Adhyaya 11

Verse 1

कूर्म उवाच । शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः । बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्

കൂർമൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ഞാൻ ‘ശാണ്ഡില്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ബാല്യത്തിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഞാൻ സ്വന്തം കൈകളാൽ എന്തോ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 2

पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम् । जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्

പണ്ടൊരു മഴക്കാലത്ത് ഞാൻ മണ്ണും പൊടിയും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു ശിവായതനം ഉയർത്തി പണിതു. അത് വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ മണൽപോലെ ആയിരുന്നു; ഉയർന്ന പ്രാകാരഭിത്തിയാൽ ശോഭിച്ചു.

Verse 3

पंचायतनविन्यासमनोहरतरं नृप । विनायकशिवासूर्यमधुसूदनमूर्तिमत्

ഹേ നൃപാ, അത് പഞ്ചായതന വിന്യാസം കൊണ്ടു കൂടുതൽ മനോഹരമായിരുന്നു—വിനായകൻ, ശിവൻ, സൂര്യൻ, മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) എന്നിവരുടെ മൂർത്തികളോടുകൂടി.

Verse 4

पीतमृत्स्वर्णकलशं ध्वजमालाविभूषितम् । काष्ठतोरणविन्यस्तं दोलकेन विभूषितम्

അതിൽ മഞ്ഞ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള സ്വർണ്ണസമാന കലശം ഉണ്ടായിരുന്നു; ധ്വജങ്ങളും മാലകളും കൊണ്ട് അത് വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മരത്തോറണം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു; ഊഞ്ഞാലുകൊണ്ടും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.

Verse 5

दृढप्रांशुसमुद्भूतसोपानश्रेणिभासुरम् । सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं वयस्यैः संवृतेन मे

അത് ദൃഢവും ഉയർന്നതുമായ, പടിപടിയായി ഉയരുന്ന സോപാനശ്രേണിയാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു. കൂട്ടുകാർ ചുറ്റിനിന്ന എനിക്ക് ആ ദിവ്യ ചെറുആയതനം എല്ലാറ്റിലും അത്ഭുതമയമായി തോന്നി.

Verse 6

तत्र जागेश्वरं लिंगं गृत्वाथ विनिवेशितम् । बाल्यादुपलरूपं तद्वर्षावारिविशुद्विमत्

അവിടെ ഞാൻ ‘ജാഗേശ്വര’നാമ ലിംഗം എടുത്ത് വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അത് എന്റെ ബാല്യകാലം മുതൽ കല്ലുരൂപമായിരുന്നു; മഴവെള്ളം നൽകിയ വിശുദ്ധിയാൽ ശുദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 7

बकपुष्पैस्तथान्यैश्च केदारोत्थैः समाहृतैः । कोमलैरपरैः पुष्पैर्वृतिवल्लीसमुद्भवैः

ബകാ പുഷ്പങ്ങളാലും വയലുകളിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച മറ്റു പുഷ്പങ്ങളാലും, വള്ളികളിൽ നിന്നു വിരിഞ്ഞ কোমല പുഷ്പങ്ങളാലും ഞാൻ അവിടെ പൂജ അർപ്പിച്ചു.

Verse 8

कूष्मांडैश्चैव वर्णाद्यैरुन्मत्तकुसुमायुतैः । मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वाद्यैश्च नवांकुरैः

കൂഷ്മാണ്ഡ പുഷ്പങ്ങളാലും മറ്റു വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങളാലും, ഉന്മത്തക പുഷ്പഗുച്ചങ്ങളോടും; മന്ദാരപുഷ്പങ്ങൾ, ബിൽവപത്രങ്ങൾ, ദൂർവാദി നവാങ്കുരങ്ങൾ എന്നിവയാലും ഞാൻ പൂജ ചെയ്തു.

Verse 9

पूजा विरचिता रम्या शंभोरिति मया नृप । ततस्तांडवमारब्धमनपेक्षितसत्क्रियम्

ഹേ രാജാവേ! ഞാൻ ഒരിക്കൽ ശംഭുവിന് രമ്യമായ പൂജ ഒരുക്കി. തുടർന്ന് യാതൊരു ഔപചാരിക സത്കാരക്രമവും കാത്തുനിൽക്കാതെ താണ്ഡവനൃത്തം ആരംഭിച്ചു.

Verse 10

शिवस्य पुरतो बाल्याद्गीतं च स्वस्वर्जितम् । अकार्षं सकृदेवाहं बाल्ये शिशुगणावृतः

ബാല്യകാലം മുതൽ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഗാനം പാടി; ബാലനായിരിക്കെ കുട്ടികളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, അത് ഞാൻ ഒരിക്കൽ മാത്രമേ ചെയ്തുള്ളൂ.

Verse 11

ततो मृतोऽहं जातश्च विप्रो जातिस्मरो नृप । वैदिशे नगरेऽकार्षं शिवपूजां विशेषतः

അനന്തരം ഞാൻ മരിച്ച് വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിച്ച്, ഹേ രാജാവേ, പൂർവജന്മസ്മൃതിയുള്ള ബ്രാഹ്മണനായി. വിദിശാ നഗരത്തിൽ ഞാൻ പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ ശിവപൂജ നടത്തി.

Verse 12

शिवदीक्षामुपागम्यानुगृहीतः शिवागमैः । शिवप्रासाद आधाय लिंगं श्रद्धासमन्वितः

ശിവദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് ശൈവ ആഗമങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച്, ഞാൻ ശിവപ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) സ്ഥാപിച്ചു; ശ്രദ്ധയോടെ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 13

कल्पकोटिं वसेत्स्वर्गेयः करोति शिवालयम् । यावंति परमाणूनि शिवस्यायतने नृप

ശിവാലയം പണിയുന്നവൻ പത്തു കോടി കല്പങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കും; ഹേ രാജാവേ, ശിവായതനത്തിലെ പരമാണുക്കൾ എത്രയോ അത്ര വർഷങ്ങൾ.

Verse 14

भवंति तावद्वर्षाणि करकः शिवसद्मनि । इति पौराणवाक्यानि स्मरञ्छैलं शिवालयम्

അത്ര വർഷങ്ങൾ വരെ ആ നിർമ്മാതാവ് ശിവസദനത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ പുരാണവചനങ്ങൾ സ്മരിച്ച് ഞാൻ കല്ലുകൊണ്ടൊരു ശിവാലയം പണിതു.

Verse 15

अकारिषमहं रम्यं विश्वकर्मविधानतः । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पाक्वेष्टं शैलमेव वा

വിശ്വകർമ്മവിധാനപ്രകാരം ഞാൻ മനോഹരമായൊരു ദേവാലയം പണിയിച്ചു—മണ്ണുകൊണ്ടോ, മരക്കൊണ്ടോ, ചുട്ട ഇഷ്ടികകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ കല്ലുകൊണ്ടോ.

Verse 16

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाद्दशगुणं फलम् । भस्मशायी त्रिषवणो भिक्षान्नकृतभोजनः

പൂർണ്ണമായി നിർമ്മിച്ച ആലയം ദാനം ചെയ്യുന്നവന് ഫലം ക്രമമായി പത്തിരട്ടിയായി വർധിക്കുന്നു. അവൻ ഭസ്മത്തിൽ ശയിച്ച്, ത്രിസന്ധ്യകളിൽ പൂജ ചെയ്ത്, ഭിക്ഷയാൽ ലഭിച്ച അന്നമേ ഭുജിക്കുന്നു.

Verse 17

जटाधरस्तपस्यंश्च शिवाराधनतत्परः । इत्थं मे कुर्वतो जातं पुनर्भूप प्रमापणम्

ജടാധാരിയായി, തപസ്സിൽ നിരതനായി, ശിവാരാധനയിൽ പരമതത്പരനായി—ഇങ്ങനെ ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, എനിക്ക് വീണ്ടും മരണം സംഭവിച്ചു.

Verse 18

जातो जाति स्मरस्तत्र कारिता तृतीयेहं भवांतरे । सार्वभौमो महीपालः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे

അവിടെ ഞാൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു; മുൻജന്മസ്മൃതി എനിക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മൂന്നാമത്തെ തുടർഭവത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠനഗരമായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ ഞാൻ സർവ്വഭൗമ രാജാവായി.

Verse 19

जयदत्त इति ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो मया बहुविधाः प्रासादाः कारिता नृप

ഞാൻ ‘ജയദത്തൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ. തുടർന്ന്, ഹേ നൃപ, ഞാൻ പലവിധ പ്രാസാദസദൃശ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണിയിച്ചു.

Verse 20

तस्मिन्भवांतरे शंभोराराधनपरेण च । ततो निरूपिता जाता बकपुष्पपुरस्सराः

ആ മുൻഭവത്തിൽ, ശംഭുവിന്റെ ആരാധനയിൽ തത്പരനായ എനാൽ, ബകപുഷ്പങ്ങളെ മുൻനിർത്തി പൂജോപചാരങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം വിധിപൂർവ്വം നടന്നു.

Verse 21

सौवर्णै राजतै रत्ननिर्मितैः कुसुमैर्नृप । तथाविधेऽन्नदानादि करोमि नृपसत्तम

ഹേ രാജാവേ, നൃപശ്രേഷ്ഠനേ! സ്വർണം, വെള്ളി, രത്നങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ ഞാൻ അതേവിധം അന്നദാനാദി ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു।

Verse 22

केवलं शिवलिंगानां पूजां पुष्पैः करोम्यहम् । ततो मे भगवाञ्छंभुः संतुष्टोऽथ वरं ददौ

ഞാൻ പുഷ്പങ്ങളാൽ മാത്രം ശിവലിംഗങ്ങളുടെ പൂജ ചെയ്തു; അതിനാൽ പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ശംഭു എനിക്ക് വരം നൽകി।

Verse 23

अजरामरतां राजंस्तेनैव वपुषावृतः । ततस्तथाविधं प्राप्यानन्यसाधारणं वरम्

ഹേ രാജാവേ, അതേ ദേഹത്തിൽ ആവൃതനായി ഞാൻ ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ നേടി; തുടർന്ന് അത്തരം അനന്യമായ, അപൂർവമായ വരം ലഭിച്ച്—

Verse 24

विचरामि महीमेतां मदांध इव वारणः । शिवभक्तिं विहायाथ नृपोऽहं मदनातुरः

മദത്തിൽ അന്ധനായ ആനയെപ്പോലെ ഞാൻ ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ശിവഭക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, രാജാവായിട്ടും കാമവേദനയിൽ പീഡിതനായി।

Verse 25

प्रधर्षयितुमारब्धः स्त्रियः परपरिग्रहाः । आयुषस्तपसः कीर्तेस्तेजसो यशसः श्रियः

ഞാൻ പരസ്ത്രീകളെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി; അതിനാൽ ആയുസ്സ്, തപസ്സ്, കീർത്തി, തേജസ്, യശസ്, ശ്രീ—എല്ലാം ക്ഷയിക്കുവാൻ തുടങ്ങി।

Verse 26

विनाशकारणं मुख्यं परदारप्रधर्षणम् । सकर्णः श्रुतिहीनोऽसौ पश्यन्नंधो वदञ्जडः

നാശത്തിന്റെ മുഖ്യകാരണം പരസ്ത്രീയെ അപമാനിച്ച് ലംഘിക്കുന്നതുതന്നെ. അവന്‍ ചെവിയുണ്ടെങ്കിലും ബധിരനെന്നപോലെ, കണ്ടാലും അന്ധനെന്നപോലെ, പറഞ്ഞാലും ജഡമൂഢനെന്നപോലെ ആകുന്നു.

Verse 27

अचेतनश्चेतनावान्मूर्खो विद्वानपि स्फुटम् । तदा भवति भूपाल पुरुषः क्षणमात्रतः

ഹേ ഭൂപാലാ! അപ്പോൾ മനുഷ്യൻ ക്ഷണമാത്രത്തിൽ തന്നെ—ചേതനയുണ്ടായിട്ടും അചേതനനെന്നപോലെ, വിദ്യാവാനായിട്ടും വ്യക്തമായി മൂഢനെന്നപോലെ ആകുന്നു.

Verse 28

यदैव हरिणाक्षीणां गोचरं याति चक्षुषाम् । मृतस्य निरये वासो जीवतश्चेश्वराद्भयम्

അവൻ ഹരിണാക്ഷികളായ സ്ത്രീകളുടെ ദൃഷ്ടിഗോചരത്തിൽ വരുന്ന അതേ ക്ഷണത്തിൽ—മരിച്ചവന് നരകവാസവും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവന് ഈശ്വരഭയവും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 29

एवं लोकद्वयं हंत्री परदारप्रधर्षणा । जरामरणहीनोहमिति निश्चयमास्थितः

ഇങ്ങനെ പരസ്ത്രീയെ ലംഘിച്ചതിലൂടെ അവൻ ഇരുലോകങ്ങളുടെയും നാശകനായി, ‘ഞാൻ ജരാമരണരഹിതൻ’ എന്ന മോഹത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പതിഞ്ഞു.

Verse 30

ऐहिकामुष्मिकभयं विहायांह ततः परम् । प्रधर्षयितुमारब्धस्तदा भूप परस्त्रियः

ഇഹലോക-പരലോക ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹേ രാജാ, അവൻ അന്നുമുതൽ പരസ്ത്രീകളെ അപമാനിച്ച് ലംഘിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 31

अथ मां संपरिज्ञाय मर्यादारहितं यमः । वरप्रदानादीशस्य तदंतिकसुपाययौ । व्यजिज्ञपन्मदीयं च शंभोर्धर्मव्यतिक्रमम्

അപ്പോൾ യമൻ എന്നെ പരിധി ലംഘിച്ചവനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, വരം നല്കുന്ന ഈശ്വരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ശംഭുവിനോട് എന്റെ അവസ്ഥയും ധർമ്മലംഘനവും അറിയിച്ചു।

Verse 32

यम उवाच । नाहं तवानुभावेन गुप्तस्यास्य विनिग्रहम्

യമൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! നിന്റെ മഹിമയാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഈയാളെ ഞാൻ നിയന്ത്രിക്കാനോ ശിക്ഷിക്കാനോ കഴിയുന്നില്ല।

Verse 33

शक्रोमि पापिनो देव मन्नियोगेऽन्यमादिश । जगदाधारूपा हि त्वयेशोक्ताः पतिव्रताः

ദേവാ! ഈ പാപിയെ എന്റെ അധികാരത്തിലും ഞാൻ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; മറ്റൊരാളെ ആജ്ഞാപിക്കണം. കാരണം, പ്രഭോ, നീ പ്രഖ്യാപിച്ച പതിവ്രതസ്ത്രീകളാണ് ലോകത്തിന്റെ അധാരം.

Verse 34

गावो विप्राः सनिगमा अलुब्धा दानशीलिनः । सत्यनिष्ठा इति स्वामिंस्तेषां मुख्यतमा सती

ഗോവുകൾ, ബ്രാഹ്മണർ, നിഗമങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങൾ, ലോഭരഹിതർ, ദാനശീലികൾ, സത്യനിഷ്ഠർ—സ്വാമീ! ഇവരിൽ പതിവ്രതയായ സതീയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠ.

Verse 35

तास्तेन धर्षिता लुप्तं मदीयं धर्मशासनम् । वरदानप्रमत्तेन तवैव परिभूय माम्

അവൻ ആ സ്ത്രീകളെ അപമാനിച്ച് പീഡിപ്പിച്ചു; എന്റെ ധർമ്മശാസനം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു. നിന്റെ വരദാനത്തിൽ മദിച്ചവൻ എന്നെയും അവഹേളിച്ചു.

Verse 36

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

ഹേ ദേവേശാ! പ്രതിഷ്ഠാനനിവാസിയായ ജയദത്തനിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മവചനം ഭഗവാൻ കേട്ടപ്പോൾ ക്രോധിച്ചു; വിറച്ചുകൊണ്ട് കരംകൂപ്പി നിന്ന എന്നെ വിളിപ്പിച്ച് ശപിച്ചു।

Verse 37

ईश्वर उवाच । यस्माद्दुष्टसमाचार धर्षितास्ते पतिव्रताः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ദുഷ്ടാചാരിയേ! നീ ആ പതിവ്രതസ്ത്രീകളെ ധർഷിച്ച് അപമാനിച്ചതിനാൽ—”

Verse 38

कामार्तेन मया शप्तस्तस्मात्कूर्मः क्षणाद्भव । ततः प्रणम्य विज्ञप्तः शापतापहरो मया

“കാമാർത്തനായി നീ എന്റെ ശാപത്തിന് വിധേയനായി; അതിനാൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കൂർമമായി ഭവിക്ക.” പിന്നെ അവൻ നമസ്കരിച്ചു അപേക്ഷിച്ചതോടെ, ആ ശാപദാഹം അകറ്റുന്നവനായി ഞാൻ മാറി।

Verse 39

प्राह षष्टितमे कल्पे विशापो भविता गणः । मदीय इति संप्रोच्य जगामादर्शनं शिवः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“അറുപതാം കല്പത്തിൽ ഈ ഗണൻ ശാപമുക്തനാകും.” “ഇവൻ എന്റേതാണ്” എന്നു പറഞ്ഞ് ശിവൻ അദൃശനായി।

Verse 40

अहं कूर्मस्तदा जातो दशयोजनविस्तृतः । समुद्रसलिले नीतस्त्वयाहं यज्ञसाधने

അപ്പോൾ ഞാൻ കൂർമമായി ജനിച്ചു, പത്തു യോജന വ്യാപ്തിയോടെ; യജ്ഞസാധനത്തിനായി നീ എന്നെ സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി।

Verse 41

पुरस्ताद्यायजूकेन स्मरंस्तच्च बिभेमि ते । दग्धस्त्वयाहं पृष्ठेत्र व्रणान्येतानि पश्य मे

നീ മുമ്പ് ചെയ്ത ആ യജ്ഞകർമ്മം ഓർത്താൽ ഞാൻ ഇന്നും ഭയപ്പെടുന്നു. നീ എന്റെ പുറത്ത് എന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു—എന്റെ ഈ വ്രണങ്ങൾ നോക്കുക.

Verse 42

चयनानि बहून्यत्र कल्पसूत्रविधानतः । पृष्ठोपरि कृतान्यासन्निंद्रद्युम्न तदा त्वया

ഇവിടെ കല്പസൂത്രവിധിപ്രകാരം അനേകം ചയനങ്ങൾ (വേദിനിർമ്മാണങ്ങൾ) നടന്നു; ഹേ ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന, അന്ന് അവ നീ എന്റെ പുറത്തിന്മേൽ പണിതവയാണ്.

Verse 43

भूयः संतापिता यज्ञैः पृथिवी पृथिवीपते । सुस्राव सर्वतीर्थानां सारं साऽभून्महीनदी

ഹേ ഭൂമിപതേ, യജ്ഞങ്ങളുടെ താപത്തിൽ ഭൂമി വീണ്ടും ദഹിച്ചു. അപ്പോൾ അവൾ സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളുടെ സാരം ഒഴുക്കി ‘മഹീനദി’ എന്ന നദിയായി മാറി.

Verse 44

तस्यां च स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो नैमित्तिके कस्मिन्नपि प्रलय आगतः

അവളിൽ വെറും സ്നാനം ചെയ്താൽ മാത്രം സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു നൈമിത്തിക സമയത്ത് പ്രളയം സംഭവിച്ചു.

Verse 45

प्लवमानमिदं राजन्मानसं शतयोजनम् । षट्पंचाशत्प्रमाणेन कल्पा मम पुरा नृप

ഹേ രാജൻ, ഈ മാനസം (സരോവർ/പ്രദേശം) നൂറു യോജന അളവോടെ ഒഴുകി-തേങ്ങി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ നൃപ, പൂർവ്വം എന്റെ കല്പങ്ങൾ അമ്പത്താറ് അളവായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു.

Verse 46

व्यतीता इह चत्वारः शेषे मोक्षस्ततः परम् । एवमायुरिदं दीर्घमेवं शापाच्च कूर्मता

ഇവിടെ നാല് കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശേഷിക്കുന്നതിൽ അതിന് ശേഷം മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഇങ്ങനെ എന്റെ ആയുസ്സ് ദീർഘമായി—ശാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ കൂർമാവസ്ഥയും വന്നു.

Verse 47

ममाभूदीश्वरस्यैव सतीधर्मद्रुहो नृप । ब्रूहि किं क्रियतां शत्रोरपि ते गृहगामिनः

ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ ഈശ്വരനുടേതായിരുന്നിട്ടും സജ്ജനധർമ്മത്തെ ദ്രോഹിച്ചവനായി. പറയുക—നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു വരുന്ന ശത്രുവിനോടും എന്ത് ചെയ്യണം?

Verse 48

मम पृष्ठिश्चिरं भूप त्वया दग्धाग्निनाऽपुरा । अहं ज्वलंतीमिव तां पश्याम्यद्यापि सत्रिणा

ഹേ ഭൂപാ, പണ്ടെ നീ അഗ്നിയാൽ എന്റെ പുറം ദീർഘമായി ദഹിപ്പിച്ചു. യാഗകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഇന്നും അതിനെ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ കാണുന്നു.

Verse 49

इदं विमानमायातं त्वया कस्मान्निराकृतम् । देवदूतसमायुक्तं भुंक्ष्व भोगान्निजार्जितान्

നിനക്കായി വന്ന ഈ വിമാനം നീ എന്തുകൊണ്ട് നിരാകരിച്ചു? ദേവദൂതന്മാരോടുകൂടിയ ഇതിൽ, നീ സ്വന്തമായി സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ.

Verse 50

इंद्रद्युम्न उवाच । चतुर्मुखेन तेनाहं स्वर्गान्निर्वासितः स्वयम् । विलक्ष्योन प्रयास्यामि पाताधिक्यादिदूषिते

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ആ ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്) തന്നെ എന്നെ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് നിർവാസിതനാക്കി. അപമാനിതനായി, പതനപ്രാധാന്യാദി ദോഷങ്ങളാൽ മലിനമായ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് ഞാൻ പോകുകയില്ല.

Verse 51

तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम् । आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये

അതുകൊണ്ട് അവിദ്യയും പാപവും നശിപ്പിക്കുന്ന വിവേകവും വൈരാഗ്യവും ആലിംഗനം ചെയ്ത്, മോക്ഷത്തിനായി ബോധം പ്രാപിക്കാൻ ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും.

Verse 52

तन्मे गृहगतस्याद्य यथातिथ्यकरो भवान् । तदादिश यथाऽपारपारदः कोपि मे गुरुः

ഇന്ന് നിങ്ങൾ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്ന് അതിഥിസത്കാരം സ്വീകരിച്ചു; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകുക, അപ്പാരമായ സംസാരസമുദ്രം കടത്തിവിടുന്ന ഗുരു എനിക്ക് ലഭിക്കേണ്ടതിന്ന്.

Verse 53

कूर्म उवाच । लोमशोनाम दीर्घायुर्मत्तोऽप्यस्ति महामुनिः । मया कलापग्रामे स पूर्वं दृष्टः क्वचिन्नृप

കൂർമൻ പറഞ്ഞു—‘ലോമശൻ എന്ന മഹാമുനി ഉണ്ട്; അദ്ദേഹം ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ—എന്നിലും അധികം. ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ ഒരിക്കൽ കലാപഗ്രാമത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.’

Verse 54

इंद्रद्युम्न उवाच । तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम् । प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—‘അപ്പോൾ വരൂ; നാം രണ്ടുപേരും ചേർന്ന് അദ്ദേഹത്തിങ്കലേക്ക് പോകാം. പണ്ഡിതർ പറയുന്നു, സത്സംഗം തീർത്ഥത്തേക്കാളും അധികം ശുദ്ധികരമാണ്.’

Verse 55

इत्थं निशम्य नृपतेर्वचनं तदानीं सर्वेऽपि ते षडथ तं मुनिमुख्यमाशु । चित्ते विधाय मुदिताः प्रययुर्द्विजेंद्रं जिज्ञासवः सुचिरजीवितहेतुमस्य

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ആറുപേരും വേഗത്തിൽ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠന്റെ അടുക്കലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദം നിറച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അത്യന്തം ദീർഘായുസ്സിന്റെ കാരണം അറിയാൻ ആകാംക്ഷയോടെ ദ്വിജേന്ദ്രനെ സമീപിച്ചു.