസ്തൈനം (താമരത്തണ്ടു മോഷണം) ചെയ്യുന്നവൻ നിയമപ്രകാരം വേദപാഠം ചെയ്യുന്ന ഗൃഹസ്ഥനാകും; അതിഥികൾക്ക് പ്രിയമായ আতിഥേയനാകും; നിരന്തരം സത്യം പറയും।

Verse 62

ऋषय ऊचुः । इष्टमेतद्द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनोमुख

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദ്വിജാതികൾക്കു നിനക്കെടുത്ത ഈ ശപഥം തീർച്ചയായും ഇഷ്ടകരമാണ്; എന്നാൽ ഹേ ശുനോമുഖാ, ഞങ്ങളൊക്കെയുടെയും താമരത്തണ്ടുകളുടെ മോഷണം ചെയ്തത് നീ തന്നെയല്ലോ।

Verse 63

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वै द्विजाः । धर्मं वै श्रोतुकामेन जानीध्वं मां पुरंदरम्

ശുനോമുഖൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങളൊക്കെയുടെയും ഈ താമരത്തണ്ടുകൾ ഞാൻ തന്നെയാണ് എടുത്തത്; ധർമ്മം ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വന്ന എന്നെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നു അറിയുക।

Verse 64

अलोभादक्षया लोका जिता वै मुनिसत्तमाः । प्रार्थयध्वं वरं शुभ्रं सर्वमेव ह्यसंशयम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ലോഭരഹിതത്വം കൊണ്ടു അക്ഷയ ലോകങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ശുദ്ധമായ വരം അപേക്ഷിക്കുവിൻ—സംശയമില്ലാതെ (യോഗ്യം) എല്ലാം നിങ്ങളുടേതാകും।

Verse 65

ऋषय ऊचुः । इहागत्य नरो यस्तु त्रिरात्रोपोषितः शुचिः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഏതൊരു മനുഷ്യൻ ഇവിടെ വന്ന് ശുചിയായി മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച്, തുടർന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം।

Verse 66

सर्वतीर्थोद्भवं तस्य पुण्यं भूयात्पुरंदर । नाधोगतिमवाप्नोति विबुधैस्सह मोदताम् । तथेत्युक्त्वा ततः शक्रस्त त्रैवान्तर्हितोऽभवत्

ഹേ പുരന്ദരാ! അവനു ലഭിച്ച പുണ്യം സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുണ്യത്തോടു സമമാകട്ടെ. അവൻ അധോഗതിയെ പ്രാപിക്കുകയില്ല; ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കട്ടെ. “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 255

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितीर्थमाहात्म्य वर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി സഹസ്ര ശ്ലോകസംഹിതയിൽ, സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ “ഋഷിതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണനം” എന്ന 255-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.