Adhyaya 48

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । कुलसंतारणं गच्छेत्तत्र तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यक्कुलं तारयतेऽखिलम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—‘കുലസന്താരണ’ എന്ന അത്യുത്തമ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സത്യമായി തന്റെ സമസ്ത കുലത്തെയും തരിക്കും.

Verse 2

दश पूर्वान्भविष्यांश्च तथात्मानं नृपोत्तम । उद्धरेच्छ्रद्धयायुक्तस्तत्र दानेन मानवः

ഹേ നൃപോത്തമാ! ശ്രദ്ധയോടെ ഉള്ള മനുഷ്യൻ അവിടെ ദാനം ചെയ്‌താൽ പത്ത് പൂർവ്വികരെയും പത്ത് ഭാവി സന്തതിയെയും തന്നെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു।

Verse 3

आसीदप्रस्तुतो नाम राजा पूर्वं स पापकृत् । नापि दानं तथा ज्ञानं न ध्यानं न च सत्क्रिया

മുമ്പ് ‘ആസീദപ്രസ്തുത’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ പാപകൃത്യക്കാരൻ. ദാനവും ഇല്ല, ധർമ്മജ്ഞാനവും ഇല്ല, ധ്യാനവും ഇല്ല, സത്ക്രിയയും ഇല്ല।

Verse 4

तस्मिञ्छासति लोकानां नासीत्सौख्यं कदाचन । परदार रुचिर्नित्यं महादण्डपरश्च सः

അവൻ ഭരിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും സുഖമുണ്ടായില്ല. അവൻ എപ്പോഴും പരസ്ത്രീകളിൽ ആസക്തനും കഠിനശിക്ഷകളിൽ പരായണനും ആയിരുന്നു।

Verse 5

न्यायतोऽन्यायतो वापि करोति धनसंग्रहम् । स घातयति लोकांश्च निर्दोषान्पापकृत्तमः

ന്യായമായാലും അന്യായമായാലും അവൻ ധനം ശേഖരിച്ചു; പാപികളിൽ ഏറ്റവും ദുഷ്ടനായ അവൻ നിർദോഷരെയും കൊല്ലിപ്പിച്ചു।

Verse 6

ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पितृभिः प्रतिबोधितः । तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः

പിന്നീട് അവൻ വാർദ്ധക്യത്തിലെത്തിയിട്ടും ശമം ലഭിച്ചില്ല. കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം നരകത്തിൽ അതിദുഃഖിതരായ അവന്റെ പിതൃകൾ, അവൻ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ സമീപിച്ച് അവനെ ഉണർത്തി ബോധിപ്പിച്ചു।

Verse 7

पितर ऊचुः । वयं शुद्धसमाचारा नित्यं धर्मपरायणाः । दानयज्ञतपःशीलाः स्वदारनिरतास्तथा

പിതാക്കൾ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ ശുദ്ധാചാരികളായി നിത്യവും ധർമ്മപരായണരായിരുന്നു. ദാനം, യജ്ഞം, തപസ്സ് എന്നിവയിൽ രതരായി, സ്വദാരനിഷ്ഠരായും ജീവിച്ചു.

Verse 8

स्वकर्मभिः कुलांगार दिवं प्राप्ता यथार्हतः । कुपुत्रं त्वां समासाद्य नरकं समुपस्थिताः । तस्मादुद्धर नः सर्वान्कृत्वा किंचिच्छुभार्चनम्

ഹേ കുലത്തിന്റെ അഗ്നിക്കണമേ! ഞങ്ങളുടെ സ്വകർമ്മഫലത്താൽ യഥാർഹമായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ കുപുത്രനായ നിന്നെ ലഭിച്ചതിനാൽ ഇപ്പോൾ നരകത്തിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അല്പമെങ്കിലും ശുഭാരാധന ചെയ്ത് ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ഉദ്ധരിക്കൂ.

Verse 9

कर्मभिस्तव पापात्मन्वयं नरकमाश्रिताः । नरकं दश यास्यंति भविष्याश्च तथा भवान्

ഹേ പാപബുദ്ധിയേ! നിന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ നരകത്തെ ആശ്രയിച്ചു. ഇനി പത്ത് നരകങ്ങൾ കൂടി അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്—ഭാവിയിൽ നീയും അതുപോലെ അനുഭവിക്കും.

Verse 10

एवमुक्त्वा च ते सर्वे पितरस्तु सुदुःखिताः । याताश्च नरकं भूयः प्रबुद्धः सोऽपि पार्थिवः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ പിതാക്കൾ എല്ലാം അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി വീണ്ടും നരകത്തിലേക്ക് പോയി; ആ രാജാവും ഉണർന്നു.

Verse 11

ततो दुःखमनुप्राप्तः पितृवाक्यानि संस्मरन् । रुरोद प्रातरुत्थाय तं भार्या प्रत्यभाषत

അപ്പോൾ പിതൃവചനങ്ങൾ ഓർത്തു അവൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി. പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് അവൻ കരഞ്ഞു; അപ്പോൾ അവന്റെ ഭാര്യ അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 12

इन्दुमत्युवाच । किमर्थं राजशार्दूल त्वं रोदिषि महास्वनम् । कथं ते कुशलं राज्ये शरीरे वा पुरेऽथवा

ഇന്ദുമതി പറഞ്ഞു— ഹേ രാജശാർദൂലാ! നീ ഇങ്ങനെ മഹാസ്വരത്തോടെ എന്തിന് കരയുന്നു? രാജ്യത്തോ, ശരീരത്തിലോ, നഗരത്തിലോ എല്ലാം കുശലമാണോ?

Verse 13

राजोवाच । मया दृष्टोऽद्य स्वप्नांते पिता ह्यथ पितामहः । अपश्यं दुःखितान्देवि ताभ्यामथाग्रजान्पितॄन्

രാജാവ് പറഞ്ഞു— ഇന്ന് സ്വപ്നാന്തത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ പിതാവിനെയും പിന്നെ പിതാമഹനെയും കണ്ടു. ഹേ ദേവീ! അവരെ ദുഃഖിതരായി, അവരോടൊപ്പം മുൻപുള്ള പിതൃഗണങ്ങളെയും കണ്ടു.

Verse 14

उपालब्धोऽस्मि तैः सर्वैस्तव कर्मभिरीदृशैः । दारुणे नरके प्राप्ता अधर्मादिविचेष्टितैः

നിന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള കർമങ്ങൾ കാരണം അവർ എല്ലാവരും എന്നെ ശാസിച്ചു. അധർമ്മജന്യ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളാൽ അവർ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ എത്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 15

अथान्ये दश यास्यन्ति भविष्याश्च भवानपि । तस्मात्कृत्वा शुभं कर्म दुर्गतेश्चोद्धरस्व नः

ഇനിയും പത്ത് (നരകങ്ങൾ) അനുഭവിക്കാനുണ്ട്—കാലം വന്നാൽ നീയും അതിനെ നേരിടും. അതിനാൽ ശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് ഞങ്ങളെ ദുര്‍ഗതിയിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുക.

Verse 16

एवमुक्तः प्रबुद्धोऽहं पितृभिर्वरवर्णिनि । तेनाहं दुःखमापन्नस्तद्वाक्यं हृदि संस्मरन्

ഹേ വരവർണിനീ! പിതൃഗണങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഞാൻ ഉണർന്നു. അതുകൊണ്ട് അവരുടെ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്മരിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖത്തിലായി.

Verse 17

इन्दुमत्युवाच । सत्यमेतन्महाराज यदुक्तोऽसि पितामहैः । न त्वया सुकृतं कर्म संस्मरेऽहं कृतं पुरा

ഇന്ദുമതി പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, പിതാമഹന്മാർ നിങ്ങളോട് അങ്ങനെ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ നിങ്ങൾ മുമ്പ് ചെയ്ത ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക പുണ്യകർമ്മം എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല.

Verse 18

यथा सुपुत्रमासाद्य तरंति पितरो नृप । कुपुत्रेण तथा यांति नरकं नात्र संशयः

ഹേ നൃപാ, സത്പുത്രനെ ലഭിച്ചാൽ പിതൃകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ, കുപുത്രന്റെ കാരണത്താൽ അവർ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 19

स त्वमाहूय विप्रेंद्रान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । पृष्ट्वा तान्कुरु यच्छ्रेयः पितॄणामात्मना सह

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു, അവരോട് ചോദിച്ചു, സ്വന്തം ക്ഷേമത്തോടൊപ്പം പിതൃകൾക്കും യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്സാകുന്നതു ചെയ്യുക.

Verse 20

आनयामास राजाऽसौ ततो विप्राननेकशः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । उवाच विनयोपेतो भार्यया सहितो हितान्

അതിനുശേഷം ആ രാജാവ് അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വരുത്തി—വേദ-വേദാംഗങ്ങളുടെ തത്ത്വജ്ഞരും ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണരുമായവർ. അവൻ വിനയത്തോടെ, രാജ്ഞിയോടൊപ്പം, ആ ഹിതൈഷികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 21

राजोवाच । कर्मणा केन पितरो निरयस्था द्विजोत्तमाः । स्वर्गं यांति सुपुत्रेण तारिताः प्रोच्यतां स्फुटम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഏത് കർമ്മവിധിയാൽ നരകസ്ഥരായ പിതൃകൾ സത്പുത്രനാൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു സ്വർഗ്ഗത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു? അത് വ്യക്തമായി പറയുക.

Verse 22

ब्राह्मणा ऊचुः । पितृमेधेन राजेंद्र कृतेन विधिपूर्वकम् । निरयस्था दिवं यांति यद्यपि स्युः सुपापिनः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിച്ച പിതൃമേധത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നരകസ്ഥരായ പിതൃക്കളും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരും; അവർ മഹാപാപികളായാലും പോലും।

Verse 23

राजोवाच । दीक्षयंतु द्विजाः सर्वे तदर्थं मां धृतव्रतम् । यत्किंचिदत्र कर्त्तव्यं प्रोच्यतामखिलं हि तत्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി എല്ലാ ദ്വിജരും എനിക്ക് ദീക്ഷ നൽകുക; ഞാൻ ദൃഢവ്രതനാണ്. ഈ കാര്യത്തിൽ ചെയ്യേണ്ടതെന്തെല്ലാമുണ്ടോ, അതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി പറയുക।

Verse 24

तथोक्तास्ते नृपेंद्रेण ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । समग्राः पार्थिवं प्रोचुर्यदुक्तं यज्ञकर्मणि

നൃപേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സത്യവാദികളായ ബ്രാഹ്മണർ യജ്ഞകർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതെല്ലാം സമഗ്രമായി രാജാവിനോട് വിശദീകരിച്ചു।

Verse 25

दीक्षा ग्राह्या नृपश्रेष्ठ पुरश्चरणमादितः । कृत्वा कायविशुद्ध्यर्थं ततः श्रेयस्करी भवेत्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ആദ്യം ദീക്ഷ സ്വീകരിക്കണം; തുടർന്ന് ആരംഭത്തിൽ പുരശ്ചരണം ദേഹശുദ്ധിക്കായി ആചരിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അത് പരമ ശ്രേയസ്സു നൽകുന്നതാകും।

Verse 26

स त्वं पापसमाचारो बाल्यात्प्रभृति पार्थिव । असंख्यं पातकं तस्मात्तीर्थयात्रां समाचर

ഹേ പാർത്ഥിവാ! നീ ബാല്യകാലം മുതൽ പാപാചാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; നിന്റെ പാതകങ്ങൾ അസംഖ്യം. അതിനാൽ നീ തീർത്ഥയാത്ര ആചരിക്കണം।

Verse 27

सर्वतीर्थाभिषिक्तस्त्वं यदा स्यान्नृपसत्तम । प्रायश्चित्तेन योग्यः स्यास्ततो यज्ञस्य नान्यथा

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! നീ സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനാഭിഷേകത്തോടെ ശുദ്ധനായാൽ മാത്രമേ പ്രായശ്ചിത്തംകൊണ്ട് യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യനാകൂ; അല്ലാതെ ഒരിക്കലുമല്ല.

Verse 28

प्रभासादीनि तीर्थानि यानि संति धरातले । गंतव्यं तेषु सर्वेषु स्नानं कुरु समाहितः

ഭൂമിയിൽ പ്രഭാസം മുതലായുള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പോകേണ്ടതാണ്; സമാഹിതചിത്തനായി ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും സ്നാനം ചെയ്യുക.

Verse 29

मनसा गच्छ दुर्गाणि ददद्दानमनुत्तमम् । नश्येत्तेनाशुभं किंचिदपि ब्रह्मवधोद्भवम् । यन्न याति नृणां राजंस्तीर्थस्नानादिना भुवि

ഹേ രാജാവേ! മനസ്സുറപ്പോടെങ്കിലും ദുർഗമമായ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോകുക, അനുത്തമമായ ദാനങ്ങൾ നൽകുക. അതിനാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാജന്യമായതുപോലും ഏതു അശുഭവും ലേശമാത്രം ശേഷിക്കാതെ നശിക്കും; വെറും തീർത്ഥസ്നാനാദികളാൽ മനുഷ്യർ നേടാത്ത ശുദ്ധിയാണത്.

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । विप्राणां वचनं श्रुत्वा स राजा श्रद्धयाऽन्वितः । तीर्थयात्रापरो भूत्वा परिबभ्राम मेदिनीम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—വിപ്രന്മാരുടെ വചനം കേട്ട് ആ രാജാവ് ശ്രദ്ധയോടെ നിറഞ്ഞു; തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരനായി ഭൂമിയാകെ പര്യടനം ചെയ്തു.

Verse 31

नियतो नियताहारो ददद्दानानि भूरिशः । राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य वसुं सत्यपराक्रमम्

അവൻ നിയന്ത്രിതനും മിതാഹാരിയുമായിരുന്നു; ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി. സത്യപരാക്രമനായ പുത്രൻ വസുവിനെ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് അവൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 32

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रानुषंगतः । यातोऽसौ नृपतिश्चैव ह्यर्बुदे निर्मलोदकम्

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ആ രാജാവ് അർബുദത്തിലെ ‘നിർമലോദക’ എന്ന ശുദ്ധജല തീർത്ഥത്തിലെത്തി।

Verse 33

स स्नानमकरोत्तत्र श्रद्धापूतेन चेतसा । स्नातमात्रस्य तस्याथ तस्मिन्नेव जलाशये

അവിടെ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്തു; സ്നാനം കഴിഞ്ഞ ഉടൻ, അതേ ജലാശയത്തിൽ…

Verse 34

विमुक्ताः पितरो रौद्रान्नरकात्सुप्रहर्षिताः । ततो दिव्यविमानस्था दिव्यमाल्यांबरान्विताः

അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ ഭീകര നരകങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; തുടർന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് ദിവ്യമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 35

तमूचुस्तारिताः सर्वे वयं पुत्र त्वयाऽधुना । तीर्थस्यास्य प्रभावेण भविष्याश्च तथा दश

രക്ഷിക്കപ്പെട്ട അവർ എല്ലാവരും അവനോട് പറഞ്ഞു— “പുത്രാ, ഇപ്പോൾ നിന്മൂലം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും തരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അതുപോലെ ഇനി പത്ത് തലമുറകളും (തരിക്കും).”

Verse 36

आत्मा च पार्थिवश्रेष्ठ स्नानाच्च जलतर्पणात् । यस्मात्कुलं त्वया पुत्र तीर्थेऽस्मिंस्तारितं ततः

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ സ്നാനവും ജലതർപ്പണവും നിന്റെ ആത്മാവിനെയും ശുദ്ധമാക്കുന്നു; കാരണം, ഹേ പുത്രാ, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ് നിന്മൂലം ഈ കുലം തരിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 37

कुलसंतारणंनाम तीर्थमेतद्भविष्यति । तस्मात्त्वमपि राजेंद्र सहाऽस्माभिर्दिवं प्रति । आगच्छानेन देहेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ഈ തീർത്ഥം ‘കുലസന്താരണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും—വംശത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതു. അതിനാൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഇതേ ദേഹത്തോടെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് വരിക।

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स राजेंद्रो दिव्यकांतिवपुस्तदा । तं विमानमथारुह्य गतः स्वर्गं च तैः सह

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ അപ്പോൾ ദിവ്യകാന്തിയാൽ ദീപ്തനായി. പിന്നെ ആ വിമാനം കയറി അവരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 39

एष प्रभावो राजर्षे कुलसंतारणस्य च । मया ते वर्णितः सम्यग्भूयः किं परिपृच्छसि

ഹേ രാജർഷേ, കുലസന്താരണ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇതുതന്നെ. ഞാൻ നിനക്കു ശരിയായി വിവരിച്ചു; ഇനി എന്താണ് വീണ്ടും ചോദിക്കാനുള്ളത്?

Verse 40

ययातिरुवाच । स किंप्रभावो राजा स तथा पापसमन्वितः । स्वदेहेन गतः स्वर्गमेतन्मे कौतुकं महत्

യയാതി പറഞ്ഞു—ആ രാജാവിന് എന്ത് അതിശയ പ്രഭാവമുണ്ടായിരുന്നു, പാപഭാരമുള്ളവനായിട്ടും സ്വദേഹത്തോടെയേ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയത്? ഇത് എനിക്ക് മഹാ കൗതുകം।

Verse 41

पुलस्त्य उवाच । राकासोमव्यतीपात समकाले नृपोत्तम । स स्नातो यत्र भूपालस्तन्महच्छ्रेयसे परम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപോത്തമാ, രാകാ (പൗർണ്ണമി), സോമൻ, വ്യതീപാതം എന്നിവയുടെ ശുഭസമകാലത്ത് ആ ഭൂപാലൻ ഏതു സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്തുവോ, ആ സ്ഥലം മഹത്തായ ശ്രേയസ്സിന് പരമസാധനമായി മാറി।

Verse 48

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कुलसंतारणतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാം അർബുദഖണ്ഡത്തിൽ ‘കുലസന്താരണ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന അഷ്ടചത്വാരിംശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।