Adhyaya 39

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । स्नानमात्रान्नरो भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! തുടർന്ന് ഉത്തമമായ കപിലാ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ, ഭക്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ സർവ്വ പാപകല്മഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु कथितं द्विजसत्तम । नर्मदेश्वरमाहात्म्यं कापिलं कथयस्व मे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ലോകങ്ങളിൽ ഇത് അത്ഭുതകരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ദയവായി എനിക്ക് നർമദേശ്വരന്റെ കപിലാ-ബന്ധപ്പെട്ട മഹാത്മ്യം പറയുക.

Verse 3

यस्मिन् कालेऽथ सम्बन्धे उत्पन्नं तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं जातं कथं प्रभो

ഈ ഉത്തമ തീർത്ഥം ഏത് കാലത്തും ഏത് ബന്ധ-കാരണത്താലും ഉത്ഭവിച്ചു? ഹേ പ്രഭോ! സർവ്വപാപഹരവും പുണ്യപ്രദവുമായ ഈ തീർത്ഥം എങ്ങനെ പ്രാകട്യപ്പെട്ടു?

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । शृणु वक्ष्येऽद्य ते राजन्कपिलातीर्थमुत्तमम् । येन ते विस्मयः सर्वः श्रुत्वा गच्छति भारत

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ശ്രവിക്കൂ; ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്കു ഉത്തമമായ കപിലാ തീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ഹേ ഭാരതാ, ഇതു കേട്ടാൽ നിന്റെ സകല വിസ്മയവും ശമിച്ച് നിവൃത്തിയാകും.

Verse 5

पुरा कृतयुगस्यादौ ब्रह्मा लोकपितामहः । उत्पादयित्वा सकलं भूतग्रामं चतुर्विधम्

പുരാതനകാലത്ത്, കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സമസ്ത ഭൂതസമൂഹത്തെ നാലുവിധമായി സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 6

जपहोमपरो भक्त्या क्षणं ध्यात्वा च तिष्ठति । ज्वलमानात्तु कपिला तावत्कुण्डात्समुत्थिता

അവൻ ഭക്തിയോടെ ജപവും ഹോമവും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു; ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച് നിശ്ചലനായി നിന്നു. അപ്പോൾ ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് കപിലാ ഉടൻ തന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 7

अग्निज्वालोज्ज्वलैः शृङ्गैस्त्रिनेत्रा सुपयस्विनी । अग्निपूर्णा ह्यग्निमुखा अग्निघ्राणाग्निलोचना

അവളുടെ കൊമ്പുകൾ അഗ്നിജ്വാലപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; അവൾ ത്രിനേത്രിയും പാൽസമൃദ്ധയും. അവൾ അഗ്നിയാൽ പരിപൂർണ്ണ, അഗ്നിമുഖി, അഗ്നിനാസിക, അഗ്നിനേത്രയായിരുന്നു.

Verse 8

अग्निखुरा ह्यग्निपृष्ठा अग्निसर्वाङ्गसंस्थितिः । सर्वलक्षणसम्पूर्णा घण्टाललितनिःस्वना

അവളുടെ കുളമ്പുകൾ അഗ്നിമയം, പുറവും അഗ്നിമയം; അവളുടെ സകല അവയവങ്ങളിലും അഗ്നി വ്യാപിച്ചിരുന്നു. അവൾ എല്ലാ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണ, അവളുടെ മണിയുടെ നാദം മൃദുവും മധുരവുമായിരുന്നു.

Verse 9

दृष्ट्वा तु तां महाभागां कपिलां कुण्डमध्यगाम् । ब्रह्मा लोकगुरुस्तात प्रणम्येदमुवाच ह

കുണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന മഹാഭാഗ്യവതിയായ കപിലയെ കണ്ട ലോകഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ്, ഹേ താത, നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 10

नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वलोकनमस्कृते । मङ्गल्ये मङ्गले देवि त्रिषु लोकेष्वनुपमे

ഹേ പുണ്യസ്വരൂപിണിയായ കപിലേ, നിനക്കു നമസ്കാരം—സകല ലോകങ്ങളും നമിക്കുന്നവളേ. ഹേ മാംഗല്യേ, മംഗളസ്വരൂപിണിയായ ദേവീ, ത്രിലോകങ്ങളിലും നീ അനുപമ.

Verse 11

त्वं लक्ष्मीस्त्वं स्मृतिर्मेधा त्वं धृतिस्त्वं वरानने । उमादेवीति विख्याता त्वं सती नात्र संशयः

ഹേ വരാനനേ, നീ ലക്ഷ്മി; നീ സ്മൃതിയും മേധയും; നീ ധൃതിയും. ‘ഉമാദേവി’ എന്ന നാമത്തിൽ നീ പ്രസിദ്ധ; സംശയമില്ല—നീ സതീ തന്നേ.

Verse 12

वैष्णवी त्वं महादेवी ब्रह्माणी त्वं वरानने । कुमारी त्वं महाभागे भक्तिः श्रद्धा तथैव च

ഹേ മഹാദേവീ, നീ വൈഷ്ണവീ; ഹേ വരാനനേ, നീ ബ്രഹ്മാണീ. ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, നീ കുമാരീ; നീ ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും കൂടിയാണ്.

Verse 13

कालरात्रिस्तु भूतानां कुमारी परमेश्वरी । त्वं लवस्त्वं त्रुटिश्चैव मुहूर्तं लक्षमेव च

ഹേ പരമേശ്വരിയായ കുമാരീ, ജീവികൾക്കായി നീ കാലരാത്രി. നീ ലവം, നീ ത്രുടി; നീ മുഹൂർത്തം, കാലത്തിന്റെ അളവുമാകുന്നു നീ തന്നേ.

Verse 14

संवत्सरस्त्वं मासस्त्वं कालस्त्वं च क्षणस्तथा । नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे

നീ തന്നെയാണ് സംവത്സരം, നീ തന്നെയാണ് മാസം; നീ തന്നെയാണ് കാലം, നീ തന്നെയാണ് ക്ഷണവും. ത്രിലോകത്തിൽ—ചരാചരങ്ങളിൽ—നിനക്കൊഴികെ ഒന്നുമില്ല.

Verse 15

एवं स्तुता तु मानेन कपिला परमेष्ठिना । तमुवाच महाभागं प्रहृष्य पद्मसम्भवम्

ഇങ്ങനെ പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) മാനപൂർവം സ്തുതിച്ചതോടെ കപിലാ ഹൃദയം പ്രഹർഷിച്ച് ആ മഹാഭാഗനായ പദ്മസംഭവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 16

प्रसन्ना तव वाक्येन देवदेव जगद्गुरो । किं करोमि प्रियं तेऽद्य ब्रूहि सर्वं पितामह

നിന്റെ വാക്കുകളാൽ ഞാൻ പ്രസന്നയായി, ദേവദേവാ, ജഗദ്ഗുരോ. ഇന്ന് നിനക്കു പ്രിയമായത് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എല്ലാം പറയുക, പിതാമഹാ.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । जगद्धिताय जनिता मया त्वं परमेश्वरि । स्वर्गान्मर्त्यं ततो याहि लोकानां हितकाम्यया

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പരമേശ്വരീ! ജഗത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ നിന്നെ ജനിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ മംഗളം ആഗ്രഹിച്ചു സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 18

सर्वदेवमयी त्वं तु सर्वलोकमयी तथा । विधिना ये प्रदास्यन्ति तेषां वासस्त्रिविष्टपे

നീ സർവ്വദേവമയിയും സർവ്വലോകമയിയും ആകുന്നു. വിധിപൂർവം നിനക്കു അർപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ (സ്വർഗത്തിൽ) വാസം ലഭിക്കും.

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो देवी ब्रह्माणं परमेश्वरी । वन्द्यमाना सुरैः सिद्धैराजगाम धरातलम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പരമേശ്വരിയായ ദേവി ബ്രഹ്മാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും വന്ദിച്ചു സ്തുതിക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയിലേക്കു അവതരിച്ചു।

Verse 20

युधिष्ठिर उवाच । यदायातेह सा तात ब्राह्मणो वचनाच्छुभा । तदा देवाश्च लोकाश्च कथमङ्गेषु संस्थिताः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനത്താൽ ആ ശുഭദേവി ഇവിടെ വന്നപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ലോകങ്ങളും അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതരായി?

Verse 21

कथं वा संस्थितागत्य कपिला सा द्विजोत्तम । तीर्थे वा ह्यूषरे क्षेत्र एतन्मे कथय द्विज

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആ കപിലാ ഇവിടെ വന്ന് എങ്ങനെ സ്ഥാപിതയായി—ഈ തീർത്ഥത്തിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലോ? ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എനിക്ക് പറയുക।

Verse 22

मार्कण्डेय उवाच । सा तदा ब्रह्मणा चोक्ता धात्रा लोकस्य भारत । ब्रह्मलोकाद्गता पुण्यां नर्मदां लोकपावनीम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! അപ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ ധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അവൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, ലോകപാവിനിയായ പുണ്യ നർമദയെ സമീപിച്ചു।

Verse 23

तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदातटमाश्रिता । चचार पृथिवीं सर्वां सशैलवनकाननाम्

അത്യന്തം വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്ത് നർമദാതീരം ആശ്രയിച്ച്, പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമസ്ത ഭൂമിയിലും അവൾ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 24

तदाप्रभृति राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं ख्यातमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

അന്നുമുതൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, കപിലാ-തീർത്ഥം പരമോത്തമമായി—സർവ്വപാപഹരമെന്നു പ്രസിദ്ധവും ഋഷിസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതുമായിത്തീർന്നു.

Verse 25

तत्तीर्थे विधिवत्स्नात्वा कपिलायाः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

ആ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത് കപിലയ്ക്കു ദാനം അർപ്പിക്കുന്നു; ആ കർമംകൊണ്ട് പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും സഹിതം സമസ്ത ഭൂമിയും ദാനം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 26

तां तु पश्यति यो भक्त्या दीयमानां द्विजोत्तमे । तस्य वर्षशतं पापं नश्यते नात्र संशयः

എന്നാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ദാനം നൽകുന്ന വേളയിൽ ഭക്തിയോടെ അവളെ ദർശിക്കുന്നവന്റെ—നൂറുവർഷത്തെ പാപം നശിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 27

भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः सत्यं तपस्तथा । ते तत्पृष्ठं समाश्रित्य स्थिता लोका नृपोत्तम

ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ, മഹഃ, ജനഃ, സത്യം, തപഃ—ഈ ലോകങ്ങൾ, ഹേ നൃപോത്തമാ, അവളുടെ പൃഷ്ഠത്തെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 28

मुखे ह्यग्निः स्थितो देवो दन्तेषु च भुजङ्गमाः । धाता विधाता ह्योष्ठौ च जिह्वायां तु सरस्वती

അവളുടെ വായിൽ ദേവനായ അഗ്നി വസിക്കുന്നു; പല്ലുകളിൽ ഭുജംഗങ്ങൾ (സർപ്പങ്ങൾ) ഉണ്ട്. അധരങ്ങളിൽ ധാതാ-വിധാതാ, നാവിൽ സരസ്വതി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 29

सहस्रकिरणौ देवौ चन्द्रादित्यौ सुलोचनौ । नासिकामध्यगश्चैव मारुतो नृपसत्तम

സഹസ്രകിരണധാരികളായ ദേവന്മാരായ ചന്ദ്രനും ആദിത്യനും അവളുടെ സുലോചന നേത്രങ്ങളാകുന്നു; അവളുടെ നാസികാമദ്ധ്യത്തിൽ മാർുതൻ (വായുദേവൻ) വസിക്കുന്നു, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 30

ललाटे तु महादेवो ह्यश्विनौ कर्णसंस्थितौ । नरनारायणौ शृङ्गे शृङ्गमध्ये पितामहः

അവളുടെ ലലാട്ടത്തിൽ മഹാദേവൻ അധിഷ്ഠിതൻ; അവളുടെ കർണ്ണങ്ങളിൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ വസിക്കുന്നു. അവളുടെ ശൃംഗങ്ങളിൽ നര-നാരായണർ, ശൃംഗമദ്ധ്യേ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 31

कम्बलोऽधिगतस्तात पाशधृग्वरुणस्तथा । यमश्च भगवान्देव आश्रित्य चोदरं श्रितः

ഹേ താത, അവിടെ കംബലൻ തന്റെ സ്ഥാനം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; പാശധാരിയായ വരുണനും ഭഗവാൻ ദേവനായ യമനും ആശ്രയിച്ച് അവളുടെ ഉദരത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 32

खुरेषु पन्नगाश्चैवं पुच्छाग्रे सूर्यरश्मयः । एवम्भूतां हि कपिलां सर्वदेवमयीं नृप

അവളുടെ കുളമ്പുകളിൽ ഇങ്ങനെ പന്നഗങ്ങൾ (നാഗങ്ങൾ) ഉണ്ട്; അവളുടെ വാലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സൂര്യരശ്മികൾ ഉണ്ട്. ഹേ നൃപ, ഇത്തരത്തിലുള്ള കപിലാ ഗാവ് സർവദേവമയിയാണ്।

Verse 33

ये धारयन्ति च गृहे धन्यास्ते नात्र संशयः । प्रातरुत्थाय यस्तस्याः कुरुते तु प्रदक्षिणाम्

അവളെ വീട്ടിൽ പാലിക്കുന്നവർ ധന്യരാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെ, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് അവളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവൻ…

Verse 34

प्रदक्षिणा कृता तेन सशैलवनकानना । कपिलापञ्चगव्येन यः स्नापयति शङ्करम्

അവൻ ചെയ്ത പ്രദക്ഷിണയുടെ ഫലം പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ട സമസ്ത ഭൂമിയെ പരിക്രമിച്ച ഫലത്തോടു തുല്യം. കൂടാതെ കപിലാ ഗാവിന്റെ പഞ്ചഗവ്യത്തോടെ ശങ്കരനെ സ്നാപിപ്പിക്കുന്നവൻ…

Verse 35

उपवासपरो यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । स्नात्वा ह्युक्तविधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ഹേ നരാധിപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഉപവാസപരനായവൻ, വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 36

तस्य ते वंशजाः सर्वे दश पूर्वे दशापरे । तृप्ता रोहन्ति वै स्वर्गे ध्यायन्तोऽस्य मनोरथान्

അവന്റെ എല്ലാ വംശജരും—മുമ്പിലെ പത്ത് തലമുറയും പിന്നിലെ പത്ത് തലമുറയും—തൃപ്തരായി നിശ്ചയമായി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്യുന്നു; അവന്റെ പുണ്യസങ്കൽപ്പം ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 37

एष ते विधिरुद्दिष्टः सम्भवो नृपसत्तम । तीर्थस्य च फलं पुण्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

ഹേ നൃപസത്തമാ! ഇതിന്റെ വിധി ഉദ്ഭവസഹിതം നിനക്കു വിശദീകരിച്ചു; തീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യഫലവും പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് ചോദിക്കാനുള്ളത്?

Verse 38

धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ഇത് ധന്യവും യശസ്സുനൽകുന്നതും ആയുസ്സു വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും ഉത്തമവും—സകല ദുഃഖനാശകവും ആകുന്നു. ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും; സംശയമില്ല.

Verse 39

अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായ സമാപ്തി സൂചിപ്പിക്കുന്ന അടയാളമാണ്.