Adhyaya 49

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत यथा प्रोक्तं कुंभजे शरजन्मना । देवदेवस्य चरितं विश्वेशस्य परात्मनः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! കുംഭജനും ശരജന്മനും (അഗസ്ത്യൻ) പറഞ്ഞതുപോലെ, ദേവദേവനായ വിശ്വേശ പരമാത്മാവിന്റെ ചരിതം ശ്രവിക്ക.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । सेनानीः कथय त्वं मे ततो निर्वाणमंडपात् । निर्गत्य देवो देवेंद्रैः सहितः किं चकार ह

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സേനാനി (സ്കന്ദാ)! നിർവാണമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ദേവൻ ദേവേന്ദ്രന്മാരോടുകൂടെ പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു? എനിക്ക് പറയുക.

Verse 3

स्कंद उवाच । मुक्तिमंडपतः शंभुर्ब्रह्मविष्णुपुरोगमः । शृंगारमंडपं प्राप्य यच्चकार वदामि तत्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—മുക്തി-മണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപായി ശംഭു ശൃംഗാര-മണ്ഡപത്തിൽ എത്തി. അവിടെ അദ്ദേഹം ചെയ്തതു ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 4

प्राङ्मुखस्तूपविश्येशः सहास्माभिः सहेशया । ब्रह्मणाधिष्ठितः सव्ये वामपार्श्वेथ शार्ङ्गिणा

കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് കർത്താവ് ഉയർന്ന ആസനത്തിൽ ദേവിയോടും ഞങ്ങളോടും കൂടി ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലത്തുഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവും ഇടത്തുഭാഗത്ത് ശാർങ്ഗധാരിയായ വിഷ്ണുവും ഇരുന്നു.

Verse 5

वीज्यमानो महेंद्रेण ऋषिभिः परितो वृतः । गणैः पृष्ठप्रदेशस्थैर्जोषं तिष्ठद्भिरादरात्

മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അദ്ദേഹത്തിന് ചാമരം വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ഋഷിമാർ ചുറ്റും വലംവെച്ചു നിന്നു; പിന്നിൽ ഗണങ്ങൾ ആദരത്തോടെ മൗനമായി സേവയ്ക്ക് സന്നദ്ധരായി നിന്നു.

Verse 6

उदायुधैः सेव्यमानश्चावसन्मानभूरिभिः । ब्रह्मणे विष्णवे शंभुः पाणिमुत्क्षिप्य दक्षिणम्

ആയുധധാരികളായ സേവകരാൽ സേവിക്കപ്പെട്ടും പലവിധം ആദരിക്കപ്പെട്ടുംിരുന്ന ശംഭു ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ലക്ഷ്യമാക്കി തന്റെ വലങ്കൈ ഉയർത്തി.

Verse 7

दर्शयामास देवेशो लिंगं पश्यत पश्यत । इदमेव परं ज्योतिरिदमेव परात्परम्

ദേവേശൻ ലിംഗം വെളിപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു—“കാണുവിൻ, കാണുവിൻ! ഇതുതന്നെ പരമജ്യോതി; ഇതുതന്നെ പരാത്പരം, അത്യുന്നത തത്ത്വം.”

Verse 8

इदमेव हि मे रूपं स्थावरं चाति सिद्धिदम् । एते पाशुपता सिद्धा आबाल ब्रह्मचारिणः

ഇതുതന്നെ എന്റെ സ്വരൂപം—സ്ഥിരവും അചലവും—എങ്കിലും പരമസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്. ഇവർ പാശുപത സിദ്ധർ; ബാല്യത്തിൽ നിന്നേ ബ്രഹ്മചാരികൾ.

Verse 9

जितेंद्रियास्तपोनिष्ठाः पंचार्थज्ञाननिर्मलाः । भस्मकूटशया दाताः सुशीला ऊर्ध्वरेतसः

അവർ ഇന്ദ്രിയജയികൾ, തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവർ, പഞ്ചാർത്ഥജ്ഞാനത്താൽ നിർമ്മലർ. ഭസ്മകൂറ്റത്തിൽ ശയിക്കുന്നവർ, ദാതാക്കൾ, സുഷീലർ, ഊർധ്വരേതസ്സുകൾ (പരമ ബ്രഹ്മചാരികൾ).

Verse 10

लिंगार्चनरता नित्यमनन्येंद्रियमानसाः । सदैव वारुणाग्नेय स्नानद्वय सुनिर्मलाः

അവർ നിത്യം ലിംഗാർചനയിൽ രതർ; ഇന്ദ്രിയവും മനസ്സും അനന്യമായി ശിവനിൽ സ്ഥിരം. ജലസ്നാനവും അഗ്നിസ്നാനവും എന്ന ദ്വിസ്നാനത്താൽ അവർ എപ്പോഴും സുനിർമലർ.

Verse 11

कंदमूलफलाहाराः परतत्त्वार्पितेक्षणाः । सत्यवंतो जितक्रोधा निर्मोहा निष्परिग्रहाः

അവർ കന്ദമൂലഫലാഹാരികൾ; പരതത്ത്വത്തിൽ അർപ്പിത ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ. സത്യവന്തർ, ക്രോധജയികൾ, മോഹരഹിതർ, നിഷ്പരിഗ്രഹികൾ (അപരിഗ്രഹികൾ).

Verse 12

निरीहा निष्प्रपंचाश्च निरातंका निरामयाः । निर्भगा निरुपायाश्च निःसंगा निर्मलाशयाः

അവർ നിരീഹർ, നിഷ്പ്രപഞ്ചർ; ഭയരഹിതർ, നിരാമയർ. ഭാഗ്യാവകാശം അവകാശപ്പെടാത്തവർ, ലൗകികോപായരഹിതർ, നിഃസംഗർ, നിർമ്മലാശയർ.

Verse 13

निस्तीर्णोदग्रसंसारा निर्विकल्पा निरेनसः । निर्द्वंद्वा निश्चितार्थाश्च निरहंकारवृत्तयः

അവർ ഉന്മത്തമായ സംസാരസമുദ്രം കടന്നുകഴിഞ്ഞവർ; അവർ സംശയരഹിതരും പാപരഹിതരുമാണ്. ദ്വന്ദ്വാതീതർ, ലക്ഷ്യത്തിൽ ദൃഢർ, അഹങ്കാരരഹിതമായ ചര്യയുള്ളവർ।

Verse 14

सदैव मे महाप्रीता मत्पुत्रा मत्स्वरूपिणः । एते पूज्या नमस्याश्च मद्बुद्ध्यामत्परायणैः

അവർ എപ്പോഴും എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയർ—എന്റെ തന്നെ പുത്രന്മാർ, എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപധാരികൾ. മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ നിശ്ചലമാക്കി എന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഇവരെ പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കണം।

Verse 15

अर्चितेष्वेष्वहं प्रीतो भविष्यामि न संशयः । अस्मिन्वैश्वेश्वरे क्षेत्रे संभोज्याः शिवयोगिनः

ഇവരെ അർച്ചിച്ചാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഈ വൈശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ ശിവയോഗികളെ ഭോജനിപ്പിച്ച് അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യണം।

Verse 16

कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया । अयं विश्वेश्वरः साक्षात्स्थावरात्मा जगत्प्रभुः

യഥാർത്ഥ പരിഗണന പ്രകാരം ഇവിടെ ഓരോ ഏകകൃത്യത്തിന്റെയും ഫലം കോടികൾക്ക് ഭോജനം നൽകിയ ഫലത്തോട് തുല്യം. ഈ വിശ്വേശ്വരൻ സാക്ഷാൽ ജഗത്പ്രഭു; സ്ഥാവര (ലിംഗ) രൂപത്തിൽ ആത്മസാരമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ।

Verse 17

सर्वेषां सर्वसिद्धीनां कर्ता भक्तिजुषामिह । अहं कदाचिद्दृश्यः स्यामदृश्यः स्यां कदाचन

ഇവിടെ ഭക്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ഞാൻ എല്ലാ സിദ്ധികളും എല്ലാ പ്രാപ്തികളും നൽകുന്നവൻ. ചിലപ്പോൾ ഞാൻ ദൃശ്യമാകും; ചിലപ്പോൾ അദൃശ്യമാകും।

Verse 18

आनंदकानने चात्र स्वैरं तिष्ठामि देवताः । अनुग्रहाय सर्वेषां भक्तानामिह सर्वदा

ഹേ ദേവന്മാരേ! ഞാൻ ഇവിടെ ആനന്ദകാനനത്തിൽ സ്വേച്ഛയായി വസിക്കുന്നു; ഈ സ്ഥാനത്ത് സദാ എല്ലാ ഭക്തർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ.

Verse 19

स्थास्यामि लिंगरूपेण चिंतितार्थफलप्रदः । स्वयंभून्यस्वयंभूनि यानि लिंगानि सर्वतः । तानि सर्वाणि चायांति द्रष्टुं लिंगमिदं सदा

ഞാൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളും; മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച ആഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ഫലം നൽകുന്നവൻ. എല്ലായിടത്തുമുള്ള സ്വയംഭൂവും പ്രതിഷ്ഠിതവുമായ ലിംഗങ്ങൾ എല്ലാം, സദാ ഈ ലിംഗത്തെ ദർശിക്കുവാൻ വന്നതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 20

अहं सर्वेषु लिंगेषु तिष्ठा्म्येव न संशयः । परं त्वियं परामूर्तिर्मम लिंगस्वरूपिणी

ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇത് എന്റെ പരമമൂർത്തിയാണ്, എന്റെ ലിംഗസ്വരൂപത്തെ തന്നെ ധരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

Verse 21

येन लिंगमिदं दृष्टं श्रद्धया शुद्धचक्षुषा । साक्षात्कारेण तेनाहं दृष्ट एव दिवौकसः

ശ്രദ്ധയോടും ശുദ്ധദൃഷ്ടിയോടും കൂടി ആരെങ്കിലും ഈ ലിംഗം ദർശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആ നേരിട്ടുള്ള സാക്ഷാത്കാരത്തിലൂടെ അവൻ എന്നെയേ ദർശിച്ചവനാകുന്നു—ഹേ സ്വർഗവാസികളേ!

Verse 22

श्रवणादस्य लिंगस्य पातकं जन्मसंचितम् । क्षणात्क्षयति शृण्वंतु देवा ऋषिगणैः सह

ഈ ലിംഗത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ പാപം ക്ഷണത്തിൽ നശിക്കുന്നു; ദേവന്മാരേ, ഋഷിഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഇത് ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 23

स्मरणादस्य लिंगस्य पापं जन्मद्वयार्जितम् । अवश्यं नश्यति क्षिप्रं मम वाक्यान्न संशयः

ഈ ലിംഗത്തെ വെറും സ്മരണ മാത്രം ചെയ്താൽ രണ്ടു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം തീർച്ചയായും ഉടൻ നശിക്കും—ഇത് എന്റെ വാക്ക്; സംശയമില്ല।

Verse 24

एतल्लिंगं समुद्दिश्य गृहान्निष्क्रमणक्षणात् । विलीयते महापापमपि जन्मत्रयार्जितम्

ഈ ലിംഗത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന നിമിഷം മുതലേ മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച മഹാപാപം പോലും ലയിക്കുന്നു।

Verse 25

दर्शनादस्य लिंगस्य हयमेधशतोद्भवम् । पुण्यं लभेत नियतं ममानुग्रहतोमराः

ഹേ അമരന്മാരേ! ഈ ലിംഗത്തെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ മാത്രം നൂറ് അശ്വമേധ യാഗജന്യ പുണ്യം എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ തീർച്ചയായും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 26

स्वयंभुवोस्य लिंगस्य मम विश्वेशितुः सुराः । राजसूयसहस्रस्य फलं स्यात्स्पर्शमात्रतः

ഹേ ദേവന്മാരേ! എന്റെ—വിശ്വേശ്വരന്റെ—ഈ സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തെ വെറും സ്പർശം ചെയ്താൽ മാത്രം ആയിരം രാജസൂയ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 27

पुष्पमात्र प्रदानाच्च चुलुकोदकपूवर्कम् । शतसौवर्णिकं पुण्यं लभते भक्तियोगतः

ഒരു ചുളു ജലം മുൻകൂട്ടി അർപ്പിച്ച് ഒരു പുഷ്പം മാത്രം സമർപ്പിച്ചാലും ഭക്തിയോഗത്താൽ നൂറ് സ്വർണ്ണദാനത്തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 28

पूजामात्रं विधायास्य लिंगराजस्य भक्तितः । सहस्रहेमकमलपूजाफलमवाप्यते

ഈ ലിംഗരാജനെ ഭക്തിയോടെ വെറും ലഘുപൂജ മാത്രം ചെയ്താലും ആയിരം സ്വർണ്ണകമലങ്ങളാൽ പൂജിച്ചതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 29

विधाय महती पूजां पंचामृतपुरःसराम् । अस्य लिंगस्य लभते पुरुषार्थचतुष्टयम्

പഞ്ചാമൃതത്തെ മുഖ്യ നിവേദ്യമായി അർപ്പിച്ച് ഈ ലിംഗത്തിന് മഹാപൂജ ചെയ്താൽ പുരുഷാർത്ഥചതുഷ്ടയം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 30

वस्त्रपूतजलैर्लिंगं स्नापयित्वा ममामराः । लक्षाश्वमेधजनितं पुण्यमाप्नोति सत्तमः

എൻ അമരന്മാരേ! വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരന്ന ജലത്തിൽ ലിംഗത്തെ സ്നാപനം ചെയ്താൽ സത്തമൻ ലക്ഷ അശ്വമേധജന്യ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 31

सुगंधचंदनरसैर्लिंगमालिप्य भक्तितः । आलिप्यते सुरस्त्रीभिः सुगंधैर्यक्षकर्दमैः

ഭക്തിയോടെ സുഗന്ധചന്ദനരസത്തോടെ ലിംഗത്തെ ലേപനം ചെയ്താൽ, ദേവസ്ത്രീകൾ സുഗന്ധമുള്ള യക്ഷകർദമങ്ങളാൽ ലേപിക്കുന്നതുപോലെ അതേ പുണ്യകർമ്മം സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 32

सामोद धूपदानैश्च दिव्यगंधाश्रयो भवेत् । घृतदीपप्रबोधैश्च ज्योतीरूप विमानगः

സുമധുര സുഗന്ധധൂപദാനത്താൽ ദിവ്യഗന്ധത്തിന്റെ ആശ്രയമാകുന്നു; ഘൃതദീപങ്ങൾ തെളിയിച്ചതാൽ ജ്യോതിര്മയ രൂപം പ്രാപിച്ച് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 33

कर्पूरवर्तिदीपेन सकृद्दत्तेन भक्तितः । कर्पूरदेहगौरश्रीर्भवेद्भालविलोचनः

ഭക്തിയോടെ കാശിയിലെ വിശ്വേശ്വരനു കർപ്പൂരവർത്തിയുള്ള ദീപം ഒരിക്കൽ പോലും അർപ്പിച്ചാൽ, കർപ്പൂരസദൃശമായ ഗൗരദേഹശ്രീ ലഭിക്കുകയും, നെറ്റിയിൽ ദിവ്യനേത്രം ഉള്ളതുപോലെ ശുഭദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യും।

Verse 34

दत्त्वा नैवेद्यमात्रं तु सिक्थेसिक्थे युगंयुगम् । कैलासाद्रौ वसेद्धीमान्महाभोगसमन्वितः

അൽപമായ നൈവേദ്യമാത്രം പോലും അർപ്പിച്ചാൽ, യുഗം യുഗമായി വീണ്ടും വീണ്ടും അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ച്, ബുദ്ധിമാനായി മഹാഭോഗസമ്പന്നനായി കൈലാസപർവതത്തിൽ വസിക്കും।

Verse 35

विश्वेशे परमान्नं यो दद्यात्साज्य सशर्करम् । त्रैलोक्यं तर्पितं तेन सदेवपितृमानवम्

ആരു വിശ്വേശ്വരനു നെയ്യും പഞ്ചസാരയും ചേർന്ന ഉത്തമ പരമാന്നം അർപ്പിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ ആ കർമ്മം മൂലം ത്രിലോകം—ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ—എല്ലാവരും തൃപ്തരാകുന്നു।

Verse 36

मुखवासं तु यो दद्याद्दर्पणं चारुचामरम् । उल्लोचं सुखपर्यंकं तस्य पुण्यफलं महत्

താംബൂലാദി മുഖവാസം, ദർപ്പണം, മനോഹരമായ ചാമരം, പാദപീഠം (ഉല്ലോചം), സുഖകരമായ പര്യങ്കം എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നവന് മഹത്തായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 37

संख्या सागररत्नानां कथंचित्कर्तुमिष्यते । मुखवासादिदानस्य कः संख्यामत्र कारयेत्

സമുദ്രത്തിലെ രത്നങ്ങളുടെ എണ്ണം എങ്ങനെയെങ്കിലും എണ്ണാം; എന്നാൽ മുഖവാസം മുതലായ ദാനങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പുണ്യത്തിന്റെ അളവ് ഇവിടെ ആര് കണക്കാക്കും?

Verse 38

पूजोपकरणद्रव्यं यो घंटा गडुकादिकम् । भक्त्या मे भवने दद्यात्स वसेदत्र मेंतिके

ആരു ഭക്തിയോടെ എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജോപകരണവസ്തുക്കൾ—ഘണ്ട, ഗഡുകം മുതലായവ—ദാനം ചെയ്യുമോ, അവൻ ഇവിടെ എന്റെ സന്നിധിയിൽ വസിക്കും.

Verse 39

यो गीतवाद्यनृत्यानामेकं मत्प्रीतये व्यधात् । तस्याग्रतो दिवारात्रं भवेत्तौर्यत्रिकं महत्

ആരു എന്റെ പ്രീതിക്കായി ഗാനം, വാദ്യം, നൃത്തം—ഇവയിൽ ഒന്നെങ്കിലും ചെയ്യുമോ, അവന്റെ മുമ്പിൽ പകലും രാത്രിയും മഹത്തായ ത്രിവിധ തൗര്യോത്സവം മുഴങ്ങും.

Verse 40

चित्रलेखनकर्मादि प्रासादे मेऽत्र कारयेत् । यः सचित्रान्महाभोगान्भुंक्ते मत्पुरतः स्थितः

ആരു ഇവിടെ എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ചിത്രരചന, അലങ്കാരലേഖനം മുതലായ പ്രവൃത്തികൾ നടത്തിക്കൊടുക്കുമോ, അവൻ എന്റെ സന്നിധിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ശോഭാഭൂഷിത മഹാഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.

Verse 41

सकृद्विश्वेश्वरं नत्वा मध्ये जन्मसुधीर्नरः । त्रैलोक्यवंदितपदो जायते वसुधापतिः

ജീവിതത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ വിവേകിയായ മനുഷ്യൻ ഒരിക്കൽപോലും വിശ്വേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചാൽ, അവൻ ത്രിലോകവും വന്ദിക്കുന്ന പാദങ്ങളോടെ ഭൂമിപതിയായി ജന്മിക്കും.

Verse 42

यस्तु विश्वेवरं दृष्ट्वा ह्यन्यत्रापि विपद्यते । तस्य जन्मांतरे मोक्षो भवत्येव न संशयः

എന്നാൽ വിശ്വേശ്വരന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചിട്ടും പിന്നെ മറ്റിടത്ത് ദുരിതം വന്നാലും, അവന് മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ മോക്ഷം നിശ്ചയമായും ലഭിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 43

विश्वेशाख्या तु जिह्वाग्रे विश्वनाथकथाश्रुतौ । विश्वेशशीलनं चित्ते यस्य तस्य जनिः कुतः

ആരുടെ നാവിൻ അഗ്രത്തിൽ സദാ “വിശ്വേശ” നാമം നിലകൊള്ളുന്നു, ആരുടെ കാതുകൾ വിശ്വനാഥന്റെ കഥാമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നു, ആരുടെ ഹൃദയം നിരന്തരം വിശ്വേശനെ ധ്യാനിക്കുന്നു—അവന് പുനർജന്മം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 44

लिंगं मे विश्वनाथस्य दृष्ट्वा यश्चानुमोदते । स मे गणेषु गण्येत महापुण्यबलाश्रितः

എൻ വിശ്വനാഥന്റെ ലിംഗം ദർശിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ അനുമോദിക്കുന്നവൻ മഹാപുണ്യബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് എന്റെ ഗണങ്ങളിൽ എണ്ണപ്പെടും.

Verse 46

ममापीदं महालिंगं सदा पूज्यतमं सुराः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यं देवर्षि मानवैः

ഇത് എന്റെ മഹാലിംഗമാണ്; ദേവന്മാർക്കുപോലും ഇത് സദാ അത്യന്തം പൂജ്യമാണ്. അതിനാൽ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും മനുഷ്യരും സർവ്വശ്രമത്തോടെ ഇതിനെ പൂജിക്കണം.

Verse 47

यैर्न विश्वेश्वरो दृष्टो यैर्न विश्वेश्वरः स्मृतः । कृतांतदूतैस्ते दृष्टास्तैः स्मृता गर्भवेदना

വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിക്കാത്തവരും വിശ്വേശ്വരനെ സ്മരിക്കാത്തവരും—അവരെ കൃതാന്തദൂതന്മാർ കാണും; അവർക്കു ഗർഭവേദനകൾ വീണ്ടും ഓർമ്മയായി പുനരാവർത്തിക്കും.

Verse 48

यैरिदं प्रणतं लिंगं प्रणतास्ते सुरासुरैः । यस्यै केन प्रणामेन दिक्पालपदमल्पकम् । दिक्पालपदतः पातः पातः शिवनतेर्नहि

ഈ ലിംഗത്തിന് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നവരെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പ്രണാമിക്കും. മറ്റൊരു വന്ദനത്തിലൂടെ ദിക്പാലപദം പോലൊരു ചെറുപദവി ലഭിക്കാം; ആ പദത്തിൽ നിന്ന് പതനം ഉണ്ടാകാം, എന്നാൽ ശിവനമസ്കാരത്തിൽ പതനം ഇല്ല.

Verse 49

शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्तास्तथ्यं ब्रुवे तच्च परोपकृत्यै । न भूर्भुवः स्वर्गमहर्जनांतर्विश्वेशतुल्यं क्वचिदस्ति लिंगम्

സകല ദേവർഷിഗണങ്ങളും കേൾക്കുക—പരോപകാരാർത്ഥം ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു. ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വർഗ്ഗം, മഹർലോകം, ജനലോകം എന്നിവയിൽ എവിടെയും വിശ്വേശനോടു തുല്യമായ ലിംഗം ഇല്ല.

Verse 50

न सत्यलोके न तपस्यहो सुरा वैकुंठकैलासरसातलेषु । तीर्थं क्वचिद्वै मणिकर्णिकासमं लिंगं च विश्वेश्वरतुल्यमन्यतः

ഹേ ദേവന്മാരേ! സത്യലോകത്തിലും തപോലോകത്തിലും, വൈകുണ്ഠം, കൈലാസം, രസാതലം എന്നിവിടങ്ങളിലുമെവിടെയും മണികർണികയ്ക്ക് തുല്യമായ തീർത്ഥം ഇല്ല; വിശ്വേശ്വരനോടു തുല്യമായ ലിംഗവും മറ്റെവിടെയും ഇല്ല.

Verse 51

न विश्वनाथस्य समं हि लिंगं न तीर्थमन्यन्मणिकर्णिकातः । तपोवनं कुत्रचिदस्ति नान्यच्छुभं ममानंदवनेन तुल्यम्

വിശ്വനാഥനോടു തുല്യമായ ലിംഗം ഇല്ല; മണികർണികയെ ഒഴികെ തുല്യമായ തീർത്ഥം ഇല്ല. എവിടെയും മറ്റൊരു തപോവനം ഇല്ല—എന്റെ ആനന്ദവനം (കാശി) പോലെ ശുഭമായത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 52

वाराणसी तीर्थमयी समस्ता यस्यास्तुनामापि हि तीर्थतीर्थम् । तत्रापि काचिन्मम सौख्यभूमिर्महापवित्रा मणिकर्णिकासौ

വാരാണസി മുഴുവനും തീർത്ഥമയമാണ്; അതിന്റെ നാമം മാത്രം പോലും ‘തീർത്ഥങ്ങളിൽ തീർത്ഥം’. അതിനകത്തും എന്റെ ആനന്ദഭൂമിയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലം ഉണ്ട്—അതേ മഹാപവിത്രമായ മണികർണിക.

Verse 53

स्थानादमुष्मान्ममराजसौधात्प्राच्यां मनागीशसमाश्रितायाम् । सव्येपसव्ये च कराः क्रमेण शतत्रयी यापि शतद्वयी च

ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന്—എന്റെ രാജസൗധത്തിൽ നിന്ന്—കിഴക്കോട്ടു, ഈശ്വരസന്നിധിയിൽ ആശ്രയിച്ച അല്പം ചരിവുള്ള ഭൂമിയിൽ; ഇടത്തും വലത്തും ക്രമമായി ‘കരങ്ങൾ’ (വിസ്താരങ്ങൾ/ഘാട്ടുപടികൾ) ഉണ്ട്—ഒരു വശം മൂന്നു നൂറ്, മറ്റെ വശം രണ്ടു നൂറ്.

Verse 54

हस्ताः शतं पंच सुरापगायामुदीच्यवाच्योर्मणिकर्णिकेयम् । सारस्त्रिलोक्याः परकोशभूमिर्यैः सेविता ते मम हृच्छया हि

സുരാപഗാനദീതീരത്ത്, ഉത്തരവും ഈശാനവും ഇടയിൽ സ്ഥിതമായ ഈ മണികർണിക നൂറഞ്ച് ഹസ്തവ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. അവൾ ത്രിലോകസാരം, പരമ നിധിഭൂമി; അവളെ സേവിച്ചവർ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയമായും അതിപ്രിയർ.

Verse 55

अस्मिन्ममानंदवने यदेतल्लिंगं सुधाधाम सुधामधाम । आसप्त पातालतलात्स्वयंभु समुत्थितं भक्तकृपावशेन

എന്റെ ഈ ആനന്ദവനത്തിൽ ഈ ലിംഗം അമൃതധാമം, അമരത്വത്തിന്റെ നിവാസം. ഭക്തന്മാരോടുള്ള കരുണാവശാൽ ഇത് സ്വയംഭുവായി ഏഴ് പാതാളതലങ്ങളുടെ ആഴത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 56

येस्मिञ्जनाः कृत्रिमभावबुद्ध्या लिंगं भजिष्यंति च हेतुवादैः । तेषां हि दंडः पर एष एव नगर्भवासाद्विरमंति ते ध्रुवम्

കൃത്രിമഭാവബുദ്ധിയോടെയും വാദതർക്കങ്ങളോടെയും ഈ ലിംഗത്തെ ഭജിക്കുന്നവർക്ക് ഇതുതന്നെ പരമദണ്ഡം—അവർ ഗർഭവാസത്തിൽ നിന്ന്, അഥവാ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന്, നിശ്ചയമായും വിരമിക്കുകയില്ല.

Verse 57

यद्यद्धितं स्वस्य सदैव तत्तल्लिंगेत्र देयं मम भक्तिमद्भिः । इहाप्यमुत्रापि न तस्य संक्षयो यथेह पापस्य कृतस्य पापिभिः

സ്വന്തത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹിതകരമെന്ന് ഒരാൾ കരുതുന്നതെല്ലാം എന്റെ ഭക്തർ എപ്പോഴും ഈ ലിംഗത്തിൽ അർപ്പിക്കട്ടെ. അതിന്റെ പുണ്യം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ക്ഷയിക്കുകയില്ല—പാപികൾ ചെയ്ത പാപം ഈ ലോകത്ത് എളുപ്പത്തിൽ നശിക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 58

दूरस्थितैरप्यधिबुद्धिभिर्यैर्लिंगं समाराधि ममेदमत्र । मयैव दत्तैः शुभवस्तुजातैर्निःश्रेयसः श्रीर्वसं येत्सतस्तान्

ദൂരെയിരുന്നാലും ഉന്നതബുദ്ധിയോടെ ഇവിടെ എന്റെ ഈ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നവരിൽ, ഞാൻ തന്നേ നൽകിയ മംഗളവസ്തുക്കളുടെ അർപ്പണത്തിലൂടെ, നിശ്രേയസ്സ് (മോക്ഷം) എന്ന ശ്രീ സദാ വസിക്കുന്നു.

Verse 59

शृणुष्व विष्णो शृणु सृष्टिकर्तः शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्ताः । इदं हि लिंगं परसिद्धिदं सतां भेदो मनागत्र न मत्सकाशतः

ഹേ വിഷ്ണുവേ, ശ്രവിക്ക; ഹേ സൃഷ്ടികർത്താവേ, ശ്രവിക്ക; സമസ്ത ദേവർഷിഗണങ്ങളും കേൾക്കട്ടെ. ഈ ലിംഗം സത്സജനങ്ങൾക്ക് പരമസിദ്ധി നൽകുന്നു; എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇതിന് ലേശമാത്രവും ഭേദമില്ല.

Verse 60

अस्मिन्हि लिंगेऽखिलसिद्धिसाधने समर्पितं यैः सुकृतार्जितं वसु । तेभ्योतिमात्राखिलसौख्यसाधनं ददामि निर्वाणपदं सुनिर्भयम्

ഈ അഖിലസിദ്ധിസാധക ലിംഗത്തിൽ പുണ്യകർമ്മംകൊണ്ട് സമ്പാദിച്ച ധനം സമർപ്പിക്കുന്നവർക്ക്, ഞാൻ അതിമാത്രമായി സർവ്വസുഖങ്ങളുടെ കാരണമായ നിർഭയ നിർവാണപദം നൽകുന്നു.

Verse 61

उत्क्षिप्य बाहुं त्वसकृद्ब्रवीमि त्रयीमयेऽस्मिंस्त्रयमेव सारम् । विश्वेश लिंगं मणिकर्णिकांबु काशीपुरी सत्यमिदं त्रिसत्यम्

ഭുജം ഉയർത്തി ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ത്രയീവേദമയമായ ഈ മേഖലയിലെ സാരം ഈ മൂന്നേ—വിശ്വേശ്വര ലിംഗം, മണികർണികയുടെ ജലം, കാശീപുരി. ഇത് സത്യം—ത്രിസത്യം.

Verse 62

उत्थाय देवोथ स शक्तिरीशस्तस्मिन्हि लिंगे कृतचारुपूजः । ययौ लयं ते च सुरा जयेति जयेति चोक्त्वा नुनुवुस्तमीशम्

അപ്പോൾ പ്രഭു തന്റെ ശക്തിയോടുകൂടെ എഴുന്നേറ്റ് ആ ലിംഗത്തിൽ മനോഹരമായ പൂജ നടത്തി. തുടർന്ന് അവർ ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ദേവന്മാർ “ജയം! ജയം!” എന്നു വിളിച്ച് ആ ഈശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 63

स्कंद उवाच । क्षेत्रस्य मैत्रावरुणे विमुक्तस्य महामते । प्रभावस्यैकदेशोयं कथितः कल्मषापहः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാമതേ, വിമുക്തിദായകമായ മൈത്രാവരുണ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമയിൽ ഇതു വെറും ഒരു അംശം മാത്രമാണ് പറഞ്ഞത്; ഇത് പാപകല്മഷങ്ങൾ അകറ്റുന്നതാണ്.

Verse 64

तवाग्रे तु यथाबुद्धि काशीविश्लेषतापि नः । अचिरेणैव कालेन काशीं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

നിന്റെ ബുദ്ധിപ്രകാരം കുറച്ചുകാലം കാശീ-വിയോഗം സഹിക്കേണ്ടിവന്നാലും, അതിവേഗം നീ ആ അനുത്തമ കാശിയെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കും।

Verse 65

अस्ताचलस्य शिखरं प्राप्तवानेष भानुमान् । तवापि हि ममाप्येष मौनस्य समयोऽभवत्

ഈ ഭാനുമാൻ അസ്താചലത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലെത്തി; നിനക്കും എനിക്കും ഇതാണ് മൗനത്തിന്റെ സമയം ആയിരിക്കുന്നു।

Verse 66

व्यास उवाच । श्रुत्वेति स मुनिः सूत संध्योपास्त्यै विनिर्गतः । प्रणम्यौ मेयमसकृल्लोपामुद्रा समन्वितः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട്, ഹേ സൂത, ആ മുനി സന്ധ്യോപാസനയ്ക്കായി പുറത്തേക്ക് പോയി; ലോപാമുദ്രയോടുകൂടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 67

रहस्यं परिविज्ञाय क्षेत्रस्य शशिमौलिनः । अगस्त्यो निश्चितमनाः शिवध्यानपरोभवत्

ശശിമൗലി ഭഗവാന്റെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ രഹസ്യം പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞ്, അഗസ്ത്യൻ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ശിവധ്യാനത്തിൽ മുഴുവനായി ലീനനായി।

Verse 68

आनंदकाननस्येह महिमानं महत्तरम् । कोत्र वर्णयितुं शक्तः सूत वर्षशतैरपि

ഇവിടെ ആനന്ദകാനനത്തിന്റെ മഹിമ അത്യന്തം മഹത്തായതാണ്; ഹേ സൂത, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കുപോലും അതിനെ ആര് വർണ്ണിക്കാനാകും?

Verse 69

यथा देव्यै समाख्यायि शिवेन परमात्मना । तथा स्कंदेन कथितं माहात्म्यं कुंभसंभवे

പരമാത്മാവായ ശിവൻ ദേവിയോട് എങ്ങനെ ഈ മഹാത്മ്യം വിശദീകരിച്ചുവോ, അതുപോലെ കുംഭസംബവനായ അഗസ്ത്യനോട് സ്കന്ദനും ഈ മഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു।

Verse 70

तवाग्रे च समाख्यातं शुकादीनां च सत्तम । इदानीं प्रष्टुकामोसि किं तत्पृच्छ वदामि ते

നിന്റെ സന്നിധിയിൽ—ശുകാദി ശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ സന്നിധിയിലും—ഇത് മുമ്പേ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ നീ ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്തെങ്കിലും ചോദിക്കൂ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയും।

Verse 71

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वकल्मषनाशनम् । समस्तचिंतितफलप्रदं मर्त्यो भवेत्कृती

എല്ലാ കല്മഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പുണ്യാധ്യായം ശ്രവിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ കൃതാർത്ഥനാകും—കാരണം ഇത് എല്ലാ അഭിലഷിത ഫലങ്ങളും നൽകുന്നു।

Verse 99

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे विश्वेश्वरलिंगमहिमाख्यो नाम नवनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള നാലാം സംഹിതയിലെ കാശീഖണ്ഡം (ഉത്തരാർധം) ഭാഗത്ത് ‘വിശ്വേശ്വര ലിംഗ മഹിമ’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।