Adhyaya 38

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । कुंडं तु शिवलिंगाख्यं ततो गच्छेन्महीपते । यत्र सा जाह्नवी गुप्ता तिष्ठते भूपसत्तम

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപതേ, തുടർന്ന് ‘ശിവലിംഗ’ എന്ന കുണ്ടത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ഗുപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു, ഹേ ഭൂപസത്തമ।

Verse 2

तस्यां स्नातो नरः सम्यक्सर्वतीर्थफलं लभेत् । मुच्यते पातकात्कृत्स्नादाजन्ममरणांतिकात्

അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വ തീർത്ഥഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു; ജന്മമരണാന്തം വരെ നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു।

Verse 3

ययाति रुवाच । किमर्थं तत्र सा गुप्ता जाह्नवी तिष्ठते विभो । कस्मिन्काले समायाता परं कौतूहलं हि मे

യയാതി പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ആ ജാഹ്നവീ അവിടെ എന്തുകൊണ്ട് ഗുപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു? അവൾ ഏത് കാലത്ത് അവിടെ എത്തി? എനിക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । यदा प्रसादितो देवैर्भगवान्वृषभध्वजः । अर्बुदेऽस्मिन्सदा स्थेयमचलेन त्वया विभो

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഹേ വിഭോ, നിങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു—‘ഈ അർബുദ പർവതത്തിൽ നിങ്ങൾ സദാ അചലമായി വസിക്കണമേ।’

Verse 5

तत्र संस्थापिते लिंगे स्वयं देवेन शंभुना । यत्पातितं पुरा लिंगं वालखिल्यैर्महर्षिभिः

അവിടെ സ്വയം ദേവനായ ശംഭു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, പണ്ടുകാലത്ത് വാലഖില്യ മഹർഷിമാർ പതിപ്പിച്ച അതേ ലിംഗം അവിടെ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമായി।

Verse 6

अतिकोपसमायुक्तैः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तदा देवेन प्रतिज्ञातं सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

ഒരു കാരണാന്തരത്തിൽ അത്യന്തം കോപാവേശത്തോടെ, അപ്പോൾ ദേവൻ ത്രിദിവവാസികളായ എല്ലാവരുടെയും സന്നിധിയിൽ ഒരു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു।

Verse 7

अचले तु मयात्रैव स्थातव्यं नात्र संशयः । ततः कालेन महता वसतस्तस्य तत्र च

‘ഈ അചല പർവതത്തിൽ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെയായി നിലകൊള്ളണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല।’ പിന്നെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും അദ്ദേഹം അവിടെ തന്നെ വസിച്ചു।

Verse 8

अचलेश्वररूपस्य गंगा चित्ते व्यजायत । कथं नित्यं तया सार्द्धं भविष्यति समागमः

അചലേശ്വരരൂപം ധരിച്ച അവന്റെ ചിത്തത്തിൽ ഗംഗ ഉദിച്ചു—“അവളോടൊപ്പം എന്റെ നിത്യസംഗമം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?”

Verse 9

अथ जानाति नो गौरी मानिनी परमेश्वरी । तस्यैवं चिन्तयानस्य बहुशो नृपसत्तम

അപ്പോൾ മാനിനിയായ പരമേശ്വരി ഗൗരി അവന്റെ ആ ചിന്ത അറിഞ്ഞു. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ ഇങ്ങനെ പലവട്ടം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 10

उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् । तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः

ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) സംഗമം സാധ്യമാക്കുന്ന മഹോപായം ധ്യാനിച്ച്, നന്ദി-ഭൃംഗി മുൻപന്തിയിലാക്കി അവൻ സർവ്വഗണങ്ങളെ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 11

अभिप्रायोऽस्ति मे कश्चिज्जलाश्रयव्रतोद्भवः । क्रियतामुत्तमं कुण्डमस्मिन्पर्वतरोधसि

“ജലാശ്രയവ്രതത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ഒരു അഭിപ്രായം എനിക്കുണ്ട്. ഈ പർവ്വതത്തിന്റെ ചരിവിൽ ഒരു ഉത്തമ കുണ്ഡം നിർമ്മിക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 12

तत्राहं जलमध्यस्थः स्थास्यामि जलतत्परः । तच्छ्रुत्वा त्वरितं चक्रुर्गणाः कुण्डमनेकशः

“അവിടെ ഞാൻ ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ജലത്തിൽ തന്നെ നിഷ്ഠനായിരിക്കും.” എന്നു കേട്ട് ഗണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പലവിധമായി കുണ്ഡം നിർമ്മിച്ചു.

Verse 13

स्वच्छोदकसमाकीर्णं सुतीर्थं सुसुखावहम् । ततो गौरीमनुज्ञाप्य जाह्नवीसंगलालसः

സ്വച്ഛജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ ഉത്തമ തീർത്ഥം മഹാസുഖദായകമായിരുന്നു. തുടർന്ന് ഗൗരിയുടെ അനുവാദം നേടി അദ്ദേഹം ജാഹ്നവി (ഗംഗ) സംഗമത്തിനായി ആകുലനായി.

Verse 14

व्रतव्याजेन देवेशो विवेश तदनन्तरम् । चिन्तयामास तत्रस्थो गंगां त्रैलोक्यपाविनीम्

വ്രതം എന്ന നിമിത്തത്തിൽ ദേവേശൻ ഉടൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് ത്രൈലോക്യപാവിനിയായ ഗംഗയെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 15

सा ध्याता तत्क्षणात्तत्र शिवेन सह संगता । एवं स भगवांस्तत्र जाह्नवीं भजते सदा

അവളെ ധ്യാനിച്ച ഉടനെ തന്നെ അവൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി ശിവനോടൊപ്പം സംഗമിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആ സ്ഥലത്ത് ഭഗവാൻ സദാ ജാഹ്നവി (ഗംഗ)യെ ഭജിക്കുന്നു.

Verse 16

व्रतव्याजेन राजेन्द्र न तु गौरी व्यजानत । कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो भगवान्मुनिः । कैवल्यज्ञानसंपन्नस्तत्रायातः परिभ्रमन्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! വ്രതം എന്ന ഈ നിമിത്തത്തിൽ ഗൗരി യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. കുറെകാലത്തിന് ശേഷം കൈവല്യജ്ഞാനസമ്പന്നനായ ഭഗവാൻ മുനി നാരദൻ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തി.

Verse 17

स तु दृष्ट्वा महादेवं जलस्थं व्रतधारिणम् । कामजैरिंगितैर्युक्तं तत्राऽसौ विस्मयान्वितः

അവൻ ജലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, വ്രതധാരിയായ മഹാദേവനെ കണ്ടു; എന്നാൽ കാമജന്യമായ ഇംഗിതങ്ങളോടുകൂടിയതായി കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അവിടെ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.

Verse 18

वक्त्रनेत्रविकारोऽयं किमस्य व्रतधारिणः । ईदृक्कामसमायुक्तस्ततो ध्यानस्थितो मुनिः

“വ്രതധാരിയായ ഈ മുനിയുടെ മുഖത്തും കണ്ണുകളിലും ഇത്തരമൊരു വികാരം എന്തുകൊണ്ട്? ഇദ്ദേഹം കാമത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു”—എന്ന് ചിന്തിച്ച് ആ മുനി ധ്യാനസ്ഥനായി।

Verse 19

अथाऽपश्यद्ध्यानदृष्ट्या गंगासक्तं महेश्वरम् । गौर्या भयेन सव्याजं ततो विस्मयमागतः

അതിനുശേഷം ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ അദ്ദേഹം ഗംഗയോട് ആസക്തനായ മഹേശ്വരനെ കണ്ടു; ഗൗരിയുടെ ഭയത്താൽ ഇത് ഒരു വ്യാജേന നടക്കുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത്ഭുതപ്പെട്ടു।

Verse 20

तदा स कथयामास सर्वं हरविचेष्टितम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഹരൻ (ശിവൻ) നടത്തിയ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും യഥാവിധി വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 21

ततो देवी त्वरायुक्ता ययौ यत्र महेश्वरः । आताम्रनयना रोषाद्वेपमाना मुहुर्मुहुः

പിന്നീട് ദേവി അതിവേഗത്തോടെ മഹേശ്വരൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി. കോപത്തിൽ അവളുടെ കണ്ണുകൾ ചുവന്നുവന്നു; അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറച്ചു।

Verse 22

तां दृष्ट्वा कोपसंयुक्तां समायातां महेश्वरीम् । उवाच जाह्नवी भीता ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

കോപം നിറഞ്ഞ മഹേശ്വരിയെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടു, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ കാര്യം അറിഞ്ഞ്, ഭയപ്പെട്ട ജാഹ്നവി പറഞ്ഞു।

Verse 23

आवयोः संगमे देवी नारदेन निवेदिता । सेयं रुष्टा समायाति कुरुष्व यदनन्तरम्

ദേവീ, നമ്മുടെ സംഗമം നാരദൻ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവൾ കോപത്തോടെ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക.

Verse 24

श्रीमहादेव उवाच । कर्त्तव्यं जाह्नवि श्रेयः पुरो गत्वा नगात्मजाम् । अत्यर्थं मानिनी ह्येषा साम्ना च वशवर्तिनी

ശ്രീമഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ജാഹ്നവീ, നീ ആദ്യം മുന്നോട്ട് ചെന്നു പർവതപുത്രി (പാർവതി)യെ സമീപിക്കുന്നത് ശ്രേയസ്കരം. അവൾ അത്യന്തം മാനിനി; എങ്കിലും മൃദുസാമത്തോടെ വശമാകും.

Verse 25

तत्क्षणाज्जायते साध्वी तस्मात्सामपरा भव । नो चेच्छापं मया सार्धं तव दास्यत्यसंशयम्

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അവൾ സാധ്വിയായി പ്രസന്നയാകും; അതിനാൽ നീ സാമത്തിൽ പരായണനാകുക. അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിന്നെ ശപിക്കും.

Verse 26

एवमुक्ता च रुद्रेण जाह्नवी नृपसत्तम । कुण्डान्निर्गत्य सा गंगा सम्मुखं प्रययौ तदा

രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ജാഹ്നവീ ഗംഗ ആ പുണ്യകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് അപ്പോൾ നേരെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 27

प्रत्युद्ययौ सलज्जा च कृतांजलिपुरःसरा । प्रणम्य शिरसा चेयं ततः प्राह स्वलंकृता

അവൾ ലജ്ജയോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു, കയ്യുകൾ കൂപ്പി മുൻപിൽ പിടിച്ചു. ശിരസ്സ് നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, സുസജ്ജയായി പിന്നെ പറഞ്ഞു.

Verse 28

पुराऽहं तव कांतेन निपतन्ती नभस्तलात् । धृता देवि तवा प्येतद्विदितं नृपतेः कृते

മുമ്പ് ഞാൻ ആകാശതലത്തിൽ നിന്ന് വീഴുമ്പോൾ നിന്റെ പ്രിയൻ എന്നെ താങ്ങി നിർത്തി. ഹേ ദേവി, ഇതും നിനക്കറിയാം—രാജാവിന്റെ ബോധത്തിനായി.

Verse 29

भगीरथाभिधानस्य ततः स्नेहो व्यवर्धत । आवयोस्तव भीत्या च नाभूत्क्वापि समागमः

അതിനുശേഷം ‘ഭഗീരഥ’ എന്ന പേരുള്ളവനോടുള്ള സ്നേഹം വർധിച്ചു; എന്നാൽ നിന്റെ ഭയം കാരണം ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ എവിടെയും സംഗമം ഉണ്ടായില്ല.

Verse 30

अधुना तव वाक्येन जानेऽहं न सुरेश्वरि । समाहूताऽस्मि रुद्रेण किं वा स्वच्छन्दतः शुभे

ഇപ്പോൾ നിന്റെ വാക്കുകളാൽ, ഹേ സുരേശ്വരി, ഞാൻ അറിയുന്നു—രുദ്രൻ എന്നെ വിളിച്ചുവരുത്തിയതോ? അല്ലെങ്കിൽ ഹേ ശുഭേ, ഞാൻ സ്വൈച്ഛികമായി വന്നതോ?

Verse 31

त्रैलोक्यस्य प्रभुरयं तन्निष्क्रम्य कथञ्चन । तस्मादत्रैव संप्राप्ता सत्यमेतन्मयोदितम्

ഇവൻ ത്രിലോകത്തിന്റെ പ്രഭു; അവനിൽ നിന്ന് ഏതോ വിധത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു വന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെയെത്തി. ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാകുന്നു.

Verse 32

पुलस्त्य उपाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ततो देवी प्रहर्षिता । प्रोवाच मधुरं वाक्यं सत्यमेतत्त्व योदितम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവി ആനന്ദിതയായി; മധുരവചനത്തോടെ പറഞ്ഞു—“നീ പറഞ്ഞത് നിസ്സംശയം സത്യമാണ്.”

Verse 33

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं मत्तो यथेप्सितम् । मुक्त्वैकं पतिधर्म्मत्वे मम कांतं महेश्वरम्

അതിനാൽ, നിനക്കു മംഗളം—എന്നിൽ നിന്നു നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; എന്നാൽ ഒരു കാര്യം ഒഴികെ: പതിധർമ്മത്തിൽ എന്റെ പ്രിയൻ മഹേശ്വരനെ എന്നിൽ നിന്നു വേർപെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കരുത്।

Verse 34

गंगोवाच । अपि दौर्भाग्ययुक्ताऽहं भार्या जाताऽस्मि शूलिनः । तस्मादेकं दिनं देहि क्रीडनार्थमनेन तु

ഗംഗ പറഞ്ഞു—ദൗർഭാഗ്യചിഹ്നിതയായിരുന്നാലും ഞാൻ ശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ ഭാര്യയായി. അതിനാൽ അവനോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കാനായി എനിക്ക് ഒരു ദിവസം മാത്രം ദയവായി തരിക।

Verse 35

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामहोरात्रं सुरेश्वरि । शिवकुंडं तथास्त्वेतन्मया यस्मात्समावृतम्

ഹേ സുരേശ്വരി! ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ പകലും രാത്രിയും മുഴുവനായി ഇത് ‘ശിവകുണ്ഡം’ എന്നറിയപ്പെടട്ടെ; കാരണം ഇത് ഞാൻ മൂടിയിരുന്നു।

Verse 36

शिवगंगाभिधानं च तस्मात्कुण्डं धरातले । ख्यातिं यातु प्रसादेन तव पर्वतनंदिनि

അതുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ ആ കുണ്ഡം ‘ശിവഗംഗ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ; ഹേ പർവതനന്ദിനി, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അതിന്റെ കീർത്തി വ്യാപിക്കട്ടെ।

Verse 37

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति सा देवी प्रोच्य गंगां महानदीम् । ततो विसर्जयामास तामालिंग्य मुहुर्मुहुः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—“എവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ദേവി മഹാനദിയായ ഗംഗയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; പിന്നെ അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്ത് യാത്രയാക്കി।

Verse 38

गतायामथ गंगायामधोवक्त्रं सुलज्जितम् । पाणौ गृह्य ययौ रुद्रं भ्रममाणा गृहं प्रति

ഗംഗ പുറപ്പെട്ടശേഷം ലജ്ജയാൽ മുഖം താഴ്ത്തിയ ദേവി രുദ്രന്റെ കൈ പിടിച്ച് തിരിഞ്ഞ് സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് നടന്നു।

Verse 39

एवमेतत्पुरावृत्तं तस्मिन्कुण्डे नराधिप । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चतुर्द्दश्यां समाहितः

ഹേ നരാധിപാ! ആ കുണ്ഡത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് ഇങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു സംഭവിച്ചത്; അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ചതുര്ദശിയിൽ സംയമനവും ഏകാഗ്രതയും പാലിക്ക.

Verse 40

शुक्लायां चैत्रमासे तु स्नानं तत्र समाचरेत् । सांनिध्याद्देवदेवस्य गंगायाश्च नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ആചരിക്കണം; ദേവദേവനായ മഹാദേവന്റെയും ഗംഗയുടെയും സാന്നിധ്യം അവിടെയുണ്ടാകുന്നതിനാൽ।

Verse 41

यत्र संक्षयमायाति सर्वं तत्राशुभं कृतम् । तत्र यो वृषभं दद्याद्ब्राह्मणाय नृपोत्तम । तद्रोमसंख्ययास्वर्गे स पुमान्वसति ध्रुवम्

ഹേ നൃപോത്തമാ! ചെയ്ത എല്ലാ അശുഭകർമ്മങ്ങളും ക്ഷയിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ബ്രാഹ്മണനു വൃഷഭം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ വൃഷഭത്തിന്റെ രോമസംഖ്യയ്ക്കൊത്ത കാലം നിശ്ചയമായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കും।