Adhyaya 92
ഈ അധ്യായം സംവാദരൂപത്തിലാണ്. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ നർമദാതീരത്തിലെ ‘യമഹാസ്യ’ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവം മാർക്കണ്ഡേയനോട് ചോദിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ പറയുന്നു: ധർമ്മരാജൻ യമൻ മുൻകൂട്ടി റേവാനദിയിൽ സ്നാനത്തിന് എത്തി, ഒരൊറ്റ മുങ്ങലാൽ ലഭിക്കുന്ന മഹാശുദ്ധി കണ്ടു—പാപഭാരമുള്ളവർ പോലും എന്റെ ലോകത്തെത്തുന്നു; എന്നാൽ റേവാസ്നാനം ശുഭകരം, വൈഷ്ണവഗതിപ്രദം എന്നും പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു—എന്ന് ആലോചിക്കുന്നു. പുണ്യനദിയെ കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും കാണാത്തവരെ കണ്ടു യമൻ ചിരിക്കുകയും, അവിടെ ‘യമഹാസേശ്വര’ ദേവതയെ സ്ഥാപിച്ച് പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് വ്രതവിധാനം: ആശ്വിനമാസം കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിക്ക് ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം, രാത്രിജാഗരണം, നെയ്യ് വിളക്കുകൊണ്ട് ദേവതയെ പ്രബോധിപ്പിക്കൽ; ഇത് പലവിധ ദോഷനാശകമെന്ന് പറയുന്നു. അമാവാസ്യയിൽ ജിതക്രോധനായി ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിച്ച് ദാനധർമ്മം—സ്വർണം/ഭൂമി/എള്ള്, കൃഷ്ണാജിനം, തിലധേനു, പ്രത്യേകിച്ച് മഹിഷീധേനുദാനത്തിന്റെ വിശദമായ ക്രമീകരണം—ഉപദേശിക്കുന്നു. യമലോകത്തിലെ ഭയാനക യാതനകളുടെ പട്ടികയും വരുന്നു; എന്നാൽ തീർത്ഥസ്നാനവും ദാനഫലവും അവയെ ശമിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. അവസാനം, ഈ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുന്നതുമാത്രം ദോഷക്ഷയം വരുത്തി യമധാമദർശനം ഒഴിവാക്കുന്നു എന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र यमहास्यमनुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं नर्मदातटमाश्रितम्
ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നർമദാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ച, സർവ്വപാപഹരമായ, യമഹാസ്യം എന്ന അനുത്തമ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । यमहास्यं कथं जातं पृथिव्यां द्विजपुंगव । एतत्सर्वं ममाख्याहि परं कौतूहलं हि मे
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജപുംഗവാ! ഭൂമിയിൽ യമഹാസ്യം എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു? ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തമാണ്.
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टोऽहं नृपनन्दन । स्नानार्थं नर्मदां पुण्यामागतस्ते पिता पुरा
ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— സാധു, സാധു, മഹാപ്രാജ്ഞ രാജകുമാരാ! നീ ഉത്തമമായ ചോദ്യം ചോദിച്ചു. പുരാകാലത്ത് നിന്റെ പിതാവ് സ്നാനാർത്ഥം പുണ്യ നർമ്മദയിലേക്കു വന്നിരുന്നു.
Verse 4
रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथासौ निर्मलो जातो धर्मराजो युधिष्ठिर
അലക്കുകാരൻ കഴുകിയ വസ്ത്രം എങ്ങനെ നിർമ്മലമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ആ ധർമ്മരാജനും ശുദ്ധനായി നിർമ്മലനായി.
Verse 5
स पश्यन्निर्मलं देहं हसन्प्रोवाच विस्मितः
ആ നിർമ്മല ദേഹം കണ്ടു അവൻ വിസ്മയിച്ചു, പുഞ്ചിരിച്ചു, പിന്നെ പറഞ്ഞു.
Verse 6
यम उवाच । मत्पुरं कथमायान्ति मनुजाः पापबृंहिताः । स्नानेनैकेन रेवायाः प्राप्यते वैष्णवं पदम्
യമൻ പറഞ്ഞു— പാപഭാരത്തോടെ നിറഞ്ഞ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് വരുന്നു? റേവാ (നർമ്മദ)യിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ തന്നെ വൈഷ്ണവപദം, അഥവാ വിഷ്ണുലോകം, ലഭിക്കുന്നു.
Verse 7
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां शुभाम् । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पङ्गुभिरेव वा
ശേഷിയുണ്ടായിട്ടും പുണ്യജലസമൃദ്ധമായ ശുഭ റേവാ (നർമ്മദ)യെ ദർശിക്കാത്തവർ ജന്മാന്ധർക്കു തുല്യരെന്നു അറിയണം—അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചവർക്കോ, മുടന്തന്മാർക്കോ തുല്യം.
Verse 8
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां नदीम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्हसितो लोकशासनः
ഹേ രാജാവേ, കഴിവുള്ളവരായിട്ടും പുണ്യജലധാരയായ രേവാ നദിയെ ദർശിക്കാത്തതിനാൽ ലോകശാസകനായ യമൻ ചിരിച്ചു.
Verse 9
स्थापयित्वा यमस्तत्र देवं स्वर्गं जगाम ह । यमहासेश्वरे राजञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः
അവിടെ ദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് യമൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഹേ രാജാവേ, യമ-ഹാസേശ്വരത്തിൽ അദ്ദേഹം ക്രോധജയിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയിരുന്നു.
Verse 10
विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । उपोष्य परया भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
വിശേഷിച്ച് ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ പരമഭക്തിയോടെ ഉപവസിച്ചാൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 11
रात्रौ जागरणं कुर्याद्दीपं देवस्य बोधयेत् । घृतेन चैव राजेन्द्र शृणु तत्रास्ति यत्फलम्
രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുകയും നെയ്യ് ദീപം തെളിച്ച് ദേവനെ ഉണർത്തുകയും വേണം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കുക.
Verse 12
मुच्यते पातकैः सर्वैरगम्यागमनोद्भवैः । अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरपेयापेयजैरपि
നിഷിദ്ധസംഗമത്തിൽ നിന്നുള്ളതും, ഭക്ഷിക്കരുതാത്തത് ഭക്ഷിച്ചതിൽ നിന്നുള്ളതും, കുടിക്കരുതാത്തത് കുടിച്ചതിൽ നിന്നുള്ളതുമായ എല്ലാ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 13
अवाह्यवाहिते यत्स्याददोह्यादोहने यथा । स्नानमात्रेण तस्यैवं यान्ति पापान्यनेकधा
വഹിക്കരുതാത്തതു വഹിപ്പിച്ചതിലും, ദോഹിക്കരുതാത്തതു ദോഹിച്ചതിലും ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ—ആ പുണ്യ തീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനമാത്രം ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ പലവിധമായി അകലുന്നു।
Verse 14
यमलोकं न वीक्षेत मनुजः स कदाचन । पित्ःणां परमं गुह्यमिदं भूमौ नरेश्वर
അത്തരം മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും യമലോകം ദർശിക്കുകയില്ല। ഹേ നരേശ്വരാ, ഭൂമിയിൽ ഇതാണ് പിതൃകളുടെ പരമ ഗൂഢരഹസ്യം।
Verse 15
ददतामक्षयं सर्वं यमहास्ये न संशयः । अमावास्यां जितक्रोधो यस्तु पूजयते द्विजान्
ദാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ സകല പുണ്യവും യമദ്വാരത്തിലും അക്ഷയമാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല। അമാവാസിയിൽ ക്രോധം ജയിച്ച് ദ്വിജന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) പൂജിച്ച് ആദരിക്കുന്നവൻ അവ്യയഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 16
हिरण्यभूमिदानेन तिलदानेन भूयसा । कृष्णाजिनप्रदानेन तिलधेनुप्रदानतः
സ്വർണ്ണവും ഭൂമിയും ദാനം ചെയ്താൽ, ധാരാളം എള്ളുദാനം ചെയ്താൽ, കൃഷ്ണാജിനം (കറുത്ത മാൻതോൽ) സമർപ്പിച്ചാൽ, കൂടാതെ തിലധേനുദാനം ചെയ്താൽ പുണ്യം മഹത്തായി വർദ്ധിക്കുന്നു।
Verse 17
विधानोक्तद्विजाग्र्याय ये प्रदास्यन्ति भक्तितः । हयं वा कुंजरं वाथ धूर्वहौ सीरसंयुतौ
വിധിപ്രകാരം ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) ഭക്തിയോടെ ദാനം ചെയ്യുന്നവർ—കുതിരയായാലും, ആനയായാലും, അല്ലെങ്കിൽ നങ്ങലോടുകൂടി കെട്ടിയ ജോഡി കാളകളായാലും—അവരുടെ ദാനം മഹാപുണ്യകരമാകുന്നു।
Verse 18
कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! കന്യാദാനം, ഭൂദാനം, ഗോദാനം അല്ലെങ്കിൽ പാൽ തരുന്ന മഹിഷീദാനം ചെയ്യുന്നവർ യമനെ സമീപിക്കുകയില്ല।
Verse 19
यमोऽपि भवति प्रीतः प्रतिजन्म युधिष्ठिर । यमस्य वाहो महिषो महिष्यस्तस्य मातरः
ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! ജന്മംജന്മമായി യമനും പ്രസന്നനാകുന്നു. മഹിഷം യമന്റെ വാഹനം; മഹിഷികൾ അവന്റെ മാതൃസമമായി പൂജ്യരാണ്।
Verse 20
तासां दानप्रभावेण यमः प्रीतो भवेद्ध्रुवम् । नासौ यममवाप्नोति यदि पापैः समावृतः
ആ മഹിഷികളുടെ ദാനപ്രഭാവത്താൽ യമൻ നിശ്ചയമായും പ്രസന്നനാകുന്നു. പാപങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടവനും യമന്റെ പിടിയിലാകുകയില്ല।
Verse 21
एतस्मात्कारणादत्र महिषीदानमुत्तमम् । तस्याः शृङ्गे जलं कार्यं धूम्रवस्त्रानुवेष्टिता
ഈ കാരണത്താൽ ഇവിടെ മഹിഷീദാനം ഉത്തമമെന്നു പറയുന്നു. അവളുടെ കൊമ്പിൽ ജലം വെച്ച്, ധൂമ്രവർണ്ണ വസ്ത്രം ചുറ്റി പൊതിയണം।
Verse 22
आयसस्य खुराः कार्यास्ताम्रपृष्ठाः सुभूषिताः । लवणाचलं पूर्वस्यामाग्नेय्यां गुडपर्वतम्
അവളുടെ കുളമ്പുകൾ ഇരുമ്പുകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കണം; പുറം ചെമ്പുപാളി പൊതിഞ്ഞ് നന്നായി അലങ്കരിക്കണം. കിഴക്കോട്ട് ‘ലവണാചലം’യും, അഗ്നേയദിക്കിൽ ‘ഗുഡപർവതം’യും സ്ഥാപിക്കണം।
Verse 23
कार्पासं याम्यभागं तु नवनीतं तु नैरृते । पश्चिमे सप्तधान्यानि वायव्ये तंदुलाः स्मृताः
ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ കാർപാസം (പഞ്ഞി) വെക്കണം; നൈഋത്യത്തിൽ നവനീതം (വെണ്ണ) സ്ഥാപിക്കണം. പടിഞ്ഞാറ് സപ്തധാന്യങ്ങൾ, വായവ്യത്തിൽ തണ്ഡുലം (അരി) വിധേയമാണ്.
Verse 24
सौम्ये तु काञ्चनं दद्यादीशाने घृतमेव च । प्रदद्याद्यमराजो मे प्रीयतामित्युदीरयन्
സൗമ്യ (ഉത്തര) ദിക്കിൽ കാഞ്ചനം (സ്വർണം) ദാനം ചെയ്യണം; ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ ഘൃതവും നൽകണം. ദാതാവ് ‘യമരാജൻ എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചു ദാനം ചെയ്യണം.
Verse 25
इत्युच्चार्य द्विजस्याग्रे यमलोकं महाभयम् । असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ली सुदारुणा
ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്റെ സന്നിധിയിൽ അവൻ അതിമഹാഭയങ്കരമായ യമലോകത്തെ വിവരിച്ചു—ഘോരമായ അസിപത്ത്രവനം, അത്യന്തം ക്രൂരമായ യമചുള്ളി (യമന്റെ ഭട്ടി).
Verse 26
रौद्रा वैतरणी चैव कुम्भीपाको भयावहः । कालसूत्रो महाभीमस्तथा यमलपर्वतौ
റൗദ്രം, വൈതരണി, ഭയാവഹമായ കുംഭീപാകം, അതിമഹാഭീമമായ കാലസൂത്രം, കൂടാതെ യമലോകത്തിലെ പർവതങ്ങൾ—ഇവ (നരകങ്ങൾ) അവിടെ ഉണ്ട്.
Verse 27
क्रकचं तैलयन्त्रं च श्वानो गृध्राः सुदारुणाः । निरुच्छ्वासा महानादा भैरवो रौरवस्तथा
അവിടെ ക്രകചം (ആരി)യും തൈലയന്ത്രം (എണ്ണ-കൊല്ലു) പോലുള്ള യാതനകൾ ഉണ്ട്; അത്യന്തം ക്രൂരമായ നായകളും കഴുകന്മാരും ഉണ്ട്. അവിടെ നിരുച്ഛ്വാസം, മഹാനാദം, കൂടാതെ ഭൈരവവും റൗരവവും ഉണ്ട്.
Verse 28
एते घोरा याम्यलोके श्रूयन्ते द्विजसत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सोम्यास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! യമലോകത്തിൽ ഇവ ഭയങ്കരങ്ങളെന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താലും ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാലും അവ സൗമ്യങ്ങളായി, ഭീതികരമല്ലാതെയാകുന്നു।
Verse 29
दानस्यास्य प्रभावेण यमराजप्रसादतः । नरकेऽहं न यास्यामि द्विज जन्मनि जन्मनि
ഈ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും യമരാജന്റെ പ്രസാദത്താലും, ഹേ ദ്വിജാ! ഞാൻ ജന്മം ജന്മമായി നരകത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല।
Verse 30
यमहास्यस्य चाख्यानमिदं शृण्वन्ति ये नराः । तेऽपि पापविनिर्मुक्ता न पश्यन्ति यमालयम्
‘യമഹാസ്യം’ എന്ന ഈ ആഖ്യാനം ആരെല്ലാം ശ്രവിക്കുമോ, അവർയും പാപവിമുക്തരായി യമാലയം കാണുകയില്ല।