लिङ्ग-बेर-प्रतिष्ठाविधिः / The Procedure for Installing the Liṅga and the Bera (Icon)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । लिंगस्यापि च बेरस्य शिवेन विहितं यथा

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ലിംഗത്തിന്റെയും ബേര (മൂർത്തി)യുടെയും പ്രതിഷ്ഠാവിധിയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ക്രമം, ശിവൻ യഥാവിധി നിർദേശിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 2

उपमन्युरुवाच । अनात्मप्रतिकूले तु दिवसे शुक्लपक्षके । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कुर्याल्लिंगं प्रमाणवत्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ആത്മാവിന് പ്രതികൂലമല്ലാത്ത (ശുഭമായ) ദിവസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ മാർഗ്ഗപ്രകാരം യുക്തമായ അളവോടെ ശിവലിംഗം നിർമ്മിക്കണം.

Verse 3

स्वीकृत्याथ शुभस्थानं भूपरीक्षां विधाय च । दशोपचारान्कुर्वीत लक्षणोद्धारपूर्वकान्

ശുഭസ്ഥലം സ്വീകരിച്ച് ഭൂമിയെ വിധിപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച്, സ്ഥലലക്ഷണ നിർണ്ണയവും ഒരുക്കവും മുതലായവയിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ദശോപചാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പൂജാക്രമം ശരിയായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 4

तेषां दशोपचाराणां पूर्वं पूज्य १ विनायकम् । स्थानशुद्ध्यादिकं कृत्वालिंगं स्नानालयं नयेत्

ആ ദശോപചാരങ്ങളിൽ ആദ്യം വിനായകൻ (ഗണേശൻ) പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് സ്ഥാനശുദ്ധി മുതലായ കർമങ്ങൾ ചെയ്തു ശിവലിംഗത്തെ സ്നാനസ്ഥാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം.

Verse 5

शलाकया कांचनया २ कुंकुमादिरसाक्तया । लक्षितं लक्षणं शिल्पशास्त्रेण विलिखेत्ततः

പിന്നീട് കുങ്കുമാദി രസത്തിൽ മുക്കിയ സ്വർണശലാക ഉപയോഗിച്ച്, ശില്പശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം, സൂചിപ്പിച്ച മംഗളലക്ഷണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തണം.

Verse 6

अष्टमृत्सलिलैर्वाथ पञ्चमृत्सलिलैस्तथा । लिङ्गं पिंडिकया सार्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत्

അഷ്ടമൃത്കകളുടെ ജലമിശ്രിതത്താലും, അതുപോലെ പഞ്ചമൃത്കകളുടെ ജലമിശ്രിതത്താലും, പിണ്ഡികാസഹിതമായ ശിവലിംഗത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കണം; പഞ്ചഗവ്യത്താലും ശോധനം ചെയ്യണം.

Verse 7

सवेदिकं समभ्यर्च्य दिव्याद्यं तु जलाशयम् । नीत्वाधिवासयेत्तत्र लिंगं पिंडिकया सह

വേദികാസഹിതമായ ജലാശയത്തെ യഥാവിധി അർച്ചിച്ച്, ദിവ്യമായ (പൂജ്യമായ) ജലം എടുത്ത്, അവിടെ പിണ്ഡികാസഹിതം ശിവലിംഗത്തിന് അധിവാസം നടത്തണം.

Verse 8

अधिवासालये शुद्धे सर्वशोभासमन्विते । सतोरणे सावरणे दर्भमालासमावृते

ശുദ്ധമായ അധിവാസ-മണ്ഡപത്തിൽ—സകല ശോഭകളാലും അലങ്കൃതമായി—മംഗളതോരണവും യുക്തമായ ആവരണങ്ങളും സഹിതം, പവിത്ര ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ മാലകളാൽ ചുറ്റും പൊതിഞ്ഞ് (കർമ്മം നിർവഹിക്കണം).

Verse 9

दिग्गजाष्टकसंपन्ने दिक्पालाष्टघटान्विते । अष्टमंगलकैर्युक्ते कृतदिक्पालकार्चिते

ആ സ്ഥലം അഷ്ടദിഗ്ഗജങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, ദിക്പാലന്മാരുടെ അഷ്ടകലശങ്ങളോടുകൂടിയതും; അഷ്ടമംഗല ചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, ദിക്പാലന്മാർ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതുമായിരുന്നു।

Verse 10

तेजसं दारवं वापि कृत्वा पद्मासनांकितम् । विन्यसेन्मध्यतस्तत्र विपुलं पीठकालयम्

ദീപ്തിയുള്ള ലോഹമോ മരമോ കൊണ്ട്, പദ്മാസന ചിഹ്നം അങ്കിതമായ ശുഭാസനം നിർമ്മിച്ച്, അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിശാലമായ പീഠാധാരം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 11

द्वारपालान्समभ्यर्च्य भद्रादींश्चतुरःक्रमात् । समुद्रश्च विभद्रश्च सुनंदश्च विनंदकः

ഭദ്ര മുതലായ നാല് ദ്വാരപാലന്മാരെ ക്രമമായി യഥാവിധി ആരാധിച്ച്—സമുദ്ര, വിഭദ്ര, സുനന്ദ, വിനന്ദക—(ഭക്തൻ തുടർകർമ്മത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു)।

Verse 12

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य लिंगं वेदिकया सह । सकूर्चाभ्यां तु वस्त्राभ्यां समावेष्ट्यं समंततः

ലിംഗത്തെ വേദികയോടുകൂടെ സ്നാപനം ചെയ്ത് യഥാവിധി പൂജിച്ച ശേഷം, കൂർച-അറ്റമുള്ള രണ്ട് വസ്ത്രങ്ങളാൽ അതിനെ എല്ലാടവും പൊതിയണം।

Verse 13

प्रापय्य शनकैस्तोयं पीठिकोपरि शाययेत् । प्राक्शिरस्कमधःसूत्रं पिंडिकां चास्य पश्चिमे

മന്ദമായി ജലം അർപ്പിച്ച് അതിനെ പീഠികയുടെ മേൽ ശയിപ്പിക്കണം. അതിന്റെ ശിരസ് കിഴക്കോട്ടായിരിക്കണം; സൂത്രം താഴെ വെക്കുകയും, പിണ്ഡിക (ആധാരം) പടിഞ്ഞാറ് വശത്ത് സ്ഥാപിക്കയും വേണം.

Verse 14

सर्वमंगलसंयुक्तं लिंगं तत्राधिवासयेत् । पञ्चरात्रं त्रिरात्रं वाप्येकरात्रमथापि वा

അവിടെ സർവ്വമംഗളസമ്പന്നമായ ലിംഗത്തിന് അധിവാസനം (വിധിപൂർവ്വക പ്രതിഷ്ഠ) ചെയ്യണം. അതിനെ അഞ്ചു രാത്രികൾ, അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നു രാത്രികൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു രാത്രി പോലും പവിത്രവാസത്തിൽ നിലനിർത്തണം.

Verse 15

विसृज्य पूजितं तत्र शोधयित्वा च पूर्ववत् । संपूज्योत्सवमार्गेण शयनालयमानयेत्

അവിടെ ചെയ്ത പൂജ സമാപിപ്പിച്ച്, മുൻപുപോലെ വീണ്ടും ശോധനം (ശുദ്ധീകരണം) ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഉത്സവവിധിപ്രകാരം സമ്യക് പൂജ നടത്തി, (പ്രതിഷ്ഠിത ചിഹ്നം/ദേവത)യെ ശയനാലയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം.

Verse 16

तत्रापि शयनस्थानं कुर्यान्मंडलमध्यतः । शुद्धैर्जलैः स्नापयित्वा लिंगमभ्यर्चयेत्क्रमात्

അവിടെയും മണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ശയനസ്ഥാനം ഒരുക്കണം. ശുദ്ധജലങ്ങളാൽ ലിംഗത്തെ സ്നാപനം ചെയ്ത്, ക്രമാനുസൃതമായി ലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 17

ऐशान्यां पद्ममालिख्य शुद्धलिप्ते महीतले । शिवकुंभं शोधयित्वा तत्रावाह्य शिवं यजेत्

ഈശാന ദിശയിൽ ശുദ്ധമായി ലിപ്തമാക്കിയ നിലത്ത് പദ്മം വരയ്ക്കണം. ശിവകുംഭം ശോധനം ചെയ്ത്, അതിൽ ഭഗവാൻ ശിവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് ആരാധിക്കണം.

Verse 18

वेदीमध्ये सितं पद्मं परिकल्प्य विधानतः । तस्य पश्चिमतश्चापि चंडिकापद्ममालिखेत्

വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിധിപ്രകാരം ശ്വേതപദ്മം ഒരുക്കി; അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ചണ്ഡികാദേവിയുടെ പദ്മാസനവും വരയ്ക്കണം।

Verse 19

क्षौमाद्यैर्वाहतैर्वस्त्रैः पुष्पैर्दर्भैरथापि वा । प्रकल्प्य शयनं तस्मिन्हेमपुष्पं विनिक्षिपेत्

ക്ഷൗമാദി നന്നായി കഴുകിയ വസ്ത്രങ്ങളാൽ—അല്ലെങ്കിൽ പുഷ്പവും ദർഭയും കൊണ്ടും—ശയനസ്ഥാനം ഒരുക്കി; ആ ശയ്യയിൽ ഹേമപുഷ്പം അർപ്പിക്കണം।

Verse 20

तत्र लिंगं समानीय सर्वमंगलनिःस्वनैः । रक्तेन वस्त्रयुग्मेन सकूर्चेन समंततः

അവിടെ സർവ്വമംഗളധ്വനികളും ജയഘോഷങ്ങളും മുഴങ്ങെ ശിവലിംഗം കൊണ്ടുവന്ന്; പിന്നെ അതിന്റെ ചുറ്റും എല്ലാദിക്കിലും കൂർച്ചയോടുകൂടിയ ചുവന്ന വസ്ത്രജോടി ക്രമമായി വയ്ക്കണം।

Verse 21

सह पिंडिकयावेष्ट्य शाययेच्च यथा पुरा । पुरस्तात्पद्ममालिख्य तद्दलेषु यथाक्रमम्

പിണ്ഡികയോടുകൂടി അതിനെ പൊതിഞ്ഞ്, മുൻപുപോലെ തന്നെ ശയ്യയിൽ വെക്കണം। തുടർന്ന് മുന്നിൽ പദ്മം വരച്ച്, അതിന്റെ ദളങ്ങളിൽ ക്രമാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കണം।

Verse 22

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्धनीम् । परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः

വിദ്യേശ കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്, മദ്ധ്യത്തിൽ ശൈവ ‘വർധനീ’ പാത്രം വെക്കണം। തുടർന്ന് പദ്മത്രയം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 23

ते चाष्टमूर्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः । चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारस्सजापकाः

കിഴക്കിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റുമുള്ളതായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ അഷ്ടമൂർത്തികളെ ഭക്തിപൂർവ്വം ധ്യാനിക്കണം. ദിക്കുകളിൽ നാലു സേവകരും ഉണ്ട്—വേദസ്വാധ്യായത്തിൽ നിരതരും ജപപരായണരുമായവർ—അവർ നിരന്തരം പവിത്രജപത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 24

जुहुयुस्ते विरंच्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः । दैशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमे ऽथ वा

വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ) മുതലായവയിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന നാല് മൂർത്തികൾ സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവ ഹോമത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കുന്നു. അവയിൽ ‘ദൈശിക’—ദീക്ഷ നൽകുന്ന മാർഗ്ഗദർശക രൂപം—ആദ്യമാണ്; അതിനെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പടിഞ്ഞാറിൽ സ്ഥാപിച്ച് ആരാധിക്കണം.

Verse 25

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम् । आचार्यात्पादमर्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ഏഴ് ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ക്രമാനുസാരമായി പ്രധാനം-ഹോമം നടത്തണം. കൂടാതെ ചില ദ്വിജർ, ആചാര്യനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വിധിപ്രകാരം, പാദഭാഗമോ അർദ്ധഭാഗമോ അഗ്നിയിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കാം.

Verse 26

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः । पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्

ഇവിടെ പ്രധാനം-ആഹുതി ഒരിക്കൽ മാത്രം അർപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുവേ അത് നിർവഹിക്കാം. ആദ്യം പൂർണാഹുതി നടത്തി, തുടർന്ന് നെയ്യുകൊണ്ട് നൂറ്റെട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 27

मूर्ध्नि मूलेन लिंगस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत् । शतमर्धं तदर्धं वा क्रमाद्द्रव्यैश्च सप्तभिः

ലിംഗത്തിന്റെ മൂലത്തോട് അനുസൃതമായി, മൂലമന്ത്രത്തോടുകൂടെ ശിരസ്സിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ‘ശിവഹസ്തം’ (ശിവമുദ്ര) വിന്യസിക്കണം. തുടർന്ന് ഏഴ് ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ക്രമമായി വിധിപൂർവ്വം—പൂർണ്ണ നൂറ്, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതി, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെയും പകുതി—കർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 28

हुत्वाहुत्वा स्पृशेल्लिंगं वेदिकां च पुनः पुनः । पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्

വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, ലിംഗത്തെയും വേദികയെയും പുനഃപുനഃ സ്പർശിക്കണം. തുടർന്ന് പൂർണാഹുതി ഹോമം നടത്തി, ക്രമമായി നിശ്ചിത ദക്ഷിണ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 29

आचार्यात्पादमर्धं वा होत्ःणां स्थपतेरपि । तदर्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः

യോഗ്യമായ ദക്ഷിണയിൽ നിന്ന് ആചാര്യന് പാദഭാഗമോ അർദ്ധഭാഗമോ നൽകണം; അതുപോലെ ഹോതൃ പുരോഹിതർക്കും സ്ഥപതിക്കും. ആ പങ്കിന്റെ പകുതി തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് മറ്റു ഋത്വിക്കുകൾക്കും സഭാസദ പണ്ഡിതർക്കും നൽകണം.

Verse 30

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च । मृदंभसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च

അതിനുശേഷം ഒരു കുഴിയിൽ സ്വർണ്ണവൃഷഭമോ (ആചാരപരമായ) കൂർച-കെട്ടോ സ്ഥാപിച്ച്, മണ്ണും വെള്ളവും, പഞ്ചഗവ്യങ്ങളും, പിന്നെയും ശുദ്ധജലവും ഉപയോഗിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 31

शोधितां चंदनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत् । करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः

ശുദ്ധീകരിച്ച് ചന്ദനലേപനം ചെയ്ത ബ്രഹ്മശിലയെ കുഴിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് കരന്യാസം ചെയ്ത് നവശക്തികളുടെ നാമങ്ങൾ ജപിച്ച് കൈകളെ സംസ്കരിക്കണം.

Verse 32

हरितालादिधातूंश्च बीजगंधौषधैरपि । शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद्ब्रह्मशिलोपरि

ഹരിതാലം മുതലായ ധാതുക്കളും, വിത്തുകളും, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും, ഔഷധസസ്യങ്ങളും—ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം—ബ്രഹ്മശിലയുടെ മേൽ നിക്ഷേപിക്കണം.

Verse 33

प्रतिलिंगं तु संस्थाप्य क्षीरं वृक्षसमुद्भवम् । स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिंगं ब्रह्मशिलोपरि

പ്രതിലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് അതിന്മേൽ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിക്കുന്ന ക്ഷീരരസം അർപ്പിക്കണം. അത് സ്ഥിരമായതായി അറിഞ്ഞ് അതിനെ വിട്ട് ബ്രഹ്മശിലയിൽ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 34

प्रागुदक्प्रवरां किंचित्स्थापयेन्मूलविद्यया । पिंडिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्

മൂലവിദ്യ (ആധാരമന്ത്രം) കൊണ്ട് അതിനെ അല്പം കിഴക്കും വടക്കും ചരിഞ്ഞവിധം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് പിണ്ഡിക ചേർത്ത് ശാക്ത മൂലമന്ത്രം അന്തസ്സിൽ സ്മരിക്കണം.

Verse 35

बन्धनं बंधकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च । दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः

ബന്ധകദ്രവ്യങ്ങളാൽ ബന്ധനം ചെയ്തു സ്ഥലം വിശുദ്ധീകരിക്കണം. അർഘ്യവും പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച് വീണ്ടും യവനിക (തിരശ്ശീല) യഥാസ്ഥാനത്ത് ക്രമപ്പെടുത്തണം.

Verse 36

यथायोग्यं निषेकादि लिंगस्य पुरतस्तदा । आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्

അപ്പോൾ ലിംഗത്തിന്റെ മുമ്പിൽ യഥാവിധി നിഷേകാദി പ്രാരംഭകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം. ശയനസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് കലശങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം.

Verse 37

महापूजामथारभ्य संपूज्य कलशान्दश । शिवमंत्रमनुस्मृत्य शिवकुंभजलांतरे

മഹാപൂജ ആരംഭിച്ച് പത്ത് കലശങ്ങളെ യഥാവിധി പൂജിക്കണം. ശിവമന്ത്രം സ്മരിച്ച് ശിവകുംഭത്തിലെ ജലത്തിനുള്ളിൽ (അതിന്റെ) ന്യാസം/സംസ്കാരം നടത്തണം.

Verse 38

अंगुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत् । न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिंगस्य मंत्रवित्

അംഗുഷ്ഠവും അനാമികയും ചേർത്ത് അതിനെ ഗ്രഹിച്ച് മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം; തുടർന്ന് മന്ത്രവിദൻ ഈശാനഭാഗത്തിൽ, ലിംഗത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അതിന്റെ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 39

शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम् । लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिंगं निषेचयेत्

തുടർന്ന് യഥാക്രമം ശക്തി, വിദ്യ, വിദ്യേശന്മാർ എന്നിവരുടെ ന്യാസം ചെയ്യണം. പിന്നെ ലിംഗമൂലത്തിൽ ശിവജലത്തോടെ ലിംഗത്തെ സേചിച്ച് അഭിഷേകം നടത്തണം।

Verse 40

वर्धन्यां पिंडिकालिंगं विद्येशकलशैः पुनः । अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्

വർധനിയിൽ പിണ്ഡികാസഹിത ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, വിദ്യേശ്വരനു സമർപ്പിച്ച കലശങ്ങളിലെ പുണ്യജലത്തോടെ വീണ്ടും അഭിഷേകം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ആസനം ക്രമപ്പെടുത്തി, ആധാരാദി പിന്തുണക്രമം വിധിപൂർവ്വം ഒരുക്കണം.

Verse 41

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत् । आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः

പഞ്ചകലാ ന്യാസം നിർവഹിച്ചു, ദീപ്തമായ ലിംഗത്തെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. കൈകൂപ്പി, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് മുഖമായി നിന്നുകൊണ്ട്, സാക്ഷാൽ ശിവനെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 42

सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः । ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः

അത് എല്ലാ ആഭരണങ്ങളുടെയും ശോഭയാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; സർവമംഗള നാദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു—അവിടെ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ, സൂര്യൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും കൂടി സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 43

आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः । स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम्

ആനന്ദത്തിൽ നനഞ്ഞ സർവ്വാംഗങ്ങളോടെ ഭക്തർ ശിരസ്സിന് മുകളിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് ചുറ്റുമെല്ലാം വലംവെച്ച് നിന്നു. ചിലർ സ്തുതി ചെയ്തു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ നമസ്കരിച്ചു—എല്ലാവരും പ്രഭു ശിവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 44

ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत् । नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात्

അതിനുശേഷം പഞ്ചോപചാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു പൂജ സമാപിക്കണം. പഞ്ചോപചാരവിധിയേക്കാൾ ഉന്നതമായ മറ്റൊരു വിധിയില്ല।

Verse 45

प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः । लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम्

പ്രതിമകൾക്കും എല്ലായിടത്തും ശിവലിംഗത്തെപ്പോലെ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തണം. കൂടാതെ ലക്ഷണോദ്ധാര സമയത്ത് ‘നയനമോചന’ (നേത്രോന്മീലനം) കർമ്മം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം।

Verse 46

जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम् । कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत्

ജലാധിവാസ സമയത്ത് ആ തന്തു (പവിത്രസൂത്രം) ശയനത്തിൽ അധോമുഖമായി കിടത്തണം. തുടർന്ന് കുംഭോദകത്തിൽ ശായിപ്പിച്ച്, മന്ത്രങ്ങളാൽ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി നിയോഗിക്കണം।

Verse 47

कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात् । शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्

പൂർണ്ണമായി നിർമ്മിച്ച ആലയത്തിൽ നടത്തുന്ന പ്രതിഷ്ഠ, ആലയം പൂർണ്ണമാകാത്തിടത്ത് നടത്തുന്ന പ്രതിഷ്ഠയെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. അതിനാൽ ആലയം വിധിപ്രകാരം പൂർത്തിയായ ശേഷം, ശേഷിയുണ്ടെങ്കിൽ പിന്നീടു പ്രതിഷ്ഠാവിധി ആചരിക്കണം.

Verse 48

अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा । शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम्

ആദ്യം ക്ഷേത്രം പണിയാൻ അശക്തനായാൽ, ആദ്യം ശിവലിംഗമോ പ്രതിമ (ബേര)യോ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. തുടർന്ന് സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് ശിവാലയം നിർമ്മിക്കണം.

Verse 49

गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम्

ഗൃഹാരാധനയ്ക്കുള്ള പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉത്തമവിധി ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു. ശാസ്ത്രലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ചെറിയ ബേര (പ്രതിമ) അല്ലെങ്കിൽ ശിവലിംഗം ഒരുക്കി (പ്രതിഷ്ഠ നടത്തണം).

Verse 50

अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने । देवीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत्

ഉത്തരായണം വന്നെത്തുമ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ശുഭദിനത്തിൽ, പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ദേവിയെ സ്ഥാപിച്ച്; അവിടെ മുൻപുപോലെ പദ്മയന്ത്രം വരയ്ക്കണം.

Verse 51

विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुंभं निधाय च । परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत्

ഇല, പുഷ്പം മുതലായവ വിതറി നടുവിൽ കുംഭം സ്ഥാപിച്ച്; അതിന്റെ ചുറ്റും നാലു ദിക്കുകളിലായി നാലു കലശങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം.

Verse 52

पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः । न्यस्य संपूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च

അഞ്ച് ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളെ അവരുടെ ബീജാക്ഷരങ്ങളോടുകൂടെ അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളിൽ അഞ്ചു ന്യാസങ്ങളാൽ നിക്ഷേപിച്ച് സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് മുദ്രാദികൾ പ്രദർശിപ്പിച്ച് അഭിരക്ഷാ-വിധിയാൽ സംരക്ഷണം നടത്തണം.

Verse 53

विशोध्य लिंगं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा । स्थापयेत्पुष्पसंछन्नमुत्तरस्थे वरासने

മണ്ണ്, ജലം മുതലായവകൊണ്ട് പൂർവാചാരപ്രകാരം ലിംഗമോ ബേരമോ (പ്രതിമ) ശുദ്ധീകരിച്ച്, പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടി, ഉത്തരദിശയിലെ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 54

निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीजलैः । समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम्

തലയിൽ പുഷ്പം വെച്ച് പ്രോക്ഷണീജലത്തോടെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. പിന്നെ വീണ്ടും പുഷ്പങ്ങളാൽ സമ്യക് അർച്ചന നടത്തി ‘ജയ’ മുതലായ മംഗളഘോഷങ്ങളോടെ വിധി തുടരുക।

Verse 55

कुम्भैरीशानविद्यांतैः स्नापयेन्मूलविद्यया । ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत्

കുംഭജലങ്ങളാൽ സ്നാപനം നടത്തിച്ച്, അവസാനം ഈശാനവിദ്യ മന്ത്രജപത്തോടെ, മൂലവിദ്യയാൽ വിധി നിർവഹിക്കണം. തുടർന്ന് പഞ്ചകലാ-ന്യാസം ചെയ്ത് മുൻപുപോലെ പൂജ നടത്തണം।

Verse 56

नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम् । एकमेवाथ वा कुंभं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम्

അവിടെ നിത്യവും ദേവിയോടുകൂടെ ത്രിലോചനനായ ദേവൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ മൂർത്തിഭാവവും മന്ത്രവും ചേർന്ന ഒരേയൊരു കുംഭത്തെ പൂജിക്കാം।

Verse 57

न्यस्य पद्मांतरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत् । अत्यंतोपहतं लिंगं विशोध्य स्थापयेत्पुनः

എല്ലാം പദ്മ-യന്ത്രത്തിനകത്ത് ന്യാസം ചെയ്ത് ശേഷിക്കുന്ന കര്‍മ്മങ്ങള്‍ മുന്‍പുപോലെ ആചരിക്കണം. ലിംഗം അത്യന്തം ക്ഷതപ്പെട്ടാല്‍ അതിനെ സൂക്ഷ്മമായി ശുദ്ധീകരിച്ച് വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 58

संप्रोक्षयेदुपहतमनागुपहतं यजेत् । लिंगानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा

ഉപഹതമായതു സംപ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് ശുദ്ധീകരിക്കണം; അനുപഹതമായതു യജന-പൂജ ചെയ്യണം. ‘ബാണ-ലിംഗ’മായി അറിയപ്പെടുന്ന ലിംഗങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കാമോ അല്ലാതെയോ—ഇരുവിധവും യോഗ്യം.

Verse 59

तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः । शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत्

അവയെല്ലാം മുമ്പേ സ്വയം ശിവൻ യഥാവിധി സംസ്കൃതമാക്കി (പവിത്രീകരിച്ച്) വെച്ചിരുന്നു. ബാണങ്ങളെപ്പോലെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതായി കണ്ട ശേഷിപ്പുകളെ ശേഖരിച്ച് യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 60

स्वयमुद्भूतलिंगे च दिव्ये चार्षे तथैव च । अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा संप्रोक्षणं विधिम्

സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തിലും ദിവ്യവും ആർഷവും (ഋഷി-സ്ഥാപിത) ലിംഗത്തിലും—പീഠം ഇല്ലെങ്കിൽ ആദ്യം പീഠം സ്ഥാപിച്ച് വിധിപ്രകാരം സംപ്രോക്ഷണം നടത്തണം.

Verse 61

यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते । दग्धं श्लथं क्षतांगं च क्षिपेल्लिंगं जलाशये

അവിടെയായി അവയുടെ സമീപത്ത് ശിവനെ പൂജിക്കണം; അത്തരം ലിംഗങ്ങൾക്ക് (പുതിയ) പ്രതിഷ്ഠ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ ലിംഗം ദഗ്ധമായോ, ശ്ലഥമായോ, ഭഗ്നാവയവമുള്ളതായോ ആണെങ്കിൽ അത് ജലാശയത്തിൽ വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 62

संधानयोग्यं संधाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् । बेराद्वा विकलाल्लिंगाद्देवपूजापुरस्सरम्

സന്ധാനയോഗ്യമായതു യഥാവിധി ചേർത്തു ശേഷം പ്രതിഷ്ഠാവിധി ആചരിക്കണം. അത് വിഗ്രഹം (ബേര) ആകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അപൂർണ്ണ ലിംഗം ആകട്ടെ—ആദ്യം ദേവാധിദേവൻ ശിവന്റെ പൂജയെ മുൻകൃത്യമായി നടത്തി മാത്രമേ ഈ ക്രമം നടത്താവൂ.

Verse 63

उद्वास्य हृदि संधानं त्यागं वा युक्तमाचरेत् । एकाहपूजाविहतौ कुर्याद्द्विगुणमर्चनम्

ആഹ്വാനിച്ച സന്നിധിയെ വിധിപ്രകാരം ഉദ്വാസനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഹൃദയത്തിൽ ശംഭുവിനെ സ്ഥാപിച്ച് സ്മരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ യുക്തിയോടെ ത്യാഗം ആചരിക്കണം. ഒരു ദിവസം നിത്യപൂജ മുടങ്ങിയാൽ പ്രായശ്ചിത്തവും പുനഃസ്ഥാപനവും വേണ്ടി ഇരട്ട അർച്ചന ചെയ്യണം.

Verse 64

द्विरात्रे च महापूजां संप्रोक्षणमतः परम् । मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते

പൂജ രണ്ട് രാത്രികൾ മുടങ്ങിയാൽ മഹാപൂജ നടത്തി, തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം സംപ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. എന്നാൽ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ ശേഷം പല ദിവസങ്ങളായി പൂജ ഭംഗപ്പെട്ടാൽ നിയമാനുസാരം (പൂർണ്ണ) പുനഃസ്ഥാപനം നടത്തണം.

Verse 65

प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्संप्रोक्षणक्रमः । संप्रोक्षणे तु लिंगादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत्

ചില ആചാര്യർ ഈ ക്രിയയെ ‘പ്രതിഷ്ഠ’ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ ‘സംപ്രോക്ഷണക്രമം’ എന്നും പറയുന്നു. സംപ്രോക്ഷണത്തിൽ ലിംഗാദികളിൽ നിന്നുള്ള ദേവസന്നിധിയെ മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഉദ്വാസനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ശുദ്ധികർമ്മം നടത്തണം.

Verse 66

अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदंभसा । गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च

അഷ്ട-പഞ്ച ക്രമപ്രകാരം ആദ്യം മണ്ണുകലർന്ന ജലത്തിൽ സ്നാപനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഗോരസങ്ങളാൽ (പഞ്ചഗവ്യാദി) വീണ്ടും സ്നാപനം നടത്തി, അവസാനം ദർഭസംസ്കൃത ജലത്തിൽ ശുദ്ധി വരുത്തണം.

Verse 67

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम् । सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिंगस्य मस्तके

പ്രോക്ഷണീയമായ പവിത്രജലത്തോടെ ശിവലിംഗത്തെ പ്രോക്ഷിച്ച്, മൂലമന്ത്രം അഷ്ടോത്തരശതം ജപിക്കണം. തുടർന്ന് പുഷ്പവും കുശയും ധരിച്ച കൈ ലിംഗത്തിന്റെ മസ്തകത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 68

पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतं ततः । ततो मूलेन मूर्धादिपीठांतं संस्पृशेदपि

മൂലമന്ത്രം അഞ്ചു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം; തുടർന്ന് അതേ മന്ത്രം നൂറ്റെട്ടു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം. പിന്നെ അതേ മൂലമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ശിരസ്സിൽ നിന്ന് അന്തിമ പീഠം വരെ ദേഹത്തിലെ പവിത്ര പീഠങ്ങളെ സ്പർശിക്കണം—ഇങ്ങനെ ശിവപൂജയ്ക്കായി ദേഹം സംസ്കൃതമാകുന്നു।

Verse 69

पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत् । अलब्धे स्थापिते लिंगे शिवस्थाने जले ऽथ वा

മുമ്പുപോലെ ദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് മഹത്തായ പൂജ നടത്തണം. പ്രതിഷ്ഠിത ലിംഗം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ശിവസ്ഥാനത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ജലത്തിലുമെങ്കിലും പൂജ ചെയ്യാം।

Verse 70

वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवंतं शिवं यजेत्

അഗ്നിയിൽ, സൂര്യനിൽ, അതുപോലെ വിശാലമായ ആകാശത്തിലും ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിക്കണം।