Adhyaya 50

Verse 1

सूत उवाच । इदं स्कांदमहं श्रुत्वा काशीखंडमनुत्तमम् । नितरां परितृप्तोस्मि हृदि चापि विधारितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: സ്കന്ദപുരാണത്തിലെ ഈ അനുത്തമ കാശീഖണ്ഡം ശ്രവിച്ച് ഞാൻ അത്യന്തം തൃപ്തനായി; ഇതിനെ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി ധരിച്ചുമിരിക്കുന്നു।

Verse 2

अनुक्रमणिकाध्यायं तथा माहात्म्यमुत्तमम् । पाराशर्य समाचक्ष्व यथापूर्वमिदं भवेत्

ഹേ പാരാശര്യാ! അനുക്രമണികാ-അധ്യായവും ഈ ഉത്തമമായ മാഹാത്മ്യവും മുമ്പെപ്പോലെ തന്നെ ഇവിടെ യഥാവിധി വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 3

व्यास उवाच । सूतावधेहि धर्मात्मञ्जातूकर्ण्य निशामय । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वपि च बालकाः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, ധർമ്മാത്മാവേ! ജാതൂകർണ്യാ, കേൾക്കുക; ശുകൻ, വൈശംപായനൻ മുതലായവരും ബാലശിഷ്യരും ഇതും കേൾക്കട്ടെ।

Verse 4

अनुक्रमणिकाध्यायं माहात्म्यं चापि खंडजम् । प्रवक्ष्याम्यघनाशाय महापुण्यप्रवर्धनम्

ഞാൻ അനുക്രമണികാ-അധ്യായവും ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച മാഹാത്മ്യവും പ്രസ്താവിക്കും—അത് പാപനാശകവും മഹാപുണ്യവർദ്ധകവും ആകുന്നു।

Verse 5

विंध्यनारदसंवादः प्रथमे परिकीर्तितः । सत्यलोकप्रभावश्च द्वितीयः समुदाहृतः

ആദ്യത്തിൽ വിന്ധ്യ-നാരദ സംവാദം കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രണ്ടാംത്തിൽ സത്യലോകത്തിന്റെ മഹിമയും പ്രഭാവവും വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 6

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमस्ततः । पतिव्रता चरित्रं च प्रस्थानं कुंभसंभवः

തുടർന്ന് അഗസ്ത്യാശ്രമസ്ഥാനത്ത് ദേവന്മാരുടെ ആഗമനം; പതിവ്രതയുടെ ചരിതവും കുംഭസംഭവൻ (അഗസ്ത്യൻ) പുറപ്പെടുന്നതും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 7

तीर्थप्रशंसा च ततः सप्तपुर्यस्ततः स्मृताः । संयमिन्याः स्वरूपं च ब्रध्नलोकस्ततः परम्

അതിനുശേഷം തീർത്ഥങ്ങളുടെ പ്രശംസ വരുന്നു; പിന്നെ പ്രസിദ്ധമായ ഏഴ് പുണ്യപുരികളുടെ സ്മരണം; തുടർന്ന് സംയമിനിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം; അതിനുശേഷം ബ്രധ്നലോകം എന്ന പരമ ലോകം।

Verse 8

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

പിന്നീട് ഇന്ദ്രന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ലോകപ്രാപ്തി വിവരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ശിവശർമന്റെ കഥ; അതിനുശേഷം അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ഭവം, അതിൽ നിന്ന് ക്രവ്യാദനും വരുണനും ജനനം।

Verse 9

गंधवत्यलकापुर्योरीशयोस्तु समुद्भवः । चंद्रलोकपरिप्राप्तिः शिवशर्मद्विजन्मनः

അതിനുശേഷം ഗന്ധവതിയും അലകാപുരിയും എന്ന നഗരങ്ങളുടെ അധീശന്മാരുടെ ഉദ്ഭവം പറയുന്നു; കൂടാതെ ദ്വിജനായ ശിവശർമന് ചന്ദ്രലോകം പൂർണ്ണമായി ലഭിച്ചതും।

Verse 10

उडुलोक कथा तस्मात्ततः शुक्रसमुद्भवः । माहेय गुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं ततः

അതിനുശേഷം ഉഡുലോകത്തിന്റെ കഥ വരുന്നു; തുടർന്ന് ശുക്രന്റെ ഉദ്ഭവം; പിന്നെ മാഹേയൻ, ഗുരു (ബൃഹസ്പതി), സൗരീ (ശനി) എന്നിവരുടെ ലോകങ്ങളുടെ വിവരണം।

Verse 11

सप्तर्षीणां ततो लोका ध्रुवस्य च तपस्ततः । ततो ध्रुवपदप्राप्तिर्ध्रुवलोक स्थितिस्ततः

പിന്നീട് സപ്തർഷികളുടെ ലോകങ്ങൾ വിവരണവിധേയമാകുന്നു; തുടർന്ന് ധ്രുവന്റെ തപസ്സ്; പിന്നെ ധ്രുവപദപ്രാപ്തി; അതിനുശേഷം ധ്രുവലോകത്തിൽ അവന്റെ സ്ഥിരവാസം।

Verse 12

दर्शनं सत्यलोकस्य तस्य वै शिवशर्मणः । चतुर्भुजाभिषेकश्च निर्वाणं शिवशर्मणः

ശിവശർമൻ എന്ന ആ ഭക്തന് സത്യലോകദർശനം ലഭിക്കുന്നു; ചതുര്ഭുജ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ അഭിഷേകവും ലഭിക്കുന്നു; അവസാനം ശിവശർമന് നിർവാണമോക്ഷം പ്രാപ്തമാകുന്നു।

Verse 13

स्कंदागस्त्योश्च संवादो मणिकर्ण्याः समुद्भवः । ततस्तु गंगामाहात्म्यं ततो दशहरास्तवः

അതിനുശേഷം സ്കന്ദനും അഗസ്ത്യനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം, മണികർണിയുടെ ഉദ്ഭവകഥ; തുടർന്ന് ഗംഗാമാഹാത്മ്യം, പിന്നെ ദശഹരാ സ്തുതികൾ വരുന്നു।

Verse 14

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणस्याः प्रशंसाथ भैरवाविर्भवस्ततः

അതുപോലെ ഗംഗയുടെ പ്രഭാവവിവരണം, ഗംഗയുടെ സഹസ്രനാമങ്ങൾ; തുടർന്ന് വാരാണസിയുടെ പ്രശംസ, പിന്നെ ഭൈരവന്റെ ആവിർഭാവം।

Verse 15

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

അതിനുശേഷം ദണ്ഡപാണിയുടെ ഉദ്ഭവവൃത്താന്തം, തുടർന്ന് ജ്ഞാനവാപിയുടെ ഉദ്ഭവകഥ; കലാവതിയുടെ ആഖ്യാനം, പിന്നെ സദാചാരോപദേശം വരുന്നു।

Verse 16

ब्रह्मचारि प्रकरणं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यप्रकरणमविमुक्तेशवर्णनम्

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മചര്യപ്രകരണം, കൂടാതെ സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ; ചെയ്യേണ്ടത്–ചെയ്യരുതാത്തത് എന്ന പ്രകരണം, അവിമുക്തേശന്റെ വർണ്ണനയും।

Verse 17

ततो गृहस्थधर्माश्च ततो योगनिरूपणम् । कालज्ञानं ततः प्रोक्तं दिवोदासस्य वर्णनम्

അതിനുശേഷം ഗൃഹസ്ഥധർമ്മങ്ങളുടെ വിവരണം; തുടർന്ന് യോഗനിരൂപണം. പിന്നെ കാലജ്ഞാനം (ശുഭമുഹൂർത്തജ്ഞാനം) ഉപദേശം, അതിനുശേഷം ദിവോദാസന്റെ ചരിതവർണ്ണനം.

Verse 18

काश्याश्च वर्णनं तस्माद्योगिनीवर्णनं ततः । लोलार्कस्य समाख्यानमुत्तरार्ककथा ततः

അതിനുശേഷം കാശിയുടെ വർണ്ണനം; തുടർന്ന് യോഗിനികളുടെ വർണ്ണനം. പിന്നെ ലോലാർക്കന്റെ സമാഖ്യാനം, തുടർന്ന് ഉത്തരാർക്കകഥ.

Verse 19

सांबादित्यस्य महिमा द्रुपदादित्य शंसनम् । ततस्तु गरुडाख्यानमरुणार्कादयस्ततः

തുടർന്ന് സാംബാദിത്യന്റെ മഹിമയും ദ്രുപദാദിത്യന്റെ ശംസനവും (സ്തുതി) വരുന്നു. പിന്നെ ഗരുഡാഖ്യാനം, തുടർന്ന് അരുണാർക്കാദി (സൂര്യരൂപങ്ങൾ) വിവരണം.

Verse 20

दशाश्वमेधिकं तीर्थं मंदराच्च गणागमः । पिशाचमोचनाख्यानं गणेशप्रेषणं ततः

തുടർന്ന് ദശാശ്വമേധികം എന്ന തീർത്ഥവും, മന്ദരത്തിൽ നിന്ന് ശിവഗണങ്ങളുടെ ആഗമനവും. പിന്നെ പിശാചമോചനാഖ്യാനം, തുടർന്ന് ഗണേശപ്രേഷണം (അയയ്ക്കൽ).

Verse 21

मायागणपतेश्चाथ ढुंढिप्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोथ दिवोदासविसर्जनम्

തുടർന്ന് മായാഗണപതിയുടെ ആഖ്യാനം, പിന്നെ ഢുംഢിയുടെ പ്രാദുർഭാവം. തുടർന്ന് വിഷ്ണുമായാപ്രപഞ്ചം (വിസ്താരം), പിന്നെ ദിവോദാസവിസർജനം (പ്രസ്ഥാനം).

Verse 22

ततः पंचनदोत्पत्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यपरिवर्णनम्

അതിനുശേഷം പഞ്ചനദത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും ബിന്ദുമാധവന്റെ പ്രാദുര്ഭാവവും വിവരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് കാശിയിലെ വൈഷ്ണവ തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം വിപുലമായി കീർത്തിക്കുന്നു।

Verse 23

प्रयाणं मंदरात्काशीं वृषभध्वजशूलिनः । जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठस्थाने महेशितुः

തുടർന്ന് വൃഷഭധ്വജനും ത്രിശൂലധാരിയുമായ മഹേശ്വരൻ മന്ദരത്തിൽ നിന്ന് കാശിയിലേക്കു നടത്തിയ യാത്രാവൃത്താന്തവും, മഹേശന്റെ പുണ്യമായ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തിൽ ജൈഗീഷവ്യനോടുള്ള സംവാദവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 24

ततः क्षेत्ररहस्यस्य कथनं पापनाशनम् । अथातः कंदुकेशस्य व्याघ्रेशस्य समुद्भवः

അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രരഹസ്യത്തിന്റെ പാപനാശകമായ ഉപദേശവിവരണം നൽകുന്നു; തുടർന്ന് കണ്ഡുകേശന്റെയും വ്യാഘ്രേശന്റെയും ഉദ്ഭവവൃത്താന്തം പറയുന്നു।

Verse 25

ततः शैलेश्वरकथा रत्नेशस्य च दर्शनम् । कृत्तिवासः समुत्पत्तिस्ततश्चायतनागमः

തുടർന്ന് ശൈലേശ്വരന്റെ കഥയും രത്നേശന്റെ ദർശനവും വിവരിക്കുന്നു; പിന്നെ കൃത്തിവാസന്റെ ഉദ്ഭവവും, അതിനുശേഷം ആയതനം (ക്ഷേത്രപരമ്പര) സംബന്ധിച്ച ആഗമവും പറയുന്നു।

Verse 26

देवतानामधिष्ठानं दुर्गासुरपराक्रमः । दुर्गाया विजयश्चाथ तत ओंकारवर्णनम्

അതിനുശേഷം ദേവതകളുടെ അധിഷ്ഠാനത്തിന്റെ വിവരണം, ദുര്‍ഗാസുരന്റെ ഭീകര പരാക്രമം, ദുര്‍ഗാദേവിയുടെ വിജയം; തുടർന്ന് ഓംകാരത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനം പറയുന്നു।

Verse 27

पुनरोंकारमाहात्म्यं त्रिलोचनसमुद्भवः । त्रिलोचनप्रभावोथ केदाराख्यानमेव च

വീണ്ടും ഓംകാരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ത്രിലോചനന്റെ ഉദ്ഭവവും ത്രിലോചനന്റെ പ്രഭാവവും; കൂടാതെ കേദാരാഖ്യാനവും।

Verse 28

ततो धर्मेशमहिमा ततः पक्षिकथा शुभा । ततो विश्वभुजाख्यानं दुर्दमस्य कथा ततः

അതിനുശേഷം ധർമേശന്റെ മഹിമ, പിന്നെ ശുഭമായ പക്ഷികഥ; തുടർന്ന് വിശ്വഭുജാഖ്യാനം, പിന്നെ ദുര്ദമന്റെ കഥ।

Verse 29

ततो वीरेश्वराख्यानं वीरेश महिमा पुनः । गंगातीर्थैश्च संयुक्ता कामेश महिमा ततः

തുടർന്ന് വീരേശ്വരാഖ്യാനം, വീണ്ടും വീരേശന്റെ മഹിമ; പിന്നെ ഗംഗാതീർത്ഥങ്ങളോടു ചേർന്ന കാമേശന്റെ മഹാത്മ്യം।

Verse 30

विश्वकर्मेश महिमा दक्षयज्ञसमुद्भवः । सत्या देहविसर्गश्च ततो दक्षेश्वरोद्भवः

അതിനുശേഷം വിശ്വകർമ്മേശന്റെ മഹിമ, ദക്ഷയജ്ഞവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്ഭവം; സതീദേവിയുടെ ദേഹത്യാഗം, തുടർന്ന് ദക്ഷേശ്വരന്റെ ആവിർഭാവം।

Verse 31

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम् । गंगेशस्याथ महिमा नर्मदेशसमुद्भवः

തുടർന്ന് പാർവതീശന്റെ മഹിമ നിശ്ചയമായും കീർത്തിക്കുന്നു; പിന്നെ ഗംഗേശന്റെ മഹിമയും നർമദാദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്ഭവാഖ്യാനവും।

Verse 32

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

ഇവിടെ ക്രമമായി സതീശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവം, അമൃതേശാദി പാവനസ്വരൂപങ്ങളുടെ വർണ്ണനം, വ്യാസന്റെ ഭുജം സ്തംഭിച്ചതും, വ്യാസശാപവിമോചനവും—ഇവയൊക്കെയും കാശീതീർത്ഥമഹിമയെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

കാശീക്ഷേത്രത്തിലെ ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമുച്ചയം, മുക്തി-മണ്ഡപത്തിന്റെ കഥ, തുടർന്ന് വിശ്വേശ്വരന്റെ അവിർഭാവം—അതിനുശേഷം യാത്രാ-പരിക്രമയുടെ വിധിയും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 34

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

ഇങ്ങനെ ഈ ‘ആഖ്യാനശതകം’ ക്രമമായി കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു; ഇതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രംകൊണ്ട് എല്ലാ ഖണ്ഡങ്ങളും ശ്രവിച്ച ഫലം ലഭിക്കുന്നു। ഈ അനുക്രമണികാ അധ്യായത്തിലും യാത്രാ-പരിക്രമ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 35

सूत उवाच । यात्रा परिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया । यथावत्सिद्धिकामानां सत्यवत्याः सुतोत्तम

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്യവതിയുടെ ശ്രേഷ്ഠപുത്രാ! ജനങ്ങളുടെ ഹിതം കാംക്ഷിച്ച് യാത്രാ-പരിക്രമയെ യഥാവിധി വിവരിക്കണമേ, സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതിനെ ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതിന്।

Verse 36

व्यास उवाच । निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण वच्मि ते । यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ ലോമഹർഷണാ! കേൾക്കുക; ആദ്യം മുതൽ തന്നെ യാത്രികർ ആനന്ദത്തോടെ യാത്ര എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 37

सचैलमादौ संस्नाय चक्रपुष्करिणीजले । संतर्प्यदेवासपितॄन्ब्राह्मणांश्च तथार्थिनः

ആദ്യം ചക്രപുഷ്കരിണീജലത്തിൽ വസ്ത്രസഹിതം സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും തർപ്പണം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആവശ്യക്കാരായ യാചകരെയും യഥാശക്തി ദാനം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 38

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दंडपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद्द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्

ആദിത്യൻ, ദ്രൗപദി, വിഷ്ണു, ദണ്ഡപാണി, മഹേശ്വരൻ എന്നിവർക്കു നമസ്കരിച്ച്, തുടർന്ന് ഢുംഢിവിനായകന്റെ ദർശനത്തിനായി പോകണം।

Verse 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

ജ്ഞാനവാപിയുടെ ജലം ഉപസ്പർശിച്ച് (ആചമനം ചെയ്ത്), തുടർന്ന് നന്ദികേശനെ പൂജിക്കണം; പിന്നെ താരകേശനെ അർച്ചിച്ച്, അതിനുശേഷം മഹാകാലേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 40

ततः पुनर्दंडपाणिमित्येषा पंचतीर्थिका

അതിനുശേഷം വീണ്ടും ദണ്ഡപാണിയിലേക്കു (തിരികെ) വരണം—ഇതിനെ തന്നെയാണ് ‘പഞ്ചതീർത്ഥികാ’ എന്നു പറയുന്നത്।

Verse 41

दैनंदिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थ सिद्धिदा

മഹാഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇത് ദിനചര്യാനിയമമായി അനുഷ്ഠിക്കണം; തുടർന്ന് വൈശ്വേശ്വരീ യാത്ര നടത്തണം, അത് എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളുടെയും സിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്।

Verse 42

द्विसप्तायतनानां च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । कृष्णां प्रतिपदं प्राप्य भूतावधि यथाविधि

പതിനാലു ആയതനങ്ങളുടെ യാത്ര പരിശ്രമത്തോടെ നടത്തണം. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പ്രതിപദയിൽ എത്തി, നിശ്ചിത കാലപരിധിവരെ വിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 43

अथवा प्रतिभूतं च क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तत्तत्तीर्थकृतस्नानस्तत्तल्लिंगकृतार्चनः

അല്ലെങ്കിൽ, ക്ഷേത്രസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇത് ഫലപ്രദമായ മാർഗം—ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും സ്നാനം ചെയ്ത്, ഓരോ ലിംഗത്തിലും അർച്ചന നടത്തണം.

Verse 44

मौनेन यात्रां कुर्वाणः फलं प्राप्नोति यात्रिकः । ओंकारं प्रथमं पश्येन्मत्स्योदर्यां कृतोदकः

മൗനത്തോടെ യാത്ര ചെയ്യുന്ന യാത്രികൻ അതിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ആദ്യം മത്സ്യോദരിയിൽ ഉദകകർമ്മം ചെയ്ത് ഓംകാരദർശനം ചെയ്യണം.

Verse 45

त्रिविष्टपं महादेवं ततो वै कृत्तिवाससम् । रत्नेशं चाथ चंद्रेशं केदारं च ततो व्रजेत्

അതിനുശേഷം ത്രിവിഷ്ടപ മഹാദേവനെ സമീപിക്കണം; തുടർന്ന് കൃത്തിവാസനെ. പിന്നെ രത്നേശനെ, തുടർന്ന് ചന്ദ്രേശനെ, അതിനുശേഷം കേദാരത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 46

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्कामेश्वरं ततः । विश्वकर्मेश्वरं चाथ मणिकर्णीश्वरं ततः

ധർമ്മേശ്വരനെയും വീരേശനെയും സമീപിക്കണം; തുടർന്ന് കാമേശ്വരനെ. പിന്നെ വിശ്വകർമ്മേശ്വരനെ, തുടർന്ന് മണികർണീശ്വരനെ എത്തണം.

Verse 47

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

അവിമുക്തേശ്വരനെ ദർശിച്ച ശേഷം വിശ്വേശ്വരനെ പൂജിക്കണം. ക്ഷേത്രവാസികൾ ഈ യാത്ര പ്രയത്നപൂർവ്വം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 48

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും ആരാണോ ഈ യാത്ര ചെയ്യാത്തത്, അവർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പുറത്താക്കലിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന തടസ്സങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്നു.

Verse 49

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

വിഘ്നശാന്തിക്കായി എട്ട് ആയതനങ്ങളുടെ (ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ) മറ്റൊരു യാത്ര ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ദക്ഷేశൻ, പാർവ്വതീശൻ, പശുപതീശ്വരൻ എന്നിവയാണവ.

Verse 50

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

ഗംഗേശൻ, നർമ്മദേശൻ, ഗഭസ്തീശൻ, സതീശ്വരൻ, എട്ടാമതായി താരകേശൻ. പ്രത്യേകിച്ചും എല്ലാ അഷ്ടമിയിലും ഇവരെ ദർശിക്കണം.

Verse 51

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

മഹാപാപങ്ങളുടെ ശമനത്തിനായി ഈ ലിംഗങ്ങളെ ദർശിക്കേണ്ടതാണ്. യോഗക്ഷേമങ്ങൾ എപ്പോഴും നൽകുന്ന മറ്റൊരു ശുഭകരമായ യാത്ര കൂടിയുണ്ട്.

Verse 52

सर्वविघ्रोपहंत्री च कर्तव्या क्षेत्रवासिभिः । शैलेशं प्रथमं वीक्ष्य वरणास्नानपूर्वकम्

കാശീക്ഷേത്രവാസികൾ ഈ സർവ്വവിഘ്നനാശിനിയായ വിധി ആചരിക്കണം—ആദ്യം വരണാ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ശൈലേശനെ ദർശിക്കണം।

Verse 53

स्नानं तु संगमे कृत्वा द्रष्टव्यः संगमेश्वरः । स्वलीन तीर्थे सुस्नातः पश्येत्स्वलीनमीश्वरम्

സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സംഗമേശ്വരനെ ദർശിക്കണം. സ്വലീന തീർത്ഥത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വലീനേശ്വരനെ ദർശിക്കണം।

Verse 54

स्नात्वा मंदाकिनी तीर्थे द्रष्टव्यो मध्यमेश्वरः । पश्येद्धिरण्यगर्भेशं तत्र तीर्थे कृतोदकः

മന്ദാകിനീ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മധ്യമേശ്വരനെ ദർശിക്കണം. അവിടെ തന്നെ ഉദകക്രിയ നടത്തി ഹിരണ്യഗർഭേശ്വരനെ ദർശിക്കണം।

Verse 55

मणिकर्ण्यां ततः स्नात्वा पश्येदीशानमीश्वरम् । ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्

പിന്നീട് മണികർണിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈശാനേശ്വരനെ ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് കിണറ്റിലെ ജലം സ്പർശിച്ച് ഗോപ്രേക്ഷത്തെ ദർശിക്കണം।

Verse 56

कापिलेय ह्रदे स्नात्वा वीक्षेत वृषभध्वजम् । उपशांतशिवं पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

കാപിലേയ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വൃഷഭധ്വജനെ ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് ആ കിണറ്റിലെ ജലത്തോടെ ഉദകക്രിയ നടത്തി ഉപശാന്തശിവനെ ദർശിക്കണം।

Verse 57

पंचचूडाह्रदे स्नात्वा ज्येष्ठस्थानं ततोर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे तु स्नात्वा देवं समर्चयेत्

പഞ്ചചൂഡാ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്തെ ആരാധിക്കണം. ചതുഃസമുദ്ര കൂപത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം ദേവനെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 58

देवस्याग्रे तु या वापी तत्रोपस्पर्शने कृते । शुक्रेश्वरं ततः पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

ദേവന്റെ മുന്നിലുള്ള വാപിയിൽ ജലസ്പർശനവിധി ചെയ്ത്, ആ കൂപത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ജലകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കിയവൻ പിന്നെ ശുക്രേശ്വരനെ ദർശിക്കണം.

Verse 59

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

പിന്നീട് ദണ്ഡഖാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വ്യാഘ്രേശനെ പൂജിക്കണം. ശൗനകേശ്വര കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് തുടർന്ന് അവിടെയേ അർച്ചന ചെയ്യണം.

Verse 60

जंबुकेशं महालिंगं कृत्वा यात्रामिमां नरः । क्वचिन्न जायते भूयः संसारे दुःखसागरे

ജംബുകേശ മഹാലിംഗത്തിലേക്കുള്ള ഈ യാത്ര പൂർത്തിയാക്കിയ മനുഷ്യൻ, ദുഃഖസാഗരമായ ഈ സംസാരത്തിൽ ഇനി എവിടെയും വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 61

समारभ्य प्रतिपदं यावत्कृष्णा चतुर्दशी । एतत्क्रमेण कर्तव्यान्ये तदायतनानि वै

പ്രതിപദ മുതൽ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശി വരെ, ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിന്റേതായ എല്ലാ ആയതനങ്ങളും (ക്ഷേത്രസ്ഥാനങ്ങൾ) ഇതേ ക്രമത്തിൽ തന്നെ നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം.

Verse 62

इमां यात्रां नरः कृत्वा न भूयोप्यभिजायते । अन्या यात्रा प्रकर्तव्यैका दशायतनोद्भवा

ഈ പുണ്യയാത്ര നിർവ്വഹിക്കുന്ന മനുഷ്യന് വീണ്ടും ജന്മമില്ല. കൂടാതെ ദശ ആയതനങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന മറ്റൊരു യാത്രയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 63

आग्नीध्र कुंडे सुस्नातः पश्येदाग्नीध्रमीश्वरम् । उर्वशीशं ततो गच्छेत्ततस्तु नकुलीश्वरम्

ആഗ്നീധ്ര കുണ്ഡത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് ആഗ്നീധ്രമീശ്വരനെ ദർശിക്കണം. പിന്നെ ഉർവശീശനിലേക്കും, അതിനുശേഷം നകുലീശ്വരനിലേക്കും പോകണം.

Verse 64

आषाढीशं ततो दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः । लांगलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरांतकम्

അതിനുശേഷം ആശാഢീശനെ ദർശിച്ച്, പിന്നെ ഭാരഭൂതേശ്വരനെ കാണണം. ലാംഗലീശനെ ദർശിച്ച്, തുടർന്ന് ത്രിപുരാന്തകനിലേക്കു പോകണം.

Verse 65

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशमथो व्रजेत् । मदालसेश्वरं तस्मात्तिलपर्णेश्वरं ततः

പിന്നീട് മനഃപ്രകാമേശനെയും പ്രീതികേശനെയും സമീപിക്കണം. അവിടെ നിന്ന് മദാലസേശ്വരനിലേക്കും, തുടർന്ന് തിലപർണേശ്വരനിലേക്കും പോകണം.

Verse 66

यात्रैकादशलिंगानामेषा कार्या प्रयत्नतः । इमां यात्रां प्रकुर्वाणो रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

ഈ പതിനൊന്ന് ലിംഗങ്ങളുടെ യാത്ര പരിശ്രമത്തോടെ നിർവ്വഹിക്കണം. ഈ യാത്ര ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ രുദ്രത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 67

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारी यात्रामनुत्तमाम् । शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा

ഇനി ഞാൻ അനുത്തമമായ ഗൗരീ-യാത്രയെ വിവരിക്കുന്നു. ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ തൃതീയ തിഥിയിൽ നടക്കുന്ന ഈ യാത്ര സർവ്വദിക്കിലും സമൃദ്ധിയും വർദ്ധനയും പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 68

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत् । ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्

ഗോപ്രേക്ഷ തീർത്ഥത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് മുഖനിർമാലികയിലേക്കു പോകണം. തുടർന്ന് ജ്യേഷ്ഠാവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ജ്യേഷ്ഠാ-ഗൗരിയെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം.

Verse 69

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः । ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः

ജ്ഞാനവാപിയിൽ പുണ്യജലം സ്വീകരിച്ച് സൗഭാഗ്യ-ഗൗരിയെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് അവിടെയേ തന്നെ ജലം എടുത്ത് ശൃംഗാര-ഗൗരിയെയും ആരാധിക്കണം.

Verse 70

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत् । सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः

വിശാലാ-ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ വിശാലാക്ഷിയിലേക്കു പോകണം. തുടർന്ന് ലലിതാ തീർത്ഥത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് ലലിതയെ പൂജിക്കണം.

Verse 71

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत् । मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः

ഭവാനീ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭവാനിയെ പൂർണ്ണ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ബിന്ദു തീർത്ഥത്തിലെ പുണ്യജലം ഉപയോഗിച്ച് മംഗളയെയും അർച്ചിക്കണം.

Verse 72

ततो गच्छेन्महालक्ष्मीं स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये । इमां यात्रां नरः कृत्वा क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिजन्मनि

അനന്തരം സ്ഥിരവും ദീർഘകാലവുമായ ലക്ഷ്മീസമൃദ്ധി വർധിപ്പാൻ മഹാലക്ഷ്മീ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകണം. മോക്ഷജനനി ആയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈ യാത്ര ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ശുഭസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 73

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित् । कुर्यात्प्रतिचतुर्थीह यात्रां विघ्नेशितुः सदा

അവൻ ദുഃഖങ്ങളാൽ എവിടെയും—ഇഹലോകത്തോ പരലോകത്തോ—ഒരിക്കലും കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല. അതിനാൽ എപ്പോഴും ഓരോ ചതുര്ഥിയിലും വിഘ്നേശ്വരന്റെ യാത്ര നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 74

ब्राह्मणेभ्यस्तदुद्देशाद्देया वै मोदका मुदे । भौमे भैरवयात्रा च कार्या पातकहारिणी

അതേ ഉദ്ദേശത്തോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു സന്തോഷത്തോടെ മോദകങ്ങൾ നിർബന്ധമായി ദാനം ചെയ്യണം. കൂടാതെ ചൊവ്വാഴ്ച പാപഹാരിണിയായ ഭൈരവയാത്ര നടത്തണം.

Verse 75

रविवारे रवेर्यात्रा षष्ठ्यां वारविसंयुजि । तथैव रविसप्तम्यां सर्वविघ्नोपशांतये

ഞായറാഴ്ച രവി (സൂര്യൻ) യാത്ര നടത്തണം. അതുപോലെ ഷഷ്ഠി തിഥി ഞായറുമായി ചേർന്നാലും, രവി-സപ്തമിയിലും—ഇവ എല്ലാം സർവ്വവിഘ്നങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ ശമനത്തിനായി.

Verse 76

नवम्यामथवाष्टम्यां चंडीयात्रा शुभा मता । अंतर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्

നവമിയിലോ അഷ്ടമിയിലോ ചണ്ഡീ യാത്ര ശുഭമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അന്തർഗൃഹത്തിന്റെ (അന്തര്പരിക്രമ) യാത്ര പ്രതിദിനവും നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 77

प्रातःस्नानं विधायादौ नत्वा पंचविनायकान् । नमस्कृत्वाथ विश्वेशं स्थित्वा निर्वाणमंडपे

പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്ത് ആദ്യം പഞ്ചവിനായകരെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, പിന്നെ വിശ്വേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു നിർവാണമണ്ഡപത്തിൽ നില്ക്കണം।

Verse 78

अंतर्गृहस्य यात्रा वै करिष्ये घौघशांतये । गृहीत्वा नियमं चेति गत्वाथ मणिकर्णिकाम्

‘പാപപ്രവാഹം ശമിപ്പാൻ ഞാൻ അന്തർഗൃഹയാത്ര ചെയ്യും’ എന്നു സംकल्पിച്ച്, നിയമവ്രതം സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ മണികർണികയിലേക്കു പോകണം।

Verse 79

स्नात्वा मौनेन चागत्य मणिकर्णीशमर्चयेत् । कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं प्रणम्य च

സ്നാനം ചെയ്ത് മൗനം പാലിച്ച് മടങ്ങിവന്ന് മണികർണീശനെ ആരാധിക്കണം। കംബലനും അശ്വതരനും പ്രണാമം ചെയ്ത് വാസുകീശനെയും പ്രണാമിക്കണം।

Verse 80

पर्वतेशं ततो दृष्ट्वा गंगाकेशवमप्यथ । ततस्तु ललितां दृष्ट्वा जरासंधेश्वरं ततः

പിന്നെ പർവതേശ്വരന്റെ ദർശനം ചെയ്ത് ഗംഗാകേശവന്റെയും ദർശനം ചെയ്യണം। തുടർന്ന് ലലിതാദേവിയെ ദർശിച്ച് ശേഷം ജരാസന്ധേശ്വരനിലേക്കു പോകണം।

Verse 81

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

പിന്നെ സോമനാഥനിലേക്കു പോകണം; തുടർന്ന് വരാഹനിലേക്കും. അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മേശ്വരനെ പ്രണാമിച്ച്, പിന്നെ അഗസ്തീശ്വരനെയും പ്രണാമിക്കണം।

Verse 82

कश्यपेशं नमस्कृत्य हरिकेशवनं ततः । वैद्यनाथं ततो दृष्ट्वा ध्रुवेशमथ वीक्ष्य च

കശ്യപേശനെ നമസ്കരിച്ചു ശേഷം ഹരികേശവനത്തിലേക്ക് പോകണം. തുടർന്ന് വൈദ്യനാഥനെ ദർശിച്ച് ധ്രുവേശനെയും ദർശിക്കണം.

Verse 83

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशमथो व्रजेत् । अस्थिक्षेप तडागे च दृष्ट्वा वै कीकसेश्वरम्

ഗോകർണേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് ശേഷം ഹാടകേശനിലേക്കു പോകണം. അസ്ഥിക്ഷേപ തടാകത്തിൽ കീകരേശ്വരനെയും തീർച്ചയായും ദർശിക്കണം.

Verse 84

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघंटां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम्

പിന്നീട് ഭാരഭൂതനെ നമസ്കരിച്ചു ചിത്രേഗുപ്തേശ്വരനിലേക്കു പോകണം. ചിത്രഘണ്ടയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ശേഷം പശുപതീശ്വരനെ ദർശിക്കണം.

Verse 85

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

പിതാമഹേശ്വരനെ ദർശിച്ച് ശേഷം കലശേശ്വരനിലേക്കു പോകണം. തുടർന്ന് ചന്ദ്രേശൻ, പിന്നെ വീരേശൻ, വിദ്യേശൻ, അഗ്നീശൻ എന്നിവരെയും ദർശിക്കണം.

Verse 86

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

നാഗേശ്വരനെയും ഹരിശ്ചന്ദ്രനെയും, കൂടാതെ ചിന്താമണി വിനായകനെയും ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് സർവ്വവിഘ്നഹരനായ സേനാവിനായകനെയും തീർച്ചയായും ദർശിക്കണം.

Verse 87

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । द्रष्टव्यौ यत्नतः काश्यां महाविघ्नविनाशिनौ

വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും—ഇരുവരും മൂർത്തിരൂപധാരികളായി—കാശിയിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ദർശിക്കേണ്ടവർ; അവർ മഹാവിഘ്നങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 88

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

പിന്നെ സീമാവിനായകനെ ദർശിച്ച് അതിനുശേഷം കരുണേശനിലേക്കു പോകണം. കൂടാതെ ത്രിസന്ധ്യേശൻ, വിശാലാക്ഷി, ധർമ്മേശൻ, വിശ്വബാഹുകാ എന്നിവരെയും ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് ആശാവിനായകൻ, പിന്നെയും അതിനുശേഷം വൃദ്ധാദിത്യൻ.

Verse 89

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं ब्राह्मीशस्तु ततः परः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम्

ചതുര്വക്ത്രേശ്വര ലിംഗം ദർശിക്കണം; അതിന് ശേഷം ബ്രാഹ്മീശൻ. തുടർന്ന് മനഃപ്രകാമേശൻ, പിന്നെ അതിനപ്പുറം ഈശാനേശൻ.

Verse 90

चंडीचंडीश्वरौ दृश्यौ भवानीशंकरौ ततः । ढुंढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत्

ചണ്ഡിയെയും ചണ്ഡീശ്വരനെയും ദർശിക്കണം; തുടർന്ന് ഭവാനിയെയും ശങ്കരനെയും. ഢുണ്ഢിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ രാജരാജേശനെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 91

लांगलीशस्ततोभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः

തുടർന്ന് ലാംഗലീശനെ അർച്ചിക്കണം; പിന്നെ നകുലീശ്വരനെ ദർശിക്കണം. പരാന്നേശനെ നമസ്കരിച്ച് അതിനുശേഷം പരദ്രവ്യേശ്വരനിലേക്കു പോകണം.

Verse 92

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कंडेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम्

പ്രതിഗ്രഹേശ്വരനെയും നിഷ്കലങ്കേശനെയും പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് മാർകണ്ഡേയേശനെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, പിന്നെ അപ്സരസേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 93

गंगेशोर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नंदिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः

ഗംഗേശനെ അർച്ചിച്ച്, തുടർന്ന് ജ്ഞാനവാപിയിൽ സ്നാനം ആചരിക്കണം. പിന്നെ നന്ദികേശൻ, താരകേശൻ, അതിനുശേഷം മഹാകാലേശ്വരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 94

दंडपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः

തുടർന്ന് ദണ്ഡപാണിയെയും മഹേശനെയും മോക്ഷേശനെയും പ്രണാമിക്കണം. വീരഭദ്രേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ച്, പിന്നെ അവിമുക്തേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 95

विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मंत्रमेतमुदीरयेत्

പിന്നീട് അഞ്ചു വിനായകരെ ദർശിച്ച്, തുടർന്ന് വിശ്വനാഥനിലേക്കു പോകണം. അതിനുശേഷം മൗനം വിട്ട് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 96

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

അന്തർഗൃഹയാത്ര ഞാൻ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു—കുറവുമില്ല, അധികവുമില്ല. ഈ കർമത്താൽ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ശംഭു പ്രസന്നനാകട്ടെ.

Verse 97

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

ഇങ്ങനെ മന്ത്രം സമുച്ചരിച്ച് മുക്തി-മണ്ഡപത്തിൽ ക്ഷണമാത്രം വിശ്രമിച്ച്, പിന്നെ പ്രസന്നചിത്തനായി ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ—പാപരഹിതനും പുണ്യവാനുമായിത്തീരും।

Verse 98

संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः । कार्या यात्रा प्रयत्नेन महापुण्य समृद्धये

വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യവാസരം ലഭിക്കുമ്പോൾ, മഹാപുണ്യസമൃദ്ധിക്കായി, പരിശ്രമത്തോടെ എല്ലായിടത്തുമുള്ള വിഷ്ണു-തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു യാത്ര ചെയ്യണം।

Verse 99

नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत् । दुःखं रुद्रपिशाचत्वं न भवेद्यस्य पूजनात्

നഭസ്യ മാസത്തിലെ പഞ്ചദശിയിൽ കുലസ്തംഭനെ വിധിപൂർവ്വം സമർച്ചിക്കണം; അവന്റെ പൂജയാൽ ദുഃഖവും രുദ്രപിശാചഗ്രഹണവും ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 100

श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः । पर्वस्वपि विशेषेण कार्या यात्राश्च सर्वतः

ഈ യാത്രകൾ ക്ഷേത്രവാസികൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം നിർവഹിക്കണം; പർവ്വദിനങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് എല്ലായിടത്തും യാത്രകൾ നടത്തണം।

Verse 110

अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते । काशीखंडं समाकर्ण्य तत्फलं लभ्यते नरैः

അംഗങ്ങളോടുകൂടി നാലു വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതാണ്, കാശീഖണ്ഡം ശ്രവണം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 120

य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा त्वेकं व्याख्यानमुत्तमम्

ഈ (പാഠം) പണ്ഡിതൻ ശ്രവണം ചെയ്യിപ്പിച്ചാൽ—മുഴുവനായാലും, പാതിയായാലും; ഒരു പാദമാത്രമായാലും, അതിന്റെ പാതിയായാലും; അല്ലെങ്കിൽ ഒരൊറ്റ ഉത്തമ വ്യാഖ്യാനം മാത്രമായാലും—അവൻ പ്രസ്തുത പുണ്യഫലം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 130

तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः । किं बहूक्तेन सूतेह यस्य यस्य मनोरथः

ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞയുടെ പ്രഭാവത്താൽ അവന്‍ നിശ്ചയമായി പുത്രൻ ലഭിക്കുന്നു। ഹേ സൂത! അധികം എന്തു പറയണം—ഇവിടെ ഏവർക്കും ഏത് മനോരഥമുണ്ടോ, അതു സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 134

सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम् । गृहेपि लिखितं पूज्यं सर्वमंगलसिद्धये

എല്ലാ മംഗളങ്ങളിലും ഇതാണ് പരമ ‘മഹാമംഗളം’. വീട്ടിൽ എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നതായാലും, സർവമംഗളസിദ്ധിക്കായി ഇതിനെ പൂജിക്കണം।