Adhyaya 167

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम् । तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് നിങ്ങളുടെ ചിഹ്നത്താൽ ലക്ഷിതമായ ഈ തീർത്ഥത്തെ എനിക്കു വിവരിക്കൂ; അതിന്റെ ഉത്ഭവവും പറയൂ.

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम् । विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത്, കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, തെക്കിലുള്ള സർവ്വഗുണസമ്പന്നമായ ഉത്തമ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തെ ഞാൻ സമീപിച്ചു; ഞാൻ നിയമനിഷ്ഠനും മിതാഹാരിയും ആയിരുന്നു.

Verse 3

ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी

ഋഷിസംഘങ്ങൾ അതിഥിയായി സത്കരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ദണ്ഡകവനത്തിൽ ദീർഘകാലം പാർത്തു; അത്യന്തം ദീർഘമായ കാലം—പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ—സുഖത്തോടെ വസിച്ചു.

Verse 4

तानृषीन् समनुज्ञाप्य शिष्यैरनुगतस्ततः । निवृत्तः सुमहाभाग नर्मदाकूलमागतः

ആ ഋഷിമാരോട് അനുവാദം വാങ്ങി, ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ ഞാൻ അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങി പുറപ്പെട്ടു. ഹേ മഹാഭാഗാ! നർമദാതീരത്തെത്തി.

Verse 5

पुण्यं च रमणीयं च सर्वपापविनाशनम् । कृत्वाहमास्पदं तत्र द्विजसंघसमायुतः

അവിടെ പുണ്യവും രമണീയവും, സർവ്വപാപനാശകവുമായ സ്ഥലത്ത്, ദ്വിജസമൂഹത്തോടുകൂടെ ഞാൻ എന്റെ ആശ്രമവാസം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 6

ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर्यतात्मभिः

ആ പുണ്യപ്രദേശം ബ്രഹ്മചാരികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ഗാർഹസ്ഥ്യത്തിൽ സുസ്ഥിരരായ ഗൃഹസ്ഥന്മാരാൽ ശോഭിച്ചു; കൂടാതെ വാനപ്രസ്ഥരും യതികളും ഉണ്ടായിരുന്നു—അവർ ആഹാരത്തിൽ സംയമികളും മനസ്സിൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും.

Verse 7

तपस्विभिर्महाभागैः कामक्रोधविवर्जितैः । तत्राहं वर्षमयुतं तपः कृत्वा सुदारुणम्

അവിടെ കാമക്രോധവിവർജിതരായ മഹാഭാഗ തപസ്വികളുടെ മദ്ധ്യേ, ഞാൻ പത്തായിരം വർഷം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.

Verse 8

आराधयं वासुदेवं प्रभुं कर्तारमीश्वरम् । जपंस्तपोभिर्नियमैर्नर्मदाकूलमाश्रितः

നർമദാതീരം ആശ്രയിച്ച്, ഞാൻ പ്രഭുവും കർത്താവും പരമേശ്വരനുമായ വാസുദേവനെ ആരാധിച്ചു—ജപം, തപസ്സ്, നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിരതനായി.

Verse 9

ततस्तौ वरदौ देवौ समायातौ युधिष्ठिर । प्रत्यक्षौ भास्करौ राजन्नुमाश्रीभ्यां विभूषितौ

അപ്പോൾ ആ രണ്ടു വരദായക ദേവന്മാർ, ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, അവിടെ എത്തി; രാജാവേ, അവർ പ്രത്യക്ഷമായി സൂര്യസമ ദീപ്തരായി, ഉമയും ശ്രീയും അലങ്കരിച്ചവരായിരുന്നു।

Verse 10

प्रणम्याहं ततो देवौ भक्तियुक्तो वचोऽब्रुवम् । भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ

പിന്നീട് ഞാൻ ഭക്തിയോടെ ആ രണ്ടു ദേവന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—‘നിങ്ങൾ ഇരുവരും വരത്തിന് അർഹർ, വരദായകർ, ശിവസ്വരൂപർ; ഞാൻ നിങ്ങളോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു।’

Verse 11

धर्मस्थितिं महाभागौ भक्तिं वानुत्तमां युवाम् । अजरो व्याधिरहितः पञ्चविंशतिवर्षवत् । अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम्

‘ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, എനിക്ക് ധർമ്മസ്ഥിതിയും അനുത്തമ ഭക്തിയും പ്രസാദിക്കണമേ. ഞാൻ അജരനായി, വ്യാധിരഹിതനായി, എപ്പോഴും ഇരുപത്തിയഞ്ച് വയസ്സുകാരനെന്നപോലെ ഇരിക്കട്ടെ. കൂടാതെ നിങ്ങൾ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സംശയമില്ലാതെ ഈ സ്ഥലത്ത് സദാ വസിക്കണമേ।’

Verse 12

एवमुक्तौ मया पार्थ तौ देवौ कृष्णशङ्करौ । मामूचतुः प्रहृष्टौ तौ निवासार्थं युधिष्ठिर

ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ പാർഥാ, ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ—കൃഷ്ണനും ശങ്കരനും—ആനന്ദിച്ച്, തങ്ങളുടെ വാസത്തെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു, ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ।

Verse 13

देवावूचतुः । अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः । एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—‘ദേവന്മാരോടും ഇന്ദ്രനോടും കൂടി ഞങ്ങൾ ഈ സ്ഥലത്ത് നിലകൊള്ളും എന്ന് അറിയുക.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 14

अहं च स्थापयित्वा तौ शङ्करं कृष्णमव्ययम् । कृतकृत्यस्ततो जातः सम्पूज्य सुसमाहितः

ഞാൻ ശങ്കരനെയും അവ്യയനായ കൃഷ്ണനെയും—ആ ഇരുവരെയും സ്ഥാപിച്ച് കൃതകൃത്യനായി; തുടർന്ന് സമാഹിതചിത്തത്തോടെ അവരെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചു।

Verse 15

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । मार्कण्डेश्वरनाम्ना वै विष्णुं त्रिभुवनेश्वरम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കണം—ത്രിഭുവനേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ, അവിടെ ‘മാർകണ്ഡേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായവനെ।

Verse 16

स गच्छेत्परमं स्थानं वैष्णवं शैवमेव च । घृतेन पयसा वाथ दध्ना च मधुना तथा

ഇങ്ങനെ പൂജിച്ചാൽ അവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും—വൈഷ്ണവവും ശൈവവും; (വിധി) നെയ്യാൽ, പാലാൽ, തൈരാൽ, കൂടാതെ തേൻകൊണ്ടും നടത്തണം।

Verse 17

नार्मदेनोदकेनाथ गन्धधूपैः सुशोभनैः । पुष्पोपहारैश्च तथा नैवेद्यैर्नियतात्मवान्

പ്രഭോ! നർമദാജലത്താൽ, മനോഹരമായ സുഗന്ധവും ധൂപവുംകൊണ്ട്, പുഷ്പോപഹാരങ്ങളാലും നൈവേദ്യങ്ങളാലും—നിയതാത്മാവായ ഭക്തൻ പൂജ നടത്തണം।

Verse 18

एवं विष्णोः प्रकुर्वीत जागरं भक्तितत्परः । स्नानादीनि तथा राजन्प्रयतः शुचिमानसः

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയിൽ തൽപരനായി വിഷ്ണുവിനായി ജാഗരണം നടത്തണം; കൂടാതെ, ഹേ രാജൻ! ശുദ്ധമനസ്സോടെ പരിശ്രമിച്ച് സ്നാനാദി അനുഷ്ഠാനങ്ങളും യഥാവിധി ആചരിക്കണം।

Verse 19

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । द्वादश्यां कारयेद्देवपूजनं वैष्णवो नरः

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, വൈഷ്ണവനായ പുരുഷൻ ദ്വാദശിയിൽ ഭഗവാന്റെ പൂജ നടത്തണം।

Verse 20

एवं कृत्वा चतुर्दश्यामेकादश्यां नरोत्तम । वैष्णवं लोकमाप्नोति विष्णुतुल्यो भवेन्नरः

ഇങ്ങനെ ചതുര്ദശിയിലും ഏകാദശിയിലും വിധിപാലിച്ച്, ഹേ നരോത്തമാ, അവൻ വൈഷ്ണവലോകം പ്രാപിക്കുകയും വിഷ്ണുവിനോടു തുല്യമായ മഹിമ നേടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 21

माहेश्वरे च राजेन्द्र गणवन्मोदते पुरे । श्राद्धं च कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य सुस्थिरः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! മാഹേശ്വരത്തിൽ അവൻ ശിവഗണങ്ങളെപ്പോലെ ആ നഗരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; അവിടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ശ്രാദ്ധവും ചെയ്യുന്നു।

Verse 22

तस्य ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति न संशयः । नर्मदायां द्विजः स्नात्वा मौनी नियतमानसः

അവന്റെ പിതൃന്മാർ നിസ്സംശയം അക്ഷയമായ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു. നർമദയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദ്വിജൻ മൗനം പാലിച്ച് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു।

Verse 23

उपास्य सन्ध्यां तत्रस्थो जपं कृत्वा सुशोभनम् । तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाविधि

അവിടെ തന്നെ നിന്നു സന്ധ്യോപാസന നടത്തി, മനോഹരമായ ജപം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം പിതൃന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 24

कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा मार्कण्डेशस्य वा पुनः । ऋग्यजुःसाममन्त्रांश्च जपेदत्र प्रयत्नतः

കൃഷ്ണന്റെ സന്നിധിയിൽ—അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും മാർകണ്ഡേയേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ—ഇവിടെ പരിശ്രമത്തോടെ ഋഗ്, യജുസ്, സാമവേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം।

Verse 25

ऋचमेकां जपेद्यस्तु ऋग्वेदस्य फलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा साम्ना सामफलं लभेत्

ഋഗ്വേദത്തിലെ ഒരു ഋച പോലും ജപിക്കുന്നവൻ ഋഗ്വേദഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; യജുസ് മുഖേന യജുര്വേദഫലവും, സാമൻ മുഖേന സാമവേദഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 26

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । मृतप्रजा तु या नारी वन्ध्या स्त्रीजननी तथा

ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ വിധിപൂർവ്വം ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, കോടി പേരെ ഭോജനിപ്പിച്ചതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. സന്താനം മരിച്ച സ്ത്രീയും വന്ധ്യസ്ത്രീയും likewise സന്താനലാഭത്തിന് യോഗ്യയാകുന്നു।

Verse 27

रुद्रांस्तु विधिवज्जप्त्वा ब्राह्मणो वेदतत्त्ववित् । लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थापयेत्कलशं शिवम्

രുദ്രമന്ത്രങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം ജപിച്ച ശേഷം, വേദതത്ത്വം അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ലിംഗത്തിന്റെ വലതുഭാഗത്ത് ശിവകലശം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 28

रुद्रैकादशभिर्मन्त्रैः स्नापयेत्कलशाम्भसा । पुत्रमाप्नोति राजेन्द्र दीर्घायुषमकल्मषम्

പതിനൊന്ന് രുദ്രമന്ത്രങ്ങളാൽ കലശജലംകൊണ്ട് സ്നാപനം ചെയ്യണം. ഹേ രാജേന്ദ്ര, അവൻ ദീർഘായുസ്സും കല്മഷരഹിതനുമായ പുത്രനെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 29

मार्कण्डेश्वरवृक्षान्यो दूरस्थानपि पश्यति । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते शङ्करोऽब्रवीत्

മാർകണ്ഡേശ്വര വൃക്ഷത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ മനുഷ്യൻ ദൂരസ്ഥമായതും കാണുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു—എന്ന് ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 30

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा नृपसत्तम । सर्वपापविशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഇതു ഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവനോ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനോ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു ശുദ്ധാത്മാവായി ഭവിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 31

इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपापप्रमोचनम्

ഇത് യശസ്സും ദീർഘായുസ്സും നൽകുന്നതും, മംഗളകരവും ദുഃഖനാശകവും ആകുന്നു; പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും സർവ്വപാപമോചനമാകുന്നു।

Verse 167

। अध्याय

ഇവിടെ അധ്യായം സമാപ്തം।