Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 88

Devanagari script

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

Transliteration

sīmāvināyakaṃ cātha karuṇeśaṃ tato vrajet | trisaṃdhyeśo viśālākṣī dharmeśo viśvabāhukā | āśāvināyakaścātha vṛddhādityastataḥ punaḥ

Translation

പിന്നെ സീമാവിനായകനെ ദർശിച്ച് അതിനുശേഷം കരുണേശനിലേക്കു പോകണം. കൂടാതെ ത്രിസന്ധ്യേശൻ, വിശാലാക്ഷി, ധർമ്മേശൻ, വിശ്വബാഹുകാ എന്നിവരെയും ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് ആശാവിനായകൻ, പിന്നെയും അതിനുശേഷം വൃദ്ധാദിത്യൻ.

Word by Word

• सीमाविनायकम्: Sīmāvināyaka (a deity)
• सीमाविनायकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीमा (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (sequencing particle)

• करुणेशम्: Karuṇeśa
• करुणेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: करुणा (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb: from there/thereafter)

• व्रजेत्: should go
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्

• त्रिसंध्येशः: Trisaṃdhyeśa
• त्रिसंध्येशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + संध्या (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• विशालाक्षी: Viśālākṣī
• विशालाक्षी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + अक्षी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशालानि अक्षी यस्याः सा

• धर्मेशः: Dharmeśa
• धर्मेशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• विश्वबाहुका: Viśvabāhukā
• विश्वबाहुका: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + बाहुक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विश्वौ बाहुकौ यस्याः/यस्य सा/सः (नाम)

• आशाविनायकः: Āśāvināyaka
• आशाविनायकः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (sequencing particle)

• वृद्धादित्यः: Vṛddhāditya
• वृद्धादित्यः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिबोधक-अव्यय (adverb: again)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sīmāvināyaka; Karuṇeśa; Trisaṃdhyeśa; Viśālākṣī; Dharmeśa; Viśvabāhukā; Āśāvināyaka; Vṛddhāditya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A moving procession of pilgrims through Kāśī’s lanes: first at a Vināyaka shrine on a boundary (sīmā), then at a compassionate Śiva-liṅga, then a tri-sandhyā Śiva shrine, then the wide-eyed Devī, then dharma and protective deities, ending at an ancient Sun shrine glowing at dusk.

Characters & Entities

• Sīmāvināyaka
• Karuṇeśa
• Trisaṃdhyeśa
• Viśālākṣī
• Dharmeśa
• Viśvabāhukā
• Āśāvināyaka
• Vṛddhāditya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is a complete sacred ecosystem—Gaṇeśa (protection and hope), Śiva (compassion and dharma), Śakti (Viśālākṣī), and Sūrya (Vṛddhāditya) together guide the pilgrim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A cluster of Kāśī sites: Sīmāvināyaka, Karuṇeśa, Trisaṃdhyeśa, Viśālākṣī, Dharmeśa, Viśvabāhukā, Āśāvināyaka, and Vṛddhāditya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sequential visitation (vrajet) and darśana of multiple deities/shrines; no separate dāna/snānā is specified in this verse.