
സൂതൻ മാർകണ്ഡേയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലത്തിനടുത്തുള്ള ‘ഗോവത്സ’ എന്ന പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. അവിടെ അംബികാപതി ശിവൻ ഗോവത്സ (കിടാവ്) രൂപത്തിൽ വസിക്കുകയും സ്വയംഭൂ ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രുദ്രഭക്തനും വേട്ടക്കാരൻ സ്വഭാവമുള്ളവനുമായ ബലാഹക രാജാവ് അത്ഭുത കിടാവിനെ കാട്ടിലേക്ക് പിന്തുടരുന്നു; പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിമിഷം തേജോമയ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. രാജാവ് വിസ്മയഭരിതനായി ആ ദിവ്യ സംഭവത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; ദേവദുന്ദുഭിയും പുഷ്പവൃഷ്ടിയും നടുവിൽ ഉടൻ ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ലോകക്ഷേമത്തിനായി ദേവന്മാർ ശിവനോട് അവിടെ തന്നെ ദീപ്ത ലിംഗരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ അനുഗ്രഹിച്ച് ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കുഹൂ തിഥിയിൽ പ്രത്യേക വ്രത-പൂജാവിധി നിർദ്ദേശിക്കുകയും ഭക്തർക്കു അഭയവും പുണ്യഫലവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പിണ്ഡദാനം, തർപ്പണം എന്നിവയുടെ മഹാഫലവും ഇവിടെ പറയുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഗോവത്സ സമീപത്തെ ഗംഗാ-കൂപകത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ദുഷ്സ്ഥിതിയിലുള്ള പിതൃകൾക്കും തൃപ്തികരമെന്ന്. “ചണ്ഡാലസ്ഥലം” എന്ന പേരിന്റെ കാരണകഥ ഒരു നൈതിക ഉപാഖ്യാനത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കുന്നു—ആചാരത്തിലൂടെയാണ് ചണ്ഡാലത്വം വരുന്നതെന്ന് ബോധിപ്പിക്കുന്നു; ലിംഗത്തിന്റെ അസാധാരണ വളർച്ച ശമിപ്പിക്കുന്ന വിധി നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ/ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതിയിൽ ലിംഗദർശനവും തീർത്ഥസേവയും ഭീകര പാപങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, സ്ഥലമാഹാത്മ്യവും കർമ്മവിധിയും നൈതിക പരിവർത്തനവും ഒരുമിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Verse 1
सूत उवाच । तत्र तस्य समीपस्थं मार्कंडेनोपलक्षितम् । तीर्थं गोवत्ससंज्ञं तु सर्वत्र भुवि संश्रुतम्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ സ്ഥലത്തിനടുത്ത് മാർക്കണ്ഡേയ മുനി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ‘ഗോവത്സ-തീർത്ഥം’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് സർവ്വ ഭൂമിയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 2
तत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः । स्वयंभूलिंगरूपेण संस्थितो जगतां पतिः
അവിടെ അംബികാപതി (ശിവൻ) കിടാവിന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിച്ച്, ജഗന്നാഥൻ സ്വയംഭൂ ലിംഗരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി।
Verse 3
आसीद्बलाहकोनाम रुद्रभक्तो महाबलः । आखेटकसमायुक्तो नृपः परपुरंजयः
ബലാഹകൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു—മഹാബലവാൻ, രുദ്രഭക്തൻ, വേട്ടയിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ, ശത്രുപുരങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ।
Verse 4
मृगयूथे स्थितं दृष्ट्वा गोवत्सं तत्पदातिना । उक्तो राजा मया दृष्टं कौतुकं नृपसत्तम
മാൻകൂട്ടത്തിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്ന ഗോവത്സത്തെ കണ്ട ആ പദാതി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ഒരു അത്ഭുത കൗതുകം കണ്ടു।”
Verse 5
गोवत्सो मृगयूथस्य दृष्टो मध्यस्थितो मया । तेषामेवानुरक्तोऽसौ जनन्या रहितस्तथा
“ഞാൻ മാൻകൂട്ടത്തിന്റെ നടുവിൽ തന്നേ ഗോവത്സത്തെ കണ്ടു. അത് അവരോടേ മാത്രം അനുരക്തമാണ്; അതുപോലെ അതിന്റെ അമ്മയും കൂടെയില്ല।”
Verse 6
द्रष्टुं तु कौतुकं राजा तं पदातिं पुरः स्थितम् । उवाच दर्शयस्वेति गोवत्सं च समाविशत्
കൗതുകം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച രാജാവ് മുന്നിൽ നിന്ന പദാതിയോട്— “കാണിച്ചുതരിക” എന്ന് പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഗോവത്സത്തേയ്ക്ക് നീങ്ങി।
Verse 7
गत्वाटवीं तदा राज्ञो दर्शितः स पदातिना । पदातिभिर्मृगानीकं दुद्राव त्रासितं यदा
അപ്പോൾ രാജാവിനൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് ചെന്ന ആ പദാതി ഗോവത്സത്തെ കാണിച്ചു. പദാതികൾ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ ഭീതനായ മാൻകൂട്ടം ഓടിപ്പോയി।
Verse 8
पीलुगुल्मं प्रति गतं गोवत्सः प्रस्थितस्तदा । राजा तद्धरणाकांक्षो प्राविशद्गुल्ममादरात्
അപ്പോൾ ഗോവത്സം പീലു ചെടികളുടെ കാട്ടിലേക്കു നീങ്ങി. അതിനെ പിടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ രാജാവ് ആകാംക്ഷയോടെ ആ കാട്ടിനുള്ളിൽ കടന്നു।
Verse 9
तत्र स्थितं स गोवत्समपश्यन्नृपतिः स्वयम् । यावद्गृह्णाति तं तावल्लिंगं जातं समुज्वलम्
അവിടെ രാജാവ് സ്വയം നിൽക്കുന്ന ഒരു ഗോവത്സത്തെ കണ്ടു. അതിനെ പിടിക്കാനൊരുങ്ങിയ ഉടനെ ദിവ്യപ്രഭയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന ശിവലിംഗം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 10
तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा किमेतदित्यचिंतयत् । यावच्चिंतयते ह्येवं देहं त्यक्त्वा दिवं गतः
അത് കണ്ട രാജാവ് വിസ്മയിച്ച് “ഇത് എന്ത്?” എന്ന് ചിന്തിച്ചു. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ തന്നെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു.
Verse 11
अत्रांतरे गगनतले समंततः श्रूयते सुरजयकारगर्जितम् । पपात पुष्पवृष्टिरंबराद्राजा गतः शिवभुवनं च तत्क्षणात्
ഇതിനിടയിൽ ആകാശമണ്ഡലമൊട്ടാകെ ദേവന്മാരുടെ വിജയഘോഷത്തിന്റെ ഗർജ്ജനം കേട്ടു. ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ രാജാവ് ശിവഭുവനത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു.
Verse 12
तावत्पश्यति तन्नाभ्यं गोवत्सं बालकं स्थितम् । नूनमेष महादेवो वत्सरूपी महेश्वरः
അപ്പോൾ അവൻ അതേ സ്ഥലത്ത് കുഞ്ഞിനെപ്പോലെ ഒരു ഗോവത്സം നിൽക്കുന്നതു കണ്ടു. തീർച്ചയായും ഇതു മഹാദേവൻ തന്നെ—വത്സരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായ മഹേശ്വരൻ.
Verse 13
तमानेतुं समुद्युक्तो राजा तमुज्जहार च । तदा तद्देव लिंगं तु नोत्तिष्ठति कथंचन । तदा देवाः सहानेन प्रार्थयामासुरीश्वरम्
അതിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ഉത്സുകനായ രാജാവ് അതിനെ ഉയർത്താൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ആ ദിവ്യലിംഗം എങ്ങനെയായാലും ഉയർന്നില്ല. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവനോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഈശ്വരനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു.
Verse 14
देवा ऊचुः । भगवन्सर्वदेवेश स्थातव्यं भवता विभो । शुक्लेन लिंगरूपेण सर्वलोकहितैषिणा
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ സർവ്വദേവേശ, ഹേ വിഭോ! സർവ്വലോകഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങൾ ശുദ്ധ ശ്വേത ലിംഗരൂപത്തിൽ ഇവിടെ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളേണമേ।
Verse 15
श्रीमहादेव उवाच । स्थास्याम्यहं सदैवात्र लिंगरूपेण देवताः । यस्माद्भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे कुहू दिने
ശ്രീമഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവതകളേ! ഞാൻ ഇവിടെ എപ്പോഴും ലിംഗരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളും; കാരണം ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കുഹൂ തിഥിദിനത്തിൽ…
Verse 16
तथा तद्दिवसे तत्र स्नानं कृत्वा विधानतः । लिंगं ये पूजयिष्यंति न तेषां विद्यते भयम्
അന്നേദിവസം അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത് ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് ഭയം ഒന്നും ഉണ്ടാകുകയില്ല।
Verse 17
ऋते च पिंडदानेन पूर्वजाः शाश्वतीः समाः । रौरवे नरके घोरे कुंभीपाके च ये गताः
കൂടാതെ പിണ്ഡദാനം ഇല്ലെങ്കിൽ, റൗരവം, കുംഭീപാകം മുതലായ ഭീകര നരകങ്ങളിൽ പതിച്ച പിതൃകൾ അനന്ത വർഷങ്ങൾ അവിടെ തന്നെ കഴിയേണ്ടിവരും।
Verse 18
अनेकनरकस्थाश्च तिर्यग्योनिगताश्च ये । सकृत्पिंडप्रदानेन स्यात्ते षामक्षया गतिः
അനേകം നരകങ്ങളിൽ കഴിയുന്നവരും, തിര്യക്-യോണിയിൽ (മൃഗജന്മത്തിൽ) പതിച്ചവരും—ഒറ്റ പ്രാവശ്യം പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്താൽ പോലും അവർക്കു അക്ഷയ ഗതി (ഉദ്ധാരം) ലഭിക്കും।
Verse 19
ततो बलाहको राजा सर्वदेवसमन्वितः । स्थापयामास तल्लिंगं सर्वदेवसमीपतः
അപ്പോൾ സർവ്വദേവന്മാരോടും കൂടിയ ബാലാഹക രാജാവ് സർവ്വദേവസന്നിധിയിൽ ആ പവിത്ര ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।
Verse 20
चकार बहुदानानि लोकानां हितकाम्यया । यावदर्चयते ह्येवं रुद्रोऽपि स्वयमागतः
ജനഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ അനേകം ദാനങ്ങൾ ചെയ്തു; ഇങ്ങനെ ആരാധന തുടരുമ്പോൾ സ്വയം രുദ്രനും അവിടെ എത്തി।
Verse 21
रुद्र उवाच । अस्यां रात्रौ तु मनुजाः श्रद्धाभक्तिसमन्विताः । येर्चयिष्यंति देवेशं तेषां पुण्यमनंतकम्
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഈ രാത്രിയിൽ ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും ഉള്ളവർ ദേവേശനെ ആരാധിച്ചാൽ, അവരുടെ പുണ്യം അനന്തമായിരിക്കും।
Verse 22
जागरं ये करिष्यंति गीतशास्त्रपुरःसरम् । उद्धरिष्यंति ते मर्त्याः कुलमेकोत्तरं शतम्
പുണ്യഗാനവും ശാസ്ത്രപാരായണവും മുൻനിർത്തി രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യർ തങ്ങളുടെ കുലത്തിലെ നൂറൊന്ന് തലമുറകളെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കും।
Verse 23
तावद्गर्ज्जंति तीर्थानि नैमिषं पुष्करं गया । प्रयागं च प्रभासं च द्वारका मथुराऽर्बुदः
അപ്പോൾ മഹാതീർത്ഥങ്ങൾ മുഴങ്ങി—നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗയ, പ്രയാഗം, പ്രഭാസം; കൂടാതെ ദ്വാരക, മഥുര, അർബുദവും।
Verse 24
यावन्न दृश्यते लिंगं गोवत्सं परमाद्भुतम् । यदा हि कुरुते भावं गोवत्सगमनं प्रति
പരമാദ്ഭുതമായ ‘ഗോവത്സ’ എന്ന ലിംഗം ദർശിക്കപ്പെടാത്തതുവരെ അത് അപ്രകടമായിരുന്നു; എന്നാൽ മനസ്സ് ഗോവത്സനെ സമീപിക്കുവാൻ ഭാവിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രകാശനം സമീപമായി।
Verse 25
स्ववंशजास्तदा सर्वे नृत्यंति हर्षिता ध्रुवम्
അപ്പോൾ സ്വന്തം വംശജരായ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും ഹർഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്ത്, ആനന്ദത്തിൽ നിറയുന്നു।
Verse 26
सूत उवाच । यच्चान्यदद्भुतं तत्र वृत्तांतं शृणु त द्विजा । येन वै श्रुतमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അവിടെ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു അത്ഭുതവൃത്താന്തം കേൾക്കുവിൻ; അതിനെ കേൾക്കുന്നതുമാത്രംകൊണ്ടു തന്നെ സർവ്വപാപക്ഷയം സംഭവിക്കും।
Verse 27
यदा वै स्थापितं लिंगं सर्वदेवैः पुरातनम् । विष्णोः प्रतिष्ठानगुणात्सर्वेषां च दिवौक साम्
സകല ദേവന്മാരും ആ പുരാതന ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ—വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠാശക്തിയുടെ മഹിമകൊണ്ട്—അത് സ്വർഗ്ഗവാസികളടക്കം എല്ലാവർക്കും ശുഭഫലപ്രദമായി।
Verse 28
अणुमात्रप्रमाणेन प्रत्यहं समवर्द्धत । ततस्ते मनुजा देवा भीतास्तं शरणं ययुः
അത് ദിനംപ്രതി അണുമാത്ര അളവിൽ വർദ്ധിച്ചു; തുടർന്ന് മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും ഭീതരായി അവന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 29
देवा ऊचुः । वृद्धिं संहर देवेश लोका नां स्वस्ति तद्भवेत् । एवमुक्ते ततो लिंगाद्वागुवाचाशरीरिणी
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ്വരാ! ഈ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വർദ്ധിയെ സംഹരിക്കണമേ; ലോകങ്ങൾക്ക് സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് അശരീരിയായ വാണി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 30
शिववाण्युवाच । हे लोका मा भयं वोऽस्तु उपायः श्रूयतामयम् । कश्चिच्चंडालमानीय मत्पुरः स्थाप्यतां धुवम्
ശിവവാണി പറഞ്ഞു—ഹേ ജനങ്ങളേ! നിങ്ങൾക്ക് ഭയം വേണ്ട; ഈ ഉപായം കേൾക്കുക. ഒരു ചണ്ഡാലനെ കൊണ്ടുവന്ന് എന്റെ മുമ്പിൽ ഉറച്ചതായി നിർത്തുക.
Verse 31
चंडालांश्च समानीय दधुर्देवस्य ते पुरः । तथापि तस्य वृद्धिस्तु नैव निर्वर्तते पुनः
ചണ്ഡാലന്മാരെ കൊണ്ടുവന്ന് ദേവന്റെ മുമ്പിൽ നിർത്തി; എങ്കിലും ആ വർദ്ധി വീണ്ടും ശമിച്ചില്ല.
Verse 32
वागुवाच । कर्म्मणा यस्तु चंडालः सोऽग्रे मे स्थाप्यतां जनाः । तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं मतिं चकुर्विलोचने
വാണി പറഞ്ഞു—ഹേ ജനങ്ങളേ! കർമ്മത്താൽ ചണ്ഡാലനായവനെ തന്നേ എന്റെ മുമ്പിൽ നിർത്തുക. ഇത് കേട്ട് അവർ മഹാ അത്ഭുതപ്പെട്ടു, വിവേകത്തോടെ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 33
मार्गमाणास्तदा ते तु ग्रामाणि च पुराणि च । कञ्चित्कर्मरतं पापं ददृशुर्ब्राह्मणब्रुवम्
അപ്പോൾ അവർ ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദുഷ്കർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തനായ ഒരു പാപിയെ കണ്ടു; അവൻ വെറും പേരിന് തന്നെ ‘ബ്രാഹ്മണൻ’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 34
वृषभान्भारसंयुक्तान्मध्याह्नेवाहयत्तु सः । क्षुत्तृट्श्रमपरीतांश्च दुर्बलान्क्रूरमानसः
ക്രൂരഹൃദയനായ അവൻ മധ്യാഹ്നത്തിലും ഭാരമേറിയ കാളകളെ ഓടിച്ചു; വിശപ്പ്, ദാഹം, ക്ഷീണം എന്നിവകൊണ്ട് തളർന്ന ദുർബല ജീവികളെ നിർദയമായി പീഡിപ്പിച്ചു।
Verse 35
अस्नात्वापि पर्युषितं भक्षयंतीह वै द्विजाः । तं समादाय देवेशं जग्मुर्यत्र जगद्गुरुः
അവൻ സ്നാനം ചെയ്യാതെയേ പഴകിയ ആഹാരം കഴിക്കുമ്പോൾ, ദ്വിജന്മാർ അവനെ പിടിച്ചു ദേവേശനും ജഗദ്ഗുരുവും ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി।
Verse 36
देवालयाग्रभूमौ तं स्थापयासुरादृताः । भस्मी बभूव सहसा गोवत्साग्रे निरूपितः
അവർ ആദരത്തോടെ അവനെ ദേവാലയത്തിന്റെ മുൻഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു; ഉടൻ തന്നെ അവൻ ഭസ്മമായി—ഗോവത്സത്തിന്റെ മുമ്പിൽ വെച്ചതുപോലെ।
Verse 37
चंडालस्थल इत्येष प्रसिद्धोसौऽभवत्क्षितौ । तत्र स्थितैर्न चाद्यापि प्रासादो दश्यते हि सः
ഈ സ്ഥലം ഭൂമിയിൽ ‘ചണ്ഡാലസ്ഥലം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ഇന്നും പ്രാസാദസദൃശമായ ദേവാലയം കാണപ്പെടുന്നില്ല।
Verse 38
तदाप्रभृति तल्लिंगं साम्यभावमुपागतम् । धौतपाप्मा गतस्तीर्थं द्विजो लिंगनिरीक्षिणात्
അന്നുമുതൽ ആ ലിംഗം സമത്വവും ശാന്തിഭാവവും പ്രാപിച്ചു; ലിംഗദർശനം മാത്രത്താൽ പാപം കഴുകപ്പെട്ട ദ്വിജൻ തീർത്ഥം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 39
प्रत्यहं पूजयामास गोवत्सं गत किल्बिषः । विशेषात्कृष्णपक्षस्य चतुर्द्दश्यां समागतः
അവൻ പാപമുക്തനായി ദിനംപ്രതി ഗോവത്സനെ പൂജിച്ചു; പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശിദിനത്തിൽ അതിനെ വിശേഷമായി അനുഷ്ഠിച്ചു।
Verse 40
एतत्तदद्भुतं तस्य देवस्य च त्रिशूलिनः । शृणुयाद्यो नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
ഇത് ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ അത്ഭുത മഹിമയാണ്; ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും।
Verse 41
भूत उवाच । गोवत्समिति विख्यातं नराणां पुण्यदं परम् । अनेकजन्मपापघ्नं मार्कंडेयेन भाषितम्
ഭൂതൻ പറഞ്ഞു— ‘ഗോവത്സ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത് മനുഷ്യർക്കു പരമ പുണ്യപ്രദം; അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പാപനാശകം—മാർക്കണ്ഡേയൻ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ।
Verse 42
तत्र तीर्थे सकृत्स्नानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्धयर्थं पापेनोपहतात्मनाम्
ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു രുദ്രലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കും; പാപംകൊണ്ട് ബാധിച്ച ദേഹവും അന്തഃകരണവും ശുദ്ധിയാകുവാൻ ഇതാണ്।
Verse 43
कूपे तर्पणतश्चैव श्राद्धतश्चैव तृप्तता । भाद्रपदे विशे षेण पक्षस्यांते भवेत्कलौ
കിണറ്റിൽ തർപ്പണം ചെയ്താലും, അതുപോലെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചാലും പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി ഉണ്ടാകും; പ്രത്യേകിച്ച് ഭാദ്രപദത്തിൽ, പക്ഷാന്തത്തിൽ, കലിയുഗത്തിൽ।
Verse 44
एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्पणे कृते । पितॄणां परमा तृप्तिः सकृद्वै गंगकूपके
ഗയയിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം തർപ്പണം ചെയ്താലും, പിതൃകൾക്ക് പരമതൃപ്തി സത്യത്തിൽ ഗംഗാകൂപകത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം തർപ്പണം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നു।
Verse 45
तस्मिन्गोवत्ससामीप्ये तिष्ठते गंगकूपकः । तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः
ആ ഗോവത്സത്തിന്റെ സമീപത്ത് ഗംഗാകൂപകം നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ എള്ളുവെള്ളം കൊണ്ടുപോലും തർപ്പണം ചെയ്താൽ തൃപ്തരായ പിതൃകൾ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 46
पितरो नरकाद्वापि सुपुण्येन सुमेधसा । गोप्रदानं प्रशंसंति तस्मिंस्तीर्थे मुनीश्वराः
സുമേധാവിന്റെ മഹാപുണ്യബലത്താൽ പിതൃകൾ നരകത്തിൽ നിന്നുപോലും (ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട്) ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഗോപ്രദാനത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; മുനീശ്വരന്മാരും ആ ദാനകർമ്മത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു।
Verse 47
विप्राय स्वर्णदानं तु रुद्रलोके नयेन्नरम् । सरस्वतीशिवक्षेत्रे गंगा च गंगकूपके
വിപ്രന് സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ രുദ്രലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—സരസ്വതി–ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ ഇത് നിശ്ചയം; അതുപോലെ ഗംഗാകൂപകത്തിലും ഗംഗയുടെ സാന്നിധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു।
Verse 48
एकस्थमेतत्त्रितयं स्वर्गापवर्गकारणम् । सेवितं चर्षिभिः सिद्धैस्तीर्थं सर्वत्र विश्रुतम्
ഒരേ സ്ഥലത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ത്രയം സ്വർഗവും അപവർഗവും (മോക്ഷവും) നൽകുന്ന കാരണമാകുന്നു; ഋഷികളും സിദ്ധന്മാരും സേവിച്ച ഈ തീർത്ഥം സർവത്ര പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 49
पीलुयुग्मं स्थितं तत्र तत्तीर्थं मुनिसेवितम् । स्नानात्स्वर्गप्रदं चैव पानात्पापविशुद्धिदम्
അവിടെ പീലു വൃക്ഷങ്ങളുടെ ജോടി നിലകൊള്ളുന്നു; അത് മുനിമാർ സേവിക്കുന്ന തീർത്ഥമാണ്. അവിടെ സ്നാനം സ്വർഗ്ഗം നൽകും; അതിലെ ജലം പാനം പാപശുദ്ധി വരുത്തും.
Verse 50
कीर्त्तनात्पुण्यजननं सेवनान्मुक्तिदं परम् । तद्वै पश्यंति ये भक्त्या ब्रह्महा यदि मातृहा
അതിന്റെ കീർത്തനം പുണ്യം ജനിപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ സേവനം പരമമുക്തി നൽകുന്നു. ഭക്തിയോടെ അതിനെ ദർശിക്കുന്നവർ—ബ്രഹ്മഹത്യയോ മാതൃഹത്യയോ ചെയ്തവരായാലും—അവരും ശുദ്ധിയിലേക്കു എത്തും.
Verse 51
बालघाती च गोघ्नश्च ये च स्त्रीशूद्रघातकाः । गरदाश्चाग्निदाश्चैव गुरुद्रोहरताश्च ये
ശിശുഹന്താക്കൾ, ഗോഹന്താക്കൾ, സ്ത്രീയെയോ ശൂദ്രനെയോ കൊല്ലുന്നവർ; വിഷം കൊടുക്കുന്നവർ, തീ കൊളുത്തുന്നവർ, ഗുരുദ്രോഹത്തിൽ ലീനരായവരും (ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു).
Verse 52
तपस्विनिन्दकाश्चैव कूटसाक्ष्यं करोति यः । वक्ता च परदोषस्य परस्य गुणलोपकः
തപസ്വികളെ നിന്ദിക്കുന്നവർ, കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവർ; മറ്റുള്ളവരുടെ ദോഷം പ്രസ്താവിക്കുന്നവർ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണം മറയ്ക്കുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവരും (ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു).
Verse 53
सर्वपापमयोऽप्यत्र मुच्यते लिंगदर्शनात्
ഇവിടെ സർവ്വപാപമയനായവനും ലിംഗദർശനമാത്രത്താൽ മോചിതനാകുന്നു.