Adhyaya 30

Verse 1

श्रीसूत उवाच । विहिताभिषवो मर्त्यः सर्वतीर्थेऽतिपावने । ब्रह्महत्यादिपापघ्नीं धनुष्कोटिं ततो व्रजेत्

ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം പാവനമായ സർവതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ധനുഷ്കോടിയിലേക്കു പോകണം।

Verse 2

यस्याः स्मरणमात्रेण मुक्तः स्यान्मानवो भुवि । धनुष्कोटिं प्रपश्यंति स्नांति वा कथयंति ये

അവളെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യന് മോക്ഷം ലഭിക്കും; ധനുഷ്കോടി ദർശിക്കുന്നവരും, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവരും, അവളുടെ മഹിമ പറയുന്നവരും അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 3

अष्टाविंशतिभेदांस्ते नरकान्नोपभुंजते । तामिस्रमंधतामिस्रं महारौरवरौरवौ

അവർ ഇരുപത്തെട്ട് തരത്തിലുള്ള നരകങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയില്ല—താമിസ്രം, അന്ധതാമിസ്രം, മഹാരൗരവം, റൗരവം മുതലായവ।

Verse 4

कुम्भीपाकं कालसूत्रमसिपत्रवनं तथा । कृमिभक्षोंऽधकूपश्च संदंशं शाल्मली तथा

അവർ കുംഭീപാകം, കാലസൂത്രം, അസിപത്രവനം; കൂടാതെ കൃമിഭക്ഷം, അന്ധകൂപം, സന്ദംശം, ശാല്മലി—ഇവയും അനുഭവിക്കുകയില്ല।

Verse 5

सूर्मिर्वैतरणी प्राणरोधो विशसनं तथा । लालाभक्षोऽप्यवीचिश्च सारमेयादनं तथा

അവർ സൂർമി, വൈതരണി, പ്രാണരോധം, വിശസനം; കൂടാതെ ലാലാഭക്ഷം, അവീചി, സാരമേയാദനം—ഇവയും അനുഭവിക്കുകയില്ല।

Verse 6

तथैव वज्रकणकं क्षारकर्दमपातनम् । रक्षोगणाशनं चापि शूलप्रोतं वितोदनम्

അതുപോലെ വജ്രകണകം, ക്ഷാരകർദമപാതനം, രക്ഷോഗണാശനം, കൂടാതെ ശൂലപ്രോതവും വിതോദനവും—ഇവയും നരകങ്ങളാണ്.

Verse 7

दंदशूकाशनं चापि पर्यावर्तनसंज्ञितम् । तिरोधानाभिधं विप्रास्तथा सूचीमुखाभिधम्

കൂടാതെ ദന്ദശൂകാശനം, പര്യാവർത്തനം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, തിരോധാനം എന്ന നരകവും, സൂചീമുഖം എന്ന നരകവും ഉണ്ട്.

Verse 8

पूयशोणितभक्षं च विषाग्निपरिपीडनम् । अष्टाविंशतिसंख्याकमेवं नरकसंचयम्

കൂടാതെ പൂയശോണിതഭക്ഷവും വിഷാഗ്നിപരിപീഡനവും ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ നരകങ്ങളുടെ സമാഹാരം ഇരുപത്തിയെട്ട് എണ്ണം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 9

न याति मनुजो विप्रा धनुष्कोटौ निमज्जनात् । वित्तापत्यकलत्राणां योऽन्येषामपहारकः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മറ്റുള്ളവരുടെ ധനം, സന്താനം അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ധനുഷ്കോടിയിൽ മുങ്ങിയതുകൊണ്ട് മാത്രം (പാപഫലത്തിൽ നിന്ന്) രക്ഷപ്പെടുകയില്ല.

Verse 10

स कालपाशनिर्बद्धो यमदूतैर्भयानकैः । तामिस्रनरके घोरे पात्यते बहुवत्सरम्

അവൻ കാലപാശത്തിൽ ബന്ധിതനായി, യമന്റെ ഭയങ്കര ദൂതന്മാർ പിടിച്ചുകൊണ്ട്, ഘോരമായ താമിസ്ര നരകത്തിൽ അനേകം വർഷങ്ങൾ തള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 11

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । यो निहत्य तु भर्तारं भुंक्ते तस्य धनादिकान्

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൾ മോചിതയാകുന്നില്ല; ഭർത്താവിനെ കൊന്നു അവന്റെ ധനാദികൾ അനുഭവിക്കുന്നവളെ അതേ നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 12

पात्यते सोंऽधतामिस्रे महादुःखसमाकुले । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

അവൻ മഹാദുഃഖം നിറഞ്ഞ അന്ധതാമിസ്ര നരകത്തിലേക്ക് നിക്ഷിപ്തനാകുന്നു; ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവളെ അതേ നരകത്തിലേക്കുതന്നെ തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 13

भूतद्रोहेण यो मर्त्यः पुष्णाति स्वकुटुंबकम् । स तानिह विहायाशु रौरवे पात्यते ध्रुवम्

ജീവദ്രോഹം ചെയ്ത് സ്വന്തം കുടുംബത്തെ പോഷിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ, മരണത്തിൽ അവരെ ഇവിടെ വിട്ടിട്ട്, വേഗത്തിൽ നിശ്ചയമായി രൗരവ നരകത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.

Verse 14

विषोल्बणमहासर्पसंकुले यमपूरुषैः । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

വിഷംകൊണ്ട് ഉഗ്രമായ മഹാസർപ്പങ്ങളും യമപുരുഷന്മാരും നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്—ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും—അവളെ അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 15

यः स्वदेहंभरो मर्त्यो भार्यापुत्रादिकं विना । स महारौरवे घोरे पात्यते निजमांसभुक्

ഭാര്യാ പുത്രാദികളെ പരിഗണിക്കാതെ സ്വന്തം ദേഹപോഷണത്തിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ, ഭയങ്കരമായ മഹാരൗരവ നരകത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു; അവിടെ അവൻ സ്വന്തം മാംസം തന്നെ ഭക്ഷിക്കേണ്ടിവരും.

Verse 16

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मि न्नासौ निपात्यते । यः पशून्पक्षिणो वापि सप्राणान्निरुणद्धि वै

സേതുവിൽ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രമാത്രം പോലും സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അവിടെ വീഴ്ചയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയില്ല—ജീവൻ നിലനിൽക്കേ മൃഗങ്ങളെയോ പക്ഷികളെയോ ക്രൂരമായി ബന്ധിച്ച് തടഞ്ഞുവെക്കുന്നവൻ।

Verse 17

कृपालेशविहीनं तं क्रव्यादैरपि निंदितम् । कुंभीपाके तप्ततैले पात यंति यमानुगाः

കരുണയുടെ ലേശവും ഇല്ലാത്ത, മാംസഭോജികളാലും നിന്ദിക്കപ്പെടുന്ന അവനെ യമാനുചരർ കുംഭീപാക നരകത്തിലെ തിളച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചൂടെണ്ണയിൽ തള്ളിവിടുന്നു।

Verse 18

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । मातरं पितरं विप्रान्यो द्वेष्टि पुरुषाधमः

സേതുവിൽ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രമാത്രം പോലും സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അവിടെ വീഴ്ചയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയില്ല—മാതാവിനെയും പിതാവിനെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ അധമപുരുഷൻ ആകുന്നു।

Verse 19

स कालसूत्र नरके विस्तृतायुतयोजने । अधस्तादग्निसंतप्त उपर्यर्कमरीचिभिः

അവനെ ‘കാലസൂത്ര’ എന്ന നരകത്തിലേക്ക് അയക്കുന്നു; അത് പതിനായിരം യോജന വ്യാപ്തം—താഴെ അഗ്നിയുടെ ചൂടാൽ, മുകളിൽ സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ ദാഹാൽ ദഗ്ധനാകുന്നു।

Verse 20

खले ताम्रमये विप्राः पात्यते क्षुधयार्दितः । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അവനെ ചെമ്പുകൊണ്ടുള്ള ഖലത്തിൽ (ചെമ്പുതവയിൽ) തള്ളിവിട്ട് വിശപ്പാൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; സേതുവിൽ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രമാത്രം പോലും സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അവിടെ വീഴ്ചയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയില്ല।

Verse 21

यो वेदमार्गमुल्लंघ्य वर्तते कुपथे नरः । सोऽसिपत्रवने घोरे पात्यते यमकिंकरैः

വേദമാർഗ്ഗം ലംഘിച്ച് കുപഥത്തിൽ നടക്കുന്ന മനുഷ്യനെ യമകിങ്കരന്മാർ ഭയങ്കരമായ അസിപത്രവനത്തിൽ തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 22

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । यो राजा राजभृत्यो वा ह्यदंड्ये दंडमाचरेत्

വില്ലിന്റെ അഗ്രംത്ര സമയം പോലും സേതുവിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ രക്ഷപ്പെടുകയില്ല—ദണ്ഡിക്കരുതാത്തവനെ രാജാവോ രാജഭൃത്യനോ ദണ്ഡിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 23

शरीरदंडं विप्रे वा स शूकरमुखे द्विजाः । पात्यते नरके घोरे इक्षुवद्यंत्रपीडितः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ബ്രാഹ്മണനോട് ശരീരദണ്ഡം ചെയ്യുന്നവൻ ‘ശൂകരമുഖ’ എന്ന ഭയങ്കര നരകത്തിൽ വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും കരിമ്പ് യന്ത്രത്തിൽപോലെ ഞെരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

Verse 24

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । ईश्वराधीनवृत्तीनां हिंसां यः प्राणिनां चरेत्

വില്ലിന്റെ അഗ്രംത്ര സമയം പോലും സേതുവിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ പതിക്കും—യജമാനനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ജീവികളോട് ഹിംസ ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 25

तैरेव पीड्यमानोऽयं जंतुभिः स्वेन पीडितैः । अंधकूपे महाभीमे पात्यते यमकिंकरैः

താൻ പീഡിപ്പിച്ച അതേ ജീവികളാൽ തന്നെ പീഡിതനായി, അവൻ യമകിങ്കരന്മാർ വഴി മഹാഭയങ്കരമായ ‘അന്ധകൂപ’ നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 26

तत्रांधकारबहुले विनिद्रो निर्वृतश्चरेत् । चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

അവിടെ ഘനമായ അന്ധകാരമുള്ള പ്രദേശത്ത് അവൻ നിദ്രയില്ലാതെ, ശാന്തിയില്ലാതെ അലഞ്ഞുതിരിയും; എന്നാൽ ‘ധനുഷ്കോടി’ എന്ന പുണ്യതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ആ ദുര്‍ഗതിയിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 27

योऽश्नाति पंक्तिभेदेन सस्यसूपादिकं नरः । अकृत्वा पंचयज्ञं वा भुंक्ते मोहेन स द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! പംക്തിഭേദം ചെയ്ത് ധാന്യം, സൂപ്പ് മുതലായവ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചയജ്ഞം ചെയ്യാതെ മോഹവശാൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—പാപഭാഗിയാകുന്നു.

Verse 28

प्रपात्यते यमभटैर्नरके कृमिभोजने । भक्ष्यमाणः कृमिशतैर्भक्षयन्कृमिसंच यान्

അവൻ യമഭടന്മാർ ‘കൃമിഭോജന’ എന്ന നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു; അവിടെ നൂറുകണക്കിന് പുഴുക്കൾ അവനെ തിന്നുമ്പോൾ, അവനും പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ തിന്നുന്നു.

Verse 29

स्वयं च कृमिभूतः संस्तिष्ठेद्यावदघक्षयम् । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

അവൻ തന്നെ പുഴുവായി മാറി പാപക്ഷയം വരുവോളം അതേ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; എന്നാൽ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ആ നിലയിലേക്കു പതിക്കുകയില്ല.

Verse 30

यो हरेद्विप्रवित्तानि स्तेयेन बलतोऽपि वा । अन्येषामपि वित्तानि राजा तत्पुरुषोऽपि वा

ബ്രാഹ്മണരുടെ ധനം മോഷണത്തിലൂടെയോ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയോ കവർന്നെടുക്കുന്നവൻ, അതുപോലെ മറ്റുള്ളവരുടെ ധനവും—അവൻ രാജാവായാലും രാജപുരുഷനായാലും—മഹാപാപഭാഗിയാകുന്നു.

Verse 31

अयस्मयाग्निकुंडेषु संदंशैः सोऽतिपीडितः । संदंशे नरके घोरे पात्यते यमपूरुषैः

ഇരുമ്പ് ചിമട്ടികളാൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികുണ്ഡങ്ങളിൽ അവൻ അത്യന്തം പീഡിതനാകുന്നു; യമദൂതന്മാർ അവനെ ‘സന്ദംശ’ എന്ന ഭയാനക നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 32

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । अगम्यां योभिगच्छेत स्त्रियं वै पुरुषाधमः

അവൻ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവിടെ (ആ നരകത്തിൽ) വീഴ്ത്തപ്പെടുകയില്ല; എന്നാൽ സമീപിക്കരുതാത്ത സ്ത്രീയെ കാമവശനായി സമീപിക്കുന്ന നരാധമൻ മഹാപാപത്തിന് അർഹൻ.

Verse 33

अगम्यं पुरुषं योषिदभिगच्छेत वा द्विजाः । तावयस्मयनारीं च पुरुषं चाप्ययस्मयम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഒരു സ്ത്രീ സമീപിക്കരുതാത്ത പുരുഷനെ സമീപിച്ചാൽ, ഇരുവരും—ഇരുമ്പ് സ്ത്രീയും ഇരുമ്പ് പുരുഷനും—(ശിക്ഷയ്ക്കായി) അങ്ങനെ തന്നെ ആക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 34

तप्तावालिंग्य तिष्ठंतौ यावच्चंद्रदिवाकरौ । सूर्म्याख्ये नरके घोरे पात्येते बहुकंटके

കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവർ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം അങ്ങനെ തന്നെ നില്ക്കുന്നു; പിന്നെ അനവധി മുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞ ‘സൂർമ്യാ’ എന്ന ഭയാനക നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 35

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । बाधते सर्वजंतून्यो नानो पायैरुपद्रवैः

അവൻ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവിടെ (ആ നരകത്തിൽ) വീഴ്ത്തപ്പെടുകയില്ല; എന്നാൽ പല ക്രൂര മാർഗങ്ങളാൽ എല്ലാ ജീവികളെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ ഭയാനക ഫലം അനുഭവിക്കും.

Verse 36

शाल्मलीनरके घोरे पात्यते बहुकंटके । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

അവൻ അനവധി മുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞ ഭയങ്കര ശാൽമലീ നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു. സേതുവിലെ ‘ധനുഷ്കോടി’ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അവിടെയേ വീഴും.

Verse 37

राजा वा राजभृत्यो वा यः पाषंडमनुव्रतः । भेदको धर्मसेतूनां वैतरण्यां निपात्यते

രാജാവായാലും രാജഭൃത്യനായാലും—പാഷണ്ഡമാർഗം പിന്തുടർന്ന് ധർമ്മസേതുക്കൾ തകർക്കുന്നവൻ വൈതരണിയിൽ തള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 38

स्नानि चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । वृषलीसंगदुष्टो यः शौचाद्याचारवर्जितः

സേതുവിലെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അവിടെയേ വീഴും—നീചസംഗം മൂലം ദൂഷിതനായി ശൗചാദി സദാചാരം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ.

Verse 39

त्यक्तलज्जस्त्यक्तवेदः पशुचर्यारत स्तथा । स पूयविष्ठामूत्रासृक्छ्लेष्मपित्तादिपूरिते

ലജ്ജ ഉപേക്ഷിച്ച്, വേദം ത്യജിച്ച്, മൃഗസദൃശമായ ചര്യയിൽ രമിക്കുന്നവൻ—പൂയം, മല, മൂത്രം, രക്തം, ശ്ലേഷ്മം, പിത്തം മുതലായവ നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് പാർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 40

अतिबीभत्सनरके पात्यते यमकिंकरैः । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

യമന്റെ കിങ്കരന്മാർ അവനെ അത്യന്തം ജുഗുപ്സാജനകമായ നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു. സേതുവിലെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അതേ സ്ഥലത്തേക്കു തന്നെ വീഴും.

Verse 41

अश्मभिर्मृगयुर्हन्याद्बाणै र्वा बाधते मृगान् । स विध्यमानो बाणौघैः परत्र यमकिंकरैः

കല്ലുകളാൽ മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന വേട്ടക്കാരനോ, അമ്പുകളാൽ അവയെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനോ—അവൻ പരലോകത്തിൽ യമകിങ്കരന്മാരുടെ അമ്പുവർഷത്തിൽ കുത്തേറ്റു വേദനിക്കുന്നു।

Verse 42

प्राणरोधाख्यनरके पात्यते यमकिंकरैः । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

യമകിങ്കരന്മാർ അവനെ ‘പ്രാണരോധ’ എന്ന നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു. സേതുവിലെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അതിലേക്കുതന്നെ പതിക്കുന്നു।

Verse 43

दांभिको यः पशून्यज्ञे विध्यनुष्ठानवर्जितः । हंत्यसौ परलोकेषु वैशसे नरके द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! വിധി-അനുഷ്ഠാനം ഉപേക്ഷിച്ച് യജ്ഞത്തിൽ മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന ദാംഭികൻ പരലോകത്തിൽ ‘വൈശസ’ നരകത്തിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 44

कृन्त्यमानो यमभटैः पात्यते दुःखसंकुले । स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते

യമഭടന്മാർ അവനെ കഷ്ണം കഷ്ണമായി മുറിച്ച് ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ലോകത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞിടുന്നു. സേതുവിലെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അവൻ അതിലേക്കുതന്നെ പതിക്കുന്നു।

Verse 45

आत्मभार्यां सवर्णां यो रेतः पाययते तु सः । परत्र रेतःपायी सन्रेतःकुंडे निपात्यते

സ്വസവರ್ಣയായ ഭാര്യയെ രേതസ് കുടിപ്പിക്കുന്നവൻ പരലോകത്തിൽ ‘രേതഃപായീ’ ആയി ‘രേതഃകുണ്ഡ’ എന്ന കുഴിയിലേക്കു തള്ളപ്പെടുന്നു।

Verse 46

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । यो दस्युमार्ग माश्रित्य गरदो ग्रामदाहकः

ധനുഷ്കോടിയിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ ആ പതനത്തിലേക്ക് വീഴുകയില്ല. ദസ്യുമാർഗം ആശ്രയിച്ച വിഷദാതാവും ഗ്രാമദാഹകനും പോലും ആ സ്നാനപുണ്യത്താൽ അധോഗതിയിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 47

वणिग्द्रव्यापहारी च स परत्र द्विजोत्तमाः । वज्रदंष्ट्राहिकाभिख्ये नरके पात्यते चिरम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! വണിക്കിന്റെ ദ്രവ്യം അപഹരിക്കുന്നവൻ പരലോകത്തിൽ ‘വജ്രദംഷ്ട്രാഹികാ’ എന്ന നരകത്തിൽ ദീർഘകാലം പതിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 48

स्नाति चेद्धनुषः कोटौ तस्मिन्नासौ निपात्यते । विद्यंते यानि चान्यानि नरकाणि परत्र वै

ധനുഷ്കോടിയിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ അവിടെ (ആ പതനത്തിൽ) വീഴുകയില്ല; കൂടാതെ പരലോകത്തിൽ ഉള്ള മറ്റു നരകങ്ങൾ ഏതെല്ലാമുണ്ടോ—

Verse 49

तानि नाप्नोति मनुजो धनुष्कोटिनिमज्जनात् । धनुष्कोटौ सकृत्स्ना नादश्वमेधफलं लभेत्

ധനുഷ്കോടിയിൽ മുങ്ങിസ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ആ (നരകങ്ങളെ) പ്രാപിക്കുകയില്ല. ധനുഷ്കോടിയിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 50

आत्मविद्या भवेत्साक्षान्मुक्तिश्चापि चतुर्विधा । न पापे रमते बुद्धिर्न भवेद्दुःखमेव वा

തൽക്ഷണം ആത്മവിദ്യ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ചതുര്വിധമായ മുക്തിയും ലഭിക്കുന്നു. ബുദ്ധി പാപത്തിൽ രമിക്കുകയില്ല; ദുഃഖവും മുൻപുപോലെ നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 51

बुद्धेः प्रीति र्भवेत्सम्यग्धनुष्कोटौ निमज्जनात् । तुलापुरुषदानेन यत्फलं लभ्यते नरैः

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനസ്നാനം ചെയ്താൽ ബുദ്ധിയിൽ സത്യമായ ആനന്ദം ഉദിക്കുന്നു. തുലാപുരുഷദാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യർ നേടുന്ന ഫലം അതേ ഫലം അവിടെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 52

तत्फलं लभ्यते पुंभिर्धनुष्कोटौ निमज्जनात् । गोसहस्र प्रदानेन यत्पुण्यं हि भवेन्नृणाम्

അതേ ഫലം ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനത്തിലൂടെ ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്നു. ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കുണ്ടാകുന്ന പുണ്യവും അവിടെ തന്നേ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 53

तत्पुण्यं लभते मर्त्यो धनष्कोटौ निमज्जनात् । धर्मार्थकाममोक्षेषु यंयमिच्छति पूरुषः

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനത്തിലൂടെ മർത്ത്യൻ ആ പുണ്യം നേടുന്നു. ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം—ഇവയിൽ മനുഷ്യൻ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹിക്കുമോ,

Verse 54

तंतं सद्यः समाप्नोति धनुष्कोटौ निमज्जनात् । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്താൽ ആ ആ ഇഷ്ടഫലം ഉടൻ ലഭിക്കുന്നു—മഹാപാതകങ്ങളാൽ മലിനനായാലും, സർവ്വപാപങ്ങളാൽ ഭാരിതനായാലും.

Verse 55

सद्यः पूतो भवेद्विप्रा धनुष्कोटौ निमज्जनात् । प्रज्ञालक्ष्मीर्यशः संपज्ज्ञानं धर्मो विरक्तता

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഉടൻ ശുദ്ധനാകുന്നു. പ്രജ്ഞ, ലക്ഷ്മി, യശസ്, സമ്പത്ത്, ജ്ഞാനം, ധർമ്മം, വൈരാഗ്യം—ഇവയെല്ലാം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

मनःशुद्धिर्भवेन्नॄणां धनुष्कोटिनिमज्जनात् । ब्रह्महत्यायुतं चापि सुरापानायुतं तथा

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു മനഃശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യാസമമായ പതിനായിരം പാപങ്ങളും, സുരാപാനസമമായ പതിനായിരം പാപങ്ങളും പോലും നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 57

अयुतं गुरुदाराणां गमनं पापकारणम् । स्तेयायुतं सुवर्णानां तत्संसर्गश्च कोटिशः

ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയിലേക്കുള്ള ഗമനം മഹാപാപകാരണം; അത്തരം പതിനായിരം ഗമനങ്ങളും, പതിനായിരം സ്വർണ്ണമോഷണങ്ങളും, അത്തരം കർമങ്ങളോടുള്ള കോടിക്കണക്കിന് സമ്പർക്കവും മഹാപാതകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 58

शीघ्रं विलयमाप्नोति धनुष्कोटौ निमज्जनात् । ब्रह्महत्यासमानानि सुरापानसमानि च

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്താൽ പാപം വേഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യാസമവും സുരാപാനസമവും ആയ കർമങ്ങളും അവിടെ शीഘ്രം നശിക്കുന്നു।

Verse 59

गुरुस्त्रीगमनेनापि यानि तुल्यानि चास्तिकाः । सुवर्णस्तेयतुल्यानि तत्संसर्गसमानि च

ഹേ ആസ്തികജനങ്ങളേ, ഗുരുപത്നീഗമനത്തോട് തുല്യമായ പാപങ്ങളും, സ്വർണ്ണമോഷണത്തോട് തുല്യമായ പാപങ്ങളും, അത്തരം കർമസമ്പർക്കത്തോട് തുല്യമായ പാപങ്ങളും—അവയെല്ലാം അവിടെ നശിക്കുന്നു।

Verse 60

तानि सर्वाणि नश्यंति धनुष्को टि निमज्जनात् । उक्तेष्वेतेषु संदेहो न कर्तव्यः कदाचन

അവയെല്ലാം ധനുഷ്കോട്ടിയിലെ നിമജ്ജനത്താൽ നശിക്കുന്നു; ഇവിടെ പ്രസ്താവിച്ച ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും സംശയം വരുത്തരുത്।

Verse 61

जिह्वाग्रे परशुं तप्तं धारयामि न संशयः । अर्थवादमिमं सर्वं ब्रुवन्वै नारकी भवेत्

ഞാൻ എന്റെ നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ചൂടേറ്റ പരശു ധരിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഈ മുഴുവൻ സ്തുതിയും വെറും അർത്ഥവാദം (അതിശയോക്തി) ആണെന്ന് പറയുന്നവൻ നരകയോഗ്യനാകും.

Verse 62

संकरः स हि विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः । अहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यं द्विजोत्तमाः

അത്തരം ഒരാളെ ‘സംകരൻ’ എന്നു അറിയണം; അവൻ എല്ലാ കർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ നിന്നും ബഹിഷ്കൃതനാണ്. അയ്യോ—എത്ര മൂഢത, എത്ര മൂഢത, എത്ര മൂഢത, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ!

Verse 63

धनुष्कोट्यभिधे तीर्थे सर्वपातकनाशने । अद्वैतज्ञानदे पुंसां भुक्तिमुक्तिप्रदायिनि

ധനുഷ്കോടി എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ—സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ—മനുഷ്യർക്കു അദ്വൈതജ്ഞാനം നൽകുകയും ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത്—

Verse 64

इष्टकाम्यप्रदे नित्यं तथैवाज्ञाननाशने । स्थितेऽपि तद्विहायायं रमतेऽन्यत्र वै जनः

അത് നിത്യമായി ഇഷ്ട-കാമ്യ ഫലങ്ങൾ നൽകുകയും അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അത് സമീപത്തുണ്ടായിട്ടും അതിനെ വിട്ട് ജനങ്ങൾ മറ്റിടങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നു.

Verse 65

अहो मोहस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते । स्नातस्य धनुषः कोटौ नांतकाद्भयमस्ति वै

അയ്യോ, മോഹത്തിന്റെ മഹിമയെ ഞാൻ പറഞ്ഞുതീര്ക്കാൻ കഴിയില്ല. ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തവന് അന്തകൻ (മരണം) നിന്നുമുള്ള ഭയം പോലും ഇല്ല.

Verse 66

धनुष्कोटिं प्रपश्यंति तत्र स्नांति च ये नराः । स्तुवंति च प्रशंसंति स्पृशंति च नमंति च । न पिबंति हि ते स्तन्यं मातॄणां द्विजपुंगवाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ധനുഷ്കോടിയെ ദർശിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, സ്തുതിക്കുകയും പ്രശംസിക്കുകയും, ഭക്തിയോടെ സ്പർശിച്ച് നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ—ഇനി മാതാക്കളുടെ സ്തന്യം കുടിക്കുകയില്ല; അർത്ഥം, അവർക്ക് പുനർജന്മമില്ല.

Verse 67

ऋषय ऊचुः । धनुष्कोट्याभिधा तस्य कथं सूत समागता

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ആ സ്ഥലത്തിന് ‘ധനുഷ്കോടി’ എന്ന നാമം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു?

Verse 68

तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वेन विस्तरान्मुनिपुंगव । इति पृष्टो नैमिषीयैराह सूतः पुनश्च तान्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! അതെല്ലാം സത്യമായി, വിശദമായി പറയുക. നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷികൾ ചോദിച്ചതിനാൽ സൂതൻ വീണ്ടും അവരോടു പറഞ്ഞു।

Verse 69

श्रीसूत उवाच । रामेण निहते युद्धे रावणे लोककण्टके । बिभीषणे च लंकायां राजनि स्थापिते ततः

ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ ലോകകണ്ടകനായ രാവണനെ രാമൻ വധിച്ചു; തുടർന്ന് ലങ്കയിൽ വിഭീഷണനെ രാജാവായി സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ…

Verse 70

वैदेहीलक्ष्मणयुतो रामो दशरथा त्मजः । सुग्रीवप्रमुखैर्वीरैर्वानरैरपि संवृतः

ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ വൈദേഹി (സീത)യും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ, സുക്രീവപ്രമുഖനായ വീര വാനരന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി…

Verse 71

सिद्धचारणगन्धर्वदेवविद्याधरर्षिभिः । अप्सरोभिश्च सततं स्तूयमाननिजाद्भुतः

അവൻ സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ അത്ഭുതസ്വരൂപൻ; സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗന്ധർവർ, ദേവർ, വിദ്യാധരർ, ഋഷികൾ, അപ്സരസ്സുകൾ എന്നിവരും അവനെ നിരന്തരം സ്തുതിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 72

लीलाविधृतकोदण्डस्त्रिपुरघ्नो यथा शिवः । सर्वैः परिवृतो रामो गंधमादनमन्वगात्

ലീലാഭാവത്തിൽ കോദണ്ഡം ധരിച്ചു—ത്രിപുരഘ്നനായ ശിവനെപ്പോലെ—എല്ലാവരും ചുറ്റിനിൽക്കേ രാമൻ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലേക്ക് നീങ്ങി।

Verse 73

तत्र स्थितं महात्मानं राघवं रावणांतकम् । प्रांजलिः प्रार्थयामास धर्मज्ञोऽथ विभीषणः

അവിടെ നിലകൊണ്ട മഹാത്മാവായ രാഘവനെ—രാവണാന്തകനെ—ധർമ്മജ്ഞനായ വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 74

सेतुनानेन ते राम राजानः सर्व एव हि । बलोद्रिक्ताः समभ्येत्य पीडयेयुः पुरीं मम

ഹേ രാമാ! ഈ സേതുവിലൂടെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും—ബലഗർവത്തിൽ മദിച്ചവർ—ഇവിടെ വന്ന് എന്റെ നഗരിയെ പീഡിപ്പിക്കാം।

Verse 76

बिभेद धनुषः कोट्या स्वसेतुं रघुनं दनः । अतो द्विजास्ततस्तीर्थं धनुष्कोटिरितिश्रुतम्

രഘുനന്ദനൻ (രാമൻ) തന്റെ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രത്താൽ സ്വന്തം സേതുവിനെ ഭേദിച്ചു; അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആ തീർത്ഥം ‘ധനുഷ്കോടി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 77

श्रीरामधनुषः कोट्या यो रेखां पश्यते कृताम् । अनेकक्लेशसंयुक्तं गर्भवासं न पश्यति

ശ്രീരാമന്റെ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട് വരച്ച രേഖയെ ആരെങ്കിലും ദർശിച്ചാൽ, അനേകം ക്ലേശങ്ങളോടുകൂടിയ ഗർഭവാസം വീണ്ടും അവൻ കാണുകയില്ല।

Verse 78

धनुष्कोट्यां कृता रेखा रामेण लवणांबुधौ । तद्दर्शनाद्भवेन्मुक्तिर्न जाने स्नानजं फलम्

ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ ലവണസമുദ്രത്തിൽ രാമൻ വരച്ച രേഖ—അതിന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ തന്നെ മുക്തി ലഭിക്കുന്നു; പിന്നെ സ്നാനഫലത്തെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്?

Verse 79

अतः सेतुमिमं भिंधि धनुष्कोट्या रघूद्वह । इति संप्रार्थितस्तेन पौलस्त्येन स राघवः

‘അതുകൊണ്ട്, ഹേ രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ, ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് ഈ സേതുവിനെ ഭേദിക്കണമേ.’ ഇങ്ങനെ പൗലസ്ത്യൻ ആ രാഘവനെ ആത്മാർത്ഥമായി അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 80

दानं द्विजाः कुरुक्षेत्रे ब्रह्महत्यादिशोधकम् । तपश्च मरणं दानं धनुष्कोटौ कृतं नरैः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ ദാനം ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളെയും ശോധനം ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ ധനുഷ്കോട്ടിയിൽ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന തപസ്സ്, ദേഹത്യാഗം (മരണം), ദാനം എന്നിവ പരമശുദ്ധികരമാണ്।

Verse 81

महापातकनाशाय मुक्त्यै चाभीष्टसिद्धये । भवेत्समर्थं विप्रेंद्रा नात्र कार्या विचारणा

മഹാപാതകനാശത്തിനും, മുക്തിക്കും, അഭീഷ്ടസിദ്ധിക്കും ഇത് പൂർണ്ണമായി സമർത്ഥമാണ്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ; ഇതിൽ സംശയചിന്ത വേണ്ട।

Verse 82

तावत्संपीड्यते जंतुः पातकैश्चोपपा तकैः । यावन्नालोक्यते राम धनुष्कोटिर्विमुक्तिदा

രാമന്റെ മോക്ഷദായിനിയായ ധനുഷ്കോടി ദർശിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ജീവൻ പാപങ്ങളാലും ഉപപാപങ്ങളാലും ഞെരുക്കപ്പെട്ടു പീഡിതനാകുന്നു.

Verse 83

भिद्यते हृदयग्रंथिश्छिद्यंते सर्वसंशयाः । क्षीयंते पापकर्माणि धनुष्कोट्यवलो किनः

ധനുഷ്കോടി ദർശിക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയഗ്രന്ഥി ഭേദിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു; പാപകർമ്മങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്നു.

Verse 84

दक्षिणांभोनिधौ सेतौ रामचन्द्रेण निर्मिता । या रेखा धनुषः कोट्या विभीषणहिताय वै

ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിലെ സേതുവിൽ രാമചന്ദ്രൻ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രത്താൽ വരച്ച ആ രേഖ നിശ്ചയമായും വിഭീഷണന്റെ ഹിതത്തിനായിരിന്നു.

Verse 85

सैव कैलासपदवीं वैकुण्ठब्र ह्मलोकयोः । मार्गः स्वर्गस्य लोकस्य नात्र कार्या विचारणा

അതേ (രേഖ) കൈലാസത്തിലേക്കും വൈകുണ്ഠ-ബ്രഹ്മലോകങ്ങളിലേക്കും പോകുന്ന പഥമാണ്; അത് സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളുടെ രാജമാർഗ്ഗം—ഇവിടെ സംശയത്തിന് ഇടയില്ല.

Verse 86

तुल्यं यज्ञफलैः पुण्यैर्धनुष्कोट्यवगाहनम् । सर्वमंत्राधिकं पुण्यं सर्वदा नफलप्रदम्

ധനുഷ്കോടിയിൽ അവഗാഹനം (സ്നാനം) യജ്ഞഫലസമമായ പുണ്യം നൽകുന്നു; അത് എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന പുണ്യമാണ്, ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമാകുകയില്ല.

Verse 87

कायकलेशकरैः पुंसां किं तपोभिः किमध्वरैः । किं वेदैः किमु वा शास्त्रैर्धनुष्कोट्यवलोकिनः

ധനുഷ്കോടി ദർശിച്ചവന് ദേഹക്ലേശകരമായ തപസ്സുകളും യാഗങ്ങളും, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും—ഇവയ്ക്കെന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 88

रामचंद्रधनुष्कोटौ स्नानं चेल्लभ्यते नृणाम् । सितासितसरित्पुण्यवारिभिः किं प्रयोजनम्

മനുഷ്യർക്കു രാമചന്ദ്രന്റെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ലഭിച്ചാൽ, സീതാ–അസിതാ നദികളുടെ പുണ്യജലങ്ങൾക്കു പിന്നെ എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 89

रामचंद्रधनुष्कोटिदर्शनं लभ्यते यदि । काश्यां तु मरणान्मुक्तिः प्रार्थ्यते किं वृथा नरैः

രാമചന്ദ്രന്റെ ധനുഷ്കോടി ദർശനം ലഭിച്ചാൽ, കാശിയിൽ മരണംകൊണ്ട് മോക്ഷം വേണമെന്നു മനുഷ്യർ എന്തിന് വ്യർഥമായി പ്രാർത്ഥിക്കണം?

Verse 90

अनिमज्ज्य धनुष्कोटावनुपोष्य दिनत्रयम् । अदत्त्वा कांचनं गां च दरिद्रः स्यान्न संशयः

ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാതെയും, മൂന്നു ദിവസം ഉപവസിക്കാതെയും, സ്വർണ്ണവും ഗാവും ദാനം ചെയ്യാതെയും ഇരുന്നാൽ—അവൻ ദരിദ്രനാകും; സംശയമില്ല.

Verse 91

धनुष्कोट्य वगाहेन यत्फलं लभते नरः । अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वापि बहुदक्षिणैः

ധനുഷ്കോടിയിൽ അവഗാഹനം (മുഴുകി സ്നാനം) ചെയ്‌താൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്ന ഫലം, ധാരാളം ദക്ഷിണകളോടെ അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 92

न तत्फलमवाप्नोति सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । धनुष्कोट्यभिधं तीर्थं सर्वतीर्थाधिकं विदुः

അവന് അതേ ഫലം ലഭിക്കുകയില്ല—സത്യം, സത്യം ഞാൻ പറയുന്നു. ‘ധനുഷ്കോടി’ എന്ന തീർത്ഥം സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലുമധികം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 93

दशकोटिसहस्राणि संति तीर्थानि भूतले । तेषां सान्निध्यमस्त्यत्र धनुष्कोटौ द्विजोत्तमाः

ഭൂതലത്തിൽ ദശകോടി സഹസ്രം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അവയുടെ സകല സാന്നിധ്യവും ഇവിടെ ധനുഷ്കോടിയിലേകുന്നു.

Verse 94

अष्टौ वसव आदित्या रुद्राश्च मरुतस्तथा । साध्याश्च सह गन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा

അഷ്ട വസുക്കൾ, ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, അതുപോലെ മരുതന്മാർ; സാധ്യന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം, സിദ്ധരും വിദ്യാധരരുമും—

Verse 95

एते चान्ये च ये देवाः सान्निध्यं कुर्वते सदा । तीर्थेऽत्र धनुषः कोटौ नित्यमेव पितामहः

ഇവരും മറ്റു ദേവന്മാരും സദാ ഇവിടെ സാന്നിധ്യം പുലർത്തുന്നു. ഈ ധനുഷ്കോടി തീർത്ഥത്തിൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവും നിത്യമായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 96

सन्निधत्ते शिवो विष्णुरुमा मा च सरस्वती । धनुष्कोटौ तपस्तप्त्वा देवाश्च ऋषयस्तथा

ഇവിടെ ശിവനും വിഷ്ണുവും സാന്നിധ്യമായി വസിക്കുന്നു; ഉമയും സരസ്വതിയും കൂടെ. ധനുഷ്കോടിയിൽ തപസ്സു ചെയ്ത് ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 97

विपुलां सिद्धिमगमंस्तत्फलेन मुनीश्वराः । स्नायात्तत्र नरो यस्तु पितृदेवांश्च तर्पयेत्

ആ പുണ്യകർമ്മഫലത്താൽ മുനീശ്വരന്മാർ മഹത്തായ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ ആ പുണ്യത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കാകുന്നു.

Verse 98

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते । अत्रैकं भोजयेद्विप्रं यो नरो भक्तिसंयुतः

സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിക്കുന്നവൻ ഈ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 99

इह लोके परत्रापि सोनंतसुखमश्नुते । शाकमूलफले वृत्तिं यो न वर्तयते नरः

ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും അവൻ അനന്തസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു—കേവലം ശാകം, മൂലം, ഫലം എന്നിവയിൽ മാത്രം ജീവിതവൃത്തി ചുരുക്കിക്കൊള്ളാതെ (ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾക്ക് പകരം അതിതപസ്സിനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ) ഇരിക്കുന്നവൻ.

Verse 100

स नरो धनुषःकोटौ स्नायात्त त्फलसिद्धये । अश्वमेधक्रतुं कर्तुं शक्तिर्यस्य न विद्यते

അശ്വമേധക്രതു നടത്താൻ ശക്തിയില്ലാത്തവൻ, ആ ഫലസിദ്ധിക്കായി ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 110

स्नात्वांते शिवरात्रौ च निराहारो जितेंद्रियः । कृत्वा जागरणं रात्रौ प्रतियामं विशेषतः

സ്നാനം ചെയ്ത്, ശിവരാത്രി രാത്രിയിൽ നിരാഹാരനായി ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്യണം—പ്രത്യേകിച്ച് ഓരോ യാമവും വിശേഷ ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം.

Verse 120

तत्र स्नानं द्विजाः पुंसामर्द्धोदयमहोदये । मन्वाद्युक्तं विना सत्यं प्रायश्चित्तं हि पापिनाम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അർദ്ധോദയവും മഹോദയവും പോലുള്ള പുണ്യസന്ധികളിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത്, മന്വാദി മുതലായ അധികാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്നാലും, പാപികൾക്കു നിശ്ചയമായും പ്രായശ്ചിത്തമാകുന്നു.

Verse 130

सेतुमूलं धनुष्कोटिं गंधमादनमेव च । ऋणमोक्ष इति ख्यातं त्रिस्थानं देवनिर्मितम्

സേതുമൂലം, ധനുഷ്കോടി, ഗന്ധമാദനം—ഈ ദേവനിർമ്മിതമായ മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ ‘ഋണമോക്ഷ’മെന്നു പ്രസിദ്ധം; കടപ്പാട്/ബന്ധനഭാരങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം നൽകുന്ന പുണ്യത്രീയം.

Verse 133

एवं वः कथितं विप्रा धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां सर्वपापनिबर्हणम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ ധനുഷ്കോടിയുടെ വൈഭവം നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു—അത് മനുഷ്യർക്കു ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുകയും സർവ്വപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.