Adhyaya 209

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मार्कण्डेयेशमुत्तमम् । तस्मादुत्तरदिग्भागे मार्कण्डेन प्रतिष्ठितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! തുടർന്ന് ഉത്തമമായ മാർകണ്ഡേയേശ്വരനെ ദർശിക്കുവാൻ പോകണം; അത് അവിടെ നിന്ന് ഉത്തരദിക്കുഭാഗത്ത്, മാർകണ്ഡൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണ്.

Verse 2

सावित्र्याः पूर्वभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । महर्षिरभवत्पूर्वं मार्कण्डेय इति श्रुतः

അത് സാവിത്രിയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്ത്, അതിദൂരമല്ലാതെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പൂർവകാലത്ത് ‘മാർകണ്ഡേയ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 3

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ അജരനും അമരനും ആയി. പിന്നെ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ ചെന്നു, ആ സ്ഥലം ഉത്തമക്ഷേത്രമെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരി ശിവന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 4

स तं पूज्य विधानेन स्थित्वा दक्षिणतो मुनिः । पद्मासनधरो भूत्वा ध्यानावस्थस्तदाऽभवत्

വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത് മുനി തെക്കുഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടു. തുടർന്ന് പദ്മാസനം ധരിച്ചു, അന്നേ സമയം ഗാഢധ്യാനാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 5

तस्य ध्यानरतस्यैव प्रयुतान्यर्बुदानि च । युगानां समतीतानि न जानाति मुनीश्वरः

ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയ ആ മുനീശ്വരന് പതിനായിരങ്ങളും കോടികളും യുഗങ്ങൾ കടന്നുപോയിട്ടും, കഴിഞ്ഞുപോയ കാലം അവൻ അറിഞ്ഞില്ല.

Verse 6

अथ लोपं समापन्नः प्रासादः शांकरः स्थितः । कालेन महता देवि पांसुभिर्मारुतोद्भवैः

പിന്നീട്, ഹേ ദേവീ, അത്യന്തം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കാറ്റിൽ നിന്നുയർന്ന പൊടിയാൽ ശാങ്കരപ്രാസാദമായ ആ ക്ഷേത്രം ജീർണ്ണിച്ച് ലോപപ്രായമായി.

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रबुद्धो मुनिसत्तमः । अपश्यत्पांसुभिर्व्याप्तं तत्सर्वं शिवमन्दिरम्

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഉണർന്നു; അപ്പോൾ ആ മുഴുവൻ ശിവമന്ദിരവും പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടു.

Verse 8

ततः कृच्छ्रात्स निष्क्रान्तः खनित्वा मुनिपुंगवः । अकरोत्सुमहाद्वारं पूजार्थं तस्य भामिनि

അനന്തരം ആ മുനിപുംഗവൻ മഹാകഷ്ടത്തോടെ പുറത്തുവന്നു; ഹേ ഭാമിനി, അത് ഖനനം ചെയ്ത് അവിടെ പൂജാർത്ഥം അതിവിശാലമായ ഒരു ദ്വാരം നിർമ്മിച്ചു।

Verse 9

प्रविश्य तत्र यो भक्त्या पूजयेद्वृषभध्वजम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ആരായാലും അവിടെ പ്രവേശിച്ച് ഭക്തിയോടെ വൃഷഭധ്വജനായ പ്രഭുവിനെ പൂജിച്ചാൽ, ദേവൻ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 10

देव्युवाच । अमरत्वं कथं प्राप्तो मार्कंण्डो मुनिसत्तमः । अभवत्कौतुकं ह्येतत्तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

ദേവി പറഞ്ഞു—‘മുനിശ്രേഷ്ഠനായ മാർകണ്ഡേയൻ അമരത്വം എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു? ഇതു എനിക്ക് കൗതുകം ഉണർത്തുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കണം।’

Verse 11

अमरत्वं यतो नास्ति प्राणिनां भुवि शंकर । देवानामपि कल्पांते स कथं न मृतो मुनिः

‘ഹേ ശങ്കരാ! ഭൂമിയിൽ ജീവികൾക്ക് അമരത്വമില്ല; ദേവന്മാരും കല്പാന്തത്തിൽ നശിക്കുന്നു—എങ്കിൽ ആ മുനി എങ്ങനെ മരിച്ചില്ല?’

Verse 12

ईश्वर उवाच । अथातस्त्वां प्रव क्ष्यामि यथासावमरोऽभवत् । आसीन्मुनिः पुराकल्पे मृकण्ड इति विश्रुतः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—‘ഇപ്പോൾ അവൻ എങ്ങനെ അമരനായെന്നു ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. പുരാകൽപ്പത്തിൽ മൃകണ്ഡൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു।’

Verse 13

भृगोः पुत्रो महाभागः सभार्यस्तपसि स्थितः । तस्य पुत्रस्तदा जातो वसतस्तु वनांतरे

ഭൃഗുവിന്റെ മഹാഭാഗ്യവാനായ പുത്രൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. വനാന്തര ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ അവന്നു അപ്പോൾ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 14

स पाञ्चवार्षिको भूत्वा बाल एव गुणान्वितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य ज्ञानी तत्र समागतः

അവൻ അഞ്ചുവയസ്സുള്ള ബാലനായിരുന്നിട്ടും ഗുണസമ്പന്നനായിരുന്നു. കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം അവിടെ ഒരു ജ്ഞാനി മഹാത്മാവ് എത്തി.

Verse 15

तेन दृष्टस्तदा बालः प्रांगणे विचरन्प्रिये । स्मृत्वाऽहसच्चिरं कालं भाव्यर्थं प्रति नोदितः

പ്രിയേ! ആ ജ്ഞാനി പ്രാങ്ഗണത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ബാലനെ കണ്ടു. ദീർഘകാലം സ്മരിച്ചു, വരാനിരിക്കുന്ന കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് അന്തരത്തിൽ പ്രേരിതനായി.

Verse 16

तस्य पित्रा स दृष्टस्तु सामुद्रज्ञो विदुत्तमः । हास्यस्य कारणं पृष्टो विस्मयान्वितचेतसा

അപ്പോൾ ബാലന്റെ പിതാവ് സാമുദ്രികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആ ശ്രേഷ്ഠ പണ്ഡിതനെ കണ്ടു. വിസ്മയഭരിതമായ മനസ്സോടെ അവന്റെ പുഞ്ചിരിയുടെ കാരണം ചോദിച്ചു.

Verse 17

कस्मान्मे सुतमालोक्य स्मितं विप्र कृतं त्वया । तत्र मे कारणं ब्रह्मन्यथावद्वक्तुमर्हसि

“ഹേ വിപ്രാ! എന്റെ പുത്രനെ കണ്ടിട്ട് നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് പുഞ്ചിരിച്ചു? ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം യഥാവിധി എനിക്ക് പറയണം.”

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञानी विप्रो वचोऽब्रवीत्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 19

अयं पुत्रस्तव मुने सर्वलक्षणसंयुतः । अद्यप्रभृति षण्मासमध्ये मृत्युमवाप्स्यति

ഹേ മുനേ! നിന്റെ ഈ പുത്രൻ സർവ്വ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നൻ; എങ്കിലും ഇന്നുമുതൽ ആറുമാസത്തിനകം മരണത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 20

यदि जीवेत्पुनरयं चिरायुर्वै भविष्यति । अतो मया कृतं हास्यं विचित्रा कर्मणो गतिः

എങ്കിലും അവൻ ജീവിച്ചാൽ തീർച്ചയായും ദീർഘായുസ്സുകാരനാകും. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ചിരിച്ചത്—കർമ്മഗതി അതിവിചിത്രം।

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो रौद्रं ज्ञानिना समुदाहृतम् । व्रतोपनयनं चक्रे बालकस्य पिता तदा

ജ്ഞാനി ഉച്ചരിച്ച ആ കടുത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട് ബാലന്റെ പിതാവ് അപ്പോൾ അവനു വ്രതവും ഉപനയനസംസ്കാരവും നടത്തി।

Verse 22

आह चैनमृषिः पुत्रं दृष्ट्वा ब्राह्मणमागतम् । अभिवाद्यास्त्रयो वर्णास्ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि

അപ്പോൾ ഋഷി പുത്രനോട് പറഞ്ഞു—‘ബ്രാഹ്മണൻ വരുന്നതു കണ്ടാൽ നമസ്കരിക്കണം. മൂന്നു വർണങ്ങളെയും ആദരിച്ചാൽ നീ തീർച്ചയായും ശ്രേയസ്സു പ്രാപിക്കും।’

Verse 23

एवमुक्तः स वै विप्रः करोत्येवाभिवादनम् । न वर्णावरजं वेत्ति बालभावाद्वरानने

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ആ ബാലവിപ്രൻ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; എന്നാൽ ഹേ സുന്ദരമുഖീ, ബാല്യഭാവം മൂലം വർണങ്ങളുടെ ജ്യേഷ്ഠ-കനിഷ്ഠ ക്രമം അവൻ അറിഞ്ഞില്ല।

Verse 24

पंचमासा ह्यतिक्रान्ता दिवसाः पञ्चविंशतिः । एतस्मिन्नेव काले तु प्राप्ताः सप्तर्षयोऽमलाः

അഞ്ചു മാസവും ഇരുപത്തഞ്ചു ദിവസവും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് നിർമലരായ സപ്തർഷിമാർ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 25

तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन मार्गेण भामिनि । कालेन तेन सर्वेऽथ यथावदभिवादनैः । आयुष्मान्भव तैरुक्तः स बालो दण्डवल्कली

ഹേ ഭാമിനീ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ അതേ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, സമയമായപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും യഥാവിധി അഭിവാദ്യം ലഭിച്ചു; ദണ്ഡം ധരിച്ചു വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ച ആ ബാലനെ അവർ ‘ആയുഷ്മാൻ ഭവ’ എന്നു ആശീർവദിച്ചു।

Verse 26

उक्त्वा ते तु पुनर्बालं वीक्ष्य वै क्षीणजीवितम् । दिनानि पंच ते ह्यायुर्ज्ञात्वा भीतास्ततोऽनृतात्

അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവർ ക്ഷീണജീവിതനായ ആ ബാലനെ വീണ്ടും നോക്കി. അവന് അഞ്ചു ദിവസമേ ആയുസ്സ് ശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ എന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, തങ്ങളുടെ ആശീർവാദം അസത്യമായിപ്പോകുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ അവർ വിറച്ചു।

Verse 27

ब्रह्मचारिणमादाय गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिके । प्रतिमुच्याग्रतो बालं प्रणेमुस्ते पितामहम्

ആ ബ്രഹ്മചാരിയായ ബാലനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി. ബാലനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ അവർ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 28

ततस्तेनापि बालेन ब्रह्मा चैवाभिवादितः । चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तोऽसावृषिसन्निधौ

അനന്തരം ആ ബാലനും വിധിപൂർവ്വം ബ്രഹ്മദേവനെ വന്ദിച്ചു. ഋഷികളുടെ സന്നിധിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ചു—“ഈ ബാലൻ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ ആകും.”

Verse 29

ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात् । पितामहस्तु तान्दृष्ट्वा ऋषीन्प्रोवाच विस्मितान् । केन कार्येण वाऽयाताः केन बालो निवेदितः

പിതാമഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിമാർ സന്തോഷിച്ചു. തുടർന്ന് പിതാമഹൻ അത്ഭുതപ്പെട്ട ഋഷികളെ നോക്കി പറഞ്ഞു—“ഏതു കാര്യത്തിനായി നിങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു? ഈ ബാലനെ എന്റെ സന്നിധിയിൽ എന്തുകൊണ്ട് സമർപ്പിച്ചു?”

Verse 30

ऋषय ऊचुः । भृगोः पुत्रो मृकण्डस्तु क्षीणायुस्तस्य बालकः । अकालेन पिता ज्ञात्वा बबंधास्य च मेखलाम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനായ മൃകണ്ഡന് ഒരു ബാലൻ ഉണ്ട്; അവന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷീണമാണ്. ഇത് കാലത്തിനു മുമ്പേ അറിഞ്ഞ പിതാവ് അവന്റെ അരയിൽ മേഘല കെട്ടി.”

Verse 31

यज्ञोपवीतं च ततस्तेन विप्रेण बोधितः । यं कञ्चिद्द्रक्ष्यसे लोके भ्रमन्तं भूतले द्विजम्

പിന്നീട് ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അവന് യജ്ഞോപവീതധാരണം (ഉപനയനം) നടന്നു. “ഈ ലോകത്തിൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഏതൊരു ദ്വിജനെയും നീ കണ്ടാൽ…”

Verse 32

तस्याभिवादनं कार्यं नित्यमेव च पुत्रक । ततो वयमनेनैव दृष्टा बालेन सत्तम

“മകനേ, അവനെ നിത്യവും വന്ദനം ചെയ്യണം.” ഇങ്ങനെ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ, ആ ബാലൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളെയും കണ്ടത്.

Verse 33

तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह । चिरायुरेष वै प्रोक्तो ह्यमीभिश्चाभिवादितैः

ഹേ പിതാമഹാ! തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ദൈവയോഗത്താൽ, യഥാവിധി അഭിവാദ്യം ലഭിച്ച ഈ മുനിമാർ തന്നേ ഈ ബാലൻ ‘ചിരായു’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 34

त्वत्सकाशं समानीतस्त्वया चैवमुदाहृतः । कथं वागनृता देव ह्यस्माकं भवता सह

നിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന് നീ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ—ഹേ ദേവാ! നിന്റെ വചനത്തോടൊപ്പം ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് എങ്ങനെ അസത്യമാകും?

Verse 35

उवाच बालमुद्दिश्य प्रहसन्पद्मसंभवः । मत्समानायुषो बालो मार्कण्डेयो भविष्यति

ബാലനെ സൂചിപ്പിച്ച് പുഞ്ചിരിയോടെ പദ്മസംഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ ബാലൻ മാർകണ്ഡേയൻ എനിക്കു തുല്യമായ ആയുസ്സ് പ്രാപിക്കും.

Verse 36

कल्पस्यादौ तथा चान्ते सहायो मे भविष्यति । ततस्तु मुनयः प्रीता गृहीत्वा मुनिदारकम् । तस्मिन्नेव प्रदेशे तु मुमुचुश्चेष्टितं यतः

കൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും അവസാനംതന്നെയും അവൻ എന്റെ സഹായി ആയിരിക്കും. തുടർന്ന് സന്തുഷ്ടരായ മുനിമാർ ആ മുനിബാലനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അതേ പ്രദേശത്ത് പരിശ്രമം വിട്ട് വിശ്രമിച്ചു.

Verse 37

तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कण्डेयो गृहं ययौ । गत्वा गृहमथोवाच मृकण्डं मुनिसत्तमम्

വിപ്ര മുനിമാർ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോയപ്പോൾ മാർകണ്ഡേയൻ വീട്ടിലേക്കു പോയി; വീട്ടിലെത്തി മുനിശ്രേഷ്ഠനായ മൃകണ്ഡുവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 38

ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिस्तात सप्तभिः । उक्तोऽयं ब्रह्मणा कल्पस्यादौ चान्ते च मे सखा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, ഏഴ് മുനിമാർ എന്നെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് അരുളി—‘ഈ ബാലൻ കല്പത്തിന്റെ ആദിയിലും അന്തത്തിലും എന്റെ സഖാവാകും.’

Verse 39

भविष्यति न संदेहो मत्समायुश्च बालकः । ततस्तैः पुनरानीतो मुक्तश्चैवाश्रमं प्रति

ഇത് തീർച്ച—സംശയമില്ല: ഈ ബാലന്‍ എനിക്കു തുല്യമായ ആയുസ്സ് ലഭിക്കും. പിന്നെ അവർ അവനെ വീണ്ടും കൊണ്ടുവന്ന്, ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ വിട്ടയച്ചു.

Verse 40

मत्कृते हि द्विजश्रेष्ठ यातु ते मनसो ज्वरः । मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा मृकण्डो मुनिसत्तमः । जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं सुदुःसहम्

എന്റെ കാരണത്താൽ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിലെ ജ്വരം അകലട്ടെ. മാർക്കണ്ഡേയന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ മൃകണ്ഡു പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി—ഒരു ക്ഷണം പോലും സഹിക്കാനാകാത്തത്ര.

Verse 41

ततौ धैर्यं समास्थाय वाक्यमेतदुवाच ह

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ധൈര്യം സമാശ്രയിച്ച് മനസ്സിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 42

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्त्वया मे सुपुत्रेण दृष्टो लोकपितामहः

മൃകണ്ഡു പറഞ്ഞു—ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി, എന്റെ ജീവിതവും സുസ്ഥിതമായി; കാരണം നീ, എന്റെ സുതനേ, ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 43

वाजपेयसहस्रेण राजसूयशतेन च । यं न पश्यन्ति विद्वांसः स त्वया लीलया सुत

ആയിരം വാജപേയ യാഗങ്ങളും നൂറ് രാജസൂയങ്ങളും ചെയ്താലും പണ്ഡിതർ ദർശിക്കാത്ത അവനെ, മകനേ, നീ ലീലപോലെ എളുപ്പത്തിൽ ദർശിച്ചു।

Verse 44

दृष्टश्चिरायुरप्येवं कृतस्तेनाब्जयोनिना । दिवारात्रमहं तात तव दुःखेन दुखितः । न निद्रामनुगच्छामि तन्मेदुःखं गतं महत्

ഇങ്ങനെ പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവാൽ ദീർഘായുസ്സും ലഭിച്ചു. എങ്കിലും മകനേ, നിന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ടു ഞാൻ പകലും രാത്രിയും വിഷണ്ണനാണ്; എനിക്ക് നിദ്ര വരുന്നില്ല—ഇത്ര വലിയ വേദന എനിക്കു സംഭവിച്ചു।

Verse 209

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘മാർകണ്ഡേയേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 209-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।