Adhyaya 37

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । नागह्रदं ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । यत्र नागैस्तपस्तप्तं रम्ये पर्वतरोधसि

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം പാപനാശകമായ നാഗഹ്രദ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ മനോഹരമായ പർവ്വതചരിവിൽ നാഗന്മാർ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 2

कद्रूशापं पुरा श्रुत्वा नागाः सर्वे भयातुराः । पप्रच्छुर्नागराजानं शेषं प्रणतकन्धराः

കദ്രൂവിന്റെ പുരാതന ശാപം കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാ നാഗങ്ങളും ഭയാകുലരായി. കഴുത്ത് നമിച്ച് ശരണപ്പെട്ട് അവർ നാഗരാജൻ ശേഷനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 3

मातृशापेन संतप्ता वयं पन्नगसत्तम । किं कुर्मः क्व च गच्छामः शापमोक्षो भवेत्कथम्

ഹേ പന്നഗശ്രേഷ്ഠാ! മാതൃശാപം കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരാണ്. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം, ശാപമോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 4

शेष उवाच । प्रसादिता मया माता शापमुक्तिकृते पुरा । तयोक्तं ये तपोयुक्ता धर्मात्मानः सुसंयताः

ശേഷൻ പറഞ്ഞു—ശാപമോക്ഷത്തിനായി ഞാൻ മുമ്പ് മാതാവിനെ പ്രസന്നമാക്കി. അവൾ പറഞ്ഞു—തപസ്സുള്ളവർ, ധർമ്മാത്മാക്കൾ, സുസംയതർ ആയവർക്ക് (ഉദ്ദേശിച്ച) മോചനം ലഭിക്കും.

Verse 5

न दहिष्यति तान्वह्निर्यज्ञे पारिक्षितस्य हि । तस्माद्गत्वार्बुदंनाम पर्वतं धरणीतले

രാജാ പരിക്ഷിത്തിന്റെ യാഗത്തിൽ ആ അഗ്നി അവരെ ദഹിപ്പിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ഭൂമിയിലെ ‘അർബുദ’ എന്ന പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 6

तत्र यूयं तपोयुक्ता भवध्वं सुसमाहिताः । यत्रास्ते सा स्वयं देवी चंडिका कामरूपिणी

അവിടെ നിങ്ങൾ തപസ്സിൽ യുക്തരായി മനസ്സിനെ സുസമാഹിതമാക്കുക; കാരണം അവിടെയാണു സ്വയം ദേവി ചണ്ഡിക, കാമരൂപിണി, വസിക്കുന്നത്.

Verse 7

यस्याः संकीर्त्तनेनापि नश्यंति विपदो ध्रुवम् । आराधयध्वमनिशं तां देवीं मम वाक्यतः

യാരുടെ നാമസംകീർത്തനമാത്രത്താലും ദുരിതങ്ങൾ നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നുവോ, അതുകൊണ്ട് എന്റെ വചനപ്രകാരം ആ ദേവിയെ നിരന്തരം ആരാധിക്കുവിൻ।

Verse 8

तस्याः प्रसादतः सर्वे भविष्यथ गतज्वराः । एतमेवात्र पश्यामि उपायं नागसत्तमाः । दैवो वा मानुषो वाऽपि नान्यो वो मुक्तिकारकः

അവളുടെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ജ്വരസദൃശമായ ക്ലേശത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും. ഹേ നാഗശ്രേഷ്ഠരേ, ഇവിടെ ഞാൻ ഇതേയുള്ളൂ ഉപായമെന്ന് കാണുന്നു; ദൈവമായാലും മനുഷ്യമായാലും നിങ്ങളെ മോചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു കാരണമില്ല।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तास्ततो नागा नागराजेन पार्थिव । प्रणम्य तं ततो जग्मुरर्बुदं पर्वतं प्रति

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നാഗരാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ നാഗങ്ങൾ അവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ അർബുദപർവ്വതത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 10

ते भित्त्वा धरणीपृष्ठं पर्वते तदनन्तरम् । निजग्मुर्बिलमार्गेण कृत्वा श्वभ्रे सुविस्तरम्

അവർ പർവ്വതത്തിൽ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം ഭേദിച്ച്, അതിവിശാലമായ ഗുഹാമുഖം ഉണ്ടാക്കി, പിന്നെ ബിലമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അകത്തു പ്രവേശിച്ചു।

Verse 11

ततो धृतव्रताः सर्वे देवी भक्तिपरायणाः । वसंति भक्तिसंयुक्ताश्चण्डिकाराधनाय ते

പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും ധൃഢവ്രതന്മാർ, ദേവീഭക്തിയിൽ പരായണർ, ഭക്തിയോടെ ചണ്ഡികയെ ആരാധിക്കാനായി അവിടെ വസിച്ചു।

Verse 12

तस्थुस्तत्र सदा होमं कुर्वन्तो जाप्यमुत्तमम् । एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे

അവർ അവിടെ നിത്യവും ഹോമം അനുഷ്ഠിച്ച് ഉത്തമ ജപത്തിൽ ലീനരായി നിന്നു. ചിലർ ഏകാഹാരികൾ, ചിലർ നിരാഹാരികൾ, മറ്റുചിലർ വായുവേ ആഹാരമാക്കി ജീവിച്ചു.

Verse 13

दन्तोलूखलिनः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे । पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये सद्यः प्रक्षालकास्तथा

ചിലർ പല്ലുകളെ തന്നെ ഉഖലിയാക്കി (പല്ലുകളാൽ) അരയ്ക്കുന്ന തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു; മറ്റുചിലർ കല്ല് കുത്തി. ചിലർ പഞ്ചാഗ്നി-സാധന ചെയ്തു; ചിലർ തത്സമയം ശുദ്ധി-സ്നാന പ്രക്ഷാലനത്തിൽ നിരതരായി—ഇങ്ങനെ അവർ ഘോരതപസ്സിൽ ലീനരായിരുന്നു.

Verse 14

गीतं वाद्यं तथा चक्रुरन्ये देवाः पुरस्तदा । अनन्यश्रदयोपेतांस्तान्दृष्ट्वा पन्नगोत्तमान्

അപ്പോൾ അവരുടെ മുമ്പിൽ മറ്റു ദേവന്മാർ ഗീതവും വാദ്യവും ആരംഭിച്ചു. ഏകാഗ്രശ്രദ്ധയോടെ യുക്തരായ ആ ശ്രേഷ്ഠ നാഗങ്ങളെ കണ്ട ദേവഗണം ആനന്ദിച്ച് അവരെ ഉത്സവമായി ആദരിച്ചു.

Verse 15

ततो देवी सुसन्तुष्टा वाक्यमेतदुवाच ह

അതിനുശേഷം ദേവി പരമസന്തുഷ്ടയായി ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 16

देव्युवाच । परितुष्टास्मि वो वत्साः किमर्थं तप्यते तपः । वरयध्वं वरं मत्तो यः स्थितो भवतां हृदि

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വത്സങ്ങളേ, ഞാൻ നിങ്ങളിൽ പരമപ്രസന്നയാണ്. ഈ തപസ്സു ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി ചെയ്യപ്പെടുന്നു? നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വരം എന്നിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 17

नागा ऊचुः । मातृशापेन संतप्ता वयं देवि निराश्रयाः । नागराजसमादेशाच्छरणं त्वां समागताः

നാഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി! മാതൃശാപാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച ഞങ്ങൾ ആശ്രയഹീനരായി. നാഗരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 18

सा त्वं रक्ष भयात्तस्माच्छापवह्निसमुद्भवात् । वयं मात्रा पुरा शप्ताः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । पारिक्षितस्य यज्ञे वः पावको भक्षयिष्यति

അതുകൊണ്ട് ശാപാഗ്നിയിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ഏതോ കാരണാന്തരത്തിൽ പണ്ടേ ഞങ്ങളുടെ മാതാവ് ഞങ്ങളെ ശപിച്ചു—പരീക്ഷിതന്റെ യജ്ഞത്തിൽ അഗ്നി നിങ്ങളെ (സർപ്പങ്ങളെ) ഭക്ഷിക്കും എന്ന്.

Verse 19

देव्युवाच । यावत्तस्य भवेद्यज्ञ स्तावद्यूयं ममान्तिके । संतिष्ठत विना भीत्या भोगान्भुङ्ध्वं सुपुष्कलान्

ദേവി പറഞ്ഞു—അവന്റെ യജ്ഞം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും നിങ്ങൾ എന്റെ സമീപത്തുതന്നെ ഇരിക്കൂ. ഭയമില്ലാതെ താമസിച്ച് സമൃദ്ധമായ ഭോഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ.

Verse 20

समाप्ते च क्रतौ भूयो गंतारः स्वं निकेतनम् । युष्माभिर्भेदितं यस्मादेतत्पर्वतकन्दरम्

ആ ക്രതു (യജ്ഞം) സമാപിച്ചാൽ നിങ്ങൾ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ നിവാസത്തിലേക്ക് പോകും; കാരണം ഈ പർവ്വതഗുഹ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഭേദിച്ച് വഴിയാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

Verse 21

नागह्रदं तु तत्तीर्थमेतद्भावि धरातले । अत्र यः श्रावणे मासि पञ्चम्यां भक्तितत्परः

ഈ തീർത്ഥം ഭൂമിയിൽ ഭാവിയിൽ ‘നാഗഹ്രദം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും. ശ്രാവണമാസത്തിലെ പഞ്ചമിദിനത്തിൽ ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ (വരുന്ന) ആരെങ്കിലും…

Verse 22

करिष्यति नरः स्नानं तस्य नाहिकृतं भयम् । भविष्यति पुनः श्राद्धात्पितॄन्संतारयिष्यति

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് സർപ്പജന്യമായ ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല. പിന്നെ ശ്രാദ്ധം ആചരിച്ചാൽ പിതൃന്മാരെ ക്ഷേമത്തിലേക്ക് കടത്തിവിടും.

Verse 23

ये भोगा भूतले ख्याता ये दिव्या ये च मानुषाः । नरो नित्यं लभिष्यति न संशयः

ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഭോഗങ്ങൾ—ദിവ്യമായാലും മാനുഷമായാലും—അവയെ മനുഷ്യൻ നിത്യമായി പ്രാപിക്കും; സംശയമില്ല.

Verse 24

पुलस्त्य उवाच । ततो हृष्टा बभूवुस्ते मुक्त्वा तद्दारुणं भयम् । देव्याः शरणमापन्नास्तस्थुस्तत्र नगोत्तमे

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവർ ആ ഭയങ്കരമായ ഭയം വിട്ട് ആനന്ദിതരായി. ദേവിയുടെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ അവിടെ തന്നേ പാർത്തു.

Verse 25

ततः कालेन महता सत्रे पारिक्षितस्य च । निर्वृत्ते ते तदा जग्मुः सुनिर्वृत्ता रसातलम्

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജാ പരീക്ഷിത്തിന്റെ സത്രയാഗം സമാപിച്ചപ്പോൾ, അവർ പൂർണ്ണ തൃപ്തിയോടെ അപ്പോൾ രസാതലത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 26

देव्या चैवाभ्यनुज्ञाताः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । कृच्छ्रात्पार्थिवशार्दूल तद्भक्त्या निश्चलीकृताः

ദേവിയുടെ അനുവാദം ലഭിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഹേ രാജശാർദൂലാ! അവർ കഷ്ടത്തിനു ശേഷം ആ ഭക്തിയാൽ സ്ഥിരചിത്തരായി.

Verse 27

अद्यापि कृष्णपंचम्यां श्रावणे मासि पार्थिव । सान्निध्यं तत्र कुर्वंति देवीदर्शनलालसाः

ഹേ രാജാവേ, ഇന്നും ശ്രാവണമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ ദേവീദർശനലാലസരായ ഭക്തർ അവിടെ ജാഗരണം ചെയ്ത് പുണ്യസാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നു।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । स्नानं च पार्थिवश्रेष्ठ य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, സ്വന്തം പരമശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവിടെ സർവ്വശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധവും സ്നാനവും നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം।

Verse 37

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे नागोद्भवतीर्थमाहात्म्य वर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാം അർബുദഖണ്ഡത്തിൽ ‘നാഗോദ്ഭവ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।